<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Purāṇas](https://indike.org/pramana/in.purana) › [Brahmandapurana](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda) › 1.33

# Brahmandapurana 1.33

Brahmāṇḍapurāṇa 1.33

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [1.33.58](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.58) — 1 part

### [1.33.1](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.1)

sūta uvāca  
ṛṣikāṇāṃ sutāścāpi vijñeyā ṛṣiputrakāḥ /  
brāhyaṇānāṃ pravaktāro nāmataśca nibodhata //

### [1.33.2](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.2)

sapradhānāḥ pravakṣyante samāsācca śrutarṣayaḥ /  
bahvṛco bhārgavaḥ pailaḥ sāṃkṛtyo jājalistathā //

### [1.33.3](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.3)

saṃdhyāstirmāṭharaścaiva yājñavalkyaḥ parāśaraḥ /  
upamanyurindrapramatirmāḍūkiḥ śākaliśca saḥ //

### [1.33.4](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.4)

bāṣkaliḥ śokapāṇiśca nailaḥ pailo 'lakastathā /  
pannagāḥ pakṣagantāśca ṣaḍaśītiḥ śrutarṣayaḥ //

### [1.33.5](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.5)

ete dvijātayo mukhyā bahvṛcānāṃ śrutarṣayaḥ /  
vaiśaṃpāyanalauhityau kaṇṭhakālāvaśāvadhaḥ //

### [1.33.6](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.6)

śyāmāpatiḥ palāḍuśca ālaṃbiḥ kamalāpatiḥ /  
teṣāṃ śiṣyāḥ praśiṣyāśca ṣaḍaśīti śrutarṣayaḥ //

### [1.33.7](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.7)

ete dvijarṣayaḥ proktāścarakādhvaryavo dvijāḥ /  
caiminiḥ sabharadvājaḥ kāvyaḥ pauṣyañjireva ca //

### [1.33.8](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.8)

hiraṇyanābhaḥ kauśilyo laugākṣiḥ kusumistathā /  
laṅgalī śālihotraśca śaktirājaśca bhārgavaḥ //

### [1.33.9](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.9)

sāmagānāmathācārya ailo rājā purūravāḥ /  
ṣaṭcatvāriṃśadanye vai teṣāṃ śiṣyāḥ śrutarṣayaḥ //

### [1.33.10](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.10)

kauśītiḥ kaṅkamudgaśca kuṇḍakaḥ saparāśaraḥ /  
lobhālobhaśca dharmātmā tathā brahma balaśca saḥ //

### [1.33.11](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.11)

kranthalo 'tho madagalo mārkaṇḍeyo 'tha dharmavit /  
ityete navatirjñeyā hotravadbrahmacāriṇaḥ //

### [1.33.12](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.12)

carakādhvaryavaścāpi hyanumaṃntraṃ tu brāhmaṇam /  
calūbhiḥ sumatiścaiva tathā devavaraśca yaḥ //

### [1.33.13](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.13)

anukṛṣṇastathāyuśca anubhūmistathaiva ca /  
tathāprītaḥ kṛśāśvaśva sumūlirbāṣkalistathā //

### [1.33.14](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.14)

carakādhvaryakādhvaryunamasyurbrahmacāriṇaḥ /  
vaiyāsakiḥ śuko vidvāṃllaukirbhūriśravāstathā //

### [1.33.15](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.15)

somāviratunāntakyastathā dhaumyaśca kāśyapaḥ /  
āraṇyā ilakaścaiva upamanyurvidastathā //

### [1.33.16](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.16)

bhārgavo madhukaḥ piṅgaḥ śveta ketustathaiva ca /  
prajādarpaḥ kahoḍaśca yājñavalkyo 'tha śaunakaḥ //

### [1.33.17](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.17)

anaṅgo niratālaśca madhyamādhvaryavastute /  
aditirdevamātā ca jalāpā caiva mānavī //

### [1.33.18](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.18)

urvaśī viśvayoṣā ca hyapsaraḥpravare śubhe /  
mudgalā cātujīvaiva tārā caiva yaśasvinī //

### [1.33.19](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.19)

prātimedhī ca mārgā ca sujātā ca mahātapā /  
lopāmudrā ca dharmajñā yā ca kośītikā smṛtā //

