<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Purāṇas](https://indike.org/pramana/in.purana) › [Brahmandapurana](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda) › 3.2

# Brahmandapurana 3.2

Brahmāṇḍapurāṇa 3.2

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [3.2.316](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.316) — 1 part

### [3.2.1](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.1)

vāyuruvāca  
asādhāraṇavṛttaistu hutaśeṣādibhirjanaiḥ /  
dharmā vaiśeṣikāścaiva ācīrṇāḥ sūkṣmadarśibhiḥ //

### [3.2.2](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.2)

te devaiḥ saha tiṣṭhanti maharlokanivāsinaḥ /  
caturdaśaite manavaḥ kīrtitāḥ kīrtivarddhanāḥ //

### [3.2.3](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.3)

atītā varttamānāśca tathaivānāgatāśca ye /  
devāśca ṛṣayaścaiva manavaḥ pitarastathā //

### [3.2.4](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.4)

sarve hyuktā mayātīta maharlokaṃ samāśritāḥ /  
brāhmaṇaiḥ kṣatriyairvaiśyairdhārmikaiḥ sahitaiḥ saraiḥ //

### [3.2.5](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.5)

taistathākāribhiryuktaiḥ śraddhāvadbhiradarpitaiḥ /  
varṇāśramāṇāndharmeṣu śrautasmārtteṣu saṃsthitaiḥ /  
vinivṛttādhikārāste yāvanmanvantarakṣayaḥ //

### [3.2.6](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.6)

ṛṣaya ūcuḥ  
maharlloketi yatproktaṃ mātariśvaṃstvayā vibhoḥ //

### [3.2.7](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.7)

pratiloke tu karttavyaṃ tatrakiṃ samadhiṣṭhitam /  
provāca madhuraṃ vākyaṃ yathā tattvena tattvavit //

### [3.2.8](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.8)

vāyuruvāca  
catardaśaiva sthānāni nirmitāni maharṣibhiḥ /  
lokākhyāni tu yāni syuryeṣāṃ tiṣṭhanti mānavāḥ //

### [3.2.9](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.9)

sapta teṣu kṛtānyāhurakṛtāni tu sapta vai /  
bhūrādayastu satyāntāḥ sapta lokāḥ kṛtāstviha //

### [3.2.10](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.10)

akṛtāni tu saptaiva prākṛtāni tu yāni vai /  
sthānāni sthānibhiḥ sārddhaṃ kṛtāni tu nibandhanam //

### [3.2.11](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.11)

pṛthivī cāntarīkṣaṃ ca divyaṃ yacca mahaḥ smṛtam /  
sthānānyetāni catvāri smṛtānyāvarṇakāni ca //

### [3.2.12](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.12)

kṣayātiśayayuktāni tathāyuktāni cakṣate /  
yāni naimittikāni syustiṣṭhantyābhūtasaṃplavāt //

### [3.2.13](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.13)

janastapaśca satyaṃ ca sthānānyetāni trīṇi tu /  
ekāntikāni tāni syustiṣṭhantīhāprasaṃyamāt //

### [3.2.14](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.14)

vyaktāni tu pravakṣyāmi sthānānyetāni sapta vai /  
bhūrlokaḥ prathamasteṣāṃ dvitīyastu bhuvaḥ smṛtaḥ //

### [3.2.15](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.15)

svastṛtīyastu vijñeyaścaturtho vai mahaḥ smṛtaḥ /  
janastu pañcamo lokastapaḥ ṣaṣṭho vibhāvyate //

### [3.2.16](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.16)

satyastu saptamo loko nirālokastataḥ param /  
bhūriti vyāhṛteḥ pūrva bhūrlokaśca tato 'bhavat //

### [3.2.17](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.17)

dvītīyo bhuva ityukta antarikṣaṃ tato 'bhavat /  
tṛtīyaṃ svaritītyukto divaṃ prādurbabhūva ha //

### [3.2.18](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.18)

vyāhāraistribhiretaistu brahmā lokamakalpayat /  
tato bhūḥ pārthivo loko hyantarikṣaṃ bhūvaḥ smṛtam //

### [3.2.19](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.19)

svarlokaṃ vai divaṃ hyeṣa purāṇe niścayo gataḥ /  
bhūtasyādhipatiścāgnistato bhūtapatiḥ smṛtaḥ //

### [3.2.20](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.20)

vāyurbhuvaścādhipatistena vāyurbhuvaspatiḥ /  
divasya sūryo 'dhipatistena sūryo divaspatiḥ //

### [3.2.21](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.21)

maheti vyātdṛtenaiva maharlokastato 'bhavat /  
vinivṛttādhikāraṇāṃ devānāṃ tatra vai kṣayaḥ //

### [3.2.22](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.22)

janastu pañcamo lokastasmājjāyanti vai janāḥ /  
tāsāṃ svāyaṃbhuvādyānāṃ prajānāṃ jananājjanaḥ //

### [3.2.23](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.23)

ye te svāyaṃbhuvādyā hi purastātparikīrttitāḥ /  
kalpa ete yadā loke pratiṣṭhanti tadā tapaḥ //

### [3.2.24](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.24)

ṛbhuḥ sanatkumārādyā yatrāsannūrddhvaretasaḥ /  
tapasā bhāvitātmānastatra saṃtīti vā tapaḥ //

