Brahmandapurana 1.8
Brahmāṇḍapurāṇa 1.8
- Language
- Sanskrit
Contents
- 1.8.66 — 1 part
1.8.1
sūta uvāca
tatobhidhyāyatastasya mānasyo jajñire prajāḥ /
taccharīrasamutpannaiḥ kāryaistaiḥ kāraṇaiḥ saha //
1.8.2
kṣetrajñāḥ samavarttanta kṣetrasyaitasya dhīmataḥ /
tato devāsurapitṝnmanuṣyāṃśca catuṣṛyam //
1.8.3
sisṛkṣurayutātāni sa cātmānamayūyujat /
yuktātmanastatastasya tamomātrāsamudbhavaḥ //
1.8.4
tadābhidhyāyataḥ sargaṃ prayatno 'bhūtprajāpateḥ /
tato 'sya jagha nātpūrvamasurā jajñira sutāḥ //
1.8.5
asuḥ prāṇaḥ smṛto vijñaistajjanmānastato 'surāḥ /
sṛṣṭā yayā surāstanvā tāṃ tanuṃ sa vyapohata //
1.8.6
sāpaviddhā tanustena sadyo rātrirajāyata /
sā tamobahulā yasmāttato rātristriyāmikā //
1.8.7
āvṛtāstamasā rātrau prajā stasmātsvayaṃ punaḥ /
sṛṣṭvāsurāṃstataḥ so 'tha tanumanyāmapadyata //
1.8.8
avyaktāṃ sattvabahulāṃ tatastāṃ so 'bhyayuñjata /
tatastāṃ yuñja mānasya priyamāsītprabhoḥ kila //
1.8.9
tato mukhātsamutpannā dīvyatastasya devatāḥ /
yato 'sya dīvyato jātāstena devāḥ prakīrttitāḥ //
1.8.10
dhāturdivyeti yaḥ proktaḥ krīḍāyāṃ sa vibhāvyate /
tasmāttanvāstu divyāyā jajñire tena devatāḥ //
1.8.11
devān sṛṣṭvā tataḥ so 'tha tanuṃ divyāmapohata /
utsṛṣṭā sā tanustena ahaḥ samabhavattadā //
1.8.12
tasmādahaḥkarmayuktā devatāḥ samupāsate /
devānsṛṣṭvā tataḥ so 'tha tanumanyāmapadyata //
1.8.13
sattvamātrātmikāmeva tato 'nyāmabhyayuṅkta vai /
piteva manyamānastānputrānpradhyāya sa prabhuḥ //
1.8.14
pitaro hyabhavaṃstasyā sadhye rātryahayoḥ pṛthak /
tasmātte pitaro devāḥ pitṛtvaṃ teṣu tatsmṛtam //
1.8.15
yayāsṛṣṭāstu pitarastāṃ tanuṃ sa vyapohata /
sāpaviddhā tanustena sadyaḥ saṃdhyā vyajāyata //
1.8.16
tasmādahardevatānāṃ rātriryā sā'surī smṛtā /
tayormadhye tu vai paitrī yā tanuḥ sā garīyasī //
1.8.17
tasmāddevāsurāścaiva ṛṣayo mānavāstathā /
yuktāstanumupāsaṃte uṣāvyuṣṭyoryadantaram //
1.8.18
tasmādrātryahayoḥ saṃdhimupāsaṃte tathā dvijāḥ /
tato 'nyasyāṃ punarbrahmā svatanvāmupapadyata //
1.8.19
rajomātrātmikā yā tu manasā so 'sṛjatprabhuḥ /
manasā tu sutāstasya prajanājjajñire prajāḥ //
1.8.20
mananācca manuṣayāste prajanātprathitāḥ prajāḥ /
sṛṣṭvā punaḥ prajāḥ so 'tha svāṃ tanuṃ sa vyapohata //
1.8.21
sāpaviddhā tanustena jyotsnā sadyastvajāyata /
tasmādbhavanti saṃhṛṣṭā jyotsnāyā udbhave prajāḥ //
1.8.22
ityetāstanavastena hyapaviddhā mahātmanā /
sadyo rātryahanī caivasaṃdhyā jyotsnā ca jajñire //
1.8.23
jyotsnā saṃdhyāhanī caiva sattvamātrātmakaṃ trayam /
