<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.48 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Purāṇas](https://indike.org/pramana/in.purana) › [Brahmandapurana](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda) › 2.48

# Brahmandapurana 2.48

Brahmāṇḍapurāṇa 2.48

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [2.48.49](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.48.49) — 1 part

### [2.48.1](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.48.1)

jaiminiruvāca  
gate tasminmunivare sagaro rājasattamaḥ /  
ayodhyāyāmadhivasnpālayāmāsa medinīm //

### [2.48.2](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.48.2)

sarvasaṃpadgaṇopetaḥ sarvadharmārthatattvavit /  
vayasaiva sa bālo 'bhūtkarmaṇā vṛddhasaṃmataḥ //

### [2.48.3](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.48.3)

tathāpi na divā bhukteṃ śete vā niśi saṃsmaran /  
sudīrghaṃ niḥśvasityuṣṇamudvignahṛdayo 'niśam //

### [2.48.4](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.48.4)

śrutvā rājā svarājyaṃ nijagurumavajityāribhiḥ saṃgṛhītaṃ mātrā sārddhaṃ prayāntaṃ vanamatigahanaṃsvargataṃ taṃ ca tasmin /  
śokāviṣṭaḥ saroṣaṃ sakalaripukulocchittaye satpratijñaścake sadyaḥ pratijñāṃ paribhavamanalaṃ soḍhumikṣvākuvaṃśyaḥ //

### [2.48.5](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.48.5)

sa kadācinmahīpālaḥ kṛtakautukamaṅgalaḥ /  
ripuṃ jetuṃ manaścakre diśaśca sakalāḥ kramāt //

### [2.48.6](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.48.6)

anekarathasāhasrairgajāśvarathasainikaiḥ /  
sarvataḥ saṃvṛto rājā niścakrāma purottamāt //

### [2.48.7](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.48.7)

śatrūnhantuṃ pratasthe nijabalanivahenotpatadbhisturaṅgairnāsattvormijālākulajalanidhinibhenātha ṣāḍaṅgikena /  
mattairmātaṅgayūthaiḥ sakulagirikulenaiva bhūmaṇḍalena śvetacchatradhvajaughairapi śaśisukarābhātakhenaiva sārddham //

### [2.48.8](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.48.8)

tasyāgresarasainyayūthacaraṇaprakṣuṇṇaśailoccayakṣodāpūritanimnabhāgamavanīpālasya saṃyāsyataḥ /  
pratyekaṃ caturaṅgasainyanikaraprakṣodasaṃbhūtabhūreṇuprāvṛtirutsthalī samabhavadbhūmistu tatrāniśam //

### [2.48.9](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.48.9)

nighnandṛptānanekāndvipaturagarathavyūhasaṃbhinnavīrānsadyaḥ śobhāṃ dadhāno 'suranikaracamūrnighnataścandramauliḥ /  
dūrādevābhiśaṃsannarinagaranirodheṣu karmābhiṣaṅge teṣāṃ śīghrāpayānakṣaṇamabhidiśati prāṇidhairyaṃ vidhatte //

### [2.48.10](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.48.10)

vijigīṣurdiśo rājā rājño yasyābhiyāsyati //

### [2.48.11](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.48.11)

viṣayaṃ sa nṛpastasya sadyaḥ praṇatimeṣyati /  
vijitya nṛpatīnsarvānkṛtvā ca svapadānugān //

### [2.48.12](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.48.12)

saṃketa gāminaḥ kāṃścitkṛtvā rājye nyavarttata /  
evaṃ sa visarandikṣu dakṣiṇābhimukho nṛpaḥ //

### [2.48.13](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.48.13)

smaranpūrvakṛtaṃ vairaṃ haihayānabhyavarttata /  
tatastasya nṛpaiḥ sārddhaṃ samagrarathakuñjaraiḥ //

### [2.48.14](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.48.14)

babhūva haihayairvīraiḥ saṃgrāmo romaharṣaṇaḥ /  
rājñāṃ yatra sahasrāṇi sa balāni mahāhave //

### [2.48.15](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.48.15)

nijaghāna mahābāhuḥ saṃkruddhaḥ kosaleśvaraḥ /  
jitvā haihayabhūpālānbhaṅktvā dagdhvā ca tatpurīm //

### [2.48.16](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.48.16)

niḥśeṣaśūnyā makarodvairāntakaraṇo nṛpaḥ /  
samagrabalasaṃmarddapramṛṣṭāśeṣabhūtalaḥ //

### [2.48.17](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.48.17)

haihayānāmaśeṣaṃ tu cakre rājyaṃ rajaḥsamam /  
rājyaṃ purīṃ cāpahāya bhraṣṭaiśvaryā hatatviṣaḥ //

### [2.48.18](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.48.18)

rājāno hatabhūyiṣṭhā vyadravanta samantataḥ /  
abhidrutya nṛpāṃstāṃstu dravamāṇānmahīpatiḥ //

### [2.48.19](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.48.19)

jaghāna sānugānmattaḥ prajāḥ kruddha ivāntakaḥ /  
tatastānprati sakrodhaḥ sagaraḥ samare 'rihā //

### [2.48.20](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.48.20)

mumocāstraṃ mahāraudraṃ bhārgavaṃ rīpubhīṣaṇam /  
tenotsṛṣṭātiraudratribhuvanabhayadaprasphuradbhārgavāstrajvālādandahyamānāvaśatanutatayaste nṛpāḥ sādya eva /  
vāyvastrāvṛttadhūmodgamapaṭalatamomuṣṭadṛṣṭiprasārā bhremurbhūpṛṣṭaloṭhadbahulatamarajogūḍhamātrā muhūrttam //

### [2.48.21](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.48.21)

āganeyāstrapratāpapratihatagatayo 'dṛṣṭamārgāḥ samantā dbhūpālā naṣṭasaṃghāḥ paravaśatanavo vyākulībhūtacittāḥ /  
bhītāḥ saṃtyuktavastrāyudhakavacavibhūṣādikā muktakeśā vispaṣṭonmattabhāvānbhṛśa taramanukurvantyagrataḥ śātravāṇām //

### [2.48.22](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.48.22)

vijitya haihayānsarvānsamare sagaro balī /  
saṃkṣubdhasāgarākāraḥ kāṃbojānabhyavarttata //

### [2.48.23](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.48.23)

nānāvāditraghoṣāhatapaṭaharavākarṇanadhvastadhairyāḥ sadyaḥ saṃtyaktarājyasvabalapurapurandhrīsamūhā vimūḍhāḥ /  
kāṃbojāstālajaṅghāḥ śakayavanakirātādayaḥ sākamete bhremurbhūryastrabhītyā diśi diśi ripavo yasya pūrvāparādhāḥ //

### [2.48.24](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.48.24)

bhītāstasya nareśvarasya ripavaḥ kecitpratā pānalajvālāmuṣṭadṛśo visṛjya vasatiṃ rājyaṃ ca putrādibhiḥ /  
dviṭsainyaiḥ samabhidrutā vanabhuvaṃ saṃprāpya tatrāpi te 'staimityaṃ samupāgatā giriguhāsuptotthitena dviṣaḥ //

### [2.48.25](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.48.25)

tālajaṅghānnihatyājau rājā sa balavāhanān /  
krameṇa nāśayāmāsa tadrājyamarikarṣaṇaḥ //

### [2.48.26](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.48.26)

tato yavanakāṃbojakirātādīnanekaśaḥ /  
nijaghāna ruṣāviṣṭaḥ palhavānpāradānapi //

### [2.48.27](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.48.27)

hanyamānāstu te sarve rājānastena saṃyuge /  
dudruvuḥ saṃghaśo bhītā hataśiṣṭāḥ samantataḥ //

### [2.48.28](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.48.28)

yuṣmābhiryasya rājyaṃ bahubhirapatdṛtaṃ tasya putro 'dhunāhaṃ hantuṃ vaḥ sapratijñaṃ prasabhamupagato vairaniryātanaiṣī /  
ityuccaiḥ śrāvayāṇo yudhi nijacaritaṃ vairibhirnāgavīryaḥ kṣatrairvidhvaṃsitejāḥ sagaranarapatiḥ smārayāmāsa bhūpaḥ //

### [2.48.29](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.48.29)

taṃ dṛṣṭvā rājavaryaṃ sakalaripukulaprakṣayopāttadīkṣaṃ bhītāḥ strībālapūrvaṃ śaraṇamabhiyayuḥ svāsusarakṣaṇāya /  
ikṣvākūṇāṃ vasiṣṭhaṃ kulagurumabhitaḥ sapta rājñāṃ kaleṣu prakhyātāḥ saṃprasūtā nṛpavararipavaḥ pāradāḥ palhavādyāḥ //

### [2.48.30](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.48.30)

vasiṣṭhamāśramopānte vasaṃtamṛṣibhirvṛtam /  
upagamyābruvansarve kṛtāñjalipuṭā nṛpāḥ //

### [2.48.31](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.48.31)

śaraṇaṃ bhaṃva no brahmannārttānāmabhayaiṣiṇām /  
sagarāstrāgninirdagdhaśarīrāṇāṃ mumūrṣatām //