### [3.2.25](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.25)

satyeti brahmaṇaḥ śabdaḥ sattāmātrastu sa smṛtaḥ /  
brahmalokastataḥ satyaḥ saptamaḥ sa tu bhāsvaraḥ //

### [3.2.26](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.26)

gandharvāpsaraso yakṣā guhyakāstu sarākṣasāḥ /  
sarvabhūtapiśācāśca nāgāśca saha mānuṣaiḥ //

### [3.2.27](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.27)

svarlokavāsinaḥ sarve devā bhuvi nivāsinaḥ /  
maruto mātariśvāno rudrā devāstathāśvinau //

### [3.2.28](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.28)

aniketāntarikṣāste bhuvarlokā divaukasaḥ /  
ādityā ṛbhavo viśve sādhyāśca pitarastathā //

### [3.2.29](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.29)

ṛṣayoṅgira saścaiva bhuvarlokaṃ samāśritāḥ /  
ete vaimānikā devāstārāgrahanivāsinaḥ //

### [3.2.30](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.30)

āraṃbhante tu tanmātraiḥ śuddhāsteṣāṃ parasparam /  
śukrādyāścakṣuṣāntāśca ye vyatītā bhuvaṃ śritāḥ //

### [3.2.31](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.31)

maharlokaścaturthastu tasmiṃste kalpavāsinaḥ /  
ityete kramaśaḥ proktā brahmavyāhārasaṃbhavāḥ //

### [3.2.32](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.32)

bhūrlokaprathamā lokā maharantāśca te smṛtāḥ /  
tānsarvānsaptasūryāste arcibhirnirdahanti vai //

### [3.2.33](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.33)

mārīciḥ kaśyapo dakṣastathā svāyaṃbhuvoṅgirāḥ /  
bhṛguḥ pulastyaḥ pulahaḥ kraturityevamādayaḥ //

### [3.2.34](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.34)

prajānāṃ patayaḥ sarve varttaṃnne tatra taiḥ saha /  
niḥsattvā nirmamāścaiva tatra te hyūrdvaretasaḥ //

### [3.2.35](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.35)

ṛbhuḥ sanatkumārādyā vairājāste tapodhanāḥ /  
manvantarāṇāṃ sarveṣāṃ sāvarṇānāṃ tataḥ smṛtāḥ //

### [3.2.36](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.36)

caturdaśānāṃ sarveṣāṃ punarāvṛttihetavaḥ /  
yogaṃ tapaśca sattvaṃ ca samādhāya tadātmani //

### [3.2.37](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.37)

ṣaṣṭhe kāle nivarttate tadā prāhurviparyayāt /  
satyastu saptamo loko hyapunarmārgagāminām //

### [3.2.38](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.38)

brahmalokaḥ samākhyāto hyapratīghātalakṣaṇaḥ /  
paryāsaparimāṇena bhūrlokaḥ samabhismṛtaḥ //

### [3.2.39](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.39)

bhūmyantaraṃ yadādityādantarikṣaṃ bhuvaḥ smṛtam /  
sūryadhruvāntaraṃ yacca svargaloko divaḥ smṛtaḥ //

### [3.2.40](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.40)

dhruvājjanāntaraṃ yacca maharlokaḥ sa ucyate /  
vyākhyātāḥ saptalokāstu teṣāṃ vakṣyāmi siddhayaḥ //

### [3.2.41](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.41)

bhūrlokavāsinaḥ sarve unnādāstu rasātmakāḥ /  
bhuvi svarge ca ye sarve somapā ājyapāśca te //

### [3.2.42](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.42)

caturthe ye 'pi varttante maharlokaṃ samāśritāḥ /  
vijñeyā mānasī teṣāṃ siddhirvai pañcalakṣaṇā //

### [3.2.43](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.43)

sadyaścotpadyate teṣāṃ manasā sarvamīpsitam /  
ete devā yajante vai yajñaiḥ sarvaiḥ parasparam //

### [3.2.44](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.44)

atītā varttamānāśca tathā ye cāpyanāgatāḥ /  
prathamānantaroddiṣṭā antarāḥ sāṃprataiḥ punaḥ //

### [3.2.45](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.45)

nivarttate hi saṃbandho 'tīte devagaṇe tapaḥ /  
vinivṛttādhikārāṇāṃ siddhasteṣāṃ tu mānasī //

### [3.2.46](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.46)

taṣāṃ tu mānasī jñeyā śuddhā siddhiḥ parasparāt /  
uktā lokāstu catvāro janasyānuvidhistathā /  
samāsena mayā viprā bhūyastaṃ varttayāmi vaḥ //

### [3.2.47](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.47)

vāyuruvāca  
marīciḥ kaśyapo dakṣo vasiṣṭhaścāṅgirā bhṛguḥ //

### [3.2.48](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.48)

pulastyaḥ pulahaschaiva kraturityevāmādayaḥ /  
pūrvaṃ te saṃprasūyante brahmaṇo mānasā iha //

### [3.2.49](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.49)

tataḥ prajāḥ pratiṣṭhāpya janamevāśrayanti te /  
kalpadāheṣu tu sadā tathā kāleṣu teṣu vai //

### [3.2.50](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.50)

bhūrādiṣu mahānteṣu bhṛśaṃ vyāpte yathāgninā /  
śikhāḥ saṃvarttakāgneryāḥ prāpnuvanti savāsanāḥ //

