Brahmandapurana 1.4
Brahmāṇḍapurāṇa 1.4
- Language
- Sanskrit
Contents
- 1.4.34 — 1 part
1.4.1
suta uvāca
ātmanyavasthite vyakte vikāre pratisaṃhate /
sādharmyeṇāvatiṣṭhete pradhānapuruṣau tadā //
1.4.2
tamaḥsattva guṇāvetau samatvena vyavasthitau /
anudriktāvanucarau tena proktau parasparam //
1.4.3
guṇasāmye layo jñeya ādhikye sṛṣṭirucyate /
sattvavṛddhau sthitirabhūd dhruvaṃ padma śikhāsthitam //
1.4.4
yadā tamasi sattve ca rajopyanugataṃ sthitam /
rajaḥ pravartakaṃ tacca bījeṣviva yathā jalam //
1.4.5
guṇā vaiṣamyamāsādya prasaṃgena pratiṣṭhitāḥ /
guṇebhyaḥ kṣobhyamāṇebhyastrayo jñeyā hi sādare //
1.4.6
śāśvatāḥ paramā guhyāḥ sarvātmānaḥ śarīriṇaḥ /
sattvaṃ viṣṇū rajo brahmā tamo rudraḥ prajāpatiḥ //
1.4.7
rajaḥprakāśakoviṣṇurbrahmasraṣṭṛtvamāpnuyāt /
jāyate ca yataścatrā lokasṛṣṭirmahojasaḥ //
1.4.8
tamaḥprakāśako viṣṇuḥ kālatvena vyavasthitaḥ /
sattvaprakāśako viṣṇuḥ sthititvena vyavasthitaḥ //
1.4.9
eta eva trayo lokā eta eva trayo guṇāḥ /
eta eva trayo vedā eta eva trajo 'gnayaḥ //
1.4.10
parasparānvayā hyete parasparamanuvratāḥ /
paraspareṇa vartante prerayanti parasparam //
1.4.11
anyonyaṃ mithunaṃ hyete anyonyamupajīvinaḥ /
kṣaṇaṃ viyogo na hyeṣāṃ na tyajanti parasparam //
1.4.12
pradhānaguṇavaiṣamyātsargakāle pravarttate /
adṛṣṭādhiṣṭhitātpūrve tasmātsadasadātmakāt //
1.4.13
brahmā buddhitvamithunaṃ yugapatsaṃbabhūva ha /
tasmāttamovyaktamayaṃ kṣetrajño brahmasaṃjñakaḥ //
1.4.14
saṃsiddhakāryakaraṇo brahmagre samavarttata /
tejasāpratimo dhīmānavyaktaḥ saṃprakāśakaḥ //
1.4.15
sa vai śarīraprathamo dhāraṇatvavyavasthitaḥ /
jñānenāpratimeneha vairāgyeṇa ca saptatiḥ //
1.4.16
avyaktatvāya tenāsya manasā yadyadicchati /
vaśīkṛtatvāttraiguṇyātsāpekṣatvācca bhāvataḥ //
1.4.17
caturmukhastu brahmatve kālatve cāntakṛdbhavaḥ /
sahasramūrdhā puruṣastisro 'vasthāḥsvayaṃbhuvaḥ //
1.4.18
sarvaṃ rajaśca brahmatve kālatve carajastamaḥ /
sāttvikaḥ puruṣatve ca guṇavṛtaṃ svayaṃbhuvaḥ //
1.4.19
brahmatve sṛjate lokān kālatve saṃkṣayatyapi /
puruṣatve udāsīnastisro 'vasthāḥ svayaṃbhuvaḥ //
1.4.20
brahmā kamala patrākṣaḥ kālo jātyañjanaprabhaḥ /
puruṣaḥ puṇḍarīkākṣo rūpeṇa paramātmanaḥ //
1.4.21
ekadhā sa dvidhā caiva tridhā ca bahudhā punaḥ /
yogīśvaraḥ śarīrāṇi karoti vikarotica //
1.4.22
nānākṛtikriyārūpamāśrayantisvalīlayā /
tridhā yadvartate loke tasmātrriguṇa ucyate //
1.4.23
caturddhā pravibhaktatvāccaturvyūhaḥ prakīrttitaḥ /
yadā śete tadārdhāte yadbhuṅkte viṣayānprabhuḥ //
1.4.24
yatsvasthāḥ satataṃ bhāvastasmādātmā nirūcyate /
ṛṣiḥ sarvagataścātra śarīre so 'bhyayātprabhuḥ //
1.4.25
svāmī sarvasya yatsarvaṃviṣṇuḥ sarvapraveśanāt /
bhagavānagrasadbhāvānnāgo nāgasvasaṃśrayāt //
1.4.26
paramaḥ saṃprahṛṣṭatvāddevatādomiti smṛtiḥ /
sarvajñaḥ sarvavijñānātsarvaḥsarvaṃyatastataḥ //
1.4.27
narāṇāṃ svāpanaṃ brahmā tasmānnārāyaṇaḥ smṛtaḥ /
tridhā vibhajya cātmānaṃ sakalaḥ saṃpravarttate //
1.4.28
sṛjate grasate caiva pālyate ca tribhiḥ svayam /
so 'gre hiraṇyagarbhaḥ san prādurbhūtaḥ svayaṃ prabhuḥ //
1.4.29
ādyo hi svavaśaścaiva ajātatvādajaḥ smṛtaḥ /
tasmāddhiraṇyagarbhaśca purāṇeṣu nirucyate //
1.4.30
svayaṃbhuvo nivṛttasya kālo varṇāgratastu yaḥ /
na śakyaḥ parisaṃkhyātuṃ manuvarṣaśatairapi //
1.4.31
kalpasaṃkhyānivṛttastu parārdho brahmaṇaḥ smṛtaḥ /
tāvattve so 'sya kālo 'nyastasyānte pratibuddhyate //
1.4.32
koṭivarṣasahasrāṇi gṛhabhūtāni yāni ca /
samatītāni kalpānāṃ tāvaccheṣātparetu ye //
1.4.33
yatsvayaṃ varttate kalpo vārāhastannibodhata /
prathamaṃ sāṃpratasteṣāṃ kalpo vai varttate ca yaḥ //
1.4.34
pūrṇe yugasahasre tu paripālyaṃ nareśvaraiḥ //
1.4.34.p1
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge prathame prakriyāpade lokakalpanaṃ nāma caturtho 'dhyāyaḥ
Linked texts (4)
- Vāyupurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Śivapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Kūrmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Kūrmapurāṇa — Ativīrarāma Pāṇṭiyar, Sanskrit