tamomātrātmikā rātriḥ sā vai tasmānniyāmikā //
1.8.24
tasmāddevā divyatanvā tuṣṭyā sṛṣṭā sukhāttu vai /
yasmātteṣāṃ divā janma balinastena te divā //
1.8.25
tanvā yadasurānratryā jaghanādasṛjatprabhuḥ /
prāṇebhyo rātrijanmāno hyajeyā niśi tena te //
1.8.26
etānyeva bhaviṣyāṇāṃ devānāmasuraiḥ saha /
pitṝṇāṃ mānuṣāṇāṃ ca atītānā gateṣu vai //
1.8.27
manvantareṣu sarveṣu nimittāni bhavanti hi /
jyotsnā rātryahanī saṃdhyā catvāryetāni tāni vā //
1.8.28
bhānti yasmāttato bhāti bhāśabdo vyāptidīptiṣu /
aṃbhāṃsyetāni sṛṣṭvā tu devadānavamānuṣān //
1.8.29
pitṝṃścaiva tathā cānyānvividhānvya sṛjatprajāḥ /
tāmutsṛjya tato cyotsnāṃ tato 'nyāṃ prāpya sa prabhuḥ //
1.8.30
mūrttiṃ rajastamodriktāṃ tatastāṃ so 'bhyayuñjata /
tato 'nyāḥ soṃ'dhakāre ca kṣudhāviṣṭāḥ prajāḥ sṛjan //
1.8.31
tāḥ sṛṣṭāstu kṣudhāviṣṭā ambhāṃsyādātumudyatāḥ /
ambhāṃsyetāni rakṣāma uktavantastu teṣu ye //
1.8.32
rākṣasāste smṛtāstasmātkṣudhātmāno niśācarāḥ /
ye 'bruvan kṣiṇumo 'mbhāṃsi teṣāṃ tdṛṣṭāḥ parasparam //
1.8.33
tena te karmaṇā yakṣā guhyakāḥ krūrakarmiṇaḥ /
rakṣeti pālane cāpi dhātureṣa vibhāvyate //
1.8.34
ya eṣa kṣītidhāturvai kṣapaṇe sa nirucyate /
rakṣaṇādrakṣa ityuktaṃ kṣapaṇādyakṣa ucyata //
1.8.35
tāndṛṣṭvā tvapriyeṇāsya keśāḥ śīrṇāśca dhīmataḥ /
te śīrṇā vyutthitā hyūrddhamāro hantaḥ punaḥ punaḥ //
1.8.36
hīnā ye śiraso bālāḥ pannāścaivāpasarpiṇaḥ /
bālātmanā smṛtā vyālā hīnatvādahayaḥ smṛtāḥ //
1.8.37
pannatvātpannagāścāpi vyapasarpācca sarppatā /
teṣāṃ layaḥ pṛthivyāṃ yaḥ sūryācandramasau ghanāḥ //
1.8.38
tasya krodhodbhavo yo 'sāvagnigarbhaḥ sudāruṇaḥ /
sa tānsarppān sahotpannānāviveśa viṣātmakaḥ //
1.8.39
sarppānsṛṣṭvā tataḥ krodhāt krodhātmāno vinirmitāḥ /
varṇena kapiśenogrāste bhūtāḥ piśitāśanāḥ //
1.8.40
bhūtatvātte ramṛtā bhūtāḥ piśācā piśitāśanāt /
gāyato gāṃ tatastasya gandharvā jajñire sutāḥ //
1.8.41
dhayeti dhātuḥ kavibhiḥ pānārthe paripaṭhyate /
pibato jajñire vācaṃ gandharvāstena te smṛtāḥ //
1.8.42
aṣṭāsvetāsu sṛṣṭāsu devayoniṣu sa prabhuḥ /
chandataścaiva chandāsi vayāṃsi vayasāsṛjat //
1.8.43
pakṣiṇastu sa sṛṣṭvā vai tataḥ paśugaṇānsṛjan /
mukhatojāḥ sṛjanso 'tha vakṣasaścāpyavīḥ sṛjan //
1.8.44
gāvaścaivodarādbrahmā pāśvībhyāṃ ca vinirmame /
pādato 'śvānsamātaṅgān rāsabhān gavayānmṛgān //
1.8.45
uṣṭrāṃścaiva varāhāṃśca śuno 'nyāṃścaiva jātayaḥ /
oṣadhyaḥ phala mūlinyo romabhyastasya jajñire //
1.8.46
evaṃ pañcauṣadhīḥ sṛṣṭvā vyayuñjatso 'dhvareṣu vai /
asya tvādau tu kalpasya tretāyugamukhepurā //
1.8.47