### [3.2.51](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.51)

yāmādayo gaṇāḥ sarve maharlokanivāsinaḥ /  
maharlokeṣu dīpteṣu janamevāśrayanti te //

### [3.2.52](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.52)

sarve sūkṣmaśarīrāste tatrasthāśca bhavanti te /  
teṣāṃ te tulyasāmarthyā stulyamūrttidharāstathā //

### [3.2.53](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.53)

janaloke vivarttante saṃvarttaḥ plavate jagat /  
vyuṣṭāyāṃ tu rajanyāṃ vai brahmaṇo 'vyaktayonitaḥ //

### [3.2.54](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.54)

aharādau prasūyante pūrvavatkramaśastviha /  
svāyaṃbhuvādayaḥ sarve marīcyantāstu sādhakāḥ //

### [3.2.55](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.55)

devāste vai punasteṣāṃ jāyante nidhaneṣviha /  
yāmādayaḥ krameṇaiva kaniṣṭhādyāḥ prajāpateḥ //

### [3.2.56](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.56)

pūrvaṃ pūrve prasūyante paścime paścimāstathā /  
devānvaye devatā hi sapta saṃbhūta yaḥ smṛtāḥ //

### [3.2.57](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.57)

vyatītāḥ kalpajāsteṣāṃ tisraḥ śiṣṭāstathāpare /  
āvarttamānā devāste krameṇaitena sarvaśaḥ //

### [3.2.58](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.58)

gatvā java javībhāvaṃ daśakṛtvāḥ punaḥ punaḥ /  
tataste vai gaṇāḥ sarve dṛṣṭvā bhāveṣvanityatām //

### [3.2.59](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.59)

bhāvinor'thasya ca balātpuṇyakhyātibalena ca /  
nivṛttavṛttyaḥ sarve 'trasthāḥ sumanasastathā //

### [3.2.60](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.60)

vairājamupapadyante lokānutsṛjya taṃ gatāḥ /  
tato 'nenaiva kālena nityayuktāstapasvinaḥ //

### [3.2.61](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.61)

kathanāccaiva dharmasya teṣāṃ te jajñire 'nvaye /  
ihotpannāstataste vai sthānānyāpūrayantyuta //

### [3.2.62](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.62)

devatve ca ṛṣitve ca manuṣyatve ca sarvaśaḥ /  
evaṃ devagaṇāḥ sarve daśakṛtvo nivartyavai //

### [3.2.63](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.63)

vairājeṣūpapannāste daśa tiṣṭhantyupaplavān /  
pūrṇopūrṇo tataḥ kalpesthitvā vairājake punaḥ //

### [3.2.64](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.64)

brahmaloke vivarttante pūrvapūrvakrameṇa tu /  
etasminbrahmaloke tu kalpe vairājake gate //

### [3.2.65](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.65)

vairājaḥ punaravyakte kalpasthānamakalpayat /  
evaṃ pūrvānupūrvyeṇa brahmalokagatena vai //

### [3.2.66](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.66)

vairājeṣūpapadyante daśakṛtvo vivartyata /  
evaṃ devayugānīha vyatītāni sahasraśaḥ //

### [3.2.67](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.67)

nidhanaṃ brahmaloke tu gatānāmṛṣibhiḥ saha /  
na śakyamānupūrvyeṇa teṣāṃ vaktuṃ pravistaram //

### [3.2.68](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.68)

anāditvācca kālasya hyasaṃkhyānācca sarvaśaḥ /  
evameva na saṃdeho yathāvatkathitaṃ mayā //

### [3.2.69](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.69)

tadupaśrutya vākyārthamṛṣayaḥ saṃśayānvitāḥ /  
sūtamāhuḥ purāṇajñaṃ vyāsaśiṣyaṃ mahāmatim //

### [3.2.70](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.70)

ṛṣaya ūcuḥ  
vairājāste yadāhārā yatsattvāśca yadāśrayāḥ /  
tiṣṭhanti caiva yatkālaṃ tanno brūhi yathātatham //

### [3.2.71](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.71)

taduktamṛṣibhirvākyaṃ śrutvā lokārthatattvavit /  
sūtaḥ paurāṇiko vākyaṃ vinayenedama bravīt //

### [3.2.72](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.72)

tataḥ prāpya tu sarveśaṃ śuddhabuddhiṃ tamāśrayat /  
ābhūtasaṃplavāstatra daśa tiṣṭhanti te 'jvarāḥ //

### [3.2.73](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.73)

sarve sūkṣmaśarīrāste vidvāṃso ghanamūrtayaḥ /  
sthitalokasthitatvācca teṣāṃ bhūtaṃ na vidyate //

### [3.2.74](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.74)

ūcuḥ sanatkumārādyāḥ siddhāste yogadharmiṇaḥ /  
evameva mahābhāgāḥ praṇavaṃ saṃpraviśya ha //

### [3.2.75](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.75)

brahmaloke pravarttāmastannaḥ śreyo bhaviṣyate /  
evamuktvā tadā sarve brahmāṇḍādhyavasāyi naḥ //

### [3.2.76](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.76)

yājayitvā tadātmāno varttante yogadharmiṇaḥ /  
tatraiva saṃpralīyante śāntā dīparciṣo yathā //

