<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Purāṇas](https://indike.org/pramana/in.purana) › [Brahmandapurana](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda) › 2.19

# Brahmandapurana 2.19

Brahmāṇḍapurāṇa 2.19

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [2.19.74](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.74) — 1 part

### [2.19.1](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.1)

śaṃyuruvāca  
kiṃ sviddattaṃ pitṝṇāṃ tu tṛptidaṃ vadatāṃ vara /  
kiṃsvitsyāccirarātrāya kiṃ vānantyāya kalpate //

### [2.19.2](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.2)

bṛhaspatiruvāca  
havīṣi śrāddhakalpe tu yāni śrāddhavido viduḥ /  
tāni me śṛṇu sarvāṇi phalaṃ caiṣāṃ yathātatham //

### [2.19.3](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.3)

tilairvrīhiyavaimāṣairadbhirmūlaphalaistathā /  
dattena māsaṃ prīyante śrāddhena hi pitāmahāḥ //

### [2.19.4](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.4)

matsyaiḥ prīṇanti dvau māsau trīnmāsānhāriṇena tu /  
śāśena caturo māsānpañca prīṇāti śākunaiḥ //

### [2.19.5](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.5)

vārāheṇa tu ṣaṇmāsāñchāgalaṃ saptamāsikam /  
aṣṭamāsikamityuktaṃ yacca pārvatakaṃ bhavet //

### [2.19.6](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.6)

rauraveṇa tu prīyante nava māsānpitāmahāḥ /  
gavayasya tu māṃsena tṛptiḥ syāddaśamāsikī //

### [2.19.7](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.7)

aurabhreṇa ca māṃsena māsānekādaśaiva tu /  
śrāddhe ca tṛptidaṃ gavyaṃ payaḥ saṃvatsaraṃ dvijāḥ //

### [2.19.8](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.8)

ānantyāya bhavettadvatkhaḍgamāṃsaṃ pitṛkṣaye /  
pāyasaṃ madhusarpirbhyāṃ chāyāyāṃ kuñjarasya ca //

### [2.19.9](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.9)

kṛṣṇacchāgasya māsena tṛptirbhavati śāśvatī /  
atra gāthāḥ pitṛgītāḥ kīrtayanti purāvidaḥ //

### [2.19.10](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.10)

tāste 'haṃ kīrttayiṣyāmi yathāvatsannibodha me /  
api naḥ sa kule yāyādyo no dadyāt trayodaśīm //

### [2.19.11](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.11)

ājena sarvalohena varṣāsu ca maghāsu ca /  
eṣṭavyā bahavaḥ putrā yadyeko 'pi gayāṃ vrajet /  
gaurīṃ vāpyudvahedbhāryāṃ nālaṃ vā vṛṣamutsṛjet //

### [2.19.12](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.12)

śaṃyuruvāca  
gayādīnāṃ phalaṃ tāta brūhi me paripṛcchataḥ /  
dātṝṇāṃ caiva yatpuṇyaṃ nikhilena pravīhi me //

### [2.19.13](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.13)

bṛhaspatiruvāca  
gayāyāmakṣayaṃ śrāddhañjapahomatapāṃsi ca /  
pitṛkṣaye hi tatputra tasmāttatrākṣayaṃ smṛtam //

### [2.19.14](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.14)

pūrṇāyāmekaviṃśaṃ tu gauryāmutpāditaḥ sutaḥ /  
mahāmahāṃśca juhuyāditi tasya phalaṃ smṛtam /  
phalaṃ vṛṣasya vakṣyāmi gadato me nibodhata //

### [2.19.15](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.15)

vṛṣotsraṣṭā punātyeva daśātītāndaśāvarān //

### [2.19.16](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.16)

yatkiñcitspṛśate toyamavatīrṇo nadījale /  
vṛṣotsarggatpitṝṇāṃ tu hyakṣayaṃ samudāhṛtam //

### [2.19.17](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.17)

yenayena spṛśettoyaṃ lāṅgūlādibhiraṅgaśaḥ /  
sarvaṃ tadakṣayaṃ tasya pitṝṇāṃ nātra saṃśayaḥ //

