Brahmandapurana 2.48

Brahmāṇḍapurāṇa 2.48

Language: Sanskrit

2.48.49 — 1 part

2.48.1

jaiminiruvāca
gate tasminmunivare sagaro rājasattamaḥ /
ayodhyāyāmadhivasnpālayāmāsa medinīm //

2.48.2

sarvasaṃpadgaṇopetaḥ sarvadharmārthatattvavit /
vayasaiva sa bālo 'bhūtkarmaṇā vṛddhasaṃmataḥ //

2.48.3

tathāpi na divā bhukteṃ śete vā niśi saṃsmaran /
sudīrghaṃ niḥśvasityuṣṇamudvignahṛdayo 'niśam //

śrutvā rājā svarājyaṃ nijagurumavajityāribhiḥ saṃgṛhītaṃ mātrā sārddhaṃ prayāntaṃ vanamatigahanaṃsvargataṃ taṃ ca tasmin /
śokāviṣṭaḥ saroṣaṃ sakalaripukulocchittaye satpratijñaścake sadyaḥ pratijñāṃ paribhavamanalaṃ soḍhumikṣvākuvaṃśyaḥ //

2.48.5

sa kadācinmahīpālaḥ kṛtakautukamaṅgalaḥ /
ripuṃ jetuṃ manaścakre diśaśca sakalāḥ kramāt //

2.48.6

anekarathasāhasrairgajāśvarathasainikaiḥ /
sarvataḥ saṃvṛto rājā niścakrāma purottamāt //

2.48.7

śatrūnhantuṃ pratasthe nijabalanivahenotpatadbhisturaṅgairnāsattvormijālākulajalanidhinibhenātha ṣāḍaṅgikena /
mattairmātaṅgayūthaiḥ sakulagirikulenaiva bhūmaṇḍalena śvetacchatradhvajaughairapi śaśisukarābhātakhenaiva sārddham //

2.48.8

tasyāgresarasainyayūthacaraṇaprakṣuṇṇaśailoccayakṣodāpūritanimnabhāgamavanīpālasya saṃyāsyataḥ /
pratyekaṃ caturaṅgasainyanikaraprakṣodasaṃbhūtabhūreṇuprāvṛtirutsthalī samabhavadbhūmistu tatrāniśam //

2.48.9

nighnandṛptānanekāndvipaturagarathavyūhasaṃbhinnavīrānsadyaḥ śobhāṃ dadhāno 'suranikaracamūrnighnataścandramauliḥ /
dūrādevābhiśaṃsannarinagaranirodheṣu karmābhiṣaṅge teṣāṃ śīghrāpayānakṣaṇamabhidiśati prāṇidhairyaṃ vidhatte //

2.48.10

vijigīṣurdiśo rājā rājño yasyābhiyāsyati //

2.48.11

viṣayaṃ sa nṛpastasya sadyaḥ praṇatimeṣyati /
vijitya nṛpatīnsarvānkṛtvā ca svapadānugān //

2.48.12

saṃketa gāminaḥ kāṃścitkṛtvā rājye nyavarttata /
evaṃ sa visarandikṣu dakṣiṇābhimukho nṛpaḥ //

2.48.13

smaranpūrvakṛtaṃ vairaṃ haihayānabhyavarttata /
tatastasya nṛpaiḥ sārddhaṃ samagrarathakuñjaraiḥ //

2.48.14

babhūva haihayairvīraiḥ saṃgrāmo romaharṣaṇaḥ /
rājñāṃ yatra sahasrāṇi sa balāni mahāhave //

2.48.15

nijaghāna mahābāhuḥ saṃkruddhaḥ kosaleśvaraḥ /
jitvā haihayabhūpālānbhaṅktvā dagdhvā ca tatpurīm //

2.48.16

niḥśeṣaśūnyā makarodvairāntakaraṇo nṛpaḥ /
samagrabalasaṃmarddapramṛṣṭāśeṣabhūtalaḥ //

2.48.17

haihayānāmaśeṣaṃ tu cakre rājyaṃ rajaḥsamam /
rājyaṃ purīṃ cāpahāya bhraṣṭaiśvaryā hatatviṣaḥ //