### [3.2.77](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.77)

brahmakāyamavarttanta puna rāvṛttidurlabham /  
lokaṃ taṃ samanuprāpya sarve te bhāvanāmayam //

### [3.2.78](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.78)

ānandaṃ brahmaṇaḥ prāpya amṛtatvāya te gatāḥ /  
vairājebhyastathaivorddhva mantare ṣaḍguṇe tataḥ //

### [3.2.79](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.79)

brahmalokaḥ samākhyāto yatra brahmā purohitaḥ /  
te sarve praṇavātmāno buddhiśuddhatayā sthitāḥ //

### [3.2.80](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.80)

ānandaṃ brahmaṇaḥ prāpya hyamṛtatvaṃ bhajantyuta /  
dvandvaiste nābhibhūyante bhāvatrayavivarjitāḥ //

### [3.2.81](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.81)

ādhipatyaṃ vinā tulyā brahmaṇaste mahaujasaḥ /  
prabhāvavijayaiśvaryasthitivairāgyadarśanaḥ //

### [3.2.82](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.82)

te brahmalaukikāḥ sarve gatiṃ prāpyānivarttinīm /  
brahmaṇā sahadevaiśca saṃprāpte pratisaṃcare //

### [3.2.83](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.83)

tapasoṃ'te kriyātmāno buddhāvasthā manīṣiṇaḥ /  
avyakte saṃpralīyante sarve te kṣaṇadarśinaḥ //

### [3.2.84](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.84)

ityetadamṛtaṃ śukraṃ nityamakṣayavyayam /  
devarṣayo brahmasatraṃ sanātanamupāsate //

### [3.2.85](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.85)

apunarmārakādīnāṃ teṣāṃ caivoddhvaretasām /  
karmābhyāsakṛtāṃ śraddhāṃ vedānteṣūpalakṣyate //

### [3.2.86](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.86)

tatra te 'bhyāsino yuktāḥ parāṃ kāṣṭhāmupāsate /  
hitvā śarīraṃ pāpmānamamṛtatvāya te gātāḥ //

### [3.2.87](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.87)

vītarāgā jitakrodhā nirmohāḥ satyavādinaḥ /  
śāntāḥ praṇihitātmāno dayāvanto jitendriyāḥ //

### [3.2.88](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.88)

niḥsaṃgāḥ śucayaścaiva brahmasāyujyagāḥ smṛtāḥ /  
akāmayuktairye vīrāstapobhirdagdhakilbiṣāḥ //

### [3.2.89](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.89)

teṣāṃmabhraṃśino lokā aprameyasukhāḥ smṛtāḥ /  
etadbrahmapadaṃ divyaṃ parame vyomni bhāsvaram /  
yatra gatvā na śocanti hyamarā brahmaṇā saha //

### [3.2.90](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.90)

ṛṣaya ūcuḥ  
kasmādeṣu parārddhaṃśca kaścaiva para ucyate /  
etadveditumicchāmastanno nigada sattama //

### [3.2.91](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.91)

sūta uvāca  
śṛṇudhvaṃ me parārddhasya parisaṃkhyāṃ parasyaca //

### [3.2.92](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.92)

ekaṃ daśaśataṃ caiva sahasraṃ caiva saṃkhyāyā /  
vijñeyamāsahasraṃ tu sahasrāṇi daśāyutam //

### [3.2.93](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.93)

ekaṃ śatasahasraṃ tu niyutaṃ procyate budhaiḥ /  
tathā śatasahasrāṇāṃ daśaprayutamucyate //

### [3.2.94](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.94)

tathā daśasahasrāṇāmayutaṃ koṭirucyate /  
arbudaṃ daśakoṭyastu hyabjaṃ koṭiśataṃ viduḥ //

### [3.2.95](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.95)

sahasramāpi koṭīnāṃ kharvamāhurmanīṣiṇaḥ /  
daśakoṭisahasrāṇi nikharvamiti taṃ viduḥ //

### [3.2.96](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.96)

śataṃ koṭi sahasrāṇāṃ śaṅkurityabhidhīyate /  
sahasraṃ tu sahasrāṇāṃ koṭīnāṃ padmamucyate //

### [3.2.97](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.97)

sahasrāṇi sahasrāṇāṃ koṭīnāṃ daśadhā punaḥ /  
guṇitāni samudraṃ vai prāhuḥ saṃkhyāvido janāḥ //

### [3.2.98](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.98)

koṭīsahasraniyutamantyamityabhidhīyate /  
koṭīsahasraprayutaṃ madhyamityabhisaṃjñitam //

### [3.2.99](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.99)

koṭikoṭisahasraṃ tu parārddha iti kīrtyate /  
parārddhaṃ dviguṇaṃ cāpi paramāhurmanīṣiṇaḥ //

### [3.2.100](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.100)

śatamāhuḥ parivṛḍhaṃ sahasraṃ paripadmakam /  
vijñeyamayutaṃ tasmānniyutaṃ prayutaṃ tataḥ //

### [3.2.101](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.101)

arbudaṃ nyarbudaṃ caiva kharbudaṃ ca tataḥ smṛtam /  
kharvaṃ caiva nikharvaṃ ca śaṅkuḥ padmantathaiva ca //

