<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Purāṇas](https://indike.org/pramana/in.purana) › [Brahmandapurana](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda) › 2.23

# Brahmandapurana 2.23

Brahmāṇḍapurāṇa 2.23

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [2.23.81](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.81) — 1 part

### [2.23.1](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.1)

vasiṣṭha uvāca  
tapasvinaṃ tadā rāmamekāgramanasaṃ bhave /  
rahasyekāntanirataṃ niyataṃ śaṃsitavratam //

### [2.23.2](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.2)

śrutvā tamṛṣayaḥ sarve taponirdhūtakalmaṣāḥ /  
jñānakarmavayovṛddhā mahāntaḥ śaṃsitavratāḥ //

### [2.23.3](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.3)

didṛkṣavaḥ samājagmuḥ kutūhalasamanvitāḥ /  
khyāpayantastapaḥ śreṣṭhaṃ tasya rājanmahātmanaḥ //

### [2.23.4](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.4)

bhṛgvatrikratujābālivāmadevamṛkaṇḍavaḥ /  
saṃbhāvayantaste rāmaṃ munayo vṛddhasaṃmatāḥ //

### [2.23.5](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.5)

ājagmurāśramaṃ tasya rāmasya tapasastapaḥ /  
dūrādeva mahāntaste puṇyakṣetranivāsinaḥ //

### [2.23.6](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.6)

garīyaḥ sarvalokeṣu tapo 'gryaṃ jñānameva ca /  
praśasya tasya te sarveprayayuḥ svaṃ svamāśramam //

### [2.23.7](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.7)

evaṃ pravarttatastasya rāmasya bhagavāñchivaḥ /  
prasannacetā nitarāṃ babhūva nṛpasattama //

### [2.23.8](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.8)

jijñāsustasya bhagavān bhaktimātmani śaṅkaraḥ /  
mṛgavyādhavapurbhūtvā yayau rājaṃstadantikam //

### [2.23.9](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.9)

bhinnāñjanacayaprakhyo raktāntāyatalocanaḥ /  
śaracāpadharaḥ prāṃśurvajrasaṃhanano yuvā //

### [2.23.10](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.10)

uttuṅgahanubāhvaṃsaḥ piṅgalaśmaśrumūrddhajaḥ /  
māṃsavisravasāgandhī sarvaprāṇivihiṃsakaḥ //

### [2.23.11](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.11)

sakaṇṭakulatāsparśakṣatārūṣitavigrahaḥ /  
sāmaṭaksaṃcarvamāṇaśca māṃsakhaṇḍamanekaśaḥ //

### [2.23.12](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.12)

māṃsabhāradvayālaṃbividhānānatakandharaḥ /  
ārujaṃstarasā vṛkṣānūruvegena saṃghaśaḥ //

### [2.23.13](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.13)

abhyavarttata taṃ deśaṃ pādacārīva parvataḥ /  
āsādya sarasastasya tīraṃ kusumitadrumam //

### [2.23.14](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.14)

nyadadhānmāsabhāraṃ ca sa mūle kasyacittaroḥ /  
niṣasāda kṣaṇantatra tarucchāyāmupāśritaḥ //

### [2.23.15](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.15)

tiṣṭhantaṃ sarasastīre so 'paśyadbhṛgunandanam /  
tataḥ sa śīghramutthāya samīpamupasṛtya ca //

### [2.23.16](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.16)

rāmāya seṣucāpābhyāṃ karābhyāṃ vidadheṃ'jalim /  
sajalāṃbhodasannādagaṃbhīreṇa svareṇa ca //

### [2.23.17](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.17)

jagāda bhṛguśārdūlaṃ guhāntaravisarpiṇā /  
toṣapravarṣavyādho 'haṃ vasāmyasminmahāvane //

### [2.23.18](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.18)

īśo 'hamasya deśasya saprāṇitaruvīrudhaḥ /  
carāmi samacittātmā nānāsattvā miṣāśanaḥ //

### [2.23.19](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.19)

samaśca sarvabhūteṣu na ca pitrādayo 'pi me /  
abhakṣyāgamyapeyādicchandavastuṣu kutracit //

### [2.23.20](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.20)

kṛtyākṛtyavidhaucaiva na viśeṣitadhīraham /  
prapanno nābhigamanaṃ nivāsamapi kasyacit //

