<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.4 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Purāṇas](https://indike.org/pramana/in.purana) › [Brahmandapurana](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda) › 1.4

# Brahmandapurana 1.4

Brahmāṇḍapurāṇa 1.4

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [1.4.34](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.4.34) — 1 part

### [1.4.1](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.4.1)

suta uvāca  
ātmanyavasthite vyakte vikāre pratisaṃhate /  
sādharmyeṇāvatiṣṭhete pradhānapuruṣau tadā //

### [1.4.2](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.4.2)

tamaḥsattva guṇāvetau samatvena vyavasthitau /  
anudriktāvanucarau tena proktau parasparam //

### [1.4.3](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.4.3)

guṇasāmye layo jñeya ādhikye sṛṣṭirucyate /  
sattvavṛddhau sthitirabhūd dhruvaṃ padma śikhāsthitam //

### [1.4.4](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.4.4)

yadā tamasi sattve ca rajopyanugataṃ sthitam /  
rajaḥ pravartakaṃ tacca bījeṣviva yathā jalam //

### [1.4.5](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.4.5)

guṇā vaiṣamyamāsādya prasaṃgena pratiṣṭhitāḥ /  
guṇebhyaḥ kṣobhyamāṇebhyastrayo jñeyā hi sādare //

### [1.4.6](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.4.6)

śāśvatāḥ paramā guhyāḥ sarvātmānaḥ śarīriṇaḥ /  
sattvaṃ viṣṇū rajo brahmā tamo rudraḥ prajāpatiḥ //

### [1.4.7](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.4.7)

rajaḥprakāśakoviṣṇurbrahmasraṣṭṛtvamāpnuyāt /  
jāyate ca yataścatrā lokasṛṣṭirmahojasaḥ //

### [1.4.8](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.4.8)

tamaḥprakāśako viṣṇuḥ kālatvena vyavasthitaḥ /  
sattvaprakāśako viṣṇuḥ sthititvena vyavasthitaḥ //

### [1.4.9](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.4.9)

eta eva trayo lokā eta eva trayo guṇāḥ /  
eta eva trayo vedā eta eva trajo 'gnayaḥ //

### [1.4.10](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.4.10)

parasparānvayā hyete parasparamanuvratāḥ /  
paraspareṇa vartante prerayanti parasparam //

### [1.4.11](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.4.11)

anyonyaṃ mithunaṃ hyete anyonyamupajīvinaḥ /  
kṣaṇaṃ viyogo na hyeṣāṃ na tyajanti parasparam //

### [1.4.12](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.4.12)

pradhānaguṇavaiṣamyātsargakāle pravarttate /  
adṛṣṭādhiṣṭhitātpūrve tasmātsadasadātmakāt //

### [1.4.13](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.4.13)

brahmā buddhitvamithunaṃ yugapatsaṃbabhūva ha /  
tasmāttamovyaktamayaṃ kṣetrajño brahmasaṃjñakaḥ //

### [1.4.14](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.4.14)

saṃsiddhakāryakaraṇo brahmagre samavarttata /  
tejasāpratimo dhīmānavyaktaḥ saṃprakāśakaḥ //

### [1.4.15](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.4.15)

sa vai śarīraprathamo dhāraṇatvavyavasthitaḥ /  
jñānenāpratimeneha vairāgyeṇa ca saptatiḥ //

### [1.4.16](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.4.16)

avyaktatvāya tenāsya manasā yadyadicchati /  
vaśīkṛtatvāttraiguṇyātsāpekṣatvācca bhāvataḥ //

### [1.4.17](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.4.17)

caturmukhastu brahmatve kālatve cāntakṛdbhavaḥ /  
sahasramūrdhā puruṣastisro 'vasthāḥsvayaṃbhuvaḥ //

### [1.4.18](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.4.18)

sarvaṃ rajaśca brahmatve kālatve carajastamaḥ /  
sāttvikaḥ puruṣatve ca guṇavṛtaṃ svayaṃbhuvaḥ //