### [3.2.102](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.102)

samudramantyaṃ madhyaṃ ca parārddhaṃ ca paraṃ tataḥ /  
evamaṣṭādaśaitāni sthānāni gaṇanāvidhau //

### [3.2.103](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.103)

śatādīni vijānīyātsaṃjñitāni maharṣibhiḥ /  
kalpasaṃkhyāpravṛttasya parārddho brahmamaḥ smṛtaḥ //

### [3.2.104](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.104)

tāvaccheṣo 'pi kālo 'sya tasyānte pratitiṣṭhate /  
para eva parārddhaśca saṃkhyātaḥ saṃkhyāyā mayā //

### [3.2.105](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.105)

yasmādasya paraṃ viryaṃ paramāyuḥ paraṃ tapaḥ /  
parā śaktiḥ paro dharmaḥ parāvidyā parā dhṛtiḥ //

### [3.2.106](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.106)

paraṃ brahma paraṃ jñānaṃ paramaiśvaryameva ca /  
tasmātparataraṃ bhūtaṃ brahmaṇo yanna vidyate //

### [3.2.107](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.107)

pare sthito hyeṣa paraḥ sarvārthevu tataḥ param /  
saṃkhyātastu paro brahmā tasyārddhasya parārddhatā //

### [3.2.108](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.108)

saṃkhyeyaṃ cāpyasaṃkhyeyaṃ satataṃ cāpi tāntrikam /  
saṃkhyeyaṃ saṃkhyayā dṛṣṭamaparārddhādvibhāṣyate //

### [3.2.109](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.109)

rāśau dṛṣṭe na saṃkhyāsti tadasaṃkhyāstu lakṣṇam /  
ānantyaṃ sikatā dyeṣu hṛṣṭaṃ cānyaṃ tvalakṣaṇam //

### [3.2.110](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.110)

īśvaraistatprasaṃkhyānaṃ śuddhatvāddivyadṛṣṭibhiḥ /  
evaṃ jñānapratiṣṭhatvātsarvaṃ brahmānupaśyati //

### [3.2.111](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.111)

etacchrutvā tu te sarve naimiṣeyāstapasvinaḥ /  
bāṣpaparyākulākṣāstu praharṣādgadgadasvarāḥ //

### [3.2.112](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.112)

papracchurmātāriśvānaṃ sarve te brahmavādinaḥ /  
brahmalokastu bhagavanyāvanmātrāntare prabho //

### [3.2.113](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.113)

yojanāgreṇa saṃkhyātaḥ sādhanaṃ yojanasya tu /  
krośasya ca parīmāṇaṃ śrotumīcchāma tattvataḥ //

### [3.2.114](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.114)

teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā mātariśvā vinītavat /  
uvāca madhuraṃ vākyaṃ yathādṛṣṭaṃ yathākramam //

### [3.2.115](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.115)

vāyuruvāca  
etadvo 'haṃ pravakṣyāmi śruṇudhvaṃ me vivakṣitam /  
avyaktādvyaktabhāgo vai mahānsthūlo vibhāṣyate //

### [3.2.116](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.116)

daśaiva mahato bhāgā bhūtādiḥ sthūla ucyate /  
daśabhāgādhikaṃ cāpi bhūtādiparimāṇakam //

### [3.2.117](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.117)

paramāṇuḥ susūkṣmastu bhāvagrāhyo na cakṣuṣā /  
yadabhedyatamaṃ loke vijñeyaṃ paramāṇuvat //

### [3.2.118](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.118)

jālāntaragate bhānaiṃ yatsūkṣmaṃ dṛśyate rajaḥ /  
prathamaṃ tatpramāṇānāṃ paramāṇuṃ pracakṣate //

### [3.2.119](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.119)

aṣṭānāṃ paramāṇūnāṃ samāvāyo yadā bhavet /  
trasareṇuḥ samākhyātastatpadmaraja ucyate //

### [3.2.120](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.120)

trasareṇavo 'tha ye 'pyaṣṭau rathareṇustu sasmṛtaḥ /  
te 'pyaṣṭau samavāyasthā bālāgraṃ tatsmṛtaṃ budhaiḥ //

### [3.2.121](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.121)

bālāgrāṇyaṣṭalikṣā syādyūkālikṣāṣṭakaṃ bhavet /  
yūkāṣṭakaṃ yavaprāhuraṅgulaṃ tu yavāṣṭakam //

### [3.2.122](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.122)

dvādaśāṅgulaparvāṇi vitastisthānamucyate /  
ratniścāguliparvāṇi vijñeyo hyekaviṃśatiḥ //

### [3.2.123](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.123)

catvāro viṃśatiścaiva hastaḥ syādaṅgulāni tu /  
kiṣkurdviratnirvijñeyo dvicatvāriṃśadaṅgulaḥ //

### [3.2.124](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.124)

ṣaṇṇavatyaṅgulaṃ caiva dhanurāhurmanīṣiṇaḥ /  
etadgavyūtisaṃkhyāyāmādānaṃ dhanuṣaḥ smṛtam //

### [3.2.125](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.125)

dhanurdaṇḍayugaṃ nālī tulyānyastaistathāṅgulaiḥ /  
dhanuṣāṃ triśataṃ nalvamāhuḥ saṃkhyāvido janāḥ //

