<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Purāṇas](https://indike.org/pramana/in.purana) › [Brahmandapurana](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda) › 2.3

# Brahmandapurana 2.3

Brahmāṇḍapurāṇa 2.3

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [2.3.131](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.131) — 1 part

### [2.3.1](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.1)

ṛṣaya ūcu /  
devānāṃ dānavānāṃ ca daityānāṃ caiva sarvaśaḥ /  
utpattiṃ vistareṇaiva grūhi vaivasvateṃ'tare //

### [2.3.2](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.2)

sūta uvāca  
dharmmasyaiva pravakṣyāmi nisargantaṃ nibodhata /  
arundhatīvasurjāmālaṃbā bhānurmarutvatī //

### [2.3.3](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.3)

saṃkalpā ca muhūrttā ca sādhyā viśvā tathaiva ca /  
dharmasya patnyo daśa tā dakṣaḥ prācetaso dadau //

### [2.3.4](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.4)

sādhyāputrāstu dharmasya sādhyā dvādaśajajñire /  
devebhyastānparāndevāndaivajñāḥ paricakṣate //

### [2.3.5](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.5)

brāhmaṇā vai mukhātsṛṣṭā jayā devāḥ prajepsayā /  
sarve mantraśarīraste samṛtā manvantareṣviha //

### [2.3.6](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.6)

darśaśca paurṇamāsaśca bṛhadyacca rathantaram /  
vittiścaiva vivittiśca ākūtiḥ kūtireva ca //

### [2.3.7](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.7)

vijñātā caiva vijñāto mano yajñastathaiva ca /  
nāmānyetāni teṣāṃ vai yajñānāṃ prathitāni ca //

### [2.3.8](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.8)

brahmaśāpena tejātāḥ punaḥ svāyaṃbhuve jitāḥ /  
svārociṣe vai tuṣitāḥ satyaścaivottame punaḥ //

### [2.3.9](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.9)

tāmase harayo nāma vaikuṇṭhā revatāntare /  
te sādhyāścākṣuṣe nāmnā chandajā jajñire surāḥ //

### [2.3.10](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.10)

dharmaputrā mahābhāgāḥ sādhyā ye dvādaśāmarāḥ /  
pūrvaṃ samanusūyante cākṣuṣasyāntare manoḥ //

### [2.3.11](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.11)

svārociṣeṃ'tare 'tītā devā ye vai mahaujasaḥ /  
tuṣitā nāma te 'nyonyamūcurvai cākṣuṣeṃ'tare //

### [2.3.12](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.12)

kiñcicchiṣṭe tadā tasmindevā vai tuṣitābruvan /  
etāmeva mahābhāgāṃ vayaṃ sādhyāṃ praviśya vai //

### [2.3.13](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.13)

manvantare bhaviṣyāmastannaḥ śreyo bhaviṣyati /  
evamuktvā tu te sarve cākṣuṣasyāntare manoḥ //

### [2.3.14](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.14)

tasyāṃ dvādaśa saṃbhūtā dharmātsvāyaṃbhuvātpunaḥ /  
naranārāyaṇo tatra jajñāte punareva hi //

### [2.3.15](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.15)

vipaścidindro yaścābhūttathā satyo hariśca tau /  
svārociṣeṃ'tare pūrvamāstāṃ tau tuṣitāsutau //

### [2.3.16](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.16)

tuṣitānāṃ tu sādhyātve nāmānyetāni cakṣate /  
mano 'numantā prāṇaśca naro 'pānaśca vīryavān //

### [2.3.17](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.17)

vitirnayo hayaścaiva haṃso nārāyaṇastathā /  
vibhuścāpi prabhuścāpi sādhyā dvādaśa jajñire //

### [2.3.18](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.18)

svāyaṃbhuvaiṃ'tare pūrvaṃ tataḥ svāro ciṣe punaḥ /  
nāmānyāsanpunastāni tuṣitānāṃ nibodhata //

### [2.3.19](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.19)

prāṇāpānāvudānaśca samāno vyāna eva ca /  
cakṣuḥ śrotraṃ raso ghrāṇaṃ sparśo buddhirmanastathā //

