Pramāṇa · Search · About · API

Brahmandapurana 2.3

Brahmāṇḍapurāṇa 2.3

Language
Sanskrit

Contents

2.3.1

ṛṣaya ūcu /
devānāṃ dānavānāṃ ca daityānāṃ caiva sarvaśaḥ /
utpattiṃ vistareṇaiva grūhi vaivasvateṃ'tare //

2.3.2

sūta uvāca
dharmmasyaiva pravakṣyāmi nisargantaṃ nibodhata /
arundhatīvasurjāmālaṃbā bhānurmarutvatī //

2.3.3

saṃkalpā ca muhūrttā ca sādhyā viśvā tathaiva ca /
dharmasya patnyo daśa tā dakṣaḥ prācetaso dadau //

2.3.4

sādhyāputrāstu dharmasya sādhyā dvādaśajajñire /
devebhyastānparāndevāndaivajñāḥ paricakṣate //

2.3.5

brāhmaṇā vai mukhātsṛṣṭā jayā devāḥ prajepsayā /
sarve mantraśarīraste samṛtā manvantareṣviha //

2.3.6

darśaśca paurṇamāsaśca bṛhadyacca rathantaram /
vittiścaiva vivittiśca ākūtiḥ kūtireva ca //

2.3.7

vijñātā caiva vijñāto mano yajñastathaiva ca /
nāmānyetāni teṣāṃ vai yajñānāṃ prathitāni ca //

2.3.8

brahmaśāpena tejātāḥ punaḥ svāyaṃbhuve jitāḥ /
svārociṣe vai tuṣitāḥ satyaścaivottame punaḥ //

2.3.9

tāmase harayo nāma vaikuṇṭhā revatāntare /
te sādhyāścākṣuṣe nāmnā chandajā jajñire surāḥ //

2.3.10

dharmaputrā mahābhāgāḥ sādhyā ye dvādaśāmarāḥ /
pūrvaṃ samanusūyante cākṣuṣasyāntare manoḥ //

2.3.11

svārociṣeṃ'tare 'tītā devā ye vai mahaujasaḥ /
tuṣitā nāma te 'nyonyamūcurvai cākṣuṣeṃ'tare //

2.3.12

kiñcicchiṣṭe tadā tasmindevā vai tuṣitābruvan /
etāmeva mahābhāgāṃ vayaṃ sādhyāṃ praviśya vai //

2.3.13

manvantare bhaviṣyāmastannaḥ śreyo bhaviṣyati /
evamuktvā tu te sarve cākṣuṣasyāntare manoḥ //

2.3.14

tasyāṃ dvādaśa saṃbhūtā dharmātsvāyaṃbhuvātpunaḥ /
naranārāyaṇo tatra jajñāte punareva hi //

2.3.15

vipaścidindro yaścābhūttathā satyo hariśca tau /
svārociṣeṃ'tare pūrvamāstāṃ tau tuṣitāsutau //

2.3.16

tuṣitānāṃ tu sādhyātve nāmānyetāni cakṣate /
mano 'numantā prāṇaśca naro 'pānaśca vīryavān //

2.3.17

vitirnayo hayaścaiva haṃso nārāyaṇastathā /
vibhuścāpi prabhuścāpi sādhyā dvādaśa jajñire //

2.3.18

svāyaṃbhuvaiṃ'tare pūrvaṃ tataḥ svāro ciṣe punaḥ /
nāmānyāsanpunastāni tuṣitānāṃ nibodhata //

2.3.19

prāṇāpānāvudānaśca samāno vyāna eva ca /
cakṣuḥ śrotraṃ raso ghrāṇaṃ sparśo buddhirmanastathā //

2.3.20

nāmānyetāni vai pūrvaṃ tuṣitānāṃ smṛtāni ca /
vasostu vasavaḥ putrāḥ sādhyānāmanujāḥ smṛtāḥ //

2.3.21

dharo dhruvaśca somaśca āyuścaivānalo 'nilaḥ /
pratyūṣaśca prabhāsaśca vasavo 'ṣṭau prakīrtitāḥ //

