Brahmandapurana 1.9
Brahmāṇḍapurāṇa 1.9
- Language
- Sanskrit
Contents
- 1.9.92 — 1 part
1.9.1
sūta uvāca
rudraṃ dharmaṃ manaścaiva ruciṃ caivākṛtiṃ tathā /
pañca kartṝn hi sa tadā manasā vyasṛjatprabhuḥ //
1.9.2
ete mahābhujāḥ sarve prajānāṃ sthitihetavaḥ /
auṣadhīḥ pratisaṃdhatte rudraḥ kṣīṇaḥ punaḥ punaḥ //
1.9.3
prāptauṣadhiphalairdevaḥ samyagiṣṭaḥ phalārthibhiḥ /
tribhireva kapālaistu tryaṃbakairoṣadhīkṣaye //
1.9.4
ijyate munibhiryasmāttasmātttryaṃbaka ucyate /
gāyatrīṃ caiva triṣṭup ca jagatī caiva tāḥ smṛtāḥ //
1.9.5
aṃbikānāṃ mayā proktā yonayaḥ svanaspateḥ /
tābhirekatvabhūtā bhistrividhābhiḥ svavīryataḥ //
1.9.6
trisādhanaḥ puroḍāśastrikapālastataḥ smṛtaḥ /
tryaṃbakaḥ sa puroḍāśasteneha tryaṃbakaḥsmṛtaḥ //
1.9.7
dhatte dharmaḥ prajāḥ sarvā mano jñānakaraṃ smṛtam /
ākṛtiḥ suruce rūpaṃ ruciḥ śraddhākaraḥ smṛtaḥ //
1.9.8
evamete prajāpālāḥ prajānāṃ sthitihetavaḥ /
athāsya sṛjataḥ sargaṃ prajānāṃ parivṛddhaye //
1.9.9
na vyavarddhata tāḥ sṛṣṭāḥ prajāḥ kenāpi hetunā /
tataḥ sa vidadhe buddhimarthaniścayagā minīm //
1.9.10
athātmani samadrākṣīttamomātrāṃ tu cāriṇīm /
rajaḥ sattvaṃ parityajya vartamānāṃ svakarmataḥ //
1.9.11
tataḥ sa tena dukhenaśucaṃ cakre jagatpatiḥ /
tamaśca vyanudatpaścād rajasātu samāvṛṇot //
1.9.12
tattamaḥ pratinuttaṃ vai mithunaṃ saṃprasūyata /
adharmācaraṇā ttasya hiṃsā śoko vyajāyata //
1.9.13
tatastasminsamudbhūte mithune varaṇātmake /
tataḥ sa bhagavānāsīt prītaścaitaṃ hi śiśriye //
1.9.14
evaṃ prītātmanastasya svadehārddhādviniḥsṛtā /
nārī paramakalyāṇī sarvabhūtamanoharā //
1.9.15
sā hi kāmātmanā sṛṣṭā prakṛteḥ sā surūpiṇī /
śatarūpeti sā proktā sā proktaiva punaḥ punaḥ //
1.9.16
tataḥ prajāḥ samudbhūtā yathā proktā mayā purā /
prakriyāyāṃ yathā tubhyaṃ tretāmadhye mahātmanaḥ //
1.9.17
yadā prajāstu tāḥ sṛṣṭā na vyavaddhata dhīmataḥ /
tato 'nyānmānasānputrānātmanaḥ sadṛśo 'sṛjata //
1.9.18
bhṛgvaṅgiromarīcīṃśca pulastyaṃ pulahaṃ kratum /
dakṣamatriṃ vasiṣṭhaṃ ca nirmame mānasānsutān //
1.9.19
nava brahmāṇa ityete purāṇe niścayaṃ gatāḥ /
brahmā yatātmakānāṃ tu sarveṣāmātmayoninām //
1.9.20
tato 'sṛjatpunarbrahmā dharmaṃ bhūtasukhāvaham /
prajāpatiṃ ruciṃ caiva pūrveṣāmeva pūrvajau //
1.9.21
buddhitaḥ sasṛje dharmaṃ sarvabhūtasukhāvaham /
manasastu rucirnāma jajñe jo 'vyaktajanmanaḥ //
1.9.22
bhṛgustu tdṛdayājjajñe ṛṣiḥ sālalayoninaḥ /
prāṇāddakṣaṃ sṛjanbrahmā cakṣurbhyāṃ tu marīcinam //
1.9.23
abhimānātmakaṃ rudraṃ nirmame nīlalohitam /
śirasoṃgirasaṃ caiva śrotrādatriṃ tathaiva ca //
1.9.24
pulastyaṃ ca tathodānādvyānācca pulahaṃ punaḥ /
samānajo vasiṣṭhaśca hyapānānnirmame kratum //