### [2.3.20](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.20)

nāmānyetāni vai pūrvaṃ tuṣitānāṃ smṛtāni ca /  
vasostu vasavaḥ putrāḥ sādhyānāmanujāḥ smṛtāḥ //

### [2.3.21](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.21)

dharo dhruvaśca somaśca āyuścaivānalo 'nilaḥ /  
pratyūṣaśca prabhāsaśca vasavo 'ṣṭau prakīrtitāḥ //

### [2.3.22](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.22)

dharasya putro draviṇo hutahavyo rajas tathā /  
dhruvaputro 'bhavattāta kālo lokāprakālanaḥ //

### [2.3.23](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.23)

somasya bhagavānvarcā budhaśca grahabaudhanaḥ /  
dharormī kalilaścaiva pañca candramasaḥ sutāḥ //

### [2.3.24](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.24)

āyasya putro vaitaṇḍyaḥ śamaḥ śāntastathaiva ca /  
skandaḥ sanatkumāraśca jajñe pādena tejasaḥ //

### [2.3.25](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.25)

agneḥ putraṃ kumāraṃ tu svāhā jajñe śriyā ṣṛtam /  
tasya śākho viśākhaśca naigameyaśca praṣṭajāḥ //

### [2.3.26](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.26)

anilasya śivā bhāryā tasyāḥ putro manojavaḥ /  
avijñāna gatiścaiva dvau putrāvanilasya ca //

### [2.3.27](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.27)

pratyūṣasya viduḥ putramṛṣiṃ nāmnātha devalam /  
dvau putrau devalasyāpi kṣamāvantau manīṣiṇau //

### [2.3.28](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.28)

bṛhaspateśtu bhaginī bhuvanā brahmavādinī /  
yogasiddhā jagatkṛtsnamaśaktā carati sma ha //

### [2.3.29](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.29)

prabhāsasya tu bhāryā sā vasūnāmaṣṭamasya ha /  
viśvakarmā sutastasyāḥ prajāpatipatirvibhuḥ //

### [2.3.30](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.30)

viśvedevāstu viśvāyā jajñire daśa viśrutāḥ /  
kraturdakṣaḥ śravaḥ satyaḥ kālaḥ munistathā //

### [2.3.31](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.31)

purūravo mārdravaso rocamānaśca te daśa /  
dharmaputrāḥ surā ete viśvāyāṃ jajñire śubhāḥ //

### [2.3.32](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.32)

marutvatyāṃ marutvanto bhānavo bhānujāḥ smṛtāḥ /  
muhūrtāśca muhūrtāyā ghoṣalaṃbā hyajāyata //

### [2.3.33](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.33)

saṃkalpāyāṃ tu saṃjajñe vidvānsaṃkalpa eva tu /  
nava vīthyastu jāmāyāḥ pathatrayamupāśritāḥ //

### [2.3.34](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.34)

pṛthivī viṣayaṃ sarvamarundhatyāmajāyata /  
eṣa sargaḥ samākhyāto vidvāndharmasya śāśvataḥ //

### [2.3.35](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.35)

muhūrtāścaiva tithyāśca pratibhiḥ saha suvratāḥ /  
nāmataḥ saṃpravakṣyāmi bruvato me nibodhata //

### [2.3.36](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.36)

ahorātravibhāgaśca nakṣatrāṇi samāśritaḥ /  
muhurttāḥ sarvanakṣatrā ahorātrabhidastathā //

### [2.3.37](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.37)

ahorātrakalānāṃ tu ṣaḍaśītyadhikāḥ smṛtāḥ /  
ravergati viśeṣeṇa sarvarttuṣu ca nityaśaḥ //

### [2.3.38](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.38)

tato vedavidaścaitāṃ gatimicchanti parvasu /  
aviśeṣeṣu kāleṣu jñeyaḥ savitṛmānataḥ //

