Brahmandapurana 2.23
Brahmāṇḍapurāṇa 2.23
- Language
- Sanskrit
Contents
- 2.23.81 — 1 part
2.23.1
vasiṣṭha uvāca
tapasvinaṃ tadā rāmamekāgramanasaṃ bhave /
rahasyekāntanirataṃ niyataṃ śaṃsitavratam //
2.23.2
śrutvā tamṛṣayaḥ sarve taponirdhūtakalmaṣāḥ /
jñānakarmavayovṛddhā mahāntaḥ śaṃsitavratāḥ //
2.23.3
didṛkṣavaḥ samājagmuḥ kutūhalasamanvitāḥ /
khyāpayantastapaḥ śreṣṭhaṃ tasya rājanmahātmanaḥ //
2.23.4
bhṛgvatrikratujābālivāmadevamṛkaṇḍavaḥ /
saṃbhāvayantaste rāmaṃ munayo vṛddhasaṃmatāḥ //
2.23.5
ājagmurāśramaṃ tasya rāmasya tapasastapaḥ /
dūrādeva mahāntaste puṇyakṣetranivāsinaḥ //
2.23.6
garīyaḥ sarvalokeṣu tapo 'gryaṃ jñānameva ca /
praśasya tasya te sarveprayayuḥ svaṃ svamāśramam //
2.23.7
evaṃ pravarttatastasya rāmasya bhagavāñchivaḥ /
prasannacetā nitarāṃ babhūva nṛpasattama //
2.23.8
jijñāsustasya bhagavān bhaktimātmani śaṅkaraḥ /
mṛgavyādhavapurbhūtvā yayau rājaṃstadantikam //
2.23.9
bhinnāñjanacayaprakhyo raktāntāyatalocanaḥ /
śaracāpadharaḥ prāṃśurvajrasaṃhanano yuvā //
2.23.10
uttuṅgahanubāhvaṃsaḥ piṅgalaśmaśrumūrddhajaḥ /
māṃsavisravasāgandhī sarvaprāṇivihiṃsakaḥ //
2.23.11
sakaṇṭakulatāsparśakṣatārūṣitavigrahaḥ /
sāmaṭaksaṃcarvamāṇaśca māṃsakhaṇḍamanekaśaḥ //
2.23.12
māṃsabhāradvayālaṃbividhānānatakandharaḥ /
ārujaṃstarasā vṛkṣānūruvegena saṃghaśaḥ //
2.23.13
abhyavarttata taṃ deśaṃ pādacārīva parvataḥ /
āsādya sarasastasya tīraṃ kusumitadrumam //
2.23.14
nyadadhānmāsabhāraṃ ca sa mūle kasyacittaroḥ /
niṣasāda kṣaṇantatra tarucchāyāmupāśritaḥ //
2.23.15
tiṣṭhantaṃ sarasastīre so 'paśyadbhṛgunandanam /
tataḥ sa śīghramutthāya samīpamupasṛtya ca //
2.23.16
rāmāya seṣucāpābhyāṃ karābhyāṃ vidadheṃ'jalim /
sajalāṃbhodasannādagaṃbhīreṇa svareṇa ca //
2.23.17
jagāda bhṛguśārdūlaṃ guhāntaravisarpiṇā /
toṣapravarṣavyādho 'haṃ vasāmyasminmahāvane //
2.23.18
īśo 'hamasya deśasya saprāṇitaruvīrudhaḥ /
carāmi samacittātmā nānāsattvā miṣāśanaḥ //
2.23.19
samaśca sarvabhūteṣu na ca pitrādayo 'pi me /
abhakṣyāgamyapeyādicchandavastuṣu kutracit //
2.23.20
kṛtyākṛtyavidhaucaiva na viśeṣitadhīraham /
prapanno nābhigamanaṃ nivāsamapi kasyacit //
2.23.21
śakrasyāpi balenāhamanumanye na saṃśayaḥ /
jānate tadhyathā sarve deśo 'yaṃ madupāśrayaḥ //
2.23.22
tasmānna kaścidāyāti mamātrānumatiṃ vinā /
ityeṣa mama vṛttāntaḥ kārtsnyena kathitastava //
2.23.23
tvaṃ ca me brūhi tattvena nijavṛttamaśeṣataḥ /
kastvaṃ kasmādihāyātaḥ kimarthamiha dhiṣṭhitaḥ /
udyato 'nyatra vā gantuṃ kiṃ vā tava cikīrṣitam //
2.23.24
vasiṣṭha uvāca
ityevamuktaḥ prahasaṃstena rāmo mahādyutiḥ /
tūṣṇīṃ kṣaṇamiva sthitvā dadhyau kiñcidavāṅmukhaḥ //
2.23.25
ko 'yameva durādharṣaḥ sajalāṃbhodanisvanaḥ /
bravīti ca giro 'tyarthaṃ vispaṣṭārthapadākṣarāḥ //
2.23.26
kiṃ tu me mahatīṃ śaṅkāṃ tanurasya tanoti vai /
vijātisaṃśrayatvena ramaṇīyā tathā śarāḥ //
2.23.27
evaṃ cintayatastasya nimittāni śubhāni vai /
babhūvurbhuvi dehe ca svābhipretārthadānyalam //
2.23.28