1.9.25
ityete brahmaṇaḥ putrāḥ prajādau dvādaśa smṛtāḥ /
dharmasteṣāṃ prathamajo devatānāṃ smṛtastu vai //
1.9.26
bhṛgvādayastu ye sṛṣṭāste vai brahmarṣayaḥ smṛtāḥ /
gṛhamedhipurāṇāste dharmastaiḥ prāk pravarttitaḥ //
1.9.27
dvādaśaite prasūyante prajāḥ kalpe punaḥ punaḥ /
teṣāṃ dvādaśa te vaṃśā divyā devaguṇānvitāḥ //
1.9.28
kriyāvantaḥ prajāvanto maharṣibhiralaṅkṛtāḥ /
yadā tairiha sṛṣṭaistu dharmmādyaiśca maharṣibhiḥ //
1.9.29
sṛjyamānāḥ prajāścaiva na vyavarddhanta dhīmataḥ /
tamomātrāvṛtaḥ so 'bhūcchokapratihataśca vai //
1.9.30
yathā'vṛtaḥ sa vai brahmā tamomātrā tu sā punaḥ /
putrāṇāṃ ca tamomātrā aparā niḥsṛtābhavat //
1.9.31
pratisrotātmako 'dharmo hiṃsā caivāśubhātmikā /
tataḥ pratihate tasya pratīte varaṇātmake //
1.9.32
svāṃ tanuṃ sa tadā brahmā samapohata bhāsvarām /
dvidhā kṛtvā svakaṃ dehamarddhena puruṣo 'bhavat //
1.9.33
ardhena nārī sā tasya śatarūpā vyajāyata /
prakṛtirbhūtadhātrī sā kāmādvai sṛjataḥ prabhoḥ //
1.9.34
sā divaṃ pṛthivīṃ caiva mahimnā vyāpya susthitā /
brahmāṇaḥ sā tanuḥ pūrvā divamāvṛtya tiṣṭataḥ //
1.9.35
yā tvarddhā sṛjyate nārī śatarūpā vyajāyata /
sā devī niyutaṃ taptvā tapaḥ parama duścaram //
1.9.36
bharttāraṃ dīptayaśasaṃ puruṣaṃ pratyapadyata /
sa vai svāyaṃbhuvaḥ pūrvaṃ puruṣo manurucyate //
1.9.37
tasyaikasaptatiyugaṃ manvantaramihocyate /
labdhvā tu puruṣaḥ patnīṃ śatarūpāmayonijām //
1.9.38
tayā sa ramate sārddhaṃ tasmātsā ratirucyate /
prathamaḥ saṃprayogaḥ sa kalpādau samavarttata //
1.9.39
virājamasṛjadbrahmā so 'bhavatpuruṣo virāṭ /
samrāṭ saśatarūpastu vairājastu manuḥ smṛtaḥ //
1.9.40
sa vairājaḥ prajāsargaṃ sasarja puruṣo manuḥ /
vairājātpuruṣādvīrau śatarūpā vyajāyata //
1.9.41
priyavratottānapādau putrau putravatāṃ varau /
kanye dve sumahābhāge yābhyāṃ jātā imāḥ prajāḥ //
1.9.42
devī nāmnā tathākūliḥ prasūtiścaiva te śubhe /
svāyaṃbhuvaḥ prasūtiṃ tu dakṣāya vyasṛjatprabhuḥ //
1.9.43
ruceḥ prajāpateścaiva ākūtiṃ pratya pādayat /
ākūtyāṃ mithunaṃ jajñe mānasasya ruceḥ śubham //
1.9.44
yajñaśca dakṣiṇā caiva yamalau tau babhūvatuḥ /
yajñasya dakṣiṇāyāṃ ca putrā dvādaśa jajñire //
1.9.45
yāmā iti samākhyātā devāḥ svāyaṃbhuvetare /
yamasya putrā yajñasya tasmādyāmāstu te smṛtāḥ //
1.9.46
ajitāścaiva śukrāśca dvau gaṇau brahmaṇaḥ smṛtau /
yāmāḥ pūrvaṃ parikrāntā yeṣāṃ saṃjñā divaukasaḥ //
1.9.47
svāyaṃbhūva sutāyāṃ tu prasūtyāṃ lokamātaraḥ /
tasyāṃ kanyāścaturviṃśaddakṣastvajanayatprabhuḥ //
1.9.48
sarvāstāśca mahābhāgāḥ sarvāḥ kamalalocanāḥ /
yogapatnyaśca tāḥ sarvāḥ sarvāstā yogamātaraḥ //
1.9.49
sarvāśca brahmavādinyaḥ sarvā viśvasya mātaraḥ /