gaurajaḥ puruṣo 'thāviraśvāśvataragardabhāḥ /
ete grāmyāḥ samṛtāḥ sapta āraṇyāḥ sapta cāpare //
1.8.48
śvāpado dvīpino hastī vānaraḥ pakṣipañcamaḥ /
audakāḥ paśavaḥ ṣaṣṭhāḥ saptamāstu sarīsṛpāḥ //
1.8.49
mahiṣā gavayoṣṭrāśca dvikhurāḥ śarabho dviṣaḥ /
markaṭaḥ saptamo hyeṣāṃ cāraṇyāḥ paśavastu te //
1.8.50
gāyatrīṃ ca ṛcaṃ caiva trivṛtsatomarathantare /
agniṣṭomaṃ ca yajñānāṃ nirmame prathamānmukhāt //
1.8.51
yajūṃṣi traiṣṭubhaṃ chandaḥ stomaṃ pañcadaśaṃ tathā /
bṛhatsāma tathoktaṃ ca dakṣiṇātso 'sṛjanmukhāt //
1.8.52
sāmāni jagatīṃ caiva stomaṃ saptadaśaṃ tathā /
vairūpyamatirātraṃ ca paścimātso 'sṛjanmakhāt //
1.8.53
ekaviṃśamatharvāṇamāptoryāmaṃ tathaiva ca /
anuṣṭubhaṃ savairājaṃ caturthādasṛjanmukhāt //
1.8.54
vidyuto 'śanimeghāṃśva rohitedradhanūṃṣi ca /
sṛṣṭvāsau bhagavāndevaḥ parjanyamitiviśrutam //
1.8.55
ṛco yajūṃṣi sāmāni nirmame yajñasiddhaye /
uccāvacāni bhūtāni gātrebhyastasya jajñire //
1.8.56
brahmaṇāstu prajāsargaṃ sṛjato hi prajāpateḥ /
sṛṣṭvā catuṣṭayaṃ pūrvaṃ devarṣipitṛmānavān //
1.8.57
tato 'sṛjata bhūtāni carāṇi sthāvarāṇi ca /
sṛṣṭvā yakṣapiśācāṃśca gandharvapsarasastadā //
1.8.58
narakinnararakṣāṃsi vayaḥpaśumṛgoragān /
avyayaṃ ca vyayaṃ caiva dvayaṃ sthāvarajaṅgamam //
1.8.59
teṣāṃ ye yāni karmāṇi prāk sṛṣṭāni prapedire /
tānyeva pratipadyante sṛjyamānāḥ punaḥpunaḥ //
1.8.60
hiṃsrāhiṃsre sṛjan krūre dharmādharmāvṛtānṛte /
tadbhāvitāḥ prapadyante tasmāttattasya rocate //
1.8.61
mahābhūteṣu nānātvamindriyārteṣu mūrtiṣu /
viniyogaṃ ca bhūtānāṃ dhātaiva vyadadhātsvayam //
1.8.62
kecitpuruṣakāraṃ tu prāhuḥ karma ca mānavāḥ /
daivamityapare viprāḥ svabhāvaṃ bhūtacintakāḥ //
1.8.63
pauruṣaṃ karma daivaṃ ca phalavṛttisvabhāvataḥ /
na caiva tu pṛthagbhāvamadhikena tato viduḥ //
1.8.64
etadevaṃ ca naivaṃ ca na cobhe nānubhe na ca /
svakarmaviṣayaṃ brūyuḥ sattvasthāḥ samadarśinaḥ //
1.8.65
nānārūpaṃ ca bhūtānāṃ kṛtānāṃ ca prapañcanam /
vedaśabdebhya evādau nirmame sa maheśvaraḥ //
1.8.66
ārṣāṇi caiva nāmāni yāśca deveṣu dṛṣṭayaḥ /
śarvaryante prasūtānāṃ punastebhyo dadhātyajaḥ //
1.8.66.p1
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge dvitīye 'nuṣaṅgapāde mānasasṛṣṭivarṇanaṃ nāmāṣṭamo 'dhyāyaḥ
Linked texts (5)
- Vāyupurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Kūrmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Viṣṇupurāṇa (critical edition) — Sanskrit
- Ṭoḍarānanda — Ṭoḍaramalla 1564, Sanskrit
- Kūrmapurāṇa — Ativīrarāma Pāṇṭiyar, Sanskrit