### [2.3.39](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.39)

raudraḥ sārpastathā maitraḥ pitryo vāsava eva ca /  
āpyo 'tha vaiśvadevaśca brāhmo madhyāhnasaṃśritaḥ //

### [2.3.40](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.40)

prājāpatyastathaivendra indrāgnī nirṛtistathā /  
vāruṇaśca yathāryamṇo bhagaścāpi dinaśritāḥ //

### [2.3.41](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.41)

ete dinamuhūrtāśca divākaravinirmitāḥ /  
śaṅkucchāyā viśeṣeṇa veditavyāḥ pramāṇataḥ //

### [2.3.42](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.42)

ajaikapādahirbudhnyaḥ pūṣāśviyamadevatāḥ /  
āgneyaścāpi vijñeyaḥ prājāpatyastathaiva ca //

### [2.3.43](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.43)

saumyaścāpi tathādityo bārhaspatyaśca vaiṣmavaḥ /  
sāvitraśca tathā tvāṣṭro vāyavyaśceti saṃgrahaḥ //

### [2.3.44](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.44)

ete rātrermuhūrttāḥ syuḥ kramoktā daśa pañca ca /  
indorgatyudayā jñeyā nāḍikā āditastathā //

### [2.3.45](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.45)

kālāvasthāstvimāstvete muhūrttā devatāḥ smṛtāḥ /  
sarvagrahāṇāṃ trīṇyeva sthānāni vihitāni ca //

### [2.3.46](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.46)

dakṣiṇottaramadhyāni tāni vidyādyathākramam /  
sthānaṃ jāradgavaṃ sadhye tathairāvatamuttaram //

### [2.3.47](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.47)

vaiśvānaraṃ dakṣiṇato nirdiṣṭamiha tattvataḥ /  
aśvinī kṛttikā yāmyaṃ nāgavīthīti viśrutā //

### [2.3.48](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.48)

brāhmaṃ saumyaṃ tathārdrā ca gajavīthīti śabditā /  
puṣyāśleṣe tathādityaṃ vīthī cairāvatī matā //

### [2.3.49](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.49)

tisrastu vithayo hyetā uttaro mārga ucyate /  
pūrvottare ca phalgunyau maghā caivārṣabhī smṛtā //

### [2.3.50](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.50)

hastaścitrā tathā svātī govīthīti tu śabditā /  
jyeṣṭhā viśākhānurādhā vīthī jāradgavī matā //

### [2.3.51](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.51)

etāstu vīthayastisro madhyamo mārga ucyate /  
mūlaṃ pūrvottarāṣāḍhe ajavīthyābhiśabdite //

### [2.3.52](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.52)

śravaṇaṃ ca dhaniṣṭhā ca mārgī śatabhiṣaktathā /  
vaiśvānarī bhādrapade revatī caiva kīrttitā //

### [2.3.53](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.53)

etāstu vīthayastisro dakṣiṇe mārga ucyate /  
aṣṭāviśati yāḥ kanyā dakṣaḥ somāya tā dadau //

### [2.3.54](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.54)

sarvā nakṣatranāmnyastā jyautiṣe parikīrttitāḥ /  
tāsāmapatyānyabhavandīptayo 'mitatejasaḥ //

### [2.3.55](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.55)

yāstu śeṣāstadā kanyāḥ pratijagrāha kaśyapaḥ /  
caturdaśā mahābhāgāḥ sarvāstā lokamātaraḥ //

### [2.3.56](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.56)

aditirditirdanuḥ kāṣṭhāriṣṭānāyuḥ khaśā tathā /  
surabhirvinatā tāmrā muniḥ krodhavaśā tathā //

### [2.3.57](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.57)

kadrūrmātā ca nāgānāṃ prajāstāsāṃ nibodhata /  
svāyaṃbhuve 'ntare tāta ye dvādaśa surottamāḥ //

### [2.3.58](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.58)

vaikuṇṭhā nāma te sādhyā babhūvuścākṣuṣeṃ'tare /  
upasthiteṃ'tare hyasminpunarvaivasvatasya ha //

### [2.3.59](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.59)

ārādhitā ādityā te sametyocuḥ parasparam /  
etāmeva mahābhāgāmaditiṃ saṃpraviśya vai //

### [2.3.60](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.60)

vaivasvateṃ'tare hyasminyogādarddhena tejasā /  
gacchema putratāmasyāstannaḥ śreyo bhaviṣyati //

### [2.3.61](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.61)

evamuktvā tu te sarve varttamāneṃ'tare tadā /  
jajñire dvādaśādityā mārīyātkaśyapātpunaḥ //

### [2.3.62](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.62)

śatakratuśca viṣṇuśca jajñāte punareva hi /  
vaivasvateṃ'tare hyasminnaranārāyaṇau tadā //

### [2.3.63](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.63)

teṣāmapi hi devānāṃ nidhanotpattirucyate /  
yathā sūryasya loke 'sminnudayāstamayāvubhau //

### [2.3.64](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.64)

dṛṣṭānuśravike yasmātsaktāḥ śabdādilakṣaṇe /  
aṣṭātmake 'ṇimādye ca tasmātte jajñire surāḥ //

### [2.3.65](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.65)

ityeṣa viṣaye rāgaḥ saṃbhūtyāḥ kāraṇaṃ smṛtam /  
brahmaśāpena saṃbhūtā jayāḥ svāyaṃbhuve jitāḥ //

### [2.3.66](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.66)

svārociṣe vai tuṣitāḥ satyaścaivottame punaḥ /  
tāmase harayo devā jātāścā riṣṭave tu vai //

### [2.3.67](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.67)

vaikuṇṭhāścāśruṣe sādhyā ādityāḥ saptame punaḥ /  
dhātāryamā ca mitraśca varuṇoṃ'śo bhagastathā //

### [2.3.68](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.68)

indro vivasvānpūṣā ca parjanyo daśamaḥ smṛtaḥ /  
tatastvaṣṭā tato viṣṇurajaghanyo jaghanyajaḥ //

### [2.3.69](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.69)

ityete dvādaśādityāḥ kaśyapasya sutā vibhoḥ /  
surabhyāṃ kaśyapādrudrā ekādaśa vijajñire //

### [2.3.70](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.70)

mahādevaprasādena tapasā bhāvitā satī /  
aṅgārakaṃ tathā sarpaṃ nirṛtiṃ sadasatpatim //

### [2.3.71](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.71)

acaikapādahirbudhnyau dvāvekaṃ ca jvaraṃ tathā /  
bhuvanaṃ ceśvaraṃ mṛtyuṃ kapālīti ca viśutam //

### [2.3.72](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.72)

devānekādaśaitāṃstu rudrāṃstribhuvaneśvarān /  
tapasogreṇa mahātā surabhistānajījanat //

### [2.3.73](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.73)

tato duhitarāvanye surabhirdevyajāyata /  
rohiṇī caiva subhagāṃ gāndhavī ca yaśasvinīm //

### [2.3.74](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.74)

rohiṇyā jajñire kanyāścatasro lokaviśrutāḥ /  
surūpā haṃsakālī ca bhadrā kāmadughā tathā //

### [2.3.75](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.75)

suṣuve gāḥ kāmadughā surūpā tanayadvayam /  
haṃsakālī tu mahiṣānbhadrāyastvavijātayaḥ //

### [2.3.76](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.76)

viśrutāstu mahābhāgā gāndharvyā vājinaḥ sutāḥ /  
uccaiḥśravādayo jātāḥ khecarāste manojavāḥ //

### [2.3.77](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.77)

śvetāḥ śoṇāḥ piśaṅgāsca sāraṅgā hari tārjunāḥ /  
uktā devopavāhyāste gāndharviyonayo hayāḥ //

### [2.3.78](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.78)

bhūyo jajñe surabhyāstu śrīmāṃścandraprabho vṛṣaḥ /  
sragvī kakudmāndyutimā namṛtālayasaṃbhavaḥ //

### [2.3.79](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.79)

surabhyanumate datto dhvajo māheśvarastu saḥ /  
ityete kaśyapasutā rudrādityāḥ prakīrttitāḥ //