tato vimṛśya bahuśo manasābhṛgupuṅgavaḥ /
uvāca śanakairvyādhaṃ vacanaṃ sūnṛtākṣaram //
2.23.29
jāmadagnyo 'smi bhadraṃ te rāmo nāmnā tu bhārgavaḥ /
tapaścartumihāyātaḥ sāṃprataṃ guruśāsanāt //
2.23.30
tapasā sarvalokeśaṃ bhaktyā ca niyamena ca /
ārādhayitumasmiṃstu cirāyāhaṃ samudyataḥ //
2.23.31
tasmātmarveśvaraṃ sarvaśaraṇyamabhayapradam /
trinetraṃ pāpadamanaṃ śaṅkaraṃ bhaktavatsalam //
2.23.32
tapasā toṣayiṣyāmi sarvajñaṃ tripurāntakam /
āśrame 'sminasarastīre niyamaṃ samupāśritaḥ //
2.23.33
bhaktānukaṃpī bhagavānyāvatpratyakṣatāṃ haraḥ /
upaiti tāvadatraiva sthāsyāmīti matirmama //
2.23.34
tasmāditastvayādyaiva gantumanyatra yujyate /
na cedbhavati me hāniḥ svakṛterniyamasya ca //
2.23.35
mānanīyo 'tha vāhaṃ te bhaktyā deśāntarātithiḥ /
svanivāsamupāyātastapasvī ca tathā muniḥ //
2.23.36
tvatasaṃnidhau nivāso me bhavetpāpāya kevalam /
tava cāpyasukhodarkaṃ matsamīpaniṣevaṇam //
2.23.37
sa tvaṃmadāśramopānte paricaṅkramaṇādikam /
parityajya sukhībhūyā lokayorubhayorapi //
2.23.38
vasiṣṭha uvāca
iti tasya vacaḥ śrutvā sa bhūyo bhṛgupuṅgavam /
uvāca roṣatāmrākṣastāmrākṣamidamuttaram //
2.23.39
brahman kimidamatyarthaṃ samīpe vasatiṃ mama /
parigarhayase yena kṛtaghnasyeva kāṃpratam //
2.23.40
kiṃ mayāpakṛtaṃ loke bhavato 'nyasya vā kvacit /
anāgaskāriṇaṃ dāntaṃ ko 'vamanyeta nāmataḥ //
2.23.41
sannidhiḥ pariharttavyo yadi me viprapuṅgava /
darśanaṃ saha saṃvāsaḥ saṃbhāṣaṇamathāpi ca //
2.23.42
āyuṣmatādhunaivāsmādapasarttavyamāśramāt /
svasaṃśrayaṃ parityajya kvāhaṃ yāsye bubhukṣitaḥ //
2.23.43
svādhivāsaṃ parityajya bhavatā yoditaḥ katham /
ito 'nyasmin gāmiṣyāmi dūre nāhaṃ viśeṣataḥ //
2.23.44
gamyatāṃ bhavatānyatra sthīyatāmatra vecchayā /
nāhaṃ cālayituṃ śakyaḥ sthānādasmātkathañcana //
2.23.45
vasiṣṭha uvāca
tacchrutvā vacanaṃ tasya kiñcitkopasamanvitaḥ /
tamuvāca punarvākyamidaṃ rājanbhṛgūdvahaḥ //
2.23.46
vyādhajātiriyaṃ krūrā sarvasattvabhayāvahā /
khalakarmaratā nityaṃ dhikkṛtā sarvajantubhiḥ //
2.23.47
tasyāṃ jāto 'si pāpīyānsarvaprāṇivihiṃsakaḥ /
sa kathaṃ na parityājyaḥ sujanaiḥ syāttu durmate //
2.23.48
tasmādvihīnajātīyaṃ viditvātmānamabyatha /
śīghramasmādvrajānyatra nātra kāryā vicāraṇā //
2.23.49
śarīratrāṇakāruṇyātsamīpaṃ nopasarpasi /
yathā tvaṃ kaṇṭakādīnāmasahiṣṇutayā vyathām //
2.23.50
tathāvehi samastānāṃ priyāḥ prāṇāḥ śarīriṇām /
vyathā cābhihatānāṃ tu vidyate bhavato 'nyathā //
2.23.51
ahiṃsā sarvabhūtānāmiti dharmaḥ sanātanaḥ /
etadviruddhācaraṇānnityaṃ sadbhirvigarhitaḥ //
2.23.52
ātmaprāṇābhirakṣārthaṃ tvamaśeṣaśarīriṇaḥ /
haniṣyasi kathaṃ satsunāpnoṣi vacanīyatām //
2.23.53
tasmācchīghraṃ tu bhogaccha tvameva puruṣādhama /
tvayā me kṛtyadoṣasya hāniśca na bhaviṣyati //
2.23.54
na catsvayamito gaccheśtatastava balādapi /
apasarpaṇatābuddhimahamutpādaye sphuṭam //
2.23.55
kṣaṇārddhamapi te pāpa śreyasī neha saṃsthitiḥ /
viruddhācaraṇo nityaṃ dharmadriṣ ko labhecca śām //
2.23.56
vasiṣṭha uvāca