2.3.22

dharasya putro draviṇo hutahavyo rajas tathā /
dhruvaputro 'bhavattāta kālo lokāprakālanaḥ //

2.3.23

somasya bhagavānvarcā budhaśca grahabaudhanaḥ /
dharormī kalilaścaiva pañca candramasaḥ sutāḥ //

2.3.24

āyasya putro vaitaṇḍyaḥ śamaḥ śāntastathaiva ca /
skandaḥ sanatkumāraśca jajñe pādena tejasaḥ //

2.3.25

agneḥ putraṃ kumāraṃ tu svāhā jajñe śriyā ṣṛtam /
tasya śākho viśākhaśca naigameyaśca praṣṭajāḥ //

2.3.26

anilasya śivā bhāryā tasyāḥ putro manojavaḥ /
avijñāna gatiścaiva dvau putrāvanilasya ca //

2.3.27

pratyūṣasya viduḥ putramṛṣiṃ nāmnātha devalam /
dvau putrau devalasyāpi kṣamāvantau manīṣiṇau //

2.3.28

bṛhaspateśtu bhaginī bhuvanā brahmavādinī /
yogasiddhā jagatkṛtsnamaśaktā carati sma ha //

2.3.29

prabhāsasya tu bhāryā sā vasūnāmaṣṭamasya ha /
viśvakarmā sutastasyāḥ prajāpatipatirvibhuḥ //

2.3.30

viśvedevāstu viśvāyā jajñire daśa viśrutāḥ /
kraturdakṣaḥ śravaḥ satyaḥ kālaḥ munistathā //

2.3.31

purūravo mārdravaso rocamānaśca te daśa /
dharmaputrāḥ surā ete viśvāyāṃ jajñire śubhāḥ //

2.3.32

marutvatyāṃ marutvanto bhānavo bhānujāḥ smṛtāḥ /
muhūrtāśca muhūrtāyā ghoṣalaṃbā hyajāyata //

2.3.33

saṃkalpāyāṃ tu saṃjajñe vidvānsaṃkalpa eva tu /
nava vīthyastu jāmāyāḥ pathatrayamupāśritāḥ //

2.3.34

pṛthivī viṣayaṃ sarvamarundhatyāmajāyata /
eṣa sargaḥ samākhyāto vidvāndharmasya śāśvataḥ //

2.3.35

muhūrtāścaiva tithyāśca pratibhiḥ saha suvratāḥ /
nāmataḥ saṃpravakṣyāmi bruvato me nibodhata //

2.3.36

ahorātravibhāgaśca nakṣatrāṇi samāśritaḥ /
muhurttāḥ sarvanakṣatrā ahorātrabhidastathā //

2.3.37

ahorātrakalānāṃ tu ṣaḍaśītyadhikāḥ smṛtāḥ /
ravergati viśeṣeṇa sarvarttuṣu ca nityaśaḥ //

2.3.38

tato vedavidaścaitāṃ gatimicchanti parvasu /
aviśeṣeṣu kāleṣu jñeyaḥ savitṛmānataḥ //

2.3.39

raudraḥ sārpastathā maitraḥ pitryo vāsava eva ca /
āpyo 'tha vaiśvadevaśca brāhmo madhyāhnasaṃśritaḥ //

2.3.40

prājāpatyastathaivendra indrāgnī nirṛtistathā /
vāruṇaśca yathāryamṇo bhagaścāpi dinaśritāḥ //

2.3.41

ete dinamuhūrtāśca divākaravinirmitāḥ /
śaṅkucchāyā viśeṣeṇa veditavyāḥ pramāṇataḥ //

2.3.42

ajaikapādahirbudhnyaḥ pūṣāśviyamadevatāḥ /
āgneyaścāpi vijñeyaḥ prājāpatyastathaiva ca //

2.3.43

saumyaścāpi tathādityo bārhaspatyaśca vaiṣmavaḥ /
sāvitraśca tathā tvāṣṭro vāyavyaśceti saṃgrahaḥ //