2.48.18

rājāno hatabhūyiṣṭhā vyadravanta samantataḥ /
abhidrutya nṛpāṃstāṃstu dravamāṇānmahīpatiḥ //

2.48.19

jaghāna sānugānmattaḥ prajāḥ kruddha ivāntakaḥ /
tatastānprati sakrodhaḥ sagaraḥ samare 'rihā //

2.48.20

mumocāstraṃ mahāraudraṃ bhārgavaṃ rīpubhīṣaṇam /
tenotsṛṣṭātiraudratribhuvanabhayadaprasphuradbhārgavāstrajvālādandahyamānāvaśatanutatayaste nṛpāḥ sādya eva /
vāyvastrāvṛttadhūmodgamapaṭalatamomuṣṭadṛṣṭiprasārā bhremurbhūpṛṣṭaloṭhadbahulatamarajogūḍhamātrā muhūrttam //

2.48.21

āganeyāstrapratāpapratihatagatayo 'dṛṣṭamārgāḥ samantā dbhūpālā naṣṭasaṃghāḥ paravaśatanavo vyākulībhūtacittāḥ /
bhītāḥ saṃtyuktavastrāyudhakavacavibhūṣādikā muktakeśā vispaṣṭonmattabhāvānbhṛśa taramanukurvantyagrataḥ śātravāṇām //

2.48.22

vijitya haihayānsarvānsamare sagaro balī /
saṃkṣubdhasāgarākāraḥ kāṃbojānabhyavarttata //

2.48.23

nānāvāditraghoṣāhatapaṭaharavākarṇanadhvastadhairyāḥ sadyaḥ saṃtyaktarājyasvabalapurapurandhrīsamūhā vimūḍhāḥ /
kāṃbojāstālajaṅghāḥ śakayavanakirātādayaḥ sākamete bhremurbhūryastrabhītyā diśi diśi ripavo yasya pūrvāparādhāḥ //

2.48.24

bhītāstasya nareśvarasya ripavaḥ kecitpratā pānalajvālāmuṣṭadṛśo visṛjya vasatiṃ rājyaṃ ca putrādibhiḥ /
dviṭsainyaiḥ samabhidrutā vanabhuvaṃ saṃprāpya tatrāpi te 'staimityaṃ samupāgatā giriguhāsuptotthitena dviṣaḥ //

2.48.25

tālajaṅghānnihatyājau rājā sa balavāhanān /
krameṇa nāśayāmāsa tadrājyamarikarṣaṇaḥ //

2.48.26

tato yavanakāṃbojakirātādīnanekaśaḥ /
nijaghāna ruṣāviṣṭaḥ palhavānpāradānapi //

2.48.27

hanyamānāstu te sarve rājānastena saṃyuge /
dudruvuḥ saṃghaśo bhītā hataśiṣṭāḥ samantataḥ //

2.48.28

yuṣmābhiryasya rājyaṃ bahubhirapatdṛtaṃ tasya putro 'dhunāhaṃ hantuṃ vaḥ sapratijñaṃ prasabhamupagato vairaniryātanaiṣī /
ityuccaiḥ śrāvayāṇo yudhi nijacaritaṃ vairibhirnāgavīryaḥ kṣatrairvidhvaṃsitejāḥ sagaranarapatiḥ smārayāmāsa bhūpaḥ //

2.48.29

taṃ dṛṣṭvā rājavaryaṃ sakalaripukulaprakṣayopāttadīkṣaṃ bhītāḥ strībālapūrvaṃ śaraṇamabhiyayuḥ svāsusarakṣaṇāya /
ikṣvākūṇāṃ vasiṣṭhaṃ kulagurumabhitaḥ sapta rājñāṃ kaleṣu prakhyātāḥ saṃprasūtā nṛpavararipavaḥ pāradāḥ palhavādyāḥ //

2.48.30

vasiṣṭhamāśramopānte vasaṃtamṛṣibhirvṛtam /
upagamyābruvansarve kṛtāñjalipuṭā nṛpāḥ //

2.48.31

śaraṇaṃ bhaṃva no brahmannārttānāmabhayaiṣiṇām /
sagarāstrāgninirdagdhaśarīrāṇāṃ mumūrṣatām //

