<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.30 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Purāṇas](https://indike.org/pramana/in.purana) › [Brahmandapurana](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda) › 1.30

# Brahmandapurana 1.30

Brahmāṇḍapurāṇa 1.30

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [1.30.48](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.30.48) — 1 part

### [1.30.1](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.30.1)

śāṃśāpāyaniruvāca  
kathaṃ tretāyugamukhe yajñasya syātpravarttanam /  
pūrvaṃ svāyaṃbhuve sarge yathāvattacca brūhi me //

### [1.30.2](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.30.2)

antarhitāyāṃ saṃdhyāyāṃ sārddhaṃ kṛtayugena vai /  
kālākhyāyāṃ pravṛttāyāṃ prāpte tretāyuge tadā //

### [1.30.3](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.30.3)

auṣadhīṣu ca jātāsu pravṛtte vṛṣṭisarjane /  
pratiṣṭhitāyāṃ vārttāyāṃ gṛhāśramapare punaḥ //

### [1.30.4](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.30.4)

varṇāśramavyavasthānaṃ kṛtavantaśca saṃkhyayā /  
saṃbhārāṃstāṃstu maṃbhṛtya kathaṃ yajñaḥ pravarttitaḥ //

### [1.30.5](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.30.5)

etacchutvābravītsūtaḥ śrūyatāṃ śāṃśapāyane /  
yathā tretāyugamukhe yajñasya syātpravartanam //

### [1.30.6](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.30.6)

pūrvaṃ svāyaṃbhuve sarge tadvakṣyāmyānupūrvyataḥ /  
antarhitāyāṃ saṃdhyāyāṃ sārddhaṃ kṛtayugena tu //

### [1.30.7](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.30.7)

kālākhyāyāṃ pravṛttāyāṃ prapte tretāyuge tadā /  
auṣadhīṣu ca jātāsu pravṛtte vṛṣṭisarjane //

### [1.30.8](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.30.8)

pratiṣṭhitāyāṃ vārttāyāṃ gṛhaśramapareṣu ca /  
varṇāśramavyavasthānaṃ kṛtvā mantrāṃstu saṃhatān //

### [1.30.9](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.30.9)

mantrāṃstānyojayitvātha ihāmutra ca karmasu /  
tadā viśvabhugindraśca yajñaṃ prāvarttayatprabhuḥ //

### [1.30.10](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.30.10)

daivataiḥ sahitaiḥ sarvaiḥ sarvasaṃbhārasaṃbhṛtaiḥ /  
tasyāśvamedhe vitate samājagmurmaharṣayaḥ //

### [1.30.11](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.30.11)

yajantaṃ paśubhirme dhyairūcuḥ sarve samāgatāḥ /  
karmavyagreṣu ṛtvikṣu saṃtate yajñakarmaṇi //

### [1.30.12](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.30.12)

saṃpragītheṣu sarveṣu sāmageṣvatha susvagm /  
parikrānteṣu laghuṣu hyadhvaryuvṛṣabheṣu ca //

### [1.30.13](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.30.13)

ālabdheṣu ca medhyeṣu tathā paśugaṇeṣu ca /  
haviṣyagnau hūyamāne brāhmaṇaiścāgnihotribhiḥ //

### [1.30.14](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.30.14)

āhūteṣu ca sarveṣu yajñabhākṣu kramāttadā /  
ya indriyātmakā devāstadā te yajñabhāginaḥ //

### [1.30.15](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.30.15)

tadyacante tadā devānkalpādiṣu bhavanti ye /  
adhvaryavaḥ praiṣakāle vyatthitā vai maharṣayaḥ //

### [1.30.16](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.30.16)

maharṣayastu tāndṛṣṭvā dīnānpaśugaṇāṃstadā /  
prapacchuridraṃ saṃbhūya ko 'yaṃ yajña vidhistava //

### [1.30.17](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.30.17)

adharmo balavāneṣa hiṃsādharmepsayā tataḥ /  
tataḥ paśuvadhaścaiṣa tava yajñe surottama //

### [1.30.18](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.30.18)

adharmo dharmaghātāya prārabdhaḥ paśuhisayā /  
nāyaṃ dharmo hyadharmo 'yaṃ na hiṃsā dharma ucyate //

### [1.30.19](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.30.19)

āgamena bhavānyajñaṃ karotu yadihecchati /  
vidhidṛṣṭena yajñena dharmeṇāvyapasetunā //

### [1.30.20](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.30.20)

yajñabīcaiḥ sureśraṣṭha yeṣu hiṃsā na vidyate /  
trivarṣaṃ paramaṃ kālamuṣitairaprarohibhiḥ //

### [1.30.21](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.30.21)

eṣa dharmo mahāprājña virañcivihitaḥ purā /  
evaṃ viśvabhugindrastu ṛṣibhistattvadarśibhiḥ //

### [1.30.22](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.30.22)

tadā vivādaḥ sumahānindrasyāsīnmaharṣibhiḥ /  
jaṅgamasthāvaraiḥ kairhi yaṣṭavyamiti cocyate //

### [1.30.23](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.30.23)

te tu khinnā vivādena tattvamuttvā maharṣayaḥ /  
sandhāya vākyamindreṇa papracchuḥ khecaraṃ vasum //

### [1.30.24](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.30.24)

sahāprājña kathaṃ dṛṣṭastvayā yajñavidhirnṛpa /  
auttānapāde prabrūhi saṃśayaṃ no nuda prabho //