2.3.44

ete rātrermuhūrttāḥ syuḥ kramoktā daśa pañca ca /
indorgatyudayā jñeyā nāḍikā āditastathā //

2.3.45

kālāvasthāstvimāstvete muhūrttā devatāḥ smṛtāḥ /
sarvagrahāṇāṃ trīṇyeva sthānāni vihitāni ca //

2.3.46

dakṣiṇottaramadhyāni tāni vidyādyathākramam /
sthānaṃ jāradgavaṃ sadhye tathairāvatamuttaram //

2.3.47

vaiśvānaraṃ dakṣiṇato nirdiṣṭamiha tattvataḥ /
aśvinī kṛttikā yāmyaṃ nāgavīthīti viśrutā //

2.3.48

brāhmaṃ saumyaṃ tathārdrā ca gajavīthīti śabditā /
puṣyāśleṣe tathādityaṃ vīthī cairāvatī matā //

2.3.49

tisrastu vithayo hyetā uttaro mārga ucyate /
pūrvottare ca phalgunyau maghā caivārṣabhī smṛtā //

2.3.50

hastaścitrā tathā svātī govīthīti tu śabditā /
jyeṣṭhā viśākhānurādhā vīthī jāradgavī matā //

2.3.51

etāstu vīthayastisro madhyamo mārga ucyate /
mūlaṃ pūrvottarāṣāḍhe ajavīthyābhiśabdite //

2.3.52

śravaṇaṃ ca dhaniṣṭhā ca mārgī śatabhiṣaktathā /
vaiśvānarī bhādrapade revatī caiva kīrttitā //

2.3.53

etāstu vīthayastisro dakṣiṇe mārga ucyate /
aṣṭāviśati yāḥ kanyā dakṣaḥ somāya tā dadau //

2.3.54

sarvā nakṣatranāmnyastā jyautiṣe parikīrttitāḥ /
tāsāmapatyānyabhavandīptayo 'mitatejasaḥ //

2.3.55

yāstu śeṣāstadā kanyāḥ pratijagrāha kaśyapaḥ /
caturdaśā mahābhāgāḥ sarvāstā lokamātaraḥ //

2.3.56

aditirditirdanuḥ kāṣṭhāriṣṭānāyuḥ khaśā tathā /
surabhirvinatā tāmrā muniḥ krodhavaśā tathā //

2.3.57

kadrūrmātā ca nāgānāṃ prajāstāsāṃ nibodhata /
svāyaṃbhuve 'ntare tāta ye dvādaśa surottamāḥ //

2.3.58

vaikuṇṭhā nāma te sādhyā babhūvuścākṣuṣeṃ'tare /
upasthiteṃ'tare hyasminpunarvaivasvatasya ha //

2.3.59

ārādhitā ādityā te sametyocuḥ parasparam /
etāmeva mahābhāgāmaditiṃ saṃpraviśya vai //

2.3.60

vaivasvateṃ'tare hyasminyogādarddhena tejasā /
gacchema putratāmasyāstannaḥ śreyo bhaviṣyati //

2.3.61

evamuktvā tu te sarve varttamāneṃ'tare tadā /
jajñire dvādaśādityā mārīyātkaśyapātpunaḥ //

2.3.62

śatakratuśca viṣṇuśca jajñāte punareva hi /
vaivasvateṃ'tare hyasminnaranārāyaṇau tadā //

2.3.63

teṣāmapi hi devānāṃ nidhanotpattirucyate /
yathā sūryasya loke 'sminnudayāstamayāvubhau //

2.3.64

dṛṣṭānuśravike yasmātsaktāḥ śabdādilakṣaṇe /
aṣṭātmake 'ṇimādye ca tasmātte jajñire surāḥ //

2.3.65

ityeṣa viṣaye rāgaḥ saṃbhūtyāḥ kāraṇaṃ smṛtam /
brahmaśāpena saṃbhūtā jayāḥ svāyaṃbhuve jitāḥ //

2.3.66

svārociṣe vai tuṣitāḥ satyaścaivottame punaḥ /
tāmase harayo devā jātāścā riṣṭave tu vai //

2.3.67

vaikuṇṭhāścāśruṣe sādhyā ādityāḥ saptame punaḥ /
dhātāryamā ca mitraśca varuṇoṃ'śo bhagastathā //

2.3.68

indro vivasvānpūṣā ca parjanyo daśamaḥ smṛtaḥ /
tatastvaṣṭā tato viṣṇurajaghanyo jaghanyajaḥ //

2.3.69

ityete dvādaśādityāḥ kaśyapasya sutā vibhoḥ /
surabhyāṃ kaśyapādrudrā ekādaśa vijajñire //

2.3.70

mahādevaprasādena tapasā bhāvitā satī /
aṅgārakaṃ tathā sarpaṃ nirṛtiṃ sadasatpatim //

2.3.71

acaikapādahirbudhnyau dvāvekaṃ ca jvaraṃ tathā /
bhuvanaṃ ceśvaraṃ mṛtyuṃ kapālīti ca viśutam //

2.3.72

devānekādaśaitāṃstu rudrāṃstribhuvaneśvarān /
tapasogreṇa mahātā surabhistānajījanat //

2.3.73

tato duhitarāvanye surabhirdevyajāyata /
rohiṇī caiva subhagāṃ gāndhavī ca yaśasvinīm //

2.3.74

rohiṇyā jajñire kanyāścatasro lokaviśrutāḥ /
surūpā haṃsakālī ca bhadrā kāmadughā tathā //

2.3.75

suṣuve gāḥ kāmadughā surūpā tanayadvayam /
haṃsakālī tu mahiṣānbhadrāyastvavijātayaḥ //

2.3.76

viśrutāstu mahābhāgā gāndharvyā vājinaḥ sutāḥ /
uccaiḥśravādayo jātāḥ khecarāste manojavāḥ //

2.3.77

śvetāḥ śoṇāḥ piśaṅgāsca sāraṅgā hari tārjunāḥ /
uktā devopavāhyāste gāndharviyonayo hayāḥ //

2.3.78

bhūyo jajñe surabhyāstu śrīmāṃścandraprabho vṛṣaḥ /
sragvī kakudmāndyutimā namṛtālayasaṃbhavaḥ //

2.3.79

surabhyanumate datto dhvajo māheśvarastu saḥ /
ityete kaśyapasutā rudrādityāḥ prakīrttitāḥ //

2.3.80

dharmapu putrāḥ smṛtāḥ sādhyā viśve ca vasavastathā /
yathendhanavaśādvahnirekastu bahudhā bhavet //

2.3.81

bhavatyekastathā tadvanmūrttīnāṃ sa pitā mahaḥ /
eko brahmāntakaścaiva puruṣaścaiti tatra yaḥ //

2.3.82

ekasyaitāḥ smṛtāstisrastanavastu svayaṃbhuvaḥ /
brāhmī ca pauruṣī caiva kālākhyā ceti tāḥ smṛtāḥ //

2.3.83

yā tatra rājasī tasya tanuḥ sā vai prajākarī /
matā sā yā tu kālākhyā prajākṣayakarī tu sā //

2.3.84

sāttvikī pauruṣī yā tu sā tanuḥ pālikā smṛtā /
rājasī brahmaṇo yā tu mārīcaḥ kaśyapo 'bhavat //

2.3.85

tāmasī cāntakṛdyā tu tadaṃśo viṣṇurucyate //

2.3.86

trailokye tāḥ smṛtāstisrastanavo vai prajākarī /
matā sā yā tu kālākhyā prajākṣayakarī tu sā //

2.3.87

sṛjatyathānugṛhṇāti tathā saṃharati prajāḥ /
evametāḥ smṛtāstisrastanavo hi svayaṃbhuvaḥ //

2.3.88

prājāpatyā ca raudrā ca vaiṣṇavī ceti tāstridhā /
etāstanvaḥ smṛtā devā dharmaśāstre purātane //

