<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.62 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Purāṇas](https://indike.org/pramana/in.purana) › [Brahmandapurana](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda) › 2.62

# Brahmandapurana 2.62

Brahmāṇḍapurāṇa 2.62

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [2.62.44](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.62.44) — 1 part

### [2.62.1](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.62.1)

pūrvācāryamataṃ buddhvā pravakṣyāmyanupūrvaśaḥ /  
vikhyātānvai alaṅkārāṃstanme nigadataḥ śruṇu //

### [2.62.2](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.62.2)

alaṅkārāstu vaktavyāḥ svaiḥ svairvarṇaiḥ prahetavaḥ /  
saṃsthā nayogaiśca tathā sadā nāḍhyādyavekṣayā //

### [2.62.3](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.62.3)

vākyārthapadayogārthairalaṅkāraiśca pūraṇam /  
padāni gītakasyāhuḥ purastātpṛṣṭhato 'tha vā //

### [2.62.4](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.62.4)

sthātonitrīnaro nīḍḍīmanaḥkaṇṭhaśirasthayā /  
eteṣu triṣu sthāneṣu pravṛtto vidhiruttamaḥ //

### [2.62.5](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.62.5)

cattvāraḥ prakṛtau varṇāḥ pravicārasya nurvidhā /  
vikalpamaṣṭadhā caiva devāḥ ṣoḍaśadhā viduḥ //

### [2.62.6](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.62.6)

sṛṣṭo varmaḥ prasaṃcārī tṛtīyamavarohaṇam /  
ārohaṇaṃ caturthaṃ tu varṇaṃ varmavido viduḥ //

### [2.62.7](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.62.7)

tatraikaḥ saṃcarasthāyī saṃcarastu caro 'bhavat /  
avarohaṇavarṇānāmavarohaṃ vinirdiśet //

### [2.62.8](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.62.8)

ārohaṇena vārohānvarṇānvarṇavido viduḥ /  
eteṣāmeva varṇānāmalaṅkārannibodhata //

### [2.62.9](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.62.9)

alaṅkārāstu catvārasthāpanī kramarejanaḥ /  
pramādasyāpramādaśca teṣāṃ vakṣyāmi lakṣaṇam //

### [2.62.10](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.62.10)

visvaro 'ṣṭakalāścaiva sthānaṃ dvyekatarāgataḥ /  
āvarttasyākramo tvākṣī vekāryāṃ parimāṇataḥ //

### [2.62.11](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.62.11)

kumāraṃ saṃparaṃ viddhi dvistaraṃ vāmanaṃ gataḥ /  
eṣa vai eṣa caivasyakutarekaḥ kulādhikaḥ //

### [2.62.12](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.62.12)

sveta sve kātare jātakalāmagnitaraiṣitaḥ /  
tasmiṃścaiva svare vṛddhirniṣṭapte tadvicakṣaṇaḥ //

### [2.62.13](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.62.13)

syenastu aparo hasta uttaraḥ kamalākalaḥ /  
pramāṇaghasabindurnā jāyate vidure punaḥ //

### [2.62.14](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.62.14)

kalā kāryā tu varṇānāṃ tadā nuḥ sthāpito bhavet /  
viparyayasya ropisyā dyasya prādurghaṭī mama //

### [2.62.15](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.62.15)

ekottaraḥ svarastu syātṣaḍjataḥ paramaḥ svaraḥ /  
akṣepaskandanākāryaṃ kākasyoyacapuṣkalam //

### [2.62.16](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.62.16)

saṃtārau taunusarvāyyau kāryaṃ vā kāraṇaṃ tathā /  
ākṣiptamavarohyāsītprokṣamadyastathaiva ca //

### [2.62.17](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.62.17)

dvādaśe ca kalāsthānāmekāntaragatas tathā /  
preśollikhitamalaṅkāramevasvarasamanvitā //

### [2.62.18](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.62.18)

svarasvarabahugrāmakāprayoṣṭanupatkalā /  
prakṣiptameva kalayācopādānārayo bhavet //

### [2.62.19](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.62.19)

dvikathaṃvāvathābhūtayatrabhāṣitamucyate /  
uccarādviśvarārūḍhātathāyāṣṭasvarātathā //

### [2.62.20](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.62.20)

vāpaḥ syādavaroheṇa nārato bhavati dhruvam /  
ekāntaraṃ ca hyetevaitamevasvarasattamaḥ //

### [2.62.21](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.62.21)

sakṣipracchedanāmācacatuṣkalagaṇaḥ smṛtaḥ /  
alaṅkārā bhavantyete triṃśaddevaiḥ prakīrttitāḥ //

### [2.62.22](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.62.22)

varṇāsthānaprayogeṇa kalāmātrāpramāṇataḥ /  
saṃsthānaṃ ca pramāṇaṃ ca vikāro lakṣaṇastathā //