### [3.2.126](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.126)

dhanuḥ sahasre dve cāpi gavyūtirupadiśyate /  
aṣṭau dhanuḥ sahasrāṇi yojanaṃ tu vidhīyate //

### [3.2.127](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.127)

etena dhanuṣā caiva yojanaṃ tu samāpyate /  
etatsahasraṃ vijñeyaṃ śakrakośāntaraṃ tathā //

### [3.2.128](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.128)

yojanānāṃ ca saṃkhyātaṃ saṃkhyājñānaviśāradaiḥ /  
etena yojanāgreṇa śṛṇudhvaṃ brahmaṇoṃ'tare //

### [3.2.129](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.129)

mahītalātsahasrāṇāṃ rātādūrdhvaṃ divākaraḥ /  
divākarātsahasre tu śate caurddhvaṃ niśākaraḥ //

### [3.2.130](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.130)

pūrṇaṃ śatasahasraṃ tu yojanānāṃ niśākarāt /  
nakṣatramaṇḍalaṃ kṛtsnamupariṣṭātprakāśata //

### [3.2.131](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.131)

śataṃ sahasraṃ saṃkhyātametaddviguṇitaṃ punaḥ /  
grahāntaramathaikaikamūrddhvaṃ nakṣatramaṇḍarāt //

### [3.2.132](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.132)

tārāgrahāṇāṃ sarveṣāmadhyastāccarate budhaḥ /  
tasyorddhvaṃ carate śukrastasmādūrddhvaṃ ca lohitaḥ //

### [3.2.133](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.133)

tato bṛhaspatiścorddhvaṃ tasmādūrddhvaṃ śanaiścaraḥ /  
urddhvaṃ śatasahasraṃ tu yojanānāṃ śanaiścarāt //

### [3.2.134](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.134)

saptarṣimaṇḍalaṃ kṛtsnamupariṣṭātprakāśate /  
ṛṣibhyastu sahasrāṇāṃ śatādūrddhvaṃ vibhāṣyate //

### [3.2.135](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.135)

yo 'sau tārāmaye divye vimāne hrasvarūpake /  
uttānapādaputro 'sau meḍhībhūto dhruvo divi //

### [3.2.136](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.136)

trailokyasyaiṣa utsedho vyākhyāto yojanairmayā /  
manvantareṣu devānāmijyā yatraiva laukikī //

### [3.2.137](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.137)

varṇāśramebhya iṣṭā tu loke 'sminsaṃpravarttate /  
sarvāsāṃ devayonīnāṃ sthitihetuḥ sa vai smṛtaḥ //

### [3.2.138](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.138)

trailokyametadvyākhyātamata ūrddhvaṃ nibodhata /  
dhruvādūrddhvaṃ maharloko yasmiṃste kalpavāsinaḥ //

### [3.2.139](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.139)

ekāyojanakoṭīśā ityevaṃ niścayogataḥ /  
dvīkoṭyāṃ tu maharlokājjanaloko vyavasthitaḥ //

### [3.2.140](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.140)

yatra te brahmaṇaḥ putrā dakṣādyāḥ sādhakāḥ smṛtāḥ //

### [3.2.141](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.141)

vai rājā yatra te devā bhūtadāhavivarjitāḥ /  
ṣaḍguṇaṃ tu tapolokātsatyalokāntaraṃ smṛtam //

### [3.2.142](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.142)

apunarmārako nāma brahmalokaḥ sa ucyate /  
yasminna cyavate bhūyo brahmaṇaṃ ya upāsate //

### [3.2.143](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.143)

ekakoṭiryojanānāṃ pañcāśanniyutāni tu /  
ūrddhvabhāgastatoṃ'ḍasya brahmalokātparaḥ smṛtaḥ //

### [3.2.144](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.144)

caturdaśaiva koṭyastu niyutāni ca pañca ṣaṭ /  
sa caurddhva saṃpracāro 'sya gatyantaścaparaḥ smṛtaḥ //

### [3.2.145](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.145)

dhruvāgrametadvyākhyātaṃ yojanagrādyathāśrutam /  
adhogatīnāṃ vakṣyāmi bhūtānāṃ sthānakalpanām //

### [3.2.146](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.146)

gacchanti ghorakarmāṇaḥ prāṇino yatra karmabhiḥ /  
narako rauravo ghoraḥ śūkarastāla evaṃ ca //

### [3.2.147](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.147)

taptakumbho mahājvālaḥ śabalo 'tha vimohanaḥ /  
kṛmī ca kṛmibhakṣaśca lālābhakṣo viśaṃsanaḥ //

### [3.2.148](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.148)

adhaḥśirāḥ pūyavaho rudhirāndhustathaivaca /  
viṣṭākīrṇaśca narako mūtrakīrṇa stathaiva ca //

### [3.2.149](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.149)

tathā vaitaraṇī kṛṣṇamasipatravanaṃ tathā /  
agnijvālo mahāghoraḥ saṃdaṃśo 'thāśvabhojanaḥ //

### [3.2.150](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.150)

tamaścakṛṣṇasūtraśca lohaścāpyabhijastathā /  
apratiṣṭho 'tha vīciśca narakā hyevamādayaḥ //

### [3.2.151](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.151)

tāmasā narakāḥ sarve yamasya viṣaye sthitāḥ /  
yeṣu duṣkṛtakarmāṇaḥ patantīha vṛthakpṛthak //

