<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Purāṇas](https://indike.org/pramana/in.purana) › [Brahmandapurana](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda) › 1.34

# Brahmandapurana 1.34

Brahmāṇḍapurāṇa 1.34

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [1.34.68](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.68) — 1 part

### [1.34.1](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.1)

vāyuruvāca  
ṛṣayastadvacaḥ śrutvā sūtamāhustaduttaram /  
kathaṃ vedāḥ punarvyastāstanno brūhi mahāmate //

### [1.34.2](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.2)

sūta uvāca  
dvāpare tu purāvṛtte manoḥ svāyaṃbhuvāntare /  
brahmā manumuvācedaṃ rakṣavedaṃ mahāmate //

### [1.34.3](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.3)

parivṛttaṃ yugaṃ tāta svalpavīryā dvijātayaḥ /  
saṃvṛtā yugadoṣeṇa sarve caiva yathākramam //

### [1.34.4](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.4)

tasya mānaṃ yugavaśādalpaṃ caiva hi dṛśyate /  
daśasāhasrabhāgena hyavaśiṣṭaṃ kṛtoditam //

### [1.34.5](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.5)

vāya tejo balaṃ cālpaṃ sarvaṃ caiva praṇaśyati /  
vedakriyā hi kāryāḥ syurmābhūdvedavināśanam //

### [1.34.6](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.6)

vede nāśamanuprāpte yajño nāśaṃ gamiṣyati /  
yajñe naṣṭe vedanāśastataḥ sarvaṃ praṇaśyati //

### [1.34.7](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.7)

ādyo vedaśca tuṣpādaḥ śatasāhasrasaṃmitaḥ /  
punardaśaguṇaḥ kṛṣṇo yajño vai sarvakāmadhuk //

### [1.34.8](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.8)

evamuktastathetyuktvā manurlaukahite rataḥ /  
vedamekaṃ catuṣpādaṃ caturddhā vyabhajatprabhuḥ //

### [1.34.9](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.9)

brahmaṇo vacanāttāta lokānāṃ hitakāmyayā /  
tadahaṃ varttamānena yuṣmākaṃ vedakalpanam //

### [1.34.10](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.10)

manvantareṇa vakṣyami vyatītānāṃ prakalpanam /  
pratyakṣeṇa varokṣaṃvai tannibodhata sattamāḥ //

### [1.34.11](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.11)

asminyuge tadā vyāsaḥ pārāśaryaḥ parantapaḥ /  
dvaipāyana iti khyāto viṣṇoraṃśaḥ sanātanaḥ //

### [1.34.12](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.12)

brahmaṇā coditaḥ so 'smin vedaṃ vaktuṃ pracakrame /  
atha śiṣyānsajagrāha caturo vedakāraṇāt //

### [1.34.13](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.13)

jaiminiṃ ca sumantuṃ ca vaiśaṃpāyanameva ca /  
caturthaṃ pailameteṣāṃ pañcamaṃ lomaharṣaṇam //

### [1.34.14](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.14)

ṛgvedaśrāvakaṃ pailamagrahīdvidhivaddvijāḥ /  
yajurvedapravaktāraṃ vaiśaṃpāyanameva ca //

### [1.34.15](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.15)

jaiminiṃ sāmavedārthaśrāvakaṃ so 'nvapadyata /  
tathaivāthar vavedasya sumantumṛṣisattamam //

### [1.34.16](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.16)

itihāsapurāṇasya kalapavākyasya caiva hi /  
māṃ caiva pratijagrāha bhagavānīśvaraḥ prabhuḥ //

### [1.34.17](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.17)

eka āsīdyajurvedastaṃ caturddhā vyakalpayat /  
cāturhetramabhūttasmiṃstena yajñamakalpayat //

### [1.34.18](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.18)

ādhvaryavaṃ yajurbhistu ṛgbhirhetraṃ tathaiva ca /  
audgātraṃ sāmabhiścakre brahmatvaṃ cāpyatharvabhiḥ //

### [1.34.19](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.19)

tataḥ sa ṛca uddhṛtya ṛgvedaṃ samakalpayat /  
hotṛkaṃ kalpayattena yajurvedaṃ jagatpatiḥ //

### [1.34.20](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.20)

sāmabhiḥ sāmavedaṃ ca tenaudgātramakalpayat /  
rā5stvatharvavedena sarvakarmāṇyakārayat //

### [1.34.21](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.21)

ākhyānaiścāpyupākhyānairgāthābhiḥ kalpajoktibhiḥ /  
purāmasaṃhitāṃ cakre purāṇārthaviśāradaḥ //

### [1.34.22](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.22)

yacchiṣṭaṃ tu yajurvede tena ya5mayuñjata /  
yajanātsa yajurveda iti śāstraviniścayaḥ //

### [1.34.23](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.23)

pādānāmuddhatatvācca yajūṃṣi viṣamāṇi ca /  
śatenoddhatavīryastu ṛtvigbhirvedapāragaiḥ //

### [1.34.24](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.24)

prayujyate hyaśvamedhastena vā puṣyate tu saḥ /  
ṛco gṛhītvā pailastu vyabhajattu dvidhā punaḥ //