### [1.4.19](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.4.19)

brahmatve sṛjate lokān kālatve saṃkṣayatyapi /  
puruṣatve udāsīnastisro 'vasthāḥ svayaṃbhuvaḥ //

### [1.4.20](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.4.20)

brahmā kamala patrākṣaḥ kālo jātyañjanaprabhaḥ /  
puruṣaḥ puṇḍarīkākṣo rūpeṇa paramātmanaḥ //

### [1.4.21](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.4.21)

ekadhā sa dvidhā caiva tridhā ca bahudhā punaḥ /  
yogīśvaraḥ śarīrāṇi karoti vikarotica //

### [1.4.22](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.4.22)

nānākṛtikriyārūpamāśrayantisvalīlayā /  
tridhā yadvartate loke tasmātrriguṇa ucyate //

### [1.4.23](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.4.23)

caturddhā pravibhaktatvāccaturvyūhaḥ prakīrttitaḥ /  
yadā śete tadārdhāte yadbhuṅkte viṣayānprabhuḥ //

### [1.4.24](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.4.24)

yatsvasthāḥ satataṃ bhāvastasmādātmā nirūcyate /  
ṛṣiḥ sarvagataścātra śarīre so 'bhyayātprabhuḥ //

### [1.4.25](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.4.25)

svāmī sarvasya yatsarvaṃviṣṇuḥ sarvapraveśanāt /  
bhagavānagrasadbhāvānnāgo nāgasvasaṃśrayāt //

### [1.4.26](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.4.26)

paramaḥ saṃprahṛṣṭatvāddevatādomiti smṛtiḥ /  
sarvajñaḥ sarvavijñānātsarvaḥsarvaṃyatastataḥ //

### [1.4.27](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.4.27)

narāṇāṃ svāpanaṃ brahmā tasmānnārāyaṇaḥ smṛtaḥ /  
tridhā vibhajya cātmānaṃ sakalaḥ saṃpravarttate //

### [1.4.28](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.4.28)

sṛjate grasate caiva pālyate ca tribhiḥ svayam /  
so 'gre hiraṇyagarbhaḥ san prādurbhūtaḥ svayaṃ prabhuḥ //

### [1.4.29](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.4.29)

ādyo hi svavaśaścaiva ajātatvādajaḥ smṛtaḥ /  
tasmāddhiraṇyagarbhaśca purāṇeṣu nirucyate //

### [1.4.30](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.4.30)

svayaṃbhuvo nivṛttasya kālo varṇāgratastu yaḥ /  
na śakyaḥ parisaṃkhyātuṃ manuvarṣaśatairapi //

### [1.4.31](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.4.31)

kalpasaṃkhyānivṛttastu parārdho brahmaṇaḥ smṛtaḥ /  
tāvattve so 'sya kālo 'nyastasyānte pratibuddhyate //

### [1.4.32](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.4.32)

koṭivarṣasahasrāṇi gṛhabhūtāni yāni ca /  
samatītāni kalpānāṃ tāvaccheṣātparetu ye //

### [1.4.33](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.4.33)

yatsvayaṃ varttate kalpo vārāhastannibodhata /  
prathamaṃ sāṃpratasteṣāṃ kalpo vai varttate ca yaḥ //

### [1.4.34](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.4.34)

pūrṇe yugasahasre tu paripālyaṃ nareśvaraiḥ //

### [1.4.34.p1](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.4.34.p1)

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge prathame prakriyāpade lokakalpanaṃ nāma caturtho 'dhyāyaḥ

## Linked texts (4)

- [Vāyupurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.1.5.8) — Vyāsa, Sanskrit
- [Śivapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.siva.7.1.9.3.p31) — Vyāsa, Sanskrit
- [Kūrmapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.4.62) — Vyāsa, Sanskrit
- [Kūrmapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.vernacular.tamil.kappiyam.kurmapurana.4.p10) — Ativīrarāma Pāṇṭiyar, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.4](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.1.4) · Pramāṇa