### [2.23.21](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.21)

śakrasyāpi balenāhamanumanye na saṃśayaḥ /  
jānate tadhyathā sarve deśo 'yaṃ madupāśrayaḥ //

### [2.23.22](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.22)

tasmānna kaścidāyāti mamātrānumatiṃ vinā /  
ityeṣa mama vṛttāntaḥ kārtsnyena kathitastava //

### [2.23.23](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.23)

tvaṃ ca me brūhi tattvena nijavṛttamaśeṣataḥ /  
kastvaṃ kasmādihāyātaḥ kimarthamiha dhiṣṭhitaḥ /  
udyato 'nyatra vā gantuṃ kiṃ vā tava cikīrṣitam //

### [2.23.24](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.24)

vasiṣṭha uvāca  
ityevamuktaḥ prahasaṃstena rāmo mahādyutiḥ /  
tūṣṇīṃ kṣaṇamiva sthitvā dadhyau kiñcidavāṅmukhaḥ //

### [2.23.25](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.25)

ko 'yameva durādharṣaḥ sajalāṃbhodanisvanaḥ /  
bravīti ca giro 'tyarthaṃ vispaṣṭārthapadākṣarāḥ //

### [2.23.26](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.26)

kiṃ tu me mahatīṃ śaṅkāṃ tanurasya tanoti vai /  
vijātisaṃśrayatvena ramaṇīyā tathā śarāḥ //

### [2.23.27](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.27)

evaṃ cintayatastasya nimittāni śubhāni vai /  
babhūvurbhuvi dehe ca svābhipretārthadānyalam //

### [2.23.28](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.28)

tato vimṛśya bahuśo manasābhṛgupuṅgavaḥ /  
uvāca śanakairvyādhaṃ vacanaṃ sūnṛtākṣaram //

### [2.23.29](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.29)

jāmadagnyo 'smi bhadraṃ te rāmo nāmnā tu bhārgavaḥ /  
tapaścartumihāyātaḥ sāṃprataṃ guruśāsanāt //

### [2.23.30](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.30)

tapasā sarvalokeśaṃ bhaktyā ca niyamena ca /  
ārādhayitumasmiṃstu cirāyāhaṃ samudyataḥ //

### [2.23.31](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.31)

tasmātmarveśvaraṃ sarvaśaraṇyamabhayapradam /  
trinetraṃ pāpadamanaṃ śaṅkaraṃ bhaktavatsalam //

### [2.23.32](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.32)

tapasā toṣayiṣyāmi sarvajñaṃ tripurāntakam /  
āśrame 'sminasarastīre niyamaṃ samupāśritaḥ //

### [2.23.33](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.33)

bhaktānukaṃpī bhagavānyāvatpratyakṣatāṃ haraḥ /  
upaiti tāvadatraiva sthāsyāmīti matirmama //

### [2.23.34](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.34)

tasmāditastvayādyaiva gantumanyatra yujyate /  
na cedbhavati me hāniḥ svakṛterniyamasya ca //

### [2.23.35](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.35)

mānanīyo 'tha vāhaṃ te bhaktyā deśāntarātithiḥ /  
svanivāsamupāyātastapasvī ca tathā muniḥ //

### [2.23.36](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.36)

tvatasaṃnidhau nivāso me bhavetpāpāya kevalam /  
tava cāpyasukhodarkaṃ matsamīpaniṣevaṇam //

### [2.23.37](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.37)

sa tvaṃmadāśramopānte paricaṅkramaṇādikam /  
parityajya sukhībhūyā lokayorubhayorapi //

### [2.23.38](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.38)

vasiṣṭha uvāca  
iti tasya vacaḥ śrutvā sa bhūyo bhṛgupuṅgavam /  
uvāca roṣatāmrākṣastāmrākṣamidamuttaram //

### [2.23.39](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.39)

brahman kimidamatyarthaṃ samīpe vasatiṃ mama /  
parigarhayase yena kṛtaghnasyeva kāṃpratam //

### [2.23.40](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.40)

kiṃ mayāpakṛtaṃ loke bhavato 'nyasya vā kvacit /  
anāgaskāriṇaṃ dāntaṃ ko 'vamanyeta nāmataḥ //

