<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Purāṇas](https://indike.org/pramana/in.purana) › [Brahmandapurana](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda) › 2.59

# Brahmandapurana 2.59

Brahmāṇḍapurāṇa 2.59

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [2.59.86](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.86) — 1 part

### [2.59.1](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.1)

bṛhaspatiruvāca  
ṛṣayastveva muktāstu paraṃ harṣamupāgatāḥ /  
paraṃ śuśrūṣayā bhūyaḥ papracchustadanantaram //

### [2.59.2](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.2)

ṛṣaya ūcuḥ  
vaṃśānāmānupūrvyeṇa rājñāṃ cāmitatejasām /  
sthitiṃ caiṣāṃ prabhāvaṃ ca brūhi naḥ paripṛcchatām //

### [2.59.3](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.3)

evamuktastatastaistu tadāsau lomaharṣaṇaḥ /  
śṛṇvatāmuttarākhyāne ṛṣīṇāṃ vākya kovidaḥ //

### [2.59.4](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.4)

akhyānakuśalo bhūyaḥ paraṃ vākyamuvāca ha /  
bruvato me nibodhaṃśca ṛṣirāha yathā mama //

### [2.59.5](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.5)

vaṃśānāmānupūrvyeṇa rājñāṃ cāmitatejasām /  
sthitiṃ caiṣāṃ prabhāvaṃ ca kramato me nibodhata //

### [2.59.6](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.6)

varuṇasya sapatnīkān stutā devī udāhṛtā /  
tasyāḥ putrau kalirvaidyaḥ stutā ca surasuṃdarī //

### [2.59.7](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.7)

kaliputrau mahāvīryauṃ jayaśca vijayaśca ha /  
vaidyaputrau ghṛṇiścaiva muniścaiva mahābalau //

### [2.59.8](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.8)

prattānāmanu kāmānāmanyonyasya prabhakṣiṇau /  
bhakṣyitvā tāvanyonyaṃ vināśaṃ samavāpnutaḥ //

### [2.59.9](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.9)

kaliḥ surāyāḥ saṃjñeyastasya putro madaḥ smṛtaḥ /  
smṛtā hiṃsā kalerbhāryā śreṣṭhā yā nikṛtasmṛtiḥ //

### [2.59.10](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.10)

prasūtānye kaleḥ putrāścatvāraḥ puruṣādakāḥ /  
nāke vighnaśca vikhyāto bhadramovidhamastathā //

### [2.59.11](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.11)

aśiraskatayā vighno nākaścaivāśarīravān /  
bhadramaścaikahasto 'bhūdvidhamaścaikapātsmṛtaḥ //

### [2.59.12](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.12)

bhadramasya tathāpatnī tāmasī pūtanā tathā /  
revatī vidhamasyāpi tayoḥ putrāḥ sahasraśaḥ //

### [2.59.13](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.13)

nākasya śakuniḥ patnī vighnasya ca ayo mukhī /  
rākṣasāstu mahāvīryāḥ saṃdhyādvayavicārimaḥ //

### [2.59.14](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.14)

revatīpūtanāputrā naiṛtā nāmataḥ smṛtāḥ /  
grahaste rākṣasāḥ sarve bālānāṃ tu viśeṣataḥ //

### [2.59.15](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.15)

skandasteṣāmadhipatirbrahmaṇo 'numataḥ prabhuḥ /  
bṛhaspateryā bhaginī varastrī brahmacāriṇī //

### [2.59.16](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.16)

yogasiddhā jagatkṛtsnamasaktā carate sadā /  
prabhāsasya tu sā bhāryā vasūnāmaṣṭamasya ca //

### [2.59.17](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.17)

viśvakarmā surastasyā jātaḥ śilpiprajāpatiḥ /  
tvaṣṭā virājo rūpāṇi dharmapautra udāradhīḥ //

### [2.59.18](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.18)

karttā śilpisahasrāṇāṃ tridaśānāṃ tu yogataḥ /  
yaḥsarveṣāṃ vimānāni devatānāṃ cakāra ha //

### [2.59.19](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.19)

mānuṣāścopajīvanti yasya śilpaṃ mahātmanaḥ /  
prahrādī viśrutā tasya patnī tvaṣṭurvirocanā //

### [2.59.20](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.20)

virocanasya bhaginī mātā triśirasastathā /  
devācāryasya mahato viśvarūpasya dhīmataḥ //

### [2.59.21](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.21)

viśvakarmātmajaśvaiva viśvakarmā mayaḥ smṛtaḥ /  
sureṇuriti vikhyātā svasā tasya yavīyasī //