2.48.32

sa hantyasamānaśeṣeṇa vairāntakaraṇonmukhaḥ /
tasmādbhayāddhi niṣkrāntā vayaṃ jīvitakāṅkṣiṇaḥ //

2.48.33

vibhinnarājyabhogarddhisvadārāpatyabāndhavāḥ /
kevalaṃ prāṇarakṣārthaṃ tvāṃ tvayaṃ śaraṇaṃ gataḥ //

2.48.34

na hyanyo 'sti pumāṃlloke sauhṛdena balena vā /
yastaṃ nivarttayitvāsmānpālayenmahato bhayāt //

2.48.35

tvaṃ kilārkānvayabhuvāṃ rājñāṃ kulagurur vṛtaḥ /
tadvaṃśapūrvajairbhūpaistvataprabhāvaśca tādṛśaḥ //

2.48.36

tenāyaṃ sagaro 'pyadya gurugauravayantritaḥ /
bhavannideśaṃ nātyeti velāmiva mahodadhiḥ //

2.48.37

tvaṃ naḥ suhṛtpitā mātā lokānāṃ ca gururvibho /
tasmādasmānmahābhāga paritrātuṃ tvamarhasi //

2.48.38

jaiminiruvāca
iti teṣāṃ vacaḥ śrutvā vasiṣṭho bhagavānṛṣiḥ /
śanairvilokayāmāsa śaraṇaṃ samupāgatān //

2.48.39

vṛddhastrībālabhūyiṣṭhānhataśeṣānnṛpānvayān /
dṛṣṭvā tvatapyadbhagavānsarvabhūtānukaṃpakaḥ //

2.48.40

ciraṃ nirūpya manasā tānvilokya ca sādaram /
ujjīvayañchanairvācā mā bhaiṣṭeti mahāmatiḥ //

2.48.41

athāvocanmahābhāgaḥ kṛpayā parayānvitaḥ /
samaye sthāpayāmāsa rājñastāñjīvitārthinaḥ //

2.48.42

bhūpavyā kopadagdhaṃ nṛpakulavihitāśeṣadharmādapetaṃ kṛtvā teṣāṃ vasiṣṭhaḥ samayamavanipālapratijñānivṛttyai /
gatvā taṃ rājavaryaṃ svayamatha śanakaiḥ sāṃtvayitvā yathāvatsaprāṇānāmarīṇāmapagamanavidhāvabhyanujñāṃ yayāce //

2.48.43

sakrodho 'pi mahīpatirguruvacaḥ saṃbhāvayaṃstānarīndharmasya svakulocitasya ca tathā veṣasya saṃtyāgataḥ /
śrautasmārttavibhinnakarmaniratānvipraiśca dūroñjhitānsāsūnkevalamatyajanmṛtasamānekaikaśaḥ pārthivān //

2.48.44

arddhamuṇḍāñchakāṃścakre palhavān śmaśrudhāriṇaḥ /
yavanānvigataśmaśrūnkāṃbojāṃścabukānvitān //

2.48.45

evaṃ virūpānanyāṃśca sa cakāra nṛpānvayān /
vedoktakarmanirmuktānvipraiśca parivarjitān //

2.48.46

kṛtvā saṃsthāpya samaye jīvatastānvya sarjayat /
tataste ripavastasya tyaktasvācāralakṣaṇāḥ //

2.48.47

vrātyatāṃ samanuprāptāḥ sarvavarṇavinintitāḥ /
dhikkṛtā satataṃ sarvenṛśaṃsā nirapatrapāḥ //

2.48.48

krūrāśca saṃghaśo loke babhūvurmlechajātayaḥ //

2.48.49

muktāstenātha rājñā śakayavanakirātādayaḥ sadya eva tyaktasvācāraveṣā girigahanaguhādyāśayāḥ saṃbabhūvuḥ /
etā adyāpi sadbhiḥ satatamavamatā jātayo 'satpravṛttyā varttante duṣṭaceṣṭā jagati narapateḥ pālayantaḥ pratijñām //

2.48.49.p1

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamabhāge tṛtīya upoddhātapāde sagaropākhyāne sagarapratijñāpālanaṃ nāmāṣṭācatvāriṃśattamo 'dhyāyaḥ // 48//

Brahmandapurana 2.48

Contents