### [1.30.25](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.30.25)

śrutvā vākyaṃ vasusteṣāma vicārya balābalam /  
vedaśāstramanusmṛtya yajñatattvamuvāca ha //

### [1.30.26](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.30.26)

yathopanīrtairyaṣṭavyamiti hovāca pārthivaḥ /  
yaṣṭavyaṃ paśubhirme dhyairatha bījaiḥ phalairapi //

### [1.30.27](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.30.27)

hiṃsāsvabhāvo yajñasya iti me darśanāgamau /  
yatheha devatā mantrā hiṃsāliṅgā maharṣibhiḥ //

### [1.30.28](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.30.28)

dīrgheṇa tapasā yuktairdarśanaistārakādibhiḥ /  
tatprāmāṇyānmayā coktaṃ tasmātsa prāptumarhatha //

### [1.30.29](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.30.29)

yadi pramāṇaṃ tānyeva mantravākyāni vai dvijāḥ /  
tathā pravatatāṃ yajño hyanyathā vo 'nṛtaṃ vacaḥ //

### [1.30.30](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.30.30)

evaṃ kṛtottarāste vai yuktātmānastapodhanāḥ /  
avaśyabhāvitaṃ dṛṣṭvā tamatho vāgyatābhavan //

### [1.30.31](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.30.31)

ityuktamātre nṛpatiḥ praviveśa rasātalam /  
ūrdhvacārī vasurbhūtvā rasātalacaro 'bhavat //

### [1.30.32](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.30.32)

vasudhā talavāsī tu tena vākyena so 'bhavat /  
dharmāṇāṃ saṃśayacchettā rājā vasuradhogataḥ //

### [1.30.33](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.30.33)

tasmānna vācyamekena bahujñenāpi saṃśaye /  
bahudvārasya dharmasya sūkṣmā dūratarā gatiḥ //

### [1.30.34](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.30.34)

tasmānna niścayādvaktuṃ dharmaḥ śakyastu kenacit /  
devānṛṣīnupādāya svāyaṃbhuvamṛte manum //

### [1.30.35](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.30.35)

tasmādahiṃsā dharmasya dvāramuktaṃ maharṣibhiḥ /  
ṛṣikoṭisahasrāṇi svatapobhirdivaṃ yayuḥ //

### [1.30.36](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.30.36)

tasmānna dānaṃ yajñaṃ vā praśaṃsaṃti maharṣayaḥ /  
uñchamūlaphalaṃ śākamudapātraṃ tapodhanāḥ //

### [1.30.37](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.30.37)

etaddatvā vibhavataḥ svarge loke pratiṣṭhitāḥ /  
adrohaścāpya lobhaśca tapo bhutadayā damaḥ //

### [1.30.38](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.30.38)

brahmacaryaṃ tathā satyamanukrośaḥ kṣamā dhṛtiḥ /  
sanātanasya dharmasya mūlametaddurāsadam //

### [1.30.39](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.30.39)

śrūyante hi tapaḥsiddhā brahmakṣatrādayo 'naghāḥ /  
priyavratottānapādau dhruvo medhātithirvasuḥ //

### [1.30.40](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.30.40)

sudhāmā virajāścaiva śaṅkhaḥ pāṇḍyaja eva ca /  
prājīnabarhiḥ parjanyo havirdhānādayo nṛpaḥ //

### [1.30.41](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.30.41)

ete cānye ca bahavaḥ svaistapobhirdivaṃ gatāḥ /  
rājarṣayo mahāsattvā yeṣāṃ kīrttiḥ pratiṣṭhitā //

### [1.30.42](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.30.42)

tasmādviśiṣyate yajñāttapaḥ sarvaistu kāraṇaḥ /  
brahmaṇā tapasā sṛṣṭaṃ jagadviśvamidaṃ purā //

### [1.30.43](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.30.43)

tasmānnānveti tadyajñastapomūlamidaṃ smṛtam /  
dravyamantrātmako yajñastapastvanaśanātmakam //

### [1.30.44](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.30.44)

yajñena devānāpnoti vairājaṃ tapasā punaḥ /  
brāhmaṃ tu karma saṃnyāsādvairāgyātprakṛterjayam //

### [1.30.45](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.30.45)

jñānātprāpnoti kaivalyaṃ pañcaitāgatayaḥ smṛtāḥ /  
evaṃ vivādaḥ sumahānya jñasyāsītpravarttane //

### [1.30.46](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.30.46)

devatānāmṛṣīṇāṃ ca pūrva svāyaṃbhuve 'ntare /  
tatastamṛṣayo dṛṣṭvā hataṃ dharmabalena tu //

### [1.30.47](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.30.47)

vasorvākyamanā dṛtya jagamuḥ sarve yathāgatam /  
gateṣu munisaṃgheṣu devā yajñaṃ samāpnuvan //

### [1.30.48](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.30.48)

yajñapravarttanaṃ hyevamāsītsvāyaṃbhuve 'ntare /  
tataḥ prabhṛti yajño 'yaṃ yugaiḥ saha vivarttitaḥ //

### [1.30.48.p1](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.30.48.p1)

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge dvitīye 'nuṣaṅgapāde yajñapravarttanaṃ nāma triśattamo 'dhyāyaḥ

## Linked texts (4)

- [Vāyupurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.57.88) — Vyāsa, Sanskrit
- [Matsyapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.matsya.143.1) — Vyāsa, Sanskrit
- [Critical edition (BORI)](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*crit.14.94.15) — Sanskrit
- [Śivapurāṇa (complete text)](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.3.4.26) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.30](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.30) · Pramāṇa
