Brahmandapurana 2.21
Brahmāṇḍapurāṇa 2.21
- Language
- Sanskrit
Contents
- 2.21.81 — 1 part
2.21.1
samāptaścāyaṃ śrāddhakalpaḥ /
vasiṣṭha uvāca
itthaṃ pravarttamānasya jamadagnermahātmanaḥ /
varṣāṇi katicidrājanvyatīyuramitaujasaḥ //
2.21.2
rāmo 'pi nṛpaśārdūla sarvadharmabhṛtāṃ varaḥ /
vedavedāṅgatattvajñaḥ sarvaśāstraviśāradaḥ //
2.21.3
pitroścakāra śuśrūṣāṃ vinītātmā mahāmatiḥ /
prītiṃ ca nijaceṣṭābhiranvahaṃ paryavarttayat //
2.21.4
itthaṃ pravarttamānasya varṣāṇi katicinnṛpa /
pitroḥ śuśrūṣayānaiṣīdrāmo matimatāṃ varaḥ //
2.21.5
sa kadācinmahātejāḥ pitāmaha guhaṃ prati /
gantuṃ vyavasito rājandaivena ca niyojitaḥ //
2.21.6
nipīḍya śirasā pitroścaraṇau bhṛgupuṅgavaḥ /
uvāca prāñjalirbhūtavā sapraśrayamidaṃ vacaḥ //
2.21.7
kañcidarthamahaṃ tāta mātaraṃ tvāṃ ca sāmpratam /
vijñāpayitumicchāmi mama tacchrotumarhathaḥ //
2.21.8
pitāmahamahaṃ draṣṭumutkaṇṭhitamanāściram /
tasmāttatpārśvamadhunā gamiṣye vāmanujñayā //
2.21.9
āhūtaścāsakṛttāta sotkaṇṭhaṃ prīyamāṇayā /
pitāmahyā bahumukhairicchantyā mama darśanam //
2.21.10
pitṝnpitāmahasyāpi priyameva pradarśanam /
sadīyaṃ tena tatpārśvaṃ gantuṃ māmanujānata //
2.21.11
vasiṣṭha uvāca
iti tasya vacaḥ śrutvā saṃbhrāntaṃ samudīritam /
harṣeṇa mahatā yuktau sāśrunetrau babhūvatuḥ //
2.21.12
tamāliṅgya mahābhāgaṃ mūrdhnyupāghrāya sādaram /
abhinandyāśiṣā tāta hyubhau tāvidamāhatuḥ //
2.21.13
pitāmahagṛhaṃ tāta prayāhi tvaṃ yathāsukham /
pitāmahapitāmahyoḥ prītaye darśanāya ca //
2.21.14
tatra gatvā yathānyāyaṃ taṃ śuśrūṣā parāyaṇaḥ /
kañcitkālaṃ tayorvatsa prītaye vasa tadgṛhe //
2.21.15
sthitvā nāticiraṃ kālaṃ tayorbhūyo 'pyanuśaya /
atrāgaccha mahābhāga kṣemeṇāsmaddidṛkṣayā //
2.21.16
kṣaṇārddhamapi śaktāḥ stho na vinā putradarśanam /
tasmātpitāmaha gṛhe na cirātsthātumarhasi //
2.21.17
tadājñayātha vā putra prapitāmahasannidhim /
gato 'pi śīghramāgaccha krameṇa tadanujñayā //
2.21.18
vasiṣṭha uvāca
ityuktastau parikramya praṇamya ca mahāmatiḥ /
pitarāvapyanujñāpya pitāmahagṛhaṃ tataḥ //
2.21.19
sa gatvā bhṛguvaryasya ṛcīkasya mahātmanaḥ /
praviveśāśramaṃ rāmo muniśiṣyopaśobhitam //
2.21.20
svādhyāyaghoṣairvipulaiḥ sarvataḥ pratināditam /
praśāntavaira sattvāḍhyaṃ sarvasattvamanoharam //
2.21.21
sa praviśyaśramaṃ ramyamṛcīkaṃ sthitamāsane /
dadarśa rāmo rājendra sa pitāmahamagrataḥ //
2.21.22
jājvalyamānaṃ tapasā dhiṣṇyasthamiva pāvakam /
upāsitaṃ satyavatyā yathā dakṣiṇāya'dhvaram //
2.21.23
svasamīpamupāyāntaṃ rāmamālokya tau nṛpa /
suciraṃ taṃ vimarśetāṃ samājñāpūrvadarśanau //
2.21.24
ko 'yameṣa taporāśiḥ sarvalatraṇapūjitaḥ /
bālo 'yaṃ balavānbhātigāṃbhīryātpraśrayeṇa ca //
2.21.25
evaṃ tayościntayatoḥ saharṣaṃ hṛdi kautukāt /
āsasāda śanai rāmaḥ samīpe vinayānvitaḥ //
2.21.26
svanāmagotre matimānuktvā pitrormudānvitaḥ /
saṃspṛśaṃścaraṇau mūrdhnā hastābhyāṃ cābhyavādayat //