rāmasya vacanaṃ śrutvā prīto 'pi tamidaṃ vacaḥ /
uvāca saṃkruddha iva vyādharūpī pinākadhṛk //
2.23.57
sarvametadahaṃ manyaṃ vyarthaṃ vyavasitaṃ tava /
kutastvaṃ prathamo jñānī kutaḥ śaṃbhuḥ kutastapaḥ //
2.23.58
kutastvaṃ kliśyase mūḍha tapasā tena te 'dhunā /
ghruvaṃ mithyāpravṛttasya na hi tuṣyati śaṅkaraḥ //
2.23.59
viruddhalokācaraṇaḥ śaṃbhustasya vituṣṭaye /
pratapatyabudho marttyastvāṃ vinā kaḥ mudurmate //
2.23.60
atha vā ca gataṃ me 'dya yuktametadasaṃśayam /
saṃpūjya pūjakaviddhau śaṃbhostava ca saṃgamaḥ //
2.23.61
tvayā pūjayituṃ yuktaḥ sa eva bhuvane rataḥ /
saṃpūjako 'pi tasya tvaṃ yogyo nātra vicāraṇā //
2.23.62
pitāmahasya lokānāṃ brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ /
śiraśchittvā punaḥ śaṃbhurbrahmahatyāmavāptavān //
2.23.63
brahmahatyābhibhūtena prāyastvaṃ śaṃbhunā dvija /
upadiṣṭo 'si tatkartuṃ nocedevaṃ kathaṃ kṛthāḥ //
2.23.64
tādātmyaguṇasaṃyogānmanyaṃ rudrasya te 'dhunā /
tapaḥ siddhiranuprāptā kolenālpīyasā mune //
2.23.65
prāyo 'dya mātaraṃ hatvā sarvailoṅkairnirākṛtaḥ /
tapovyājena gahane nirjane saṃpravarttase //
2.23.66
gurustrībrahmahatyotthapātakakṣapaṇāya ca /
tapaścarasi nānena tapasā tatpraṇaśyati //
2.23.67
pātakānāṃ kilānyeṣāṃ prāyaścittāni saṃtyapi /
mātṛdruhāmavehi tvaṃ na kvacitkila niṣkṛtiḥ //
2.23.68
ahiṃsālakṣaṇo dharmo lokeṣu yadi te mataḥ /
svahastena kathaṃ rāma mātaraṃ kṛttavānasi //
2.23.69
kṛtvā mātṛvadhaṃ ghoraṃ sarvalokavigarhitam /
tvaṃ punardhārmiko bhūtvā kāmato 'nyānvinindasi //
2.23.70
paśyatā hasatāmoghaṃ ātmadoṣamajānatā /
aparyāptamahaṃ nanyaṃ paraṃ doṣavimarśanām //
2.23.71
svadharmaṃ yadyahaṃ tyaktvā vartteyamakulobhayam /
tarhi garhaya māṃ kāmaṃ nirupya manasā svayam //
2.23.72
mātāpitṛsutādīnāṃ bharaṇāyaiva kevalam /
kriyate prāṇihananaṃ nijadharmatayā mayā //
2.23.73
svadharmādāmiṣeṇāhaṃ sakuṭumbo dinedine /
varttāmi sāpi me vṛttirvidhātrā vihitā purā //
2.23.74
māṃsena yāvatā me syānnityaṃ pitrādi poṣaṇam /
haniṣye cettadadhikaṃ tarhi yujyeyamenasā //
2.23.75
yāvatpoṣaṇaghātena na vayaṃ syāma ninditāḥ /
tadetatsaṃpradhārya tvaṃ nindavā māṃ praśaṃsa vā //
2.23.76
sādhu vāsādhu vā karma yasya yadvihitaṃ purā /
tadeva tena karttavyamāpadyapi kathañcana //
2.23.77
nirūpaya svabhuddhyā tvamātmano mama cāntaram /
ahaṃ tu sarvabhāvena mitrādibharaṇe rataḥ //
2.23.78
saṃtyajya pitaraṃ vṛddhaṃ vinihatya ca mātaram /
bhūtvā tu dhārmikastvaṃ tu tapaścartumihāgataḥ //
2.23.79
ye tu mūlavidasteṣāṃ vispaṣṭaṃ yatra darśanam /
yathājihvaṃ bhavennātra vacasāpi samīhitum //
2.23.80
ahaṃ tu samyagjānāmi tava vṛttamaśeṣataḥ /
tasmādalaṃ te tapasā niṣphalena bhṛgūdvaha //
2.23.81
sukhamicchasi cettyaktvā kāyakleśakaraṃ tapaḥ /
yāhi rāma tvamanyatra yatra vā na vidurjanāḥ //
2.23.81.p1
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyabhāge tṛtīya upoddhātapāde trayoviṃśatitamo 'dhyāyaḥ
Linked texts (1)
- Varāhapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit