Brahmandapurana 2.9
Brahmāṇḍapurāṇa 2.9
- Language
- Sanskrit
Contents
2.9.1
ṛṣaya ūcuḥ
kathaṃ dvivārāvutpannā bhavānī prāksatī tu yā /
āsīddākṣāyaṇī pūrvamumā kathamajāyata //
2.9.2
menāyāṃ pitṛkanyāyāṃ janayañchailarāṭ svayam /
ke vai te pitaro nāma yeṣāṃ menā tu mānasī //
2.9.3
mainākaścaiva dohitro dauhitrī ca tathā hyumā /
ekaparṇā tathā caiva tathā caivaikapāṭalā //
2.9.4
gaṅgā cāpi saricchreṣṭhā sarvāsāṃ pūrvajā tathā /
sarvametatvayoddiṣṭaṃ nirdeśaṃ tasya no vada //
2.9.5
śrotumicchāmi bhadraṃ te śrāddhasya ca vidhiṃ param /
putrāśca ke smṛtāsteṣāṃ kathaṃ ca pitarastu te //
2.9.6
kathaṃ vā te samutpannāḥ kiṃnā mānaḥ kimātmakāḥ /
svarge vai pitaro hyete devānāmapi devatāḥ //
2.9.7
evaṃ veditumicchāmi pitṝṇāṃ sargamuttamamā /
yathā ca dattamasmābhiḥ sārddhaṃ prīṇāti vai pitṝn //
2.9.8
yadarthaṃ te na dṛśyante tatra kiṃ kāraṇaṃ smṛtam /
svarge tu ke ca varttante pitaro narake va ke //
2.9.9
abhisaṃbhāṣya pitaraṃ pituśca pitaraṃ tathā /
pratitāmahaṃ tathā caiva triṣu piṇḍeṣu nāmataḥ //
2.9.10
nāmnā dattāni śrāddhāni kathaṃ gacchanti vai pitṝn /
kathaṃ ca śaktāste dātuṃ narakasthāḥ phalaṃ punaḥ //
2.9.11
ke ca te pitaro nāma kānyajāmo vayaṃ punaḥ /
devā api pitṝn svarge yajantīti hi naḥ śrutam //
2.9.12
etadicchāmi vai śrotuṃ vistareṇa bahuśrutam /
spaṣṭābhidhāna mapi vai tadbhavānvaktumarhasi //
2.9.13
sūta uvāca
atra vo kīrtayiṣyāmi yathāprajñaṃ yathāśrutam /
manvantareṣu jāyante pitaro devasūnavaḥ //
2.9.14
atītānāgatāḥ śreṣṭhāḥ kaniṣṭhāḥ kramaśastu vai /
devaiḥ sārddhaṃ purātītāḥ pitaro 'nyentareṣu vai //
2.9.15
vartante sāṃprataṃ ce tu tānvai pakṣyāmi niścayāt /
śrāddhakriyāṃ manuścaiṣāṃ śrāddhadevaḥ pravarttayet //
2.9.16
devānsṛjata brahmā māṃ yakṣyantīti ca prabhuḥ /
tamutsṛjya tadātmānamayajaṃste phalārthinaḥ //
2.9.17
te śaptā brahmaṇā mūḍhā naṣṭasaṃjñā bhaviṣyatha /
tasmātkiñcinna jānīta tato lokeṣu muhyata //
2.9.18
te bhūyaḥ praṇatāḥ sarve yācanti sma pitāmaham /
anugrahāya lokānāṃ punastānabravītprabhuḥ //
2.9.19
prāyaścittaṃ caradhvaṃ vai vyabhicāro hi vaḥ kṛtaḥ /
putrānsvānparipṛcchadhvaṃ tato jñānamavāpsyatha //
2.9.20
tatasta svasutāṃścaiva prayaścittaji ghṛkṣavaḥ /
apṛcchansaṃyatātmāno vidhivacca mitho mithaḥ //
2.9.21
tebhyaste niyatātmānaḥ putrāḥ śaṃsuranekadhā /
prayaścittāni dharmajñāvāṅmanaḥ karmajāni ca //
2.9.22
te putrānabruvanprītā labdhasaṃjñā divaukasaḥ /
yūyaṃ vai pitaro 'smākaṃ yairvayaṃ pratibodhitāḥ //
2.9.23
dharmaṃ jñānaṃ ca vairāgyaṃ ko varo vaḥ pradīyatām /
pustānabravīdbrahmā yūyaṃ vai satyavādinaḥ //
2.9.24
tasmādyaduktaṃ yuṣmābhistattathā na tadanyathā /
uktaṃ ca pitaro 'smākaṃ ceti vai tanayāḥ svakāḥ //
2.9.25
pitaraste bhaviṣyanti tebhyo 'yaṃ dīyatāṃ varaḥ /
tenaiva vacasā te vai brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ //
2.9.26
putrāḥ pitṛtvamājagmuḥ putratvaṃ pitaraḥ punaḥ /