2.21.27
tatastau prītamanasau samuthāpya ca sattamam /
āśīrbhirabhinandetāṃ pṛthak pṛthagubhāvapi //
2.21.28
tamāśliṣyāṅkamāropya harṇāśruplutalocanau /
vīkṣantau tanmukhāṃbhojaṃ paraṃ harṣamavāpatuḥ //
2.21.29
tataḥ sukhopaviṣṭaṃ tamātmavaṃśasamudvaham /
anāmayamapṛcchetāṃ tāvubhau daṃpatī tadā //
2.21.30
pitarau te kuśalino vatsa kiṃbhrātarastathā /
anāyāsena te vṛttirvartate cātha karhicit //
2.21.31
samastābhyāṃ tato rājannācacakṣe yathoditaḥ /
tathā svānugataṃ pitrorbhrātṝṇāṃ caiva ceṣṭitam //
2.21.32
evaṃ tayormahārāja satprītijanitaiguṇaiḥ /
prīyamāṇo 'vasadrāmaḥ pituḥ pitrornniveśane //
2.21.33
sa tasminsarvabhūtānāṃ manonayananandanaḥ /
uvāsa katicinmāsāṃstacchuśrūṣāparāyaṇaḥ //
2.21.34
athānujñāpya tau rājanbhṛguvaryo mahāmanāḥ /
pitāmahagurorgantumiyeṣāśrayamāśramam //
2.21.35
sa tābhyāṃ prītiyuktābhyāmāśīrbhirabhinanditaḥ /
yathā cābhyāṃ pradiṣṭena yayā vaurvāśramaṃ prati //
2.21.36
taṃ namaskṛtya vidhivaccyavanaṃ ca mahātapāḥ /
sapraharṣaṃ tadājñātaḥ prayayāvāśramaṃ bhṛgoḥ //
2.21.37
sa gatvāmunimukhyasya bhṛgorāśramamaṇḍalam /
dadarśa śāntacetobhirmunibhiḥ sarvato vṛtam //
2.21.38
susnigdhaśītalacchāyaiḥ sarvartukaguṇānvitaiḥ /
tarubhiḥ saṃvṛtaṃ prītaḥ phalapuṣpottarānvitaiḥ //
2.21.39
nānākhagakulārāvairmanaḥśrotrasukhāvahaiḥ /
brahmaghoṣaiśca vividhaiḥ sarvataḥ pratināditam //
2.21.40
samantrāhutihomotthadhūmagandhena sarvataḥ /
nirastanikhilāghaughaṃ vanāntaravisarpiṇā //
2.21.41
samitkuśāharairdaṇḍamekhalājinamaṇḍitaiḥ /
abhitaḥ śobhitaṃ rājanramyairmunikumārakaiḥ //
2.21.42
prasūnajalasaṃpūrmapātrahastābhirantarā /
śobhitaṃ munikalyābhiścarantībhiritastataḥ //
2.21.43
sapotahariṇīyūthairvisraṃbhādaviśaṅkibhiḥ /
uṭajāṅgaṇaparyantatarucchāyāsvadhiṣṭhitam //
2.21.44
romanthataḥ parāmṛṣṭiyūtha sākṣikamutpradaiḥ /
prārabdhatāṇḍavaṃ kekīmayūrairmadhurasvaraiḥ //
2.21.45
pravikīrṇakaṇoddeśaṃ mṛgaśabdaiḥ samīpagaiḥ /
anālīḍhātapacchāyāśuṣyannīvārarāśibhiḥ //
2.21.46
hūyamānānalaṃ kāle pūjyamānātithivrajam /
abhyasyamānacchandaughaṃ cintyamānagamoditam //
2.21.47
paṭhyamānākhilasmārttaṃ śrautārthapravicāraṇam /
prārabdhapitṛdevejyaṃ sarvabhūtamanoharam //
2.21.48
tapasvijanabhūyiṣṭhamākāpuruṣasevitam /
tapovṛddhikaraṃ puṇyaṃ sarvasattvasukhāspadam //
2.21.49
tapodhanānandakaraṃ brahmalokamivāparam /
prasūnasaurabhabhrāmyanmadhupārāvanāditam //
2.21.50
sarvato vījyamānena vividhena nabhasvatā /
evaṃvidhaguṇopetaṃ paśyannāśramamuttamam //
2.21.51
praviveśa vinītātmā sukṛtīvāmarālayam /
saṃpraviśyaśramopāntaṃ rāmaḥ svaprapitāmaham //
2.21.52
dadarśa parito rājanmuniśiṣyaśatāvṛtam /
vyākhyānavedikāmadhye niviṣṭaṃ kuśaviṣṭare /
sitaśmaśrujaṭākūrcabrahmasūtropaśobhitam //
2.21.53
vāmetarorumadhyāsta vāmajaṅghena jānunā //
2.21.54
yogapaṭṭena saṃvītasvadehamṛṣipuṅgavam /
vyākhyānamudrāvilasatsavyapāṇitalāṃbujam //
2.21.55