### [2.3.80](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.80)

dharmapu putrāḥ smṛtāḥ sādhyā viśve ca vasavastathā /  
yathendhanavaśādvahnirekastu bahudhā bhavet //

### [2.3.81](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.81)

bhavatyekastathā tadvanmūrttīnāṃ sa pitā mahaḥ /  
eko brahmāntakaścaiva puruṣaścaiti tatra yaḥ //

### [2.3.82](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.82)

ekasyaitāḥ smṛtāstisrastanavastu svayaṃbhuvaḥ /  
brāhmī ca pauruṣī caiva kālākhyā ceti tāḥ smṛtāḥ //

### [2.3.83](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.83)

yā tatra rājasī tasya tanuḥ sā vai prajākarī /  
matā sā yā tu kālākhyā prajākṣayakarī tu sā //

### [2.3.84](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.84)

sāttvikī pauruṣī yā tu sā tanuḥ pālikā smṛtā /  
rājasī brahmaṇo yā tu mārīcaḥ kaśyapo 'bhavat //

### [2.3.85](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.85)

tāmasī cāntakṛdyā tu tadaṃśo viṣṇurucyate //

### [2.3.86](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.86)

trailokye tāḥ smṛtāstisrastanavo vai prajākarī /  
matā sā yā tu kālākhyā prajākṣayakarī tu sā //

### [2.3.87](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.87)

sṛjatyathānugṛhṇāti tathā saṃharati prajāḥ /  
evametāḥ smṛtāstisrastanavo hi svayaṃbhuvaḥ //

### [2.3.88](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.88)

prājāpatyā ca raudrā ca vaiṣṇavī ceti tāstridhā /  
etāstanvaḥ smṛtā devā dharmaśāstre purātane //

### [2.3.89](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.89)

sāṃkhyayogaratairdhīraiḥ pṛthagekārthadarśibhiḥ /  
abhijātiprabhāvajñairmunibhistattvadarśibhiḥ //

### [2.3.90](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.90)

ekatvena pṛthaktvena tāsu bhinnāḥ prajāstvimāḥ /  
idaṃ paramidaṃ neti bruvate bhinnadarśinaḥ //

### [2.3.91](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.91)

brahmāṇāṃ kāraṇaṃ ke citkecidāhuḥ prajāpatim /  
kecidbhavaṃ paratvena prāhurviṣṇuṃ tathāpare //

### [2.3.92](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.92)

abhijñānena saṃbhūtāḥ saktāriṣṭavicetasaḥ /  
sattvaṃ kālaṃ ca deśaṃ ca kāryaṃ cāvekṣya karma ca //

### [2.3.93](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.93)

kāraṇaṃ tu smṛtā hyete nānārtheṣviha devatāḥ /  
ekaṃ praśaṃsamānastu sarvānevapraśasati //

### [2.3.94](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.94)

ekaṃ nindati yastveṣāṃ sarvāneva sa nindati /  
na pradveṣastataḥ kāryo devatāsu vijānatā //

### [2.3.95](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.95)

na śakyā īśvarājñātumaiśvaryeṇa vyavasthitāḥ /  
ekatvātsa tridhā bhūtvā saṃpramohayati prajāḥ //

### [2.3.96](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.96)

eteṣāṃ vai trayāṇāṃ tu vicinvantyantaraṃ janāḥ /  
jijñāsavaḥ parīhante saktā duṣṭā vicetasaḥ //

### [2.3.97](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.97)

idaṃ paramidaṃ neti saṃraṃbhādbhinnadarśinaḥ /  
yātudhānā viśeṣā ye piśācāścaiva nāntaram //

### [2.3.98](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.98)

ekaḥ sa tu pṛthaktvena svayaṃ bhūtvā ca tiṣṭhati /  
guṇamātrātmikābhistu tanubhirmohayanprajāḥ //

### [2.3.99](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.99)

teṣvekaṃ yajate yo vai sa tadā yajate trayam /  
tasmāddevāstrayo hyete nairantaryeṇadhiṣṭatāḥ //

