<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Purāṇas](https://indike.org/pramana/in.purana) › [Brahmandapurana](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda) › 3.4

# Brahmandapurana 3.4

Brahmāṇḍapurāṇa 3.4

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [3.4.73](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.73) — 1 part

### [3.4.1](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.1)

ṛṣaya ūcuḥ  
śrutaṃ sumahadākhyānaṃ bhavatā parikīrttitam /  
prajānāṃ manubhiḥ sārddhaṃ devānāmṛṣibhiḥ saha //

### [3.4.2](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.2)

pitṛgandharvabhūtānāṃ piśācoragarakṣasām /  
daityānāṃ dānavānāṃ ca yakṣāṇāmeva pakṣiṇām //

### [3.4.3](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.3)

atyadbhutāni karmāṇi vividhā dharmaniścayāḥ /  
vicitrāśca kathāyogā janma cāgryamanuttamam //

### [3.4.4](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.4)

tatkathyamānamasmākaṃ bhavatā ślakṣṇayā girā /  
manaḥ karṇasukhaṃ saute prīṇātyamṛtasannibham //

### [3.4.5](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.5)

evamārādhya te sūtaṃ satkṛtya ca maharṣayaḥ /  
papracchuḥ sattriṇaḥ sarve punaḥ sargapravarttanam //

### [3.4.6](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.6)

kathaṃ suta mahāprājña punaḥ sargaḥ prapatsyate /  
bandheṣu saṃpralīneṣu guṇasāmye tamomaye //

### [3.4.7](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.7)

vikāreṣvavisṛṣṭeṣu hyavyakte cātmani sthite /  
apravṛtte brahmaṇā tu sahasā yojyagaistadā //

### [3.4.8](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.8)

kathaṃ prapatsyate sargastannaḥ prabrūhi pṛcchatām /  
evamuktastataḥ sūtastadāsau lomaharṣaṇaḥ //

### [3.4.9](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.9)

vyākhyātumupacakrāma punaḥ sargapravarttanam /  
atra vo varttayiṣyāmi yathā sargaḥ prapatsyate //

### [3.4.10](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.10)

pūrvavatsa tu vijñeyaḥ samāsāttannibodhata /  
dṛṣṭenaivānumeyaṃ ca tarkaṃ vakṣyāmi yuktitaḥ //

### [3.4.11](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.11)

yasmādvāco nivarttante tvaprāpya manasā saha /  
avyakta vatparokṣatvādgahanaṃ taddurāsadam //

### [3.4.12](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.12)

vikāraiḥ pratisaṃsṛṣṭo guṇaḥ sāmyena varttate /  
pradhānaṃ puruṣāṇāṃ ca sādharmyeṇaiva tiṣṭhati //

### [3.4.13](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.13)

dharmādharmauṃ pralīyete hyavyakte prāṇināṃ sadā /  
sattvamātrātmako dharmo guṇe sattve pratiṣṭhitaḥ //

### [3.4.14](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.14)

tamomātrātmako dharmo guṇe tamasi tiṣṭhati /  
avibhāgena tāvetau guṇasāmye sthitāvubhau //

### [3.4.15](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.15)

sarvaṃ kāryaṃ buddhipūrvaṃ pradhānasya prapatsyate /  
buddhipūrvaṃ kṣetrajña adhiṣṭhāsyati tānguṇān //

### [3.4.16](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.16)

evaṃ tānabhimānena prapatsyati punastadā /  
yadā pravarttitavyaṃ tu kṣetrakṣetrajñayor dvayoḥ //

### [3.4.17](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.17)

bhojyabhoktṛtvasaṃbandhāḥ prapatsyante ca tāvubhau /  
tasmādakṣaramavyaktaṃ sāmye sthitvā guṇātmakam //

### [3.4.18](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.18)

kṣetrajñādhiṣṭhitaṃ tatra vaipamyaṃ bhajate tu tat /  
tataḥ prapatsyate vyaktaṃ kṣetrakṣetrajñayordvayoḥ //

### [3.4.19](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.19)

kṣetrajñādhiṣṭhitaṃ sattvaṃ vikāraṃ janayiṣyati /  
mahadādyaṃ viśeṣāntaṃ caturviṃśaguṇātmakam //