2.3.89

sāṃkhyayogaratairdhīraiḥ pṛthagekārthadarśibhiḥ /
abhijātiprabhāvajñairmunibhistattvadarśibhiḥ //

2.3.90

ekatvena pṛthaktvena tāsu bhinnāḥ prajāstvimāḥ /
idaṃ paramidaṃ neti bruvate bhinnadarśinaḥ //

2.3.91

brahmāṇāṃ kāraṇaṃ ke citkecidāhuḥ prajāpatim /
kecidbhavaṃ paratvena prāhurviṣṇuṃ tathāpare //

2.3.92

abhijñānena saṃbhūtāḥ saktāriṣṭavicetasaḥ /
sattvaṃ kālaṃ ca deśaṃ ca kāryaṃ cāvekṣya karma ca //

2.3.93

kāraṇaṃ tu smṛtā hyete nānārtheṣviha devatāḥ /
ekaṃ praśaṃsamānastu sarvānevapraśasati //

2.3.94

ekaṃ nindati yastveṣāṃ sarvāneva sa nindati /
na pradveṣastataḥ kāryo devatāsu vijānatā //

2.3.95

na śakyā īśvarājñātumaiśvaryeṇa vyavasthitāḥ /
ekatvātsa tridhā bhūtvā saṃpramohayati prajāḥ //

2.3.96

eteṣāṃ vai trayāṇāṃ tu vicinvantyantaraṃ janāḥ /
jijñāsavaḥ parīhante saktā duṣṭā vicetasaḥ //

2.3.97

idaṃ paramidaṃ neti saṃraṃbhādbhinnadarśinaḥ /
yātudhānā viśeṣā ye piśācāścaiva nāntaram //

2.3.98

ekaḥ sa tu pṛthaktvena svayaṃ bhūtvā ca tiṣṭhati /
guṇamātrātmikābhistu tanubhirmohayanprajāḥ //

2.3.99

teṣvekaṃ yajate yo vai sa tadā yajate trayam /
tasmāddevāstrayo hyete nairantaryeṇadhiṣṭatāḥ //

2.3.100

tasmātpṛthaktvamekatvaṃ saṃkhyā saṃkhye gatāgatam /
alpatvaṃ vā bahutvaṃ vā teṣu ko jñātumarhati //

2.3.101

tasmātsṛṣṭvānugṛhṇati grasate caiva sarvaśaḥ /
guṇātmakatvavai kalpaye tasmādekaḥ sa ucyate //

2.3.102

rudraṃ brahmāṇamindraṃ ca lokapālānṛṣīnmanūn /
devaṃ tamekaṃ bahudhā prāhurnārāyaṇaṃ dvijāḥ //

2.3.103

prājāpatyā ca raudrī ca tanuryā caiva vaiṣṇavī /
manvantareṣu vai tisra āvarttante punaḥ punaḥ //

2.3.104

kṣetrajñā api cānye 'sya vibhorjāyantyanugrahāt /
tejasā yaśasā buddhyā śrutena ca balena ca //

2.3.105

jāyante tatsamāścaiva tānapīmānnibodhata /
rājasyā brahmaṇoṃ'śena mārīcaḥ kaśyapo 'bhavat //

2.3.106

tāmasyāstasya cāṃśena kālo rudraḥ sa ucyate /
sāttvikyāśca tathāṃśena yajño viṣṇurajā yata //

2.3.107

triṣu kāleṣu tasyaitā brahmamastanavo dvijāḥ /
manvantareṣviha sraṣṭumāvarttante punaḥ punaḥ //

2.3.108

manvantareṣu sarveṣu prajāḥ sthāvarajaṅgamāḥ /
yugādau sakṛdutpannāstiṣṭhantīhāprasaṃyamāt //

2.3.109

prāpte prāpte tu kalpānte rudraḥ saṃharati prajāḥ /
kālo bhūtvā yugātmāsau rudraḥ saṃharate punaḥ //

2.3.110

saṃprāpte caiva kalpānte saptaraśimardivākaraḥ /
bhūtvā saṃvarttakādityastrīṃllokāṃśca dahatyuta //