### [2.59.22](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.22)

tvāṣṭrī yā saviturbhāryā punaḥ saṃjñeti viśrutā /  
prāsūta sā mahābhāgaṃ manuṃ jyeṣṭhaṃ vivasvataḥ //

### [2.59.23](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.23)

yamau prāsūta ca punaryamaṃ ca yamunāṃ ca ha /  
sā tu gatvā kurūndevī vaḍavā rūpadhāriṇī //

### [2.59.24](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.24)

savituścāsya rūpasya nāsikābhyāṃ tu tau smṛtau /  
prāsūta sā mahābhāga tvantarikṣe 'śvinau kila //

### [2.59.25](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.25)

nāsatyaṃ caiva dasraṃ ca mārttaṇḍasyātmajāvubhau /  
ṛṣaya ūcuḥ  
kasmānmārttaṇḍa ityeṣa vivasvānudito budhaiḥ //

### [2.59.26](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.26)

kimarthaṃ sāsurūpā vai nāsikābhyāmasūyata /  
etadveditumicchāmo sarvaṃ no brūhi pṛcchatām //

### [2.59.27](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.27)

sūta uvāca  
cirotpannamatirbhinnamaṇḍaṃ tvaṣṭrā vidāritam /  
garbhavadhaṃ bhrāntaḥ kaśyapo vidruto bhavet //

### [2.59.28](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.28)

aṇḍe dvidhākṛte tvaṇḍaṃ dṛṣṭvā tvaṣṭedamabravīt /  
naitannyūnaṃ bhavādaṇḍaṃ mārttaṇḍastvaṃ bhavānagha //

### [2.59.29](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.29)

na khalvayaṃ mṛtoṃ'ḍastha iti snehātpitābravīt /  
tasya tadvacanaṃ śrutvā nāmānvarthamudāharan //

### [2.59.30](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.30)

yanmārttaṇḍo bhavetyuktastvaṇḍātsoṃḍe dvidhākṛte /  
tasmādvivasvānmārttaṇḍaḥ purāṇajñairvibhāvyate //

### [2.59.31](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.31)

tataḥ prajāḥ pravakṣyāmi mārttaṇḍasya vivasvataḥ /  
vijajñe saviturbhāryā saṃjñā putrāṃstu trīnpunaḥ //

### [2.59.32](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.32)

manuṃ yamīṃ yamaṃ caiva chāyā sā tapatī tathā /  
śanaiścaraṃ tathaivaite mārttaṇḍasyātmajāḥ smṛtāḥ //

### [2.59.33](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.33)

vivasvānkaśyapājjajñe dākṣāyiṇyāṃ mahāyaśāḥ /  
tasya saṃjñābhavadbhāryā tvāṣṭrī devī vivasvataḥ //

### [2.59.34](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.34)

sureṇuriti vikhyātā punaḥ saṃjñeti viśrutā /  
sā tu bhāryā bhagavato mārttaṇḍasyātitejasaḥ //

### [2.59.35](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.35)

na khalvaye mṛto hyaṇḍe iti snehāttamabravīt /  
ajānankaśyapaḥ snehāt mārttaṇḍa iti cocyate //

### [2.59.36](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.36)

tejastvabhyadhikaṃ tasya nityameva vivasvataḥ /  
yenāpi tāpayāmāsa trīlloṅkānkaśyapātmajaḥ //

### [2.59.37](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.37)

trīṇyapatyāni saṃjñāyāṃ janayāmāsa vai raviḥ /  
dvau sutau tu mahāvīryauṃ kanyaikā viditaiva ca //

### [2.59.38](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.38)

manurvaivasvato jyeṣṭhaḥ śrāddhadevaḥ prajāpatiḥ /  
tato yamo yamī caiva yamajau saṃbabhūvatuḥ //

### [2.59.39](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.39)

asahyatejastadrūpaṃ dṛṣṭvā saṃjñā vivasvataḥ /  
asahantī svakāṃ chāyāṃ savarṇāṃ nirmame punaḥ //

### [2.59.40](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.40)

mahābhāgā tu sā nārī tasyāśchāyāsamudgatā /  
prāñjaliḥ prayatā bhūtvā punaḥ saṃjñāmabhāṣata //

### [2.59.41](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.41)

vadasva kiṃ mayā kāryaṃ sā saṃjñā tāmathābravīt /  
ahaṃ yāsyāpi bhadraṃ te svameva bhavanaṃ pituḥ //

### [2.59.42](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.42)

tvayeha bhavane mahyaṃ vastavyaṃ nirviśaṅkayā /  
imau ca bālakau mahyaṃ kanyā ca varavarṇinī //

### [2.59.43](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.43)

bharttavyā naivamākhyeyamidaṃ bhagavate tvayā /  
imau ca bālakau mahyaṃ tathetyuktā tathā ca sā //