### [1.33.20](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.20)

etāśca brahmavādinya apsaro rūpaṃsamatāḥ /  
ityetā mukhyaśaḥ proktā mayā ca ṛṣiputrakāḥ //

### [1.33.21](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.21)

vaidaśākhāpraṇayanāstataste ṛṣayaḥ smṛtāḥ /  
īśvarā mantravaktāra ṛṣayo hyṛṣikāstathā //

### [1.33.22](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.22)

ṛṣiputrāḥ pravaktaraḥ kalpānāṃ brāhmaṇasya tu /  
īśvarāṇāmṛṣīṇāṃ ca ṛṣikāṇāṃ sahātmajaiḥ //

### [1.33.23](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.23)

tathā vākyāni janīṣva yathaiṣāṃ mantradṛṣṭayaḥ /  
tatrājñāyuktamadvaitaṃ dīptaṃ gaṃbhīraśabdavat //

### [1.33.24](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.24)

atyantamaparokṣaṃ ca liṅgaṃ nāma tathaiva ca /  
sarvabhūtānyabhūtaṃ ca paridānaṃ ca yadbhavet //

### [1.33.25](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.25)

kvacinniruktaproktārthaṃ vākyaṃ svāyaṃbhuvaṃ viduḥ /  
yatkiñcinmantrasaṃyuktaṃ tatra nāmavibhaktibhiḥ //

### [1.33.26](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.26)

pratyakṣābhihitaṃ caivamṛṣīṇāṃ vacanaṃ matam /  
naigamairvividhaiḥ śabdairnipātairbahulaṃ ca yat //

### [1.33.27](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.27)

yaccāpyasti mahadvākyamṛṣīkāṇāṃ vacaḥ smṛtam /  
avispaṣṭapadaṃ yacca yacca syādbahusaṃśayam //

### [1.33.28](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.28)

ṛṣiputravacastadvai sarvāśca paridevatāḥ /  
hetudṛṣṭānta bahulaṃ citraśabdamapārthakam //

### [1.33.29](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.29)

sarvāstu tamaśaktaṃ ca vākyametattu mānuṣam /  
miśrā iti samākhyātāḥ prabhāvādṛṣitāṃ gātāḥ //

### [1.33.30](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.30)

samutkarṣāya karṣābhyāṃ jātivyatyāsasaṃbhavāḥ /  
bhūtabhavyabhavajjñāna janmaduḥkhacikitsanam //

### [1.33.31](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.31)

miśrāṇāṃ tadbhavedvākyaṃ gurorbalapravarttanam /  
dharmaśāstrapraṇetāro mahimnā sarvagāśca vai //

### [1.33.32](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.32)

tapaḥprakarṣaḥ sumahānyeṣāṃ te ṛṣayaḥ smṛtāḥ /  
bṛhaspatiśca śukraśca vyāsaḥ sārasvatastathā //

### [1.33.33](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.33)

vyāsāḥ śāstrapraṇayanā vedavyāsa iti smṛtāḥ /  
yasmādavārajāḥ saṃtaḥ pūrvebhyo medhayādhikāḥ //

### [1.33.34](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.34)

aiśvaryeṇa ca saṃpannāstataste ṛṣayaḥ smṛtāḥ /  
yasminkālo na caṃ vayaḥ pramāṇamṛṣibhāvane //

### [1.33.35](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.35)

dṛśyate hi pumānkaścitkaścijjyeṣṭhatamo dhiyā /  
yasmādbuddhyā ca varṣīyānbalo 'pi śrutavānṛṣiḥ //

### [1.33.36](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.36)

yaḥ kaścitpādavānmadhye prayukto 'kṣara saṃpadā /  
viniyuktāvasānāṃ tu tāmṛcaṃ paricakṣate //

### [1.33.37](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.37)

yaḥ kaścitkaraṇairmantro na ca pādakṣarairmitaḥ /  
atiyuktāvasānaṃ ca tadyajurvai pracakṣate //

### [1.33.38](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.38)

hrīṅkāraḥ praṇavo gītaḥ prastāvaśca caturthakam /  
pañcamaḥ pratihotraśca ṣaṣṭhamāhurupadravam //

### [1.33.39](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.39)

nidhanaṃ saptamaṃ sāmnaḥ saptavindhya midaṃ smṛtam /  
pañcavindhya iti proktaṃ hrīṅkāraḥ praṇavādṛte //

