Brahmandapurana 1.34
Brahmāṇḍapurāṇa 1.34
- Language
- Sanskrit
Contents
- 1.34.68 — 1 part
1.34.1
vāyuruvāca
ṛṣayastadvacaḥ śrutvā sūtamāhustaduttaram /
kathaṃ vedāḥ punarvyastāstanno brūhi mahāmate //
1.34.2
sūta uvāca
dvāpare tu purāvṛtte manoḥ svāyaṃbhuvāntare /
brahmā manumuvācedaṃ rakṣavedaṃ mahāmate //
1.34.3
parivṛttaṃ yugaṃ tāta svalpavīryā dvijātayaḥ /
saṃvṛtā yugadoṣeṇa sarve caiva yathākramam //
1.34.4
tasya mānaṃ yugavaśādalpaṃ caiva hi dṛśyate /
daśasāhasrabhāgena hyavaśiṣṭaṃ kṛtoditam //
1.34.5
vāya tejo balaṃ cālpaṃ sarvaṃ caiva praṇaśyati /
vedakriyā hi kāryāḥ syurmābhūdvedavināśanam //
1.34.6
vede nāśamanuprāpte yajño nāśaṃ gamiṣyati /
yajñe naṣṭe vedanāśastataḥ sarvaṃ praṇaśyati //
1.34.7
ādyo vedaśca tuṣpādaḥ śatasāhasrasaṃmitaḥ /
punardaśaguṇaḥ kṛṣṇo yajño vai sarvakāmadhuk //
1.34.8
evamuktastathetyuktvā manurlaukahite rataḥ /
vedamekaṃ catuṣpādaṃ caturddhā vyabhajatprabhuḥ //
1.34.9
brahmaṇo vacanāttāta lokānāṃ hitakāmyayā /
tadahaṃ varttamānena yuṣmākaṃ vedakalpanam //
1.34.10
manvantareṇa vakṣyami vyatītānāṃ prakalpanam /
pratyakṣeṇa varokṣaṃvai tannibodhata sattamāḥ //
1.34.11
asminyuge tadā vyāsaḥ pārāśaryaḥ parantapaḥ /
dvaipāyana iti khyāto viṣṇoraṃśaḥ sanātanaḥ //
1.34.12
brahmaṇā coditaḥ so 'smin vedaṃ vaktuṃ pracakrame /
atha śiṣyānsajagrāha caturo vedakāraṇāt //
1.34.13
jaiminiṃ ca sumantuṃ ca vaiśaṃpāyanameva ca /
caturthaṃ pailameteṣāṃ pañcamaṃ lomaharṣaṇam //
1.34.14
ṛgvedaśrāvakaṃ pailamagrahīdvidhivaddvijāḥ /
yajurvedapravaktāraṃ vaiśaṃpāyanameva ca //
1.34.15
jaiminiṃ sāmavedārthaśrāvakaṃ so 'nvapadyata /
tathaivāthar vavedasya sumantumṛṣisattamam //
1.34.16
itihāsapurāṇasya kalapavākyasya caiva hi /
māṃ caiva pratijagrāha bhagavānīśvaraḥ prabhuḥ //
1.34.17
eka āsīdyajurvedastaṃ caturddhā vyakalpayat /
cāturhetramabhūttasmiṃstena yajñamakalpayat //
1.34.18
ādhvaryavaṃ yajurbhistu ṛgbhirhetraṃ tathaiva ca /
audgātraṃ sāmabhiścakre brahmatvaṃ cāpyatharvabhiḥ //
1.34.19
tataḥ sa ṛca uddhṛtya ṛgvedaṃ samakalpayat /
hotṛkaṃ kalpayattena yajurvedaṃ jagatpatiḥ //
1.34.20
sāmabhiḥ sāmavedaṃ ca tenaudgātramakalpayat /
rā5stvatharvavedena sarvakarmāṇyakārayat //
1.34.21
ākhyānaiścāpyupākhyānairgāthābhiḥ kalpajoktibhiḥ /
purāmasaṃhitāṃ cakre purāṇārthaviśāradaḥ //
1.34.22
yacchiṣṭaṃ tu yajurvede tena ya5mayuñjata /
yajanātsa yajurveda iti śāstraviniścayaḥ //
1.34.23
pādānāmuddhatatvācca yajūṃṣi viṣamāṇi ca /
śatenoddhatavīryastu ṛtvigbhirvedapāragaiḥ //
1.34.24
prayujyate hyaśvamedhastena vā puṣyate tu saḥ /
ṛco gṛhītvā pailastu vyabhajattu dvidhā punaḥ //