### [2.3.100](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.100)

tasmātpṛthaktvamekatvaṃ saṃkhyā saṃkhye gatāgatam /  
alpatvaṃ vā bahutvaṃ vā teṣu ko jñātumarhati //

### [2.3.101](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.101)

tasmātsṛṣṭvānugṛhṇati grasate caiva sarvaśaḥ /  
guṇātmakatvavai kalpaye tasmādekaḥ sa ucyate //

### [2.3.102](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.102)

rudraṃ brahmāṇamindraṃ ca lokapālānṛṣīnmanūn /  
devaṃ tamekaṃ bahudhā prāhurnārāyaṇaṃ dvijāḥ //

### [2.3.103](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.103)

prājāpatyā ca raudrī ca tanuryā caiva vaiṣṇavī /  
manvantareṣu vai tisra āvarttante punaḥ punaḥ //

### [2.3.104](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.104)

kṣetrajñā api cānye 'sya vibhorjāyantyanugrahāt /  
tejasā yaśasā buddhyā śrutena ca balena ca //

### [2.3.105](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.105)

jāyante tatsamāścaiva tānapīmānnibodhata /  
rājasyā brahmaṇoṃ'śena mārīcaḥ kaśyapo 'bhavat //

### [2.3.106](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.106)

tāmasyāstasya cāṃśena kālo rudraḥ sa ucyate /  
sāttvikyāśca tathāṃśena yajño viṣṇurajā yata //

### [2.3.107](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.107)

triṣu kāleṣu tasyaitā brahmamastanavo dvijāḥ /  
manvantareṣviha sraṣṭumāvarttante punaḥ punaḥ //

### [2.3.108](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.108)

manvantareṣu sarveṣu prajāḥ sthāvarajaṅgamāḥ /  
yugādau sakṛdutpannāstiṣṭhantīhāprasaṃyamāt //

### [2.3.109](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.109)

prāpte prāpte tu kalpānte rudraḥ saṃharati prajāḥ /  
kālo bhūtvā yugātmāsau rudraḥ saṃharate punaḥ //

### [2.3.110](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.110)

saṃprāpte caiva kalpānte saptaraśimardivākaraḥ /  
bhūtvā saṃvarttakādityastrīṃllokāṃśca dahatyuta //

### [2.3.111](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.111)

viṣṇuḥ prajānugrahakṛtsadā pālayati prajāḥ /  
tasyāṃ tasyāmavasthāyāṃ tata utpādya kāraṇam //

### [2.3.112](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.112)

sattvodriktā tu yā proktā brahmaṇaḥ pauruṣī tanuḥ /  
tasyāśena ca vijñeyo manoḥ svāyaṃbhuventare //

### [2.3.113](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.113)

ākṛtyāṃ manasā deva utpannaḥ prathamaṃ vibhuḥ /  
tataḥ punaḥ sa vai devaḥ prāpte svārociṣe 'ntare //

### [2.3.114](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.114)

tuṣitāyāṃ samutpanno hyajitastuṣitaiḥ saha /  
auttame hyantare vāpi hyajitastu punaḥ prabhuḥ //

### [2.3.115](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.115)

satyāyāmabhavatsatyaḥ saha satyaiḥ surottamaiḥ /  
tāmasasyātare cāpi sa devaḥ punareva hi //

### [2.3.116](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.116)

hariṇyāṃ haribhiḥ sārddhaṃ harireva babhūva ha /  
vaivasvatentare cāpi harirdeveḥ punastu saḥ //

### [2.3.117](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.117)

vaikuṇṭho nāmato jajñe vidhūtarajasaiḥ saha /  
marīcātkaśyapādviṣṇuradityāṃ saṃbabhūva ha //

### [2.3.118](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.118)

tribhiḥ kramairimāṃllokañjitvā viṣṇustrivikramaḥ /  
pratyapādayadindrāya daivataiścaiva sa prabhuḥ //