tasmātte pitaraḥ putrāḥ pitṛtvaṃ teṣu tatsmṛtam //
2.9.27
evaṃ smṛtvā pitṝnputrāḥ putrāṃścaiva pitṝṃstathā /
vyājahāra punarbrahmā vitṝnātmavivṛddhaye //
2.9.28
yo hya niṣṭānpitṝñśrāddhi kriyāṃ kāñcitakariṣyati /
rākṣasā dānavāśbaiva phalaṃ prāpsyanti tasya tat //
2.9.29
śrāddhairāpyāyitāścaiva pitaraḥ somamavyayam /
āpyāyamānā yuṣmābhirvarddhayiṣyanti nityaśaḥ //
2.9.30
śrāddhairāpyāyitaḥ somo lokānāpyāyayiṣyati /
kṛtsnaṃ saparvatavanaṃ jaṅgamājaṅgamairvṛtam //
2.9.31
śrāddhāni puṣṭikāmāśca ye kariṣyanti mānavāḥ /
tebhyaḥ puṣṭiṃ prajāścaiva dāsyanti pitaraḥ sadā //
2.9.32
śrāddhe yebhyaḥ pradāsyanti trīnpiṇḍānnāmagotrataḥ /
sarvatra vartamānāste pitaraḥ prapitāmahāḥ //
2.9.33
teṣāmāpyāyayiṣyanti śrāddhadānena vai prajāḥ /
evamājñā kṛtā pūrvaṃ brahmaṇā parameṣṭhinā //
2.9.34
tenaitatsarvathā siddhaṃ dānamadhyayanaṃ tapaḥ /
te tu jñānapradātāraḥ pitaro vo na saṃśayaḥ //
2.9.35
ityete pitaro devā devāśca pitaraḥ punaḥ /
anyonyapitaro hyete devāśca pitaraśca ha //
2.9.36
etadbrahmavacaḥ śrutvā sūtasya viditātmanaḥ /
papracchurmunayo bhūyaḥ sūtaṃ tasmādyaduttaram //
2.9.37
ṛṣaya ūcuḥ
kiyanto vai munigaṇāḥ kasminkāle ca te gaṇāḥ /
pūrve tu devapravarā devānāṃ somavarddhanāḥ //
2.9.38
sūta uvāca
etadvo 'haṃ pravakṣyāmi pitṛsargamanuttamam /
śaṃyuḥ papraccha yatpūrvaṃ pitaraṃ vai bṛhaspatim //
2.9.39
bṛhaspatimupāsīnaṃ sarvajñānārthakovidam /
putraḥ śaṃyurimaṃ praśnaṃ papraccha vinayānvitaḥ //
2.9.40
ka ete pitaro nāma kiyantaḥ ke ca nāmataḥ /
samudbhūtāḥ kathaṃ caite pitṛtvaṃ samupāgatāḥ //
2.9.41
kasmācca pitaraḥ pūrvaṃ yajñaṃ puṣṇanti nityaśaḥ /
kriyāśca sarvā varttante śrāddhapūrvā mahātmanām //
2.9.42
kasmai śrāddhāni deyāni kiṃ ca datte mahāphalam /
keṣu cāpyakṣayaṃ śrāddhaṃ tīrtheṣu ca nadīṣu ca //
2.9.43
keṣu vai sarvamāptoti śrāddhaṃ kṛtvā dvijottamaḥ /
kaśca kālo bhavecchrāddhe vidhiḥ kaścānuvarttate //
2.9.44
etadicchāmi bhagavanvistareṇa yathā tathā /
vyākhyātamānupūrvyeṇa yatra codāhṛtaṃ mayā //
2.9.45
bṛhaspatiridaṃ samyagevaṃ pṛṣṭo mahāmatiḥ /
vyājahārānupūrvyeṇa praśnaṃ praśnavidāṃ varaḥ //
2.9.46
bṛhaspatiruvāca
katha yiṣyāmi te tāta yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi /
vinayena yathānyāyaṃ gambhīraṃ praśnamuttamam //
2.9.47
dyauraṃrikṣaṃ pṛthivī nakṣatrāṇi diśasta thā /
sūryācandramasau caiva tathāhorātrameva ca //
2.9.48
na babhūvustadā tāta tamobhūtamabhūjjagat /
brahmaiko duścaraṃ tatra tatāpa paramaṃ tapaḥ //
2.9.49
śaṃyustamabravīdbhūyaḥ pitaraṃ brahmavittamam /
sarvavedavratasnātaḥ sarvajñānavidāṃ varaḥ /
kīdṛśaṃ sarvabhūteśastapastepe prajā patiḥ //
2.9.50
bṛhaspatiruvāca
sarveṣāṃ tapasāṃ yattattapo yogamanuttamam /
dhyāyaṃstadā sa bhagavāṃstena lokānavāsṛjat //
2.9.51
jñānāni bhūtabhavyāni lokā vedāśca sarvaśaḥ /
yogāmṛtāstadā sṛṣṭā brahmaṇā lokacakṣuṣā //
2.9.51.p1