### [3.4.20](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.20)

kṣetrajñasya pradhānasya puruṣasya pravartsyataḥ /  
ādidevaḥ pradhānasyānugrahāya prajakṣate //

### [3.4.21](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.21)

anādyau varamutpādau ubhau sūkṣmau tu tau smṛtau /  
anādisaṃyogayutau sarvaṃ kṣetrajñameva ca //

### [3.4.22](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.22)

abuddhipūrvakaṃ yuktamāśaktau tu varau tadā /  
apratyayamamoghaṃ ca sthitāvudakamatsyavat //

### [3.4.23](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.23)

pravṛttapūrvauṃ tau pūrvaṃ punaḥ sarvaṃ prapatsyate /  
ajñā guṇaiḥ pravarttante rajaḥsattvatamo 'bhidhaiḥ //

### [3.4.24](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.24)

pravṛttikāle rajasābhipanno mahattvabhūtādiviśeṣatāṃ ca /  
viśeṣatāṃ cendriyatāṃ ca yāti guṇāvasānauṣadhibhirmanuṣyaḥ //

### [3.4.25](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.25)

satyābhidhyāyinastasya dhyāyinaḥ sannimittakam /  
rajaḥ sattvatamovyaktā vidharmāṇaḥ parasparam //

### [3.4.26](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.26)

ādyantaṃ vai pravatsyante kṣetramajñāmvu sarvaśaḥ /  
saṃsiddhakāryakaraṇā utpadyante 'bhimāninaḥ //

### [3.4.27](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.27)

sarve sattvāḥ prapadyante hyavyaktātpūrvameva ca /  
prāksṛtau ye tvasuvahāḥ sādhakāścāpyasādhakāḥ //

### [3.4.28](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.28)

asaṃśāntāstu te sarve sthānaprakaraṇaiḥ saha /  
kāryāṇi pratipatsyante utpatsyante punaḥ punaḥ //

### [3.4.29](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.29)

guṇamātrātmakāveva dharmādharmauṃ parasparam /  
ārapsaṃte hi cānyonyaṃ vareṇānugraheṇa vā //

### [3.4.30](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.30)

śarvastulyaprasṛṣṭyartha sargādau yāti vikriyām /  
guṇāstaṃ pratidhīyante tasmāttattasya rocate //

### [3.4.31](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.31)

guṇāste yāni karmāṇi prāksṛṣṭyāṃ pratipedire /  
tānyeva pratipadyante sṛjyamānāḥ punaḥ punaḥ //

### [3.4.32](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.32)

hiṃsrāhiṃsre mṛdukūre dharmādharmāvṛtānṛte /  
tadbhāvitāḥ prapadyante tasmāttattasya rocate //

### [3.4.33](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.33)

mahābhūteṣu nānātvamindriyārtheṣu mūrttiṣu /  
viprayogaśca bhūtānāṃ guṇebhyaḥ saṃpravarttate //

### [3.4.34](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.34)

ityeṣa vo mayā khyātaḥ punaḥ sargaḥ samāsataḥ /  
samāsādeva vakṣyāmi brahmaṇo 'tha samudbhavam //

### [3.4.35](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.35)

avyaktātkāraṇāttasmānnityātsadasadātmakāt /  
pradhānapuruṣābhyāṃ tu jāyate ca maheśvaraḥ //

### [3.4.36](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.36)

sa punaḥ saṃbhāvayitā jāyate brahmasaṃjñitaḥ /  
sṛjate sa punarlokānabhimāna guṇātmakān //

### [3.4.37](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.37)

ahaṅkārastu mahatastasmādbhūtāni cātmanaḥ /  
yugapatsaṃpravarttante bhūtānyevendriyāṇi ca //

### [3.4.38](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.38)

bhūtabhedāśca bhūtebhya iti sargaḥ pravarttate /  
vistarāvayavasteṣāṃ yathāprajñaṃ yathāśrutam /  
kīrttyato vo yathāpūrvaṃ tathaivāpyupadhāryatām //