### [2.23.41](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.41)

sannidhiḥ pariharttavyo yadi me viprapuṅgava /  
darśanaṃ saha saṃvāsaḥ saṃbhāṣaṇamathāpi ca //

### [2.23.42](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.42)

āyuṣmatādhunaivāsmādapasarttavyamāśramāt /  
svasaṃśrayaṃ parityajya kvāhaṃ yāsye bubhukṣitaḥ //

### [2.23.43](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.43)

svādhivāsaṃ parityajya bhavatā yoditaḥ katham /  
ito 'nyasmin gāmiṣyāmi dūre nāhaṃ viśeṣataḥ //

### [2.23.44](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.44)

gamyatāṃ bhavatānyatra sthīyatāmatra vecchayā /  
nāhaṃ cālayituṃ śakyaḥ sthānādasmātkathañcana //

### [2.23.45](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.45)

vasiṣṭha uvāca  
tacchrutvā vacanaṃ tasya kiñcitkopasamanvitaḥ /  
tamuvāca punarvākyamidaṃ rājanbhṛgūdvahaḥ //

### [2.23.46](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.46)

vyādhajātiriyaṃ krūrā sarvasattvabhayāvahā /  
khalakarmaratā nityaṃ dhikkṛtā sarvajantubhiḥ //

### [2.23.47](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.47)

tasyāṃ jāto 'si pāpīyānsarvaprāṇivihiṃsakaḥ /  
sa kathaṃ na parityājyaḥ sujanaiḥ syāttu durmate //

### [2.23.48](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.48)

tasmādvihīnajātīyaṃ viditvātmānamabyatha /  
śīghramasmādvrajānyatra nātra kāryā vicāraṇā //

### [2.23.49](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.49)

śarīratrāṇakāruṇyātsamīpaṃ nopasarpasi /  
yathā tvaṃ kaṇṭakādīnāmasahiṣṇutayā vyathām //

### [2.23.50](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.50)

tathāvehi samastānāṃ priyāḥ prāṇāḥ śarīriṇām /  
vyathā cābhihatānāṃ tu vidyate bhavato 'nyathā //

### [2.23.51](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.51)

ahiṃsā sarvabhūtānāmiti dharmaḥ sanātanaḥ /  
etadviruddhācaraṇānnityaṃ sadbhirvigarhitaḥ //

### [2.23.52](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.52)

ātmaprāṇābhirakṣārthaṃ tvamaśeṣaśarīriṇaḥ /  
haniṣyasi kathaṃ satsunāpnoṣi vacanīyatām //

### [2.23.53](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.53)

tasmācchīghraṃ tu bhogaccha tvameva puruṣādhama /  
tvayā me kṛtyadoṣasya hāniśca na bhaviṣyati //

### [2.23.54](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.54)

na catsvayamito gaccheśtatastava balādapi /  
apasarpaṇatābuddhimahamutpādaye sphuṭam //

### [2.23.55](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.55)

kṣaṇārddhamapi te pāpa śreyasī neha saṃsthitiḥ /  
viruddhācaraṇo nityaṃ dharmadriṣ ko labhecca śām //

### [2.23.56](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.56)

vasiṣṭha uvāca  
rāmasya vacanaṃ śrutvā prīto 'pi tamidaṃ vacaḥ /  
uvāca saṃkruddha iva vyādharūpī pinākadhṛk //

### [2.23.57](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.57)

sarvametadahaṃ manyaṃ vyarthaṃ vyavasitaṃ tava /  
kutastvaṃ prathamo jñānī kutaḥ śaṃbhuḥ kutastapaḥ //

### [2.23.58](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.58)

kutastvaṃ kliśyase mūḍha tapasā tena te 'dhunā /  
ghruvaṃ mithyāpravṛttasya na hi tuṣyati śaṅkaraḥ //

### [2.23.59](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.59)

viruddhalokācaraṇaḥ śaṃbhustasya vituṣṭaye /  
pratapatyabudho marttyastvāṃ vinā kaḥ mudurmate //

### [2.23.60](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.60)

atha vā ca gataṃ me 'dya yuktametadasaṃśayam /  
saṃpūjya pūjakaviddhau śaṃbhostava ca saṃgamaḥ //

### [2.23.61](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.61)

tvayā pūjayituṃ yuktaḥ sa eva bhuvane rataḥ /  
saṃpūjako 'pi tasya tvaṃ yogyo nātra vicāraṇā //