lokāḥ saṃtānakā nāma yatra tiṣṭhanti bhāsvarāḥ /
vairājā iti vikhyātā devānāṃ divi devatā/ // 52//
2.9.53
yogena tapasā yuktaḥ pūrvameva tadā prabhuḥ /
devānasṛjata brahmā yogayuktānsanātanān //
2.9.54
ādidevā iti khyātā mahāsattvā mahaujasaḥ /
sarvakāmapradāḥ pūjyā devādānavamānavaiḥ //
2.9.55
teṣāṃ sapta samākhyātā gaṇāstrailokyapūjitāḥ /
amūrttayastrayasteṣāṃ catvārastu samūrttayaḥ //
2.9.56
upariṣṭāt trayasteṣāṃ varttante bhāvamūrttayaḥ /
teṣāmadhastādvarttante catvāraḥ sūkṣmamūrttayaḥ //
2.9.57
tato devāstato bhūmireṣā lokaparaṃparā /
loke varṣanti te hyasmiṃstebhyaḥ parjanyasaṃbhavaḥ //
2.9.58
annaṃ bhavati vai vṛṣṭyā lokānāṃ saṃbhavastataḥ /
āpyāyayanti te yasmātsomaṃ cānnaṃ ca yogataḥ //
2.9.59
ūcustānvai pitṝṃsta smāllokānāṃ lokasattamāḥ /
manojavāḥ svadhābhakṣyaḥ sarvakāmapariṣkṛtāḥ //
2.9.60
lobhamohabhayopetā niścintāḥ śoka varjitāḥ /
ete yogaṃ parityajya prāptā lokānsudarśanān //
2.9.61
divyāḥ puṇyā vipāpmāno mahātmāno bhavantyuta /
tato yugasahasrānte jāyante brahmavādinaḥ //
2.9.62
pratilabhya punaryogaṃ mokṣaṃ gacchantyamūrttayaḥ /
vyaktāvyaktaṃ parityajya mahāyogabalena ca //
2.9.63
naśyantyulkeva gagane kṣaṇadvidyutprabheva ca /
utsṛjya dehajālāni mahāyogabalena ca //
2.9.64
nirākhyopāsyatā yānti saritaṃ sāgaraṃ yathā /
kriyayā gurupūjābhiryāgaṃ kurvanti yatnataḥ //
2.9.65
śrāddhe prītāstataḥ somaṃ pitaro yogamāsthitāḥ /
āpyāyayanti yogena trailokyaṃ yena jīvati //
2.9.66
tasmācchrāddhāni deyāni yogānāṃ yatnataḥ sadā /
pitṝṇāṃ hi balaṃ yogo yogātsomaḥ pravarttate //
2.9.67
sahasraśataviprānvai bhojayedyāvadāgatān /
ekastānapi mantrajñaḥ sarvānarhati tacchṛṇu //
2.9.68
etāneva ca mantrajñānbhojayedyaḥ samāgatān /
ekastānsnātakaḥ pritaḥ sarvānarhati tacchṛṇu //
2.9.69
mantrajñānāṃ sahasreṇa snātakānāṃ śatena ca /
yogācāryeṇa yadbhuktaṃ trāyate mahāto bhayāt //
2.9.70
gṛhasthānāṃ sahasreṇa vānaprasthaśatena ca /
brahmacārisahasreṇa yoga eva viśiṣyate //
2.9.71
nāstiko vāpyadharmo vā saṃkīrmastaskaro 'pi vā /
nānyatra tāraṇaṃ dānaṃ yogeṣvāha prajāpatiḥ //
2.9.72
pitarastasya tuṣyanti suvṛṣṭenaiva karṣakāḥ /
putro vāpyatha vā pautro dhyāninaṃ bhojayiṣyati //
2.9.73
alābhe dhyānaniṣṭhānāṃ bhojayedbrahmacāriṇam /
tadalābhe udasīnaṃ gūhasthamapi bhojayet //
2.9.74
yastiṣṭhedekapādena vāyubhakṣaḥ śataṃ samāḥ /
dhyānayogī parastasmāditi brahmānuśāsanam //
2.9.75
ādya eṣa gaṇaḥ proktaḥ pitṝṇāmamitaujasām /
bhāvayansarvalokānvai sthita eṣa gaṇaḥ sadā //
2.9.76
ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi sarvānapi gaṇānpunaḥ /
saṃtatiṃ saṃsthitiṃ caiva bhāvanāṃ ca yathākramam //
2.9.76.p1
eti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyabhāge tṛtīya
upoddhātapāde pitṛkalpo nāma navamo 'dhyāyaḥ // 9//
Linked texts (2)
- Vāyupurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Critical edition (BORI) — Sanskrit