### [2.48.32](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.48.32)

sa hantyasamānaśeṣeṇa vairāntakaraṇonmukhaḥ /  
tasmādbhayāddhi niṣkrāntā vayaṃ jīvitakāṅkṣiṇaḥ //

### [2.48.33](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.48.33)

vibhinnarājyabhogarddhisvadārāpatyabāndhavāḥ /  
kevalaṃ prāṇarakṣārthaṃ tvāṃ tvayaṃ śaraṇaṃ gataḥ //

### [2.48.34](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.48.34)

na hyanyo 'sti pumāṃlloke sauhṛdena balena vā /  
yastaṃ nivarttayitvāsmānpālayenmahato bhayāt //

### [2.48.35](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.48.35)

tvaṃ kilārkānvayabhuvāṃ rājñāṃ kulagurur vṛtaḥ /  
tadvaṃśapūrvajairbhūpaistvataprabhāvaśca tādṛśaḥ //

### [2.48.36](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.48.36)

tenāyaṃ sagaro 'pyadya gurugauravayantritaḥ /  
bhavannideśaṃ nātyeti velāmiva mahodadhiḥ //

### [2.48.37](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.48.37)

tvaṃ naḥ suhṛtpitā mātā lokānāṃ ca gururvibho /  
tasmādasmānmahābhāga paritrātuṃ tvamarhasi //

### [2.48.38](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.48.38)

jaiminiruvāca  
iti teṣāṃ vacaḥ śrutvā vasiṣṭho bhagavānṛṣiḥ /  
śanairvilokayāmāsa śaraṇaṃ samupāgatān //

### [2.48.39](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.48.39)

vṛddhastrībālabhūyiṣṭhānhataśeṣānnṛpānvayān /  
dṛṣṭvā tvatapyadbhagavānsarvabhūtānukaṃpakaḥ //

### [2.48.40](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.48.40)

ciraṃ nirūpya manasā tānvilokya ca sādaram /  
ujjīvayañchanairvācā mā bhaiṣṭeti mahāmatiḥ //

### [2.48.41](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.48.41)

athāvocanmahābhāgaḥ kṛpayā parayānvitaḥ /  
samaye sthāpayāmāsa rājñastāñjīvitārthinaḥ //

### [2.48.42](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.48.42)

bhūpavyā kopadagdhaṃ nṛpakulavihitāśeṣadharmādapetaṃ kṛtvā teṣāṃ vasiṣṭhaḥ samayamavanipālapratijñānivṛttyai /  
gatvā taṃ rājavaryaṃ svayamatha śanakaiḥ sāṃtvayitvā yathāvatsaprāṇānāmarīṇāmapagamanavidhāvabhyanujñāṃ yayāce //

### [2.48.43](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.48.43)

sakrodho 'pi mahīpatirguruvacaḥ saṃbhāvayaṃstānarīndharmasya svakulocitasya ca tathā veṣasya saṃtyāgataḥ /  
śrautasmārttavibhinnakarmaniratānvipraiśca dūroñjhitānsāsūnkevalamatyajanmṛtasamānekaikaśaḥ pārthivān //

### [2.48.44](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.48.44)

arddhamuṇḍāñchakāṃścakre palhavān śmaśrudhāriṇaḥ /  
yavanānvigataśmaśrūnkāṃbojāṃścabukānvitān //

### [2.48.45](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.48.45)

evaṃ virūpānanyāṃśca sa cakāra nṛpānvayān /  
vedoktakarmanirmuktānvipraiśca parivarjitān //

### [2.48.46](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.48.46)

kṛtvā saṃsthāpya samaye jīvatastānvya sarjayat /  
tataste ripavastasya tyaktasvācāralakṣaṇāḥ //

### [2.48.47](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.48.47)

vrātyatāṃ samanuprāptāḥ sarvavarṇavinintitāḥ /  
dhikkṛtā satataṃ sarvenṛśaṃsā nirapatrapāḥ //

### [2.48.48](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.48.48)

krūrāśca saṃghaśo loke babhūvurmlechajātayaḥ //

### [2.48.49](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.48.49)

muktāstenātha rājñā śakayavanakirātādayaḥ sadya eva tyaktasvācāraveṣā girigahanaguhādyāśayāḥ saṃbabhūvuḥ /  
etā adyāpi sadbhiḥ satatamavamatā jātayo 'satpravṛttyā varttante duṣṭaceṣṭā jagati narapateḥ pālayantaḥ pratijñām //

### [2.48.49.p1](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.48.49.p1)

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamabhāge tṛtīya upoddhātapāde sagaropākhyāne sagarapratijñāpālanaṃ nāmāṣṭācatvāriṃśattamo 'dhyāyaḥ // 48//

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.48](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.48) · Pramāṇa