śraddhā lakṣmīrdhṛtistuṣṭiḥ puṣṭirmedhā tathā kriyā //
1.9.50
buddhirlajjā vasuḥ śāntiḥ siddhiḥ kīrttistrayodaśa /
patnyarthaṃ pratijagrāha dharmo dākṣāyaṇīḥ prabhuḥ //
1.9.51
dvārāṇyetāni caivāsya vihitāni svayaṃbhuvā /
yānyāḥ śiṣṭā yavīyasya ekādaśa sulocanāḥ //
1.9.52
satī khyātiśca saṃbhūtiḥ smṛtiḥ prītiḥ kṣamā tathā /
sannatiścānasūyā ca ūrjā svāhā svadhā tathā //
1.9.53
tāstadā pratyagṛhṇanta punaranye mahārṣayaḥ /
rudro bhṛgurmarīciśca aṅgirāḥ pulahaḥ kratuḥ //
1.9.54
pulastyo 'trirvasiṣṭhaśca pitaro 'gristathaiva ca /
satīṃ bhavāya prāyacchatkhyātiṃ ca bhṛgave tathā //
1.9.55
marīcaye tu saṃbhūtiṃ smṛtimaṅgirase dadau /
prītiṃ caiva pulastyāya kṣamāṃ vai pulahāya ca //
1.9.56
kratave saṃtatiṃ nāma anasūyāṃ tathātraye /
ūrjāṃ dadau vasiṣṭhāya svāhāṃ caivāgnaye dadau //
1.9.57
svadhāṃ caiva pitṛbhyastu tāsvapatyāni me śṛṇu /
etāḥ sarvā mahābhāgāḥ prajāstvanusṛtāḥ sthitāḥ //
1.9.58
manvantareṣu sarveṣu yāvadābhūtasaṃplavam /
śraddhā kāmaṃ prajajñe 'tha darpo lakṣmī sutaḥ smṛtaḥ //
1.9.59
dhṛtyāstu niyamaḥ putrastuṣṭyāḥ saṃtoṣa ucyate /
puṣṭyā lābhaḥ sutaścāpi medhāputraḥ śrutastathā //
1.9.60
kriyāyāstanayau proktau damaśca śama eva ca /
buddherbodhaḥ sutaścāpi apramādaśca tāvubhau //
1.9.61
lajjāyā vinayaḥ putro vyavasāyo vasoḥ sutaḥ /
kṣemaḥ śānteḥ sutaścāpi sukhaṃ siddhervyajāyata //
1.9.62
yaśaḥ kīrteḥ sutaścāpi ityete dharmasūnavaḥ /
kāmasya tu suto harṣo devyāṃ siddhyāṃ vyajāyata //
1.9.63
ityeṣa vai sukhodarkaḥ sargo dharmasya sāttvikaḥ /
jajñe hiṃsā tvadharmādvai nikṛtiṃ cānṛtaṃ ca te //
1.9.64
nikṛtyanṛtayorjajña bhayaṃ naraka eva ca /
māyā ca vedanā cāpi mithunadvayametayoḥ //
1.9.65
mayājjajñe 'tha vai māyā mṛtyuṃ bhūtāpahāriṇam /
vedanāyāṃ tataścāpi jejña duḥkhaṃ tu rauravāt //
1.9.66
mṛtyorvyādhirjarāśokakrodhāsūyā vijajñire /
duḥkhottarāḥ smṛtā hyete sarve cādharmalakṣaṇāḥ //
1.9.67
teṣāṃ bhāryāsti putro vā sarve hyanidhanāḥ smṛtāḥ /
ityeṣa tāmasaḥ sargo jajñe dharmaniyā makaḥ //
1.9.68
prajāḥ sṛceti vyādiṣṭo brahmaṇā nīlalohitaḥ /
so 'bhidhyāya satīṃ bhāryāṃ nirmame cātmasaṃbhavān //
1.9.69
nādhikānna ca hīnāstānmānasānātmanā samān /
sahasraṃ ca sahasrāṇāmasṛjatkṛttivāsasaḥ //
1.9.70
tulyānevātmanā sarvān rūpatejobala śrutaiḥ /
piṅgalānsaniṣaṅgāṃśca kapardī nīlalohitān //
1.9.71
viśikhānhīnakeśāṃśca dṛṣṭighnāstānkapālinaḥ /
mahārūpānvirūpāṃśca viśvarūpāśca rūpiṇaḥ //
1.9.72
rathino varmiṇaścaiva dhanvino 'tha varūthinaḥ /
sahasraśatabāhūṃśca divyabhaumāntarikṣagān //
1.9.73
sthūla śīrṣānaṣṭadaṃṣṭrān dvijihvāṃstu trilocanān /
annādānpiśitādāṃśca ājyapānsomapostathā //