### [1.34.25](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.25)

dve kṛtvā saṃhite caiva śiṣyābhyā madadādvibuḥ /  
indrapramattaye caikāṃ dvitīyāṃ bāṣkalāya ca //

### [1.34.26](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.26)

catasraḥ saṃhitāḥ kṛtvā bāṣkalo dvijasattamaḥ /  
śiṣyānadhyāpayā māsa śuśruṣābhiratānhitān //

### [1.34.27](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.27)

bodhyāṃ tu prathamāṃ śākhāṃ dvitīyāmagnimātaram /  
pārāśarīṃ tṛtīyāṃ tu yā5valkyāmathāparām //

### [1.34.28](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.28)

indrapramatirekāṃ tu saṃhitāmṛṣisattamaḥ /  
adhyāpayanmahābhāgaṃ māṇḍūkeyaṃ yaśasvinam //

### [1.34.29](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.29)

styasravasamagryaṃ tu putraṃ sa tu mahāyaśāḥ /  
satyasravāḥ satyahitaṃ putramadhyāpayadvibhuḥ //

### [1.34.30](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.30)

so 'pi satyahitaḥ putraṃ punaradhyāpayaddvijāḥ /  
satyaśriyaṃ mahātmānaṃ satya dharmaparāyaṇam //

### [1.34.31](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.31)

abhavaṃstasya śiṣyā vai trayastu sumahaujasaḥ /  
satyaśriyāśca vidvāṃsaḥ śāstragrahaṇatatparāḥ //

### [1.34.32](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.32)

śākalyaḥ prathamasteṣāṃ tasmādanyo rathītaraḥ /  
bāṣkaliśca bharadvāja iti śākhāpravarttakāḥ //

### [1.34.33](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.33)

devamitrastu śākalyo jñānāhaṅkāragarvitaḥ /  
janakasya sa yajñe vai vināśāmagamaddvijāḥ //

### [1.34.34](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.34)

śāṃśapāyana uvāca  
kathaṃ vināśamagamatsa munirjñānagarvitaḥ /  
janakasyāśvamedhe tu katha vādābhyajāyata //

### [1.34.35](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.35)

kimarthaṃ vābhavadvādaḥ kena sārddhamathāpi vā /  
etatsarvaṃ yathā vṛttamācakṣtra viditaṃ tava //

### [1.34.36](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.36)

sūta uvāca  
janakasyāśvamedhe tu mahānāsītsamāgamaḥ /  
ṛṣīṇāṃ hi sahasrāṇi tatrājagmuranekaśaḥ //

### [1.34.37](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.37)

rājarṣerjanakasyātha taṃ yajñaṃ hi didṛkṣavaḥ /  
āgatānbrāhmaṇāndṛṣṭvā jijñāsāsyābhavattataḥ //

### [1.34.38](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.38)

ko nveṣāṃ brāhmaṇaśreṣṭhaḥ kathaṃ me niścayo bhavet /  
iti niścitya manasā buddhiṃ cakre janādhipaḥ //

### [1.34.39](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.39)

gavāṃ sahasramādāya suvarṇamadhikaṃ tataḥ /  
grāmānratnāni dāsīscha munīnprāha narādhipaḥ //

### [1.34.40](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.40)

sarvānahaṃ prapanno vaḥ śirasā śreṣṭhabhāginaḥ /  
yadetadāhṛtaṃ vittaṃ yo vā śreṣṭhatamo bhavet //

### [1.34.41](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.41)

tasmai tadupanītaṃ me vitta vittaṃ dvijottamāḥ /  
janakasya vacaḥ śrutvā ṛṣayaste śrutikṣamāḥ //

### [1.34.42](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.42)

dṛṣṭvā dhanaṃ mahāsāraṃ dhanagṛdhnā jighṛkṣavaḥ /  
āhvayāñcakrire 'nyonyaṃ vedajñānamadolbaṇān //

### [1.34.43](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.43)

manasā gatavittāste mamaitaddhanamityuta /  
mamaitanna tavetyanyo brūhi vā kiṃ vikatthase //

### [1.34.44](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.44)

ityevaṃ dhanadoṣeṇa vādāṃścakuranekaśaḥ /  
athānyastatravai vidvānbrahmaṇastu sutaḥ kaviḥ //

### [1.34.45](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.45)

yājñavalkyo mahātejāstapasvī brahmavittamaḥ /  
brahmaṇoṃ'śasamutpanno vākyaṃ provāca susvaram //

### [1.34.46](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.46)

śiṣyaṃ brahmavidāṃ śreṣṭhaṃ dhanametadgṛhāṇa vai /  
nayasva ca gṛhaṃvatsa mamaitannātra saṃśayaḥ //

### [1.34.47](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.47)

sarvavādeṣvahaṃ vaktā nānyaḥ kaścittu matsamaḥ /  
yo vā na prīyate vidvānsamāhvayatu māciram //

### [1.34.48](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.48)

tato brahmārṇavaḥ kṣubdaḥ samudra iva saṃplave /  
tānuvāca tataḥ svastho yājñavalkyo hasanniva //