### [2.59.44](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.44)

tvaṣṭuḥ samīpamagamadvrīḍiteva tapasvinī /  
pitā tāmāgatāṃ dṛṣṭvā kruddhaḥ saṃjñāmathābravīt //

### [2.59.45](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.45)

bharttuḥ samīpaṃ gaccheti niyuktā ca punaḥ punaḥ /  
agamadvaḍavā bhūtvācchādya rūpamaninditā //

### [2.59.46](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.46)

uttarānsā kurūngatvā tṛṇānyatha cacāra sā /  
dvitīyāyāṃ tu saṃjñāyāṃ saṃjñeyamiti cintya tām //

### [2.59.47](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.47)

ādityo janayāmāsa putrāvādityavarcasau /  
pūrvajasya manostulyau sādṛśyena tu tau prabhū //

### [2.59.48](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.48)

śrutaśravā manustābhyāṃ sāvarṇirvai bhaviṣyati //

### [2.59.49](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.49)

śrutakarmā tu vijñeyo graho vai yaḥ śanaiścaraḥ /  
manurevābhavatso 'pi sāvarṇiriti cocyate //

### [2.59.50](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.50)

saṃjñā tu pārthivī sā vai svasya putrasya vai tadā /  
cakārābhyadhikaṃ snehaṃ ta tathā pūrvajeṣu vai //

### [2.59.51](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.51)

manustacchākṣamatsarvaṃ yamastadvai na cākṣamat /  
bahuśo jalpamānastu sāpatnyādatiduḥkhitaḥ //

### [2.59.52](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.52)

tāṃ vai roṣācca bālācca bhāvinor'thasya vai balāt /  
yadā saṃtarjayāmāsa cchāyāṃ vaivasvato yamaḥ //

### [2.59.53](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.53)

sā śaśāpa tataḥ krodhātsārṇijananī yamam /  
yadā tarjayase 'kasmātpitṛbhāryāṃ yaśasvinīm //

### [2.59.54](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.54)

tasmāttavaiṣa caramaḥ patiṣyati na saṃśayaḥ /  
yamastu tena śāpena bhṛśaṃ pīḍitamānasaḥ //

### [2.59.55](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.55)

manunā saha dharmātmā pituḥ sarvaṃ nyavedayat /  
bhṛśaṃ śāpabhayodvignaḥ saṃjñāvākyairvinirjitaḥ //

### [2.59.56](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.56)

tasyāṃ mayodyataḥ pādo na tu dehe nipātitaḥ /  
bālyādvā yadi vā mohāttadbhavānkṣantumarhati //

### [2.59.57](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.57)

śapto 'hamasmi lokeśa jananyā tapatāṃ vara /  
tava prasādo nastrātumetasmānmahato bhayāt //

### [2.59.58](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.58)

vivasvānevamuktastu yamaṃ provāca vai prabhuḥ /  
asaṃśayaṃ putra mahadbhaviṣyatyatra kāraṇam //

### [2.59.59](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.59)

yena tvāmāviśatkrodho dharmajñaṃ satyavādinam /  
na śakyametanmithya tu karttuṃ māturvacastava //

### [2.59.60](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.60)

kṛmayo māṃsamādāya yāsyanti ca mahīṃ tava /  
tataḥ pādaṃ mahāprājña punaḥ sāṃprāpsyase sukham //

### [2.59.61](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.61)

kṛtamevaṃ vacaḥ satyaṃ mātustava bhaviṣyati /  
śāpasya parihāreṇa tvaṃ ca trāto bhaviṣyasi //

### [2.59.62](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.62)

ādityastvabravītsaṃjñāṃ kimarthaṃ tanayeṣu tu /  
tulyeṣvabhyadhikasneha ekasminkriyate tvayā //

### [2.59.63](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.63)

sā tatpariharantī vai nācacakṣe vivasvataḥ /  
ātmanā sa samādhāya yogāttattvamapaśyata //

### [2.59.64](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.64)

tāṃ śaptukāmo bhagavānnāśāya kupitaḥ prabhuḥ /  
sā tatsarvaṃ yathā tattvamācacakṣe vivasvataḥ //

### [2.59.65](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.65)

vivasvāṃstu yathā śrutvā kruddhastvaṣṭāramabhyayāt /  
tvaṣṭā tu taṃ yathānyāyamarcayitvā vibhāvasum //

### [2.59.66](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.66)

nirdagdhukāmaṃ roṣeṇa sāṃtvayāmāsa vai śanaiḥ /  
tavātitejasā yuktamidaṃ rūpaṃ na śobhate //