### [2.23.62](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.62)

pitāmahasya lokānāṃ brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ /  
śiraśchittvā punaḥ śaṃbhurbrahmahatyāmavāptavān //

### [2.23.63](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.63)

brahmahatyābhibhūtena prāyastvaṃ śaṃbhunā dvija /  
upadiṣṭo 'si tatkartuṃ nocedevaṃ kathaṃ kṛthāḥ //

### [2.23.64](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.64)

tādātmyaguṇasaṃyogānmanyaṃ rudrasya te 'dhunā /  
tapaḥ siddhiranuprāptā kolenālpīyasā mune //

### [2.23.65](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.65)

prāyo 'dya mātaraṃ hatvā sarvailoṅkairnirākṛtaḥ /  
tapovyājena gahane nirjane saṃpravarttase //

### [2.23.66](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.66)

gurustrībrahmahatyotthapātakakṣapaṇāya ca /  
tapaścarasi nānena tapasā tatpraṇaśyati //

### [2.23.67](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.67)

pātakānāṃ kilānyeṣāṃ prāyaścittāni saṃtyapi /  
mātṛdruhāmavehi tvaṃ na kvacitkila niṣkṛtiḥ //

### [2.23.68](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.68)

ahiṃsālakṣaṇo dharmo lokeṣu yadi te mataḥ /  
svahastena kathaṃ rāma mātaraṃ kṛttavānasi //

### [2.23.69](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.69)

kṛtvā mātṛvadhaṃ ghoraṃ sarvalokavigarhitam /  
tvaṃ punardhārmiko bhūtvā kāmato 'nyānvinindasi //

### [2.23.70](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.70)

paśyatā hasatāmoghaṃ ātmadoṣamajānatā /  
aparyāptamahaṃ nanyaṃ paraṃ doṣavimarśanām //

### [2.23.71](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.71)

svadharmaṃ yadyahaṃ tyaktvā vartteyamakulobhayam /  
tarhi garhaya māṃ kāmaṃ nirupya manasā svayam //

### [2.23.72](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.72)

mātāpitṛsutādīnāṃ bharaṇāyaiva kevalam /  
kriyate prāṇihananaṃ nijadharmatayā mayā //

### [2.23.73](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.73)

svadharmādāmiṣeṇāhaṃ sakuṭumbo dinedine /  
varttāmi sāpi me vṛttirvidhātrā vihitā purā //

### [2.23.74](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.74)

māṃsena yāvatā me syānnityaṃ pitrādi poṣaṇam /  
haniṣye cettadadhikaṃ tarhi yujyeyamenasā //

### [2.23.75](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.75)

yāvatpoṣaṇaghātena na vayaṃ syāma ninditāḥ /  
tadetatsaṃpradhārya tvaṃ nindavā māṃ praśaṃsa vā //

### [2.23.76](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.76)

sādhu vāsādhu vā karma yasya yadvihitaṃ purā /  
tadeva tena karttavyamāpadyapi kathañcana //

### [2.23.77](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.77)

nirūpaya svabhuddhyā tvamātmano mama cāntaram /  
ahaṃ tu sarvabhāvena mitrādibharaṇe rataḥ //

### [2.23.78](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.78)

saṃtyajya pitaraṃ vṛddhaṃ vinihatya ca mātaram /  
bhūtvā tu dhārmikastvaṃ tu tapaścartumihāgataḥ //

### [2.23.79](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.79)

ye tu mūlavidasteṣāṃ vispaṣṭaṃ yatra darśanam /  
yathājihvaṃ bhavennātra vacasāpi samīhitum //

### [2.23.80](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.80)

ahaṃ tu samyagjānāmi tava vṛttamaśeṣataḥ /  
tasmādalaṃ te tapasā niṣphalena bhṛgūdvaha //

### [2.23.81](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.81)

sukhamicchasi cettyaktvā kāyakleśakaraṃ tapaḥ /  
yāhi rāma tvamanyatra yatra vā na vidurjanāḥ //

### [2.23.81.p1](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23.81.p1)

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyabhāge tṛtīya upoddhātapāde trayoviṃśatitamo 'dhyāyaḥ

## Linked texts (1)

- [Varāhapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.varaha.123.116) — Vyāsa, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.23) · Pramāṇa