### [3.2.152](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.152)

bhūmeradhastātte sarve rauravādyaḥ prakīrttitāḥ /  
raurave kūṭasākṣe tumithyā yaścābhiśasati //

### [3.2.153](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.153)

krūragraha pakṣavādī hyasaktaḥ patate naraḥ /  
rādho godhro bhrūṇahā ca hyagnidātā purasya ca //

### [3.2.154](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.154)

śūkare brahmahā majjetsurāpaḥ svarṇataskaraḥ /  
tāle patetkṣatriyahā hatvā vaiśyaṃ ca majjati //

### [3.2.155](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.155)

brahmahatyā ca yaḥ kuryādyaśca syādgurutalpagaḥ /  
saptakumbheṣvasau gāmī tathā rājabhaṭaśca yaḥ //

### [3.2.156](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.156)

saṃtāpyate vāśvaṇiktathāca dhanarakṣitā /  
sādhvīvikrayakarttā ca yastu bhaktaṃ parityajet //

### [3.2.157](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.157)

mahājvāle duhitaraṃ snuṣāṃ gacchati yastu vai /  
vedaṃ vikrīṇateye ca vedaṃ vai dūṣayanti ye //

### [3.2.158](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.158)

guruṃścaivāvamanyante vākśaraistāḍayanti ca /  
agamyagāmī ca naro narakaṃ śabalaṃ vrajet //

### [3.2.159](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.159)

vimohe patate ghore maryādāṃ yobhinatti vai /  
duriṣṭaṃ kurute yastu kīḍalohaṃ prapadyate //

### [3.2.160](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.160)

devabrāhmaṇavidveṣṭā gurūṇāṃ vāpyapūjakaḥ /  
ratnaṃ dūṣayate yastu kṛmibhakṣe prapadyate //

### [3.2.161](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.161)

paryaśnāti ya eko 'nnaṃ brāhmaṇānsuhṛdo vinā /  
lālābhakṣe sa tiṣṭhettu durgandhe narake gataḥ //

### [3.2.162](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.162)

kāṇḍakarttā kulālaśca niṣkahartā cikitsakaḥ /  
ārāme 'pyagnidātā yaḥ patate sa viśaṃsani //

### [3.2.163](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.163)

asatpratigrahī yaśca tathaivāyājyayājakaḥ /  
nakṣatrairjīvate yaśca naro gacchatyadhomukham //

### [3.2.164](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.164)

kṣīraṃ surāṃ ca lavaṇaṃ lākṣāṃ gandhaṃ rasaṃ tilān evamādīni vikrīṇanghore pūyavahe patet //

### [3.2.165](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.165)

yaḥ kukkuṭānnibadnāti mārjārānsūkarāṃstathā /  
pakṣiṇaśca mṛgāñchāgānso 'pyenaṃ narakaṃ vrajet //

### [3.2.166](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.166)

ajāviko māhiṣikastathā cakradhvajī ca yaḥ /  
raṅgopajīvako vipraḥ śākanirgrāmayājakaḥ //

### [3.2.167](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.167)

agāradāhī garadaḥ kuṇḍāśī somavikrayī /  
surāpo māsabhakṣaśca tathā ca paśughātakaḥ //

### [3.2.168](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.168)

viśastā mahiṣādīnāṃ mṛgahantā tathaiva ca /  
parvakāraśca mūcī ca yaśca syānmitraghātakaḥ //

### [3.2.169](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.169)

rudhirāndhau patantyete hyevamāhurmanīṣiṇaḥ /  
upaviṣṭaṃ bhoktumatha paṅktyāṃ vai vañcayanti ye //

### [3.2.170](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.170)

patanti narake ghore viḍbhuje nātra saṃśayaḥ /  
mṛṣāvādī naro yaśca tathā prākrośako 'śubhaḥ //

### [3.2.171](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.171)

patate narake ghore mūtrākīrṇe sa pāpakṛta /  
madhugrāhābhihantāro yānti vaitagṇīṃ narāḥ //

### [3.2.172](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.172)

unmattāścittabhagnāścaśaucācāravivarjitāḥ /  
krodhanā duḥkhadā ye ca kuhakāḥ kṛṣṇagāminaḥ //

### [3.2.173](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.173)

asipatra vanacchadakṛto hyorabhrikāśca ye /  
karttanaṣu vikṛtyanta mṛgavyādhaḥ sudāruṇaiḥ //

### [3.2.174](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.174)

āśrama pratyavasitā hyagnijvāle patanti vai /  
bhakṣyante śyāmaśabalairayastuḍaśva vāyasaiḥ //

### [3.2.175](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.175)

iṣṭāpūrtavratālopātsaṃdaṃśe narake patet /  
skandante ye divāsvapne vratino brahmacāriṇaḥ //

### [3.2.176](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.176)

putrairadhyāpitā ye ca putrairākṣāpitāśca ye /  
te sarva narakaṃ yānti niyataṃ tu śvabhojanam //

### [3.2.177](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.177)

varṇāśramaviruddhā ye krodhaharṣasamanvitāḥ /  
karmāṇi ye tu kurvanti sarve nirayavāsinaḥ //

### [3.2.178](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.178)

upariṣṭātsthito ghora uṣṇātmā rauravo mahān /  
sudāruṇastu śītātmā tasyādhastāttapaḥ smṛtaḥ //