### [1.33.40](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.40)

brahmaṇe dharmamatyuktau yattadā jñāpyater'thataḥ /  
āśāstistu prasaṃkhyātā vilāpaḥ paridevanā //

### [1.33.41](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.41)

krodhādvā dveṣaṇāccaiva praśrākhyānaṃ tathaiva ca /  
etattu sarvavidyānāṃ vihitaṃ mantralakṣaṇam //

### [1.33.42](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.42)

mantrā navavidhāḥ proktā ṛgyajuḥ sāmalakṣaṇāḥ /  
mūrtirnindā praśaṃsā cākrośastoṣastathaiva ca //

### [1.33.43](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.43)

praśrānujñāstathākhyānamāśāsmatividhayo matāḥ /  
mantrabhedāṃśca vakṣyāmi caturviśatilakṣaṇān //

### [1.33.44](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.44)

praśaṃsā stutirākrośo nindā ca paridevanā /  
abhiśāpo viśāpaśca praśnaḥ prativacastathā //

### [1.33.45](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.45)

āśīryajñastathākṣepa arthākhyānaṃ ca saṃkathā /  
viyogā hyabhiyogāśca kathā saṃsthā varaśca vai //

### [1.33.46](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.46)

pratiṣedhopa deśau ca namaskāraḥ spṛhā tathā /  
vilāpaśceti mantrāṇāṃ caturviṃśatiruddhṛtāḥ //

### [1.33.47](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.47)

ṛṣibhiryajñatattvajñairvihitaṃ brahmaṇaṃ purā /  
hetu rnirvacanaṃ nindā praśastiḥ saṃśayo nidhiḥ //

### [1.33.48](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.48)

purākṛtipurākalpau vyavadhāraṇakalpanā /  
upamā ca daśaite vai vidhayo brāhmaṇasya tu //

### [1.33.49](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.49)

lakṣaṇaṃ brāhmaṇasyainadvihitaṃ sarvaśākhināma /  
heturhanteḥ smṛto dhātoryannihantyuditaṃ paraiḥ //

### [1.33.50](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.50)

athavārthe pariprāpte hino tergatikarmaṇā /  
tathā nirvacanaṃ brūyādvākyārthasyāvadhāraṇam //

### [1.33.51](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.51)

nindāṃ tāmāhurāyāryā yaddoṣe nindanaṃ vacaḥ /  
prapūrvācchaṃsaterdhātoḥ praśaṃsāguṇavattayā //

### [1.33.52](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.52)

idaṃ tvidamidaṃ naidamityaniścitya saṃśayam /  
idamevaṃ vidhātavyamityayaṃ vidhirucyate //

### [1.33.53](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.53)

anyasyānyasya cauktiryā budhaiḥ soktā purākṛtiḥ /  
yo hyatyantaparokṣārthaḥ sa purākalpa ucyate //

### [1.33.54](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.54)

purātikrāntavācitvātpurākalpasya kalpa nām /  
mantrabrāhmaṇakalpaiśca nigamaiḥ śuddhavistaraiḥ //

### [1.33.55](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.55)

aniścitya kṛtāmāhurvyavadhāraṇakalpanām /  
yathā hīdaṃ tathā tadvai idaṃ caiva tathaiva tat //

### [1.33.56](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.56)

ityevameṣā hyupamā daśamo brāhmaṇasya tu /  
ityetadbrahmaṇasyādau vihitaṃ rakṣaṇaṃ budhaiḥ //

### [1.33.57](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.57)

tasya tadvidbhiruddiṣṭā vyākhyāmyanupadaṃ dvijaiḥ /  
mantrāṇāṃ kalpanā caiva vidhidṛṣṭiṣu karmasu //

### [1.33.58](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.58)

mantro mantrayaterddhātorbrāhmaṇo brāhmaṇena tu /  
alpākṣaramasaṃdigdhaṃ sāravadviśvatomukham /  
astobhamanavadyaṃ ca sūtraṃ sūtravido viduḥ //

### [1.33.58.p1](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33.58.p1)

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge dvitīye 'nuṣaṅgapāde ṛṣilakṣaṇaṃ nāma trayastrinttamo 'dhyāyaḥ

## Linked texts (1)

- [Vāyupurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.59.110) — Vyāsa, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.33) · Pramāṇa