2.3.111

viṣṇuḥ prajānugrahakṛtsadā pālayati prajāḥ /
tasyāṃ tasyāmavasthāyāṃ tata utpādya kāraṇam //

2.3.112

sattvodriktā tu yā proktā brahmaṇaḥ pauruṣī tanuḥ /
tasyāśena ca vijñeyo manoḥ svāyaṃbhuventare //

2.3.113

ākṛtyāṃ manasā deva utpannaḥ prathamaṃ vibhuḥ /
tataḥ punaḥ sa vai devaḥ prāpte svārociṣe 'ntare //

2.3.114

tuṣitāyāṃ samutpanno hyajitastuṣitaiḥ saha /
auttame hyantare vāpi hyajitastu punaḥ prabhuḥ //

2.3.115

satyāyāmabhavatsatyaḥ saha satyaiḥ surottamaiḥ /
tāmasasyātare cāpi sa devaḥ punareva hi //

2.3.116

hariṇyāṃ haribhiḥ sārddhaṃ harireva babhūva ha /
vaivasvatentare cāpi harirdeveḥ punastu saḥ //

2.3.117

vaikuṇṭho nāmato jajñe vidhūtarajasaiḥ saha /
marīcātkaśyapādviṣṇuradityāṃ saṃbabhūva ha //

2.3.118

tribhiḥ kramairimāṃllokañjitvā viṣṇustrivikramaḥ /
pratyapādayadindrāya daivataiścaiva sa prabhuḥ //

2.3.119

ityetāstanavo jātā vyatītāḥ saptasaptasu /
manvantareṣvatīteṣu yābhiḥ saṃrakṣitāḥ prajāḥ //

2.3.120

yasmādviśvamidaṃ sarvaṃ jāyate līyate punaḥ /
yasyāṃśenāmarāḥ sarve jāyante tridiveśvarāḥ //

2.3.121

varddhante tejasā buddhyā śrutena ca balena ca /
yadyadvibhūtimatsattvaṃ śrīmadūrjitameva vā //

2.3.122

tattadevāvagacchadhvaṃ viṣṇostejoṃ'śasaṃbhavam /
sa eva jāyateṃ'śena kecidicchanti mānavāḥ //

2.3.123

eke vivadamānāstu dṛṣṭāntācca bruvanti hi /
eṣāṃ na vidyate bhedastrayāṇāṃ dyusadāmiha //

2.3.124

jāyante pohayantyaṃ śairīśvarā yogamāyayā //

2.3.125

tasmātteṣāṃ pracāre tu yuktāyuktaṃ na vidyate /
bhūtānuvādinā mādyā madhyasthā bhūtavādinām //

2.3.126

bhūtānuvādinaḥ saktastrayaścaiva pravādinām /
parīkṣya cānugṛhṇanti nigṛhṇanti khalānsvayam //

2.3.127

mattaḥ pūrvve ca te tasmātprabhavaśca tato 'dhikāḥ /
tathādhikaraṇairatairyathā tattvanidarśakāḥ //

2.3.128

devānāṃ devabhūtāśca te vai sarvapravarttakāḥ /
karmmaṇāṃ mahatāṃ te hi karttāro jagadīśvarāḥ //

2.3.129

śrutijñaiḥ kāraṇairetaiścaturbhiḥ parikīrttitāḥ /
bāliśāste na jānanti daivatāni prabhāgaśaḥ //

2.3.130

imaṃ codāharantyatra ślokaṃ yogeśvarānprati /
kuryādyogabalaṃ prāpya taiśca sarvairmahāṃścaret //

2.3.131

prāpnuyādviṣayāṃścaiva punaścorddhva tapaścaret /
saṃhareta punaḥ sarvvānsūryyo jyotirgaṇāniva //

2.3.131.p1

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyabhāge tṛtīya upoddhātapāde
svayaṃbhūtraiguṇyasvarūpavarṇanaṃ nāma tṛtīyo 'dhyāyaḥ

Linked texts (11)