1.34.25
dve kṛtvā saṃhite caiva śiṣyābhyā madadādvibuḥ /
indrapramattaye caikāṃ dvitīyāṃ bāṣkalāya ca //
1.34.26
catasraḥ saṃhitāḥ kṛtvā bāṣkalo dvijasattamaḥ /
śiṣyānadhyāpayā māsa śuśruṣābhiratānhitān //
1.34.27
bodhyāṃ tu prathamāṃ śākhāṃ dvitīyāmagnimātaram /
pārāśarīṃ tṛtīyāṃ tu yā5valkyāmathāparām //
1.34.28
indrapramatirekāṃ tu saṃhitāmṛṣisattamaḥ /
adhyāpayanmahābhāgaṃ māṇḍūkeyaṃ yaśasvinam //
1.34.29
styasravasamagryaṃ tu putraṃ sa tu mahāyaśāḥ /
satyasravāḥ satyahitaṃ putramadhyāpayadvibhuḥ //
1.34.30
so 'pi satyahitaḥ putraṃ punaradhyāpayaddvijāḥ /
satyaśriyaṃ mahātmānaṃ satya dharmaparāyaṇam //
1.34.31
abhavaṃstasya śiṣyā vai trayastu sumahaujasaḥ /
satyaśriyāśca vidvāṃsaḥ śāstragrahaṇatatparāḥ //
1.34.32
śākalyaḥ prathamasteṣāṃ tasmādanyo rathītaraḥ /
bāṣkaliśca bharadvāja iti śākhāpravarttakāḥ //
1.34.33
devamitrastu śākalyo jñānāhaṅkāragarvitaḥ /
janakasya sa yajñe vai vināśāmagamaddvijāḥ //
1.34.34
śāṃśapāyana uvāca
kathaṃ vināśamagamatsa munirjñānagarvitaḥ /
janakasyāśvamedhe tu katha vādābhyajāyata //
1.34.35
kimarthaṃ vābhavadvādaḥ kena sārddhamathāpi vā /
etatsarvaṃ yathā vṛttamācakṣtra viditaṃ tava //
1.34.36
sūta uvāca
janakasyāśvamedhe tu mahānāsītsamāgamaḥ /
ṛṣīṇāṃ hi sahasrāṇi tatrājagmuranekaśaḥ //
1.34.37
rājarṣerjanakasyātha taṃ yajñaṃ hi didṛkṣavaḥ /
āgatānbrāhmaṇāndṛṣṭvā jijñāsāsyābhavattataḥ //
1.34.38
ko nveṣāṃ brāhmaṇaśreṣṭhaḥ kathaṃ me niścayo bhavet /
iti niścitya manasā buddhiṃ cakre janādhipaḥ //
1.34.39
gavāṃ sahasramādāya suvarṇamadhikaṃ tataḥ /
grāmānratnāni dāsīscha munīnprāha narādhipaḥ //
1.34.40
sarvānahaṃ prapanno vaḥ śirasā śreṣṭhabhāginaḥ /
yadetadāhṛtaṃ vittaṃ yo vā śreṣṭhatamo bhavet //
1.34.41
tasmai tadupanītaṃ me vitta vittaṃ dvijottamāḥ /
janakasya vacaḥ śrutvā ṛṣayaste śrutikṣamāḥ //
1.34.42
dṛṣṭvā dhanaṃ mahāsāraṃ dhanagṛdhnā jighṛkṣavaḥ /
āhvayāñcakrire 'nyonyaṃ vedajñānamadolbaṇān //
1.34.43
manasā gatavittāste mamaitaddhanamityuta /
mamaitanna tavetyanyo brūhi vā kiṃ vikatthase //
1.34.44
ityevaṃ dhanadoṣeṇa vādāṃścakuranekaśaḥ /
athānyastatravai vidvānbrahmaṇastu sutaḥ kaviḥ //
1.34.45
yājñavalkyo mahātejāstapasvī brahmavittamaḥ /
brahmaṇoṃ'śasamutpanno vākyaṃ provāca susvaram //
1.34.46
śiṣyaṃ brahmavidāṃ śreṣṭhaṃ dhanametadgṛhāṇa vai /
nayasva ca gṛhaṃvatsa mamaitannātra saṃśayaḥ //
1.34.47
sarvavādeṣvahaṃ vaktā nānyaḥ kaścittu matsamaḥ /
yo vā na prīyate vidvānsamāhvayatu māciram //
1.34.48
tato brahmārṇavaḥ kṣubdaḥ samudra iva saṃplave /
tānuvāca tataḥ svastho yājñavalkyo hasanniva //