### [2.19.18](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.18)

śṛṅgaiḥ khurairvā bhūmiṃ yāmullikhatyaniśaṃ vṛṣaḥ /  
madhukulyāḥ pitṝṃstasya hyakṣayāśca bhavanti vai //

### [2.19.19](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.19)

sahasranalvamātreṇa taḍāgena yathāsrutiḥ /  
tṛptistu yā pitṝṇāṃ vai sā vṛṣeṇeha kalpate //

### [2.19.20](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.20)

yo dadāti guḍonmiśratilāni śrāddhakarmaṇi /  
madhu vāmadhumiśraṃ vā sarvamevākṣayaṃ bhavet //

### [2.19.21](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.21)

na brāhmaṇaṃ parikṣeta sadā deyaṃ hi mānavaiḥ /  
daivekarmaṇi pitrye ca śrūyate vai parīkṣaṇam //

### [2.19.22](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.22)

sarvavedavratasnātāḥ paṅktīnāṃ pāvanā dvijāḥ /  
ye ca bhāṣāvidaḥ kecidye ca vyākaraṇe ratāḥ //

### [2.19.23](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.23)

adhīyate purāṇaṃ vai dharmaśāstramathāpi ca /  
triṇāciketaḥ pañcāgniḥ sa sauparṇaḥ ṣaḍaṅgavit //

### [2.19.24](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.24)

brahmadevasutaścaiva cchandogo jyeṣṭhasāmagaḥ /  
puṇyeṣu yaśca tīrtheṣu kṛtasnānaḥ kṛtavrataḥ //

### [2.19.25](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.25)

makheṣu ye ca sarveṣu bhavantyavabhṛthāplutāḥ /  
ye ca satyavratā nityaṃ svadharmaniratāśca ye //

### [2.19.26](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.26)

akrodhanā lobhaparāstāñchrāddheṣu nimantrayet /  
etebhyo dattamakṣayyamete vai paṅktipāvanāḥ //

### [2.19.27](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.27)

śrāddhīyā brahmaṇā ye tu yogavratasuniṣṭhitāḥ /  
trayo 'pi pūjitāstena brahmaviṣṇumaheśvarāḥ //

### [2.19.28](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.28)

pitṛbhiḥ saha lokāśca yo hyetānpūjayennaraḥ /  
pavitrāṇāṃ pavitraṃ ca maṅgalānāṃ ca maṅgalam //

### [2.19.29](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.29)

prathamaḥ sarvadharmāṇāṃ yogadharmo nigadyate /  
apāṅkteyānpravakṣyami gadato me nibodhata //

### [2.19.30](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.30)

kitavo madyapo yaśca paśupālo nirākṛtaḥ /  
grāmapreṣyo vārdhuṣiko hyāpaṇo vaṇijastathā //

### [2.19.31](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.31)

agāra dāhī garado vṛṣalo grāmayājakaḥ /  
kāṇḍapṛṣṭho 'tha kuṇḍāśī madhupaḥ somavikrayī //

### [2.19.32](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.32)

samudrāntarito bhṛtyaḥ piśunaḥ kūṭasākṣikaḥ /  
pitrā vivadamānaśca yasya copapatirgṛhe //

### [2.19.33](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.33)

abhiśastastathā stenaḥ śilpaṃ yaścopajīvati /  
stavakaḥ sūpakāraśca yaśca mitrāṇi nindati //

### [2.19.34](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.34)

kāṇaśca khañjakaścaiva nāstiko vedavarjitaḥ /  
unmatto 'pyatha ṣaṇḍhaśca bhrūṇahā gurutalpagaḥ //

### [2.19.35](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.35)

bhiṣagjīvī prāśanikaḥ parastrīṃ yaśca sevate /  
vikrīṇāti ca yo brahmavratāni niyamāṃstathā //

### [2.19.36](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.36)

naṣṭaṃ syānnāstike dattaṃ vrataghne cāpavarjitam /  
yaccavāṇijake dattaṃ neha nāmutra saṃbhavet //

### [2.19.37](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.37)

nikṣepahārake caiva kṛtaghne vidavarjite /  
tathā pāṇavike vai ca kāruke dharmavarjite //

### [2.19.38](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.38)

krīṇāti yo hyapaṇyāni vikrīṇāti praśaṃsati /  
anyatrāsya samādhānaṃ na vaṇikūchrāddhamarhati //