### [2.62.23](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.62.23)

caturvidhamidaṃ jñeya malaṅkāraprayojanam /  
yathātmano hyalaṅkāro vipayasto vigarhitaḥ //

### [2.62.24](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.62.24)

varmamevāpyalaṅkarttuṃ viṣamāhyātmasaṃbhavāḥ /  
nānābharaṇasaṃyogā yathā nāryā vibhūṣaṇam //

### [2.62.25](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.62.25)

varmasya caivālaṅkāro vibhūṣā hyātmasaṃbhavaḥ /  
na pāde kuṇḍalaṃ dṛṣṭaṃ na kaṇṭhe rasanā tathā //

### [2.62.26](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.62.26)

evamevādyalaṅkāre viparyasto vigarhitaḥ /  
kriyamāṇo 'pyalaṅkāro nāgaṃ yaścaiva darśayat //

### [2.62.27](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.62.27)

yathādṛṣṭasya mārgasyakarttavyasyavidhīyate /  
lakṣaṇaṃparyavasyāpivarttikā mapivarttate //

### [2.62.28](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.62.28)

yāthātathyena vakṣyāmi māsodbhavamukhodbhava /  
trayoviṃśatiśītistu vijñātapavadaivatam //

### [2.62.29](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.62.29)

nagonātupurastānumadhyamāṃśastu paryayaḥ /  
tayorvibhāgo devānāṃ lāvaṇye mārgasaṃsthitaḥ //

### [2.62.30](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.62.30)

anuṣaṅgamayo dṛṣṭaṃ svasāraṃ vasvarātara /  
viparyayaḥ saṃvartto ca saptasvarapadakramam //

### [2.62.31](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.62.31)

gāndhārasetugīyante varomadbhagavānica /  
pañcamaṃmadhyamañcaivadhaivataṃ tu niṣādataḥ //

### [2.62.32](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.62.32)

ṣaḍjarṣabhaścajānīmomadrakeṣvevanāntare /  
dvevdyaparatukiṃvidyāddvayamuṣṇantikasyatu //

### [2.62.33](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.62.33)

prākṛte vaikṛte caiva gāndhāraḥ sa prayujyate /  
padasyātyayarūpantusaptarūpantukauśikīm //

### [2.62.34](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.62.34)

gāndhārasyenakārtsyena cāyaṃ yasyavidhiḥ smṛtaḥ /  
eṣacaivakramoddiṣṭomadhyamāṃśasya madhyamaḥ //

### [2.62.35](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.62.35)

yāni proktāni gītānivaturūpaṃ viśeṣataḥ /  
tataḥ saptasvaraṅkāryaṃsaptarūpañcakauśikī //

### [2.62.36](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.62.36)

agadarśanamityāhurmānudvaimamaketathā /  
dvitīyāmāsamātrāṇābhiḥ sarvāḥ pratiṣṭhitāḥ //

### [2.62.37](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.62.37)

uttarevaprakṛtyevaṃmātābrāhmatalāyata /  
tathāhatānopiḍakeyatramāyāṃnivarttate //

### [2.62.38](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.62.38)

pādenaikenamāyātrā pādonāmativārimaḥ /  
saṃkhyāpanopahūtāṃvaitatrapānamiti smṛtam //

### [2.62.39](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.62.39)

dvitīyapādabhaṅgañcagrahenāmapratiṣṭhitam /  
pūrvamaṣṭhatīṭatī nadvitīyaṃ cāparāntikaiḥ //

### [2.62.40](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.62.40)

pādabhāgasapādaṃ tu prakṛtyamapi saṃsthitam /  
caturthamuttaraṃ caivamadravatpāvamadrakau //

### [2.62.41](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.62.41)

madrakodakṣiṇasyāpi yathoktā varttate kalā /  
sarvamevānuyogaṃ tu dvitīyaṃ buddhimiṣyate //

### [2.62.42](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.62.42)

pādauvāharaṇaṃ cāsyātpāraṃ nātra vidhīyate /  
ekatvaṃ munuyogasya dvayoryadyaddvijottama //

### [2.62.43](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.62.43)

anekasamavāyastu pātakā hariṇā smṛtāḥ /  
tisṛṇāṃ caiva vṛttīnāṃ vṛttau vṛtte ca dakṣiṇaḥ //

### [2.62.44](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.62.44)

aṣṭau tu samavāyastu vīrā saṃmūrchanā tathā /  
kasyanāsutarācaiva svaraśākhā prakīrttitā //

### [2.62.44.p1](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.62.44.p1)

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamabhāge tṛtīya upoddhātapāde bhārgavacarite gāndharvalakṣaṇaṃ nāma dviṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ // 62//

## Linked texts (1)

- [Vāyupurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.25.2) — Vyāsa, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.62](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.2.62) · Pramāṇa