### [1.34.49](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.49)

krodhaṃ mā kārṣṭa vidvāṃso bhavantaḥ satyavādinaḥ /  
vadāmahe yathāśakti jijñāsaṃtaḥ parasparam //

### [1.34.50](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.50)

tato 'bhyupagatāsteṣāṃ vādāḥ śabdairanekaśaḥ /  
sahasradhā śubhairarthaiḥ sukṣmadarśanasaṃbhavaiḥ //

### [1.34.51](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.51)

loke vede tathādhyātmavidyāsthānairalaṅkṛtaiḥ /  
saṃtyuttamaguṇairyuktā nṛpasyāpi parīkṣakāḥ //

### [1.34.52](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.52)

vādāḥ samabhavaṃstatra dhanahetormahātmanām /  
ṛṣayastvekataḥ sarve yājñavalkyastathaikataḥ //

### [1.34.53](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.53)

sarve te munayastena yājñavalkyena dhīmatā /  
ekaikaśastataḥ pṛṣṭā naivottaramathābruvan //

### [1.34.54](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.54)

sa vijitya munīnsarvān brahmarāśirmahāmatiḥ /  
śākalyamiti hovāca vādakarttāramañjasā //

### [1.34.55](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.55)

śākalya vada vaktavyaṃ kiṃ dhyāyannavatiṣṭhase /  
paṇastu yajamānena baddho nīto yathā dhṛtaḥ //

### [1.34.56](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.56)

evaṃ sa dharṣitastena roṣāttāmrāsyalocanaḥ /  
provāca yājñavalkyaṃ sapuruṣaṃ munisannidhau //

### [1.34.57](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.57)

tvamasmāstṛṇavatkṛtvā tathaivānyāndvijottamān /  
vidyādhanaṃ mahāsāraṃ svayaṅgrāhaṃ jighṛkṣasi //

### [1.34.58](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.58)

śākalyenaivamuktastu yājñavalkyastamabravīt /  
brahmiṣṭhānāṃ balaṃ viddhi vidyātattvārthadarśanam //

### [1.34.59](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.59)

kāmasyārthena saṃbandhastenārthaṃ kāmayāmahe /  
kāmaprarśnadhanā viprāḥ kāmapraśnaṃ vadāmahe //

### [1.34.60](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.60)

paṇaścaivāsya rājarṣestasmānnītaṃ dhanaṃ mayā /  
etacchrutvā vacastasya śākalyaḥ krodhamūrcchitaḥ //

### [1.34.61](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.61)

yā5valkyamathovāca kāmapraśnārthakṛdvacaḥ /  
brūhīdānīṃ mayoddiṣṭānkāmapraśnānyathārthataḥ //

### [1.34.62](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.62)

tataḥ samabhavadvādastayorbrahmavidormahān /  
sāgraṃ praśnasahasraṃ tu śākalyaḥ so 'karottadā //

### [1.34.63](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.63)

yājñavalkyo 'bravītsarvamṛṣīṇāṃ śṛṇvatāṃ tadā /  
śākalyastvāsa nirvādo yājñavalkyastamabravīt //

### [1.34.64](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.64)

praśnamekaṃ mamāpi tvaṃ śākalya vada kāmikam /  
paṇaprāpyasya vādasya bruvatormṛtyuratra vai //

### [1.34.65](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.65)

susūkṣmajñānasaṃyuktaṃ sāṃkhyaṃyogamathāpi vā /  
adhyātmasya gatiṃ mukhyāṃ dhyānamārgamathāpi vā //

### [1.34.66](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.66)

atha saṃcoditaḥ praśno yājñavalkyena dhīmatā /  
śākalyastamavijñāya tathā mṛtyumavāptavān //

### [1.34.67](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.67)

evaṃ smṛtaḥ sa śākalyaḥ praśnavyākhyānapīḍitaḥ /  
evaṃ vivādaḥ sumahānāsītteṣāṃ dhanārthinām //

### [1.34.68](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.68)

ṛṣīṇāmṛṣibhiḥ sārddhaṃ yājñavalkyasya caiva hi /  
yājñavalkyo dhanaṃ gṛhya yaśo vikhyāya cātmanaḥ /  
jagāma vai gṛhaṃ svacchaṃ śiṣyaiḥ parivṛto vaśī //

### [1.34.68.p1](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34.68.p1)

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge dvitīye 'nuṣaṅgapāde vyāsaśiṣyotpattivarṇanaṃ nāma catustriṃśattamo 'dhyāyaḥ

## Linked texts (5)

- [Vāyupurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.60.6) — Vyāsa, Sanskrit
- [Viṣṇupurāṇa (critical edition)](https://indike.org/pramana/in.purana.visnu*crit.3.4.2) — Sanskrit
- [Nandipurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.upa.saiva.nandi.1.7-3.2) — Sanskrit
- [Agnipurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.agni.150.25) — Vyāsa, Sanskrit
- [Kālahastīśavilāsa](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.mahakavya.saiva.kalahastisavilasa.2.69) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.34) · Pramāṇa