### [2.19.39](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.39)

bhasmanīva hutaṃ havyaṃ dattaṃ paunarbhave dvijaḥ /  
ṣaṣṭiṃ kāṇaḥ śataṃ ṣaṇḍhaḥ śvitrī pañcaśatānyapi //

### [2.19.40](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.40)

pāparogī sahasraṃ vai dāturnāśayate phalam /  
bhraśyeddhi sa phalāttasmātpradātā yastu bāliśaḥ //

### [2.19.41](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.41)

yadviṣṭitaśirā bhuṅkte yadbhuṅkte dakṣiṇāmukhaḥ /  
sopānatkaśca yadbhuṅkte yacca dattamasatkṛtam //

### [2.19.42](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.42)

sarvaṃ tadasuredrāya brahmā bhāgamakalpayat /  
śvā caiva brahmahā caiva nāvekṣeta kathañcana //

### [2.19.43](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.43)

tasmātparivṛtairdadyāttilaiścānnaṃ vikīrya ca /  
rākṣasānāṃ tilāḥ proktāḥ śunāṃ parivṛtāstathā //

### [2.19.44](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.44)

darśanātsūkaro hanti pakṣavātena kukkuṭaḥ /  
rajasvalāyāḥ sparśena kruddhoyaśca prayacchati //

### [2.19.45](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.45)

nadītīreṣu ramyeṣu saritsu ca sarassu ca /  
vivikteṣu ca prīyante datteneha pitāmahāḥ //

### [2.19.46](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.46)

nāsavyaṃpātayejjānu na yukto vācamīrayet /  
tasmātparivṛteneha vidhivaddarbhapāṇinā //

### [2.19.47](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.47)

pitrorārādhanaṃ kāryamevaṃ prīṇayate pitṝn /  
anumānya dvijānpūrvamargauṃ kuryādyathāvidhi //

### [2.19.48](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.48)

pitṝṇāṃ nirvapedbhūmau sūrye vā darbhasaṃstare /  
śuklapakṣe ca pūrvāṅṇe śrāddhaṃ kuryādyathāvidhi //

### [2.19.49](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.49)

kṛṣṇapakṣe 'paraṅṇe tu rauhiṇaṃ vai na laṅghayet /  
evamete mahātmāno mahāyogā mahaujasaḥ //

### [2.19.50](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.50)

sadā vai pitaraḥ pūjyāḥ saṃ prāptau deśakālayoḥ /  
pitṛbhaktyaiva tu naro yogaṃ prāpnoti durllabham //

### [2.19.51](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.51)

dhyānena mokṣaṃ gaccheddhi hitvā karma śubhāśubham /  
yajñahetostaduddhṛtya mohayitvā jagattathā //

### [2.19.52](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.52)

guhāyāṃ nihitaṃ brahma kaśyapena mahātmanā /  
amṛtaṃ guhyamuddhṛtya yoge yogavidāṃ varāḥ //

### [2.19.53](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.53)

proktaḥ sanatkumāreṇa mahāto brahmaṇaḥ padam /  
devānāṃ paramaṃ guhyamṛṣīṇāṃ ca parāyaṇam //

### [2.19.54](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.54)

pitṛbhaktyā prayatnena prāpya te tanmanīṣibhiḥ /  
pitṛbhaktaḥ samāsena pitṛpūrvaparaśca yaḥ //

### [2.19.55](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.55)

ayatnātprāpnuyādeva sarvametanna saṃśayaḥ //

### [2.19.56](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.56)

bṛhaspatiruvāca  
yasmaiśrāddhāni deyāni yacca dattaṃ mahatphalam /  
yeṣu cāpyakṣayaṃ śrāddhaṃ tīrtheṣu ca guhāsu ca //

### [2.19.57](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.57)

yeṣu svargamavāpnoti tatte proktaṃ sasaṃgraham /  
śrutvemaṃ śrāddhakalpaṃ ca na kuryādyastu mānavaḥ //

### [2.19.58](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.58)

sa majjennarake ghore nāstikastamasāvṛte /  
parivādo na karttavyo yogināṃ tu viśeṣataḥ //