yogapaṭṭoparinyastavibhrājadvāmapāṇikam /
samyagāraṇyavākyānāṃ sūkṣmatattvārthasaṃhatim //
2.21.56
vivṛtya munimukhyebhyaḥ śrāvayantaṃ taponidhim /
pituḥ pitāmahaṃ ddaṣṭvā rāmastasya mahātmanaḥ //
2.21.57
śanairivamahārāja samīpaṃ samupāgamat /
tamāgatamupālakṣya tatprabhāvapradharṣitāḥ //
2.21.58
śaṅkāmavāpurmunayo dūrādevākhilā nṛpa /
tāvadūbhṛgurameyātmā tadāgamanatoṣitaḥ //
2.21.59
nivṛttānyakathālāpastaṃ paśyannāsa pārthiva /
rāmo 'pi tamupāgamya vinayāvanatānanaḥ //
2.21.60
avandata yathānyayamupendra iva vedhasam /
abhivādya yathānyāyaṃ khyātiṃ ca vinayānvitaḥ //
2.21.61
tāṃśca saṃbhāvayāmāsa munīnrāmoyathāvayaḥ /
taiśca sarvairmudopetairāśīrbhirabhivarddhitaḥ //
2.21.62
upāviveśa medhāvī bhūmau teṣāmanujñayā /
upaviṣṭaṃ tato rāmamāśīrbhirabhinanditam //
2.21.63
papracchakuśalapraśnaṃ tamālokya bhṛgustadā /
kuśalaṃ khalu te vatsa pitrośca kimanāmayam //
2.21.64
bhrātṝṇāṃ caiva bhavataḥpituḥ pitrostathaiva ca /
kimarthamāgato 'tra tvamadhunāmama sannidhim //
2.21.65
kenāpi vā tvamādiṣṭaḥ svayamevāthavāgataḥ /
tatorāmo yathānyāyaṃ tasmai sarvamaśeṣataḥ //
2.21.66
kathayāmāsa yatpṛṣṭaṃ tadā tena mahātmanā /
piturmātuśca vṛttānta bhrātṝṇāṃ ca mahātmanām //
2.21.67
pituḥ pritroścakauśalya darśanaṃ ca tayornṛpa /
etadanyacca sakalaṃ bhṛgoḥ sapraśrayaṃ mudā //
2.21.68
nyavedayadyathānyāyamātmanaśca samīhitam /
śrutvaitadakhilaṃ rājanrāmeṇa samudīritam //
2.21.69
taṃ ca dṛṣṭvā viśeṣeṇa bhṛguḥ prīto 'bhyanandata /
evaṃ tasya priyaṃ kurvannutkṛṣṭairātmakarmabhiḥ //
2.21.70
tatrāśrame 'vasadrāmo dināni katicinnṛpa /
tataḥ kadācidekānte rāmaṃ munivarottamaḥ //
2.21.71
vatsāgaccheti taṃ rājannupāhvayadupahvare /
so 'bhigamya tamāsīnamabhivādya kṛtāñjaliḥ //
2.21.72
tasthau tatpurato rāmaḥ suprītenāntarātmanā /
āśīrbhirabhinandyātha bhṛgustaṃ prīta mānasaḥ //
2.21.73
prāha nādhigatāśaṅkaṃ rāmamālokya sādaram /
śruṇu vatsa vaco mahya yattvāṃ vakṣyāmi sāṃpratam //
2.21.74
hitārthaṃ sarvalokānāṃ tava cāsmākameva ca /
gaccha putra mamādeśāddhimavantaṃ mahāgirim //
2.21.75
adhunaivāśramādasmāttapase dhṛtamānasaḥ /
tatragatvā mahābhāga kṛtvāśramāpadaṃ śubham //
2.21.76
ārādhaya mahādevaṃ tapasā niyamena ca /
prītimutpādya tasya tvaṃ bhaktyānanyagayā cirāt //
2.21.77
śreyo mahadavāpnoṣi nātra kāryā vijāraṇā /
tarasā tava bhaktyā ca prīto bhavati śaṅkaraḥ //
2.21.78
kariṣyati ca te sarvaṃ manasā yadyadicchasi /
tuṣṭe tasmiñjagannāthe śaṅkare bhaktavatsale //
2.21.79
astragrāmamaśeṣaṃ tvaṃ vaṇu putra yathepsitam /
tvayā hitārthaṃ devānāṃ karaṇīyaṃ suduṣkaram //
2.21.80
vidyate 'bhyadhikaṃ karma śastrasādhyamanekaśaḥ /
tasmāttvaṃ devadeveśaṃ samārādhaya śaṅkaram //
2.21.81
bhaktyā paramayā yuktastato 'bhīṣṭamavāpsyasi //
2.21.81.p1
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyabhāge tṛtīya upoddhātapāde ekaviṃśati tamaudhyāyaḥ // 21//