### [2.59.67](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.67)

asahantī tu tatsaṃjñā vane carati śādvale /  
drakṣyate tāṃ bhavanadya svāṃ bhāryāṃ śubhacāriṇīm //

### [2.59.68](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.68)

ślāghyayauvanasaṃpannāṃ yogamāsthāya gopate /  
anukūlaṃ bhavedevaṃ yadi syātsamayo mataḥ //

### [2.59.69](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.69)

rūpaṃ nivarttayeyaṃ te hyādyaṃ śreṣṭhamarindama /  
rūpaṃ vivasvatastvāsīttiryagūrddhvamadhastathā //

### [2.59.70](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.70)

tenāsau pīḍitā devī rūpeṇa tu divaspateḥ /  
tasmātte samacakraṃ tu vartate rūpamadbhutam //

### [2.59.71](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.71)

anujñātastatastvaṣṭrā rūpanirvarttanāya vai /  
tato 'bhyupāgamattvaṣṭā mārttaṇḍasya vivasvataḥ //

### [2.59.72](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.72)

bhramimāropya tattejaḥ śātayāmāsa tasya vai /  
taṃ nirmūlita tejaskaṃ tejasāpahṛtena tu //

### [2.59.73](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.73)

kāntāṃ prabhākaro draṣṭumiyeṣa śubhadarśanaḥ /  
dadarśa yogamāsthāya svāṃ bhāryāṃ vaḍavāṃ tathā //

### [2.59.74](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.74)

adṛśyāṃ sarvabhūtānāṃ tejasā niyamena ca /  
aśvarūpeṇa mārttaṇḍastāṃ mukhe samabhāvayat //

### [2.59.75](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.75)

maithunāntaniviṣṭā ca parapuṃso 'bhiśaṅkayā /  
sā taṃ niḥsārayāmāsa nobhyāṃ śukraṃ vivasvataḥ //

### [2.59.76](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.76)

devau tasmādajāyetāmaśvinau bhiṣajāṃ varau /  
nāsatyaścaiva dasraśca smṛtau dvādaśamūrtitaḥ //

### [2.59.77](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.77)

mārttaṇḍasya sutāvetāvaṣṭamasya prajāpateḥ /  
tāṃ tu rūpeṇa kāntena darśayāmāsa bhāskaraḥ //

### [2.59.78](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.78)

sa tāṃ dṛṣṭvā tadā bhāryāṃ tuto ṣaitāmuvāca ha /  
yamastu tena śāpena bhṛśaṃ pīḍitamānasaḥ //

### [2.59.79](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.79)

dharmeṇa rañjayāmāsa dharmarājastatastu saḥ /  
so 'labhatkarmaṇāṃ tena śubhena paramāṃ dyutim //

### [2.59.80](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.80)

pitṝṇāmādhipatyaṃ ca lokapālatvameva ca /  
manuḥ prajāpatistveṣa sāvarṇiḥ sa mahāyaśāḥ //

### [2.59.81](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.81)

bhāvyaḥ so 'nāgate tasminmanuḥ sāvarṇikentare /  
merupṛṣṭhe tapo ghoramadyāpi carate prabhuḥ //

### [2.59.82](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.82)

bhrātā śanaiścarastatragrahatvaṃ sa tu labdhavān /  
tvaṣṭā tu tena rūpeṇa viṣṇoścakramakalpayat //

### [2.59.83](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.83)

mahāmaho 'pratihataṃ dānavānprativāraṇam /  
yavīyasī tayoryā tu yamunāca yaśasvinī //

### [2.59.84](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.84)

abhavatsā saricchreṣṭhā yamunā lokapāvanī /  
yastu jyeṣṭho mahātejāḥ sargo yasyeti sāṃpratam //

### [2.59.85](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.85)

vistaraṃ tasya vakṣyāmi manorvaivasvatasya ha /  
idaṃ tu janma devānāṃ śṛṇuyādvā paṭhecca vā //

### [2.59.86](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.86)

vaivasvatasya putrāṇāṃ saptānāṃ tu mahaujasām /  
āpadaṃ prāpya mucyeta prāpnuyācca mahadyaśaḥ //

### [2.59.86.p1](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59.86.p1)

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte tṛtīya upoddhātapāde vaivasvatotpattirnāmaikonaṣaṣṭitamodhyāyaḥ // 59//

## Linked texts (4)

- [Vāyupurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.22.1) — Vyāsa, Sanskrit
- [Brahmapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.brahma.6.6) — Vyāsa, Sanskrit
- [Vulgate](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.harivamsa*vulgate.1.9.12) — Sanskrit
- [Śivapurāṇa (complete text)](https://indike.org/pramana/in.purana.siva*complete-2.5.35.21) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.59) · Pramāṇa