1.34.49
krodhaṃ mā kārṣṭa vidvāṃso bhavantaḥ satyavādinaḥ /
vadāmahe yathāśakti jijñāsaṃtaḥ parasparam //
1.34.50
tato 'bhyupagatāsteṣāṃ vādāḥ śabdairanekaśaḥ /
sahasradhā śubhairarthaiḥ sukṣmadarśanasaṃbhavaiḥ //
1.34.51
loke vede tathādhyātmavidyāsthānairalaṅkṛtaiḥ /
saṃtyuttamaguṇairyuktā nṛpasyāpi parīkṣakāḥ //
1.34.52
vādāḥ samabhavaṃstatra dhanahetormahātmanām /
ṛṣayastvekataḥ sarve yājñavalkyastathaikataḥ //
1.34.53
sarve te munayastena yājñavalkyena dhīmatā /
ekaikaśastataḥ pṛṣṭā naivottaramathābruvan //
1.34.54
sa vijitya munīnsarvān brahmarāśirmahāmatiḥ /
śākalyamiti hovāca vādakarttāramañjasā //
1.34.55
śākalya vada vaktavyaṃ kiṃ dhyāyannavatiṣṭhase /
paṇastu yajamānena baddho nīto yathā dhṛtaḥ //
1.34.56
evaṃ sa dharṣitastena roṣāttāmrāsyalocanaḥ /
provāca yājñavalkyaṃ sapuruṣaṃ munisannidhau //
1.34.57
tvamasmāstṛṇavatkṛtvā tathaivānyāndvijottamān /
vidyādhanaṃ mahāsāraṃ svayaṅgrāhaṃ jighṛkṣasi //
1.34.58
śākalyenaivamuktastu yājñavalkyastamabravīt /
brahmiṣṭhānāṃ balaṃ viddhi vidyātattvārthadarśanam //
1.34.59
kāmasyārthena saṃbandhastenārthaṃ kāmayāmahe /
kāmaprarśnadhanā viprāḥ kāmapraśnaṃ vadāmahe //
1.34.60
paṇaścaivāsya rājarṣestasmānnītaṃ dhanaṃ mayā /
etacchrutvā vacastasya śākalyaḥ krodhamūrcchitaḥ //
1.34.61
yā5valkyamathovāca kāmapraśnārthakṛdvacaḥ /
brūhīdānīṃ mayoddiṣṭānkāmapraśnānyathārthataḥ //
1.34.62
tataḥ samabhavadvādastayorbrahmavidormahān /
sāgraṃ praśnasahasraṃ tu śākalyaḥ so 'karottadā //
1.34.63
yājñavalkyo 'bravītsarvamṛṣīṇāṃ śṛṇvatāṃ tadā /
śākalyastvāsa nirvādo yājñavalkyastamabravīt //
1.34.64
praśnamekaṃ mamāpi tvaṃ śākalya vada kāmikam /
paṇaprāpyasya vādasya bruvatormṛtyuratra vai //
1.34.65
susūkṣmajñānasaṃyuktaṃ sāṃkhyaṃyogamathāpi vā /
adhyātmasya gatiṃ mukhyāṃ dhyānamārgamathāpi vā //
1.34.66
atha saṃcoditaḥ praśno yājñavalkyena dhīmatā /
śākalyastamavijñāya tathā mṛtyumavāptavān //
1.34.67
evaṃ smṛtaḥ sa śākalyaḥ praśnavyākhyānapīḍitaḥ /
evaṃ vivādaḥ sumahānāsītteṣāṃ dhanārthinām //
1.34.68
ṛṣīṇāmṛṣibhiḥ sārddhaṃ yājñavalkyasya caiva hi /
yājñavalkyo dhanaṃ gṛhya yaśo vikhyāya cātmanaḥ /
jagāma vai gṛhaṃ svacchaṃ śiṣyaiḥ parivṛto vaśī //
1.34.68.p1
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge dvitīye 'nuṣaṅgapāde vyāsaśiṣyotpattivarṇanaṃ nāma catustriṃśattamo 'dhyāyaḥ
Linked texts (5)
- Vāyupurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Viṣṇupurāṇa (critical edition) — Sanskrit
- Nandipurāṇa — Sanskrit
- Agnipurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Kālahastīśavilāsa — Sanskrit