1.9.74
atimeḍhrograkāyāṃśca śitikaṇṭhogramanyukān /
saniṣaṅgatanutrāṃśca dhanvino hyasicarmiṇaḥ //
1.9.75
āsīnān dhāvataścāpi jṛṃbhataścāpyadhiṣṭhitān /
adhīyānāśca japato yuñjato dhyāyatastathā //
1.9.76
jvalato varṣataścaiva dyotamānānpradhūpitān /
buddhānbuddhatamāṃścaiva brahmasvān brahmadarśinaḥ //
1.9.77
nīlagrīvānsahasrākṣān sarvāṃścaiva kṣamācarān /
adṛśyānsarvabhūtānāṃ mahāyogānmahaujasaḥ //
1.9.78
rudato dravataścaiva evaṃ yuktānsahasraśaḥ /
ayātayāmān sṛjataṃ rudrametānsurottamān //
1.9.79
dṛṣṭvā brahmābravīdenaṃ māsrākṣīrīdṛśīḥ prajāḥ /
na sraṣṭavyātmana stalyā prajā naivādhikā tathā //
1.9.80
anyāḥ sṛjasva bhadraṃ te prajāstvaṃ mṛtyusaṃyutāḥ /
nārabhante hi karmāṇi prajā vigatamṛtyavaḥ //
1.9.81
evasukto 'bravīdenaṃ nāhaṃ mṛtyujarānvitāḥ /
prajāḥ srakṣyāmi bhadraṃ te sthito 'haṃ tvaṃ sṛja prabho //
1.9.82
ete ye vai mayā sṛṣṭā virūpā nīlalohitāḥ /
sahasraṃ hi sahasrāṇāmātmano mama niḥsṛtāḥ //
1.9.83
ete devā bhaviṣyanti rudrā nāma mahābalāḥ /
pṛthivyāmantarikṣe ca rudrāṇyastāḥ pariśrutāḥ //
1.9.84
śatarudre samāmnātā bhaviṣyantīha yajñiyāḥ /
yajñabhājo bhaviṣyanti sarve devagaṇaiḥ saha //
1.9.85
manvantareṣu ye devā bhaviṣyantīha chandajāḥ /
taiḥ sārddhamijyamānāste sthāsyantīhāyugakṣayāt //
1.9.86
evamuktastato brahmā mahādevena sa prabhuḥ /
pratyuvāca tathā bhīmaṃ tdṛṣyamāṇaḥ prajāpatiḥ //
1.9.87
evaṃ bhavatu bhadraṃ te yathā te vyātdṛtaṃ prabho /
brahmaṇā samanu jñāte tataḥ sarvamabhūtkila //
1.9.88
tataḥ prabhṛti devaḥ sa na prāsūyata vai prajāḥ /
ūrdhvaretāḥ sthitaḥ sthāṇuryāvadābhūtasaṃplavam //
1.9.89
yasmātproktaṃ sthito 'smīti tasmātsthāṇurbudhaiḥ smṛtaḥ /
jñānaṃ tapaśca satyaṃ ca hyaiśvaryaṃ dharma eva ca //
1.9.90
vairāgyamātmasaṃbodhaḥ kṛtsnānyetāni śaṅkare /
sarvāndevānṛṣīṃścaiva sametānasuraiḥ saha //
1.9.91
atyeti tejasā devo mahādevastataḥ smṛtaḥ /
atyeti devā naiśvaryādvalena ca mahāsurān //
1.9.92
jñānena ca munīnsarvānyogādbhūtāni sarvaśaḥ /
evameva mahādevaḥ sarvadevanamaskṛtaḥ /
prajāmanu dyāmāṃ sṛṣṭvā sargādupararāma ha //
1.9.92.p1
iti śrī brahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge dvitīye 'nuṣaṅgapāde rudraprasavavarṇanaṃ nāma navamo 'dhyāyaḥ
Linked texts (8)
- Vāyupurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Kūrmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Śivapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Agnipurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Viṣṇupurāṇa (critical edition) — Sanskrit
- Mārkaṇḍeyapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Kūrmapurāṇa — Ativīrarāma Pāṇṭiyar, Sanskrit