### [3.2.179](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.179)

evamādikrameṇaiva varṇyamānānnibodhata /  
bhūmeradhastātsaptaiva narakāḥ parikīrttitāḥ //

### [3.2.180](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.180)

adharmasūtayaste syurandhatāmisrakādayaḥ /  
rauravaḥ prathamasteṣāṃ mahāraurava eva ca //

### [3.2.181](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.181)

asyādhaḥ punarapyanyaḥ śītastapa iti smṛtaḥ /  
tṛtīyaḥ kālasūtraḥ syānmahāhirvividhaḥ smṛtaḥ //

### [3.2.182](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.182)

apratiṣṭhaścaturthaḥ syāda vīciḥ pañcamaḥ smṛtaḥ /  
lohaḥ ṣaṣṭhaḥ smṛtasteṣāmavidheyastu saptamaḥ //

### [3.2.183](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.183)

ghorātvādrauravaḥ proktaḥ soṣṇako dahanaḥ smṛtaḥ /  
sudāruṇastu śītātmā tsyādhastāttapo 'dhamaḥ //

### [3.2.184](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.184)

savāṃ nikṛntanaḥ prokto kālasūtro 'tidāruṇaḥ /  
apratiṣṭhe sthitirnāsti bhramastasminsadā smṛtaḥ //

### [3.2.185](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.185)

avīcirdāruṇaḥ prokto yantrasaṃpīḍanācca saḥ /  
tasmātsudāruṇo lohaḥ karmaṇāṃ śrayaṇācca saḥ //

### [3.2.186](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.186)

tathābhūtaśarītvādavidheyastu sa smṛtaḥ /  
pīḍābandhavadhāsaṃgādapratīkāralakṣaṇaḥ //

### [3.2.187](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.187)

ūrddhvādhaḥ saṃgatāste tu nirālokāśca te smṛtāḥ /  
duḥkhotkarṣastu sarveṣu hyadharmasya nimittataḥ //  
ūrddhvalokaiḥ samāvetau nirālokau ca tāvubhau /  
kūṭāgārapra māṇaiśca śarīraistatra nārakāḥ //

### [3.2.188](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.188)

upabhogasamarthaistu sadyo jāyanti karmabhiḥ /  
duḥkhaprakarṣaścograstu teṣu sarveṣu vai smṛtaḥ //

### [3.2.189](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.189)

upabhogasamarthaistu sadyo jāyanti karmabhiḥ /  
duḥkhaprakarṣaścograstu teṣu sarveṣu vai smṛtaḥ //

### [3.2.190](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.190)

yātanāścāpyasaṃkhyeyā nārakāṇāṃ tathā smṛtāḥ /  
tatrānubhūyate duḥkhaṃ kṣīṇe karmaṇi vai punaḥ //

### [3.2.191](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.191)

tiryagyonau prasūyante karmaśeṣeṇa teṃ'tataḥ /  
devāṃśca tārakāścaiva hyūrddhvaṃ cādhaśca saṃsthitāḥ //

### [3.2.192](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.192)

dharmādharmanimittena sadyo jāyanti mūrttayaḥ /  
upabhogārthamutpattiraupapattikakarmataḥ //

### [3.2.193](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.193)

paśyanti nārakāndevā hyadhovaktrā hyaghogatān /  
nārakāṃśca tathā devānsarvānpaśyaṃ tyadhemukhān //

### [3.2.194](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.194)

anayostulyatā yasmāddhāramāśca svabhāvataḥ /  
tasmādūrddhvamadhobhāvo lokāloke na vidyate //

### [3.2.195](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.195)

eṣā svābhāvikī saṃjñā lokāloke pravarttate /  
athābruvanpunarvāyuṃbrāhmaṇāḥ satriṇastadā //

### [3.2.196](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.196)

ṛṣaya ūcuḥ  
sarveṣāmeva bhūtānāṃ lokālokanivāsinām /  
saṃsāre saṃsarantīha yāvantaḥ prāṇinaśca te //

### [3.2.197](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.197)

saṃkhyāyā parisaṃkhyāya tānnaḥ prabrūhi kṛtsnaśaḥ /  
ṛṣīṇāṃ tadvacaḥ śrutvā maruto vākyamabravīt //

### [3.2.198](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.198)

vāyuruvāca  
na śakyaṃ divyayā dṛṣṭyā jñātuṃ jñānena vā punaḥ /  
cakṣuṣā vai prasaṃkhyātumato hyante na ca dvijāḥ //

### [3.2.199](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.199)

anādhyānādameyatvānnaiva praśno vidhīyate /  
brahmaṇā saṃjñitaṃ yattu saṃkhyayā tannibodhata //

### [3.2.200](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2.200)

yaḥ sahasratamo bhāgaḥ sthāvarāṇāṃ bhavediha /  
pārthivāḥ kṛmayastāvatsaṃsekādyeṣu saṃbhavaḥ //

_First 200 of 318 passages. [Read on](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2)_

## Linked texts (3)

- [Vāyupurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.39.3) — Vyāsa, Sanskrit
- [Garuḍapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.garuda.2.3.50) — Vyāsa, Sanskrit
- [Bakhshālī Manuscript](https://indike.org/pramana/in.astro.ganita.patibija.bakhshali.p126) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.2) · Pramāṇa