### [2.19.59](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.59)

parivādātkrimirbhūtvā tatraiva parivarttate /  
yogānparivadedyastu dhyānino mokṣakāṅkṣiṇaḥ //

### [2.19.60](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.60)

sa gacchennarakaṃ ghoraṃ śrotāpyasya na saṃśayaḥ /  
āvṛtaṃ tamasaḥ sarvaṃ narakaṃ ghoradarśanam /  
yogīśvaraparīvādānna svargaṃ yāti mānavaḥ //

### [2.19.61](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.61)

yogeśvarāṇāmā krośaṃ śṛṇuyādyo yatātmanām /  
sahi kālaṃ ciraṃ majjennarake nātra saṃśayaḥ /  
kuṃbhīpākeṣu pacyante jihvācchede punaḥ punaḥ //

### [2.19.62](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.62)

samudre ca yathā loṣaṭastadbatsīdanti te narāḥ /  
manasā karmaṇā vācā dveṣaṃ yogeṣu varjayet /  
protyānantaṃ phalaṃ bhuṅkta iha vāpi na saṃśayaḥ //

### [2.19.63](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.63)

na pārago vindati paramātmanastrilokamadhye carati svakarmamiḥ /  
ṛco yajuḥ sāma tadaṅgapārage 'vikārametaṃ hyanavāpya sīdati //

### [2.19.64](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.64)

vikārapāraṃ prakṛteśca pāragastrayīguṇānā triguṇasya pāragaḥ /  
yaḥ syāccaturviśatitattvapāragaḥ sa pārago nādhyayanasya pāragaḥ //

### [2.19.65](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.65)

kṛtsnaṃ yathāvatsamupaiti tatparastathaiva bhūyaḥ pralayatvamātmanaḥ /  
pratyāharedyogapathaṃ na yo dvijo na sarvapāra kramapāragocaraḥ //

### [2.19.66](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.66)

vedasya veditavyaṃ ca vedyaṃ vindati yogavit /  
taṃ vai vedavidaḥ prāhustamāhurvedapāragam //

### [2.19.67](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.67)

vedaṃ ca veditavyaṃ ca viditvā vai yathāsthitaḥ /  
evaṃ vedavidaḥ prāhuranyaṃ vai vedapāragam //

### [2.19.68](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.68)

yajñānvedāṃstathā kāmāṃstapāṃsi vividhāni ca /  
prāpnotyāyuḥ prajāścaiva pitṛbhakto na saśayaḥ //

### [2.19.69](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.69)

śraddhayā śrāddhakalpaṃ tu yastvimaṃ niyataḥ paṭhet /  
sarvāṇyetāni vāpnoti tīrthadānaphalāni ca //

### [2.19.70](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.70)

sa paṅktipāvanaścaiva dvijānāmagrabhugbhavet /  
āśrāvya ca dvijānso 'tha sarvakāmānavāpnuyāt //

### [2.19.71](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.71)

yaścaitacchṛṇuyānnityama nyāṃśca śrāvayeddvijaḥ /  
anasūyurjitakrodho lobhamohavivarjitaḥ //

### [2.19.72](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.72)

tīrthādīnāṃ phalaṃ prāpya dānādīnāṃ ca sarvaśaḥ /  
mokṣopāyaṃ labhecchreṣṭhaṃ svargopāyaṃ na saṃśayaḥ /  
iha cāpi parā puṣṭhistasmātkurvīta nityaśaḥ //

### [2.19.73](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.73)

imaṃ vidhiṃ yo hi paṭhedatandritaḥ samāhitaḥ saṃsadi parvasaṃdhiṣu /  
apatyabhāgī ca pareṇa tejasā divaukasāṃ sa vrajate salokatām //

### [2.19.74](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.74)

yena proktastvayaṃ kalpo namastasmai svayaṃbhuve /  
mahāyogeśvarebhyaśca sadā ca praṇato 'smyaham //

### [2.19.74.p1](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19.74.p1)

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyabhāge tṛtīya upoddhātapāde  
śrāddhakalpe brahmaṇaparīkṣā nāma ekonaviṃśo 'dhyāyaḥ // 19//

## Linked texts (1)

- [Vāyupurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.21.p1) — Vyāsa, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.19) · Pramāṇa