### [2.3.119](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.119)

ityetāstanavo jātā vyatītāḥ saptasaptasu /  
manvantareṣvatīteṣu yābhiḥ saṃrakṣitāḥ prajāḥ //

### [2.3.120](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.120)

yasmādviśvamidaṃ sarvaṃ jāyate līyate punaḥ /  
yasyāṃśenāmarāḥ sarve jāyante tridiveśvarāḥ //

### [2.3.121](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.121)

varddhante tejasā buddhyā śrutena ca balena ca /  
yadyadvibhūtimatsattvaṃ śrīmadūrjitameva vā //

### [2.3.122](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.122)

tattadevāvagacchadhvaṃ viṣṇostejoṃ'śasaṃbhavam /  
sa eva jāyateṃ'śena kecidicchanti mānavāḥ //

### [2.3.123](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.123)

eke vivadamānāstu dṛṣṭāntācca bruvanti hi /  
eṣāṃ na vidyate bhedastrayāṇāṃ dyusadāmiha //

### [2.3.124](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.124)

jāyante pohayantyaṃ śairīśvarā yogamāyayā //

### [2.3.125](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.125)

tasmātteṣāṃ pracāre tu yuktāyuktaṃ na vidyate /  
bhūtānuvādinā mādyā madhyasthā bhūtavādinām //

### [2.3.126](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.126)

bhūtānuvādinaḥ saktastrayaścaiva pravādinām /  
parīkṣya cānugṛhṇanti nigṛhṇanti khalānsvayam //

### [2.3.127](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.127)

mattaḥ pūrvve ca te tasmātprabhavaśca tato 'dhikāḥ /  
tathādhikaraṇairatairyathā tattvanidarśakāḥ //

### [2.3.128](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.128)

devānāṃ devabhūtāśca te vai sarvapravarttakāḥ /  
karmmaṇāṃ mahatāṃ te hi karttāro jagadīśvarāḥ //

### [2.3.129](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.129)

śrutijñaiḥ kāraṇairetaiścaturbhiḥ parikīrttitāḥ /  
bāliśāste na jānanti daivatāni prabhāgaśaḥ //

### [2.3.130](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.130)

imaṃ codāharantyatra ślokaṃ yogeśvarānprati /  
kuryādyogabalaṃ prāpya taiśca sarvairmahāṃścaret //

### [2.3.131](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.131)

prāpnuyādviṣayāṃścaiva punaścorddhva tapaścaret /  
saṃhareta punaḥ sarvvānsūryyo jyotirgaṇāniva //

### [2.3.131.p1](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3.131.p1)

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyabhāge tṛtīya upoddhātapāde  
svayaṃbhūtraiguṇyasvarūpavarṇanaṃ nāma tṛtīyo 'dhyāyaḥ

## Linked texts (11)

- [Vāyupurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.5.2) — Vyāsa, Sanskrit
- [Devībhāgavatapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.upa.sakta.devibhagavata.8.1.46) — Sanskrit
- [Brahmapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.brahma.3.39) — Vyāsa, Sanskrit
- [Viṣṇupurāṇa (vulgate)](https://indike.org/pramana/in.purana.visnu*vulgate.1.15.114) — Sanskrit
- [Kūrmapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.kurma.1.49.33) — Vyāsa, Sanskrit
- [Śivapurāṇa (complete text)](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.5.32.3) — Sanskrit
- [Agnipurāṇa (Nag Publishers edition, Delhi)](https://indike.org/pramana/in.purana.agni*nag.18.42) — Sanskrit
- [Ṭoḍarānanda](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.mahanibandha.todarananda.2.140) — Ṭoḍaramalla 1564, Sanskrit
- [Dānakhaṇḍa](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.hemadri.danakhanda.176.p5) — Hemādri, Sanskrit
- [Caturvargacintāmaṇi](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.mahanibandha.caturvargacintamani.170.p5) — Hemādri, Sanskrit
- [Ṣoḍaśamahādānavidhi (Hemādri)](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.dana.mahadana.sodasamahadanavidhi-hemadri.170.p5) — Hemādri, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.3) · Pramāṇa