### [3.4.39](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.39)

etacchrutvā naimiṣeyā stadānīṃ lokotpattiṃ susthitiṃ cāpyayaṃ ca /  
tasminsatre 'vabhṛthaṃ prāpya śuddhāḥ puṇyaṃ lokamṛṣayaḥ prāpnuvanti //

### [3.4.40](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.40)

yathā yūyaṃ vidhinā devātādīniṣṭvā caivāvabhṛthaṃ prāpya śuddhāḥ /  
tyaktvā dehānāyuṣoṃ'te kṛtārthāḥ puṇyaṃ lokaṃ prāpya modadhvamevam //

### [3.4.41](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.41)

ete te naimiṣeyā vai dṛṣṭvā spṛṣṭvā ca vai tadā /  
jagmuścāvabhṛthasnātāḥ svargaṃ sarve tu satriṇaḥ //

### [3.4.42](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.42)

viprāstathā yūyamapi iṣṭā bahuvidhairmakhaiḥ /  
āyuṣoṃ'te tataḥ svargaṃ gantāraḥ stha dvijottamāḥ //

### [3.4.43](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.43)

prakriyā prathamaḥ pādaḥ kathāyāstu parigrahaḥ /  
anuṣaṅga upoddhāta upasaṃhāra eva ca //

### [3.4.44](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.44)

evameva catuḥpādaṃ purāṇaṃ lokasammatam /  
uvāca bhāgavānsakṣādvāyulokahite rataḥ //

### [3.4.45](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.45)

naimiṣe satramā sādya munibhyo munisattama /  
tatprasādaṃ ca saṃsiddhaṃ bhūtotpattilayānvitam //

### [3.4.46](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.46)

prādhānikīmimāṃ sṛṣṭiṃ tathaiveśvarakāritām /  
samyagviditvā medhāvī na mohamadhigacchati //

### [3.4.47](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.47)

idaṃ yo brāhmaṇo vidvānitihāsaṃ purātanam /  
śṛṇuyācchrāvayedvāpi tathādhyāpayate 'pi ca //

### [3.4.48](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.48)

sthāneṣu sa mahendrasya modate śāśvatīḥ samāḥ /  
brahmasāyujyago bhūtvā brahmaṇā saha modate //

### [3.4.49](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.49)

teṣāṃ kīrtimatāṃ kīrtiṃ prajeśānāṃ mahātmanām /  
prathayanpṛthivīśānāṃ brahmabhūyāya gacchati //

### [3.4.50](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.50)

dhanyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ puṇyaṃ vedaiśca saṃmitam /  
kṛṣṇadvaipāyanenoktaṃ purāṇa brahmavādinā //

### [3.4.51](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.51)

manvantareśvarāṇāṃ ca yaḥ kīrtiṃ prathayedimām /  
devatānāmṛṣīṇāṃ ca bhūridravimatejasām //

### [3.4.52](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.52)

sa sarvairmucyate pāpaiḥ puṇyaṃ ca mahadāpnuyāt /  
yaścedaṃ śrāvayedvidvānsadā parvaṇi parvaṇi //

### [3.4.53](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.53)

dhūtapāpmā jitasvargo brahmabhūyāya kalpate /  
yaścedaṃ śrāvayecchrāddhe brāhmaṇān pādamantataḥ //

### [3.4.54](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.54)

akṣeyaṃ sarvakāmīyaṃ pitṝṃstacchopatiṣṭhate /  
yasmātpurā hyaṇantīdaṃ purāṇaṃ tena cocyate //

### [3.4.55](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.55)

niruktamasya yo veda sarvapāpaiḥ pramucyate /  
tathaiva triṣu varṇeṣu ye manuṣyā adhīyate //

### [3.4.56](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.56)

itihāsamimaṃ śrutvā dharmāya vidadhe matim /  
yāvantyasya śarīreṣu romakūpāni sarvaśaḥ //

### [3.4.57](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.57)

tāvatkoṭisahasrāṇi varṣāṇi divi modate /  
brahmasāyujyago bhūtvā daivataiḥ saha modate //

### [3.4.58](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.58)

sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ pavitraṃ ca yaśasvi ca /  
brahmā dadau śāstramidaṃ purāṇaṃ mātariśvane //

### [3.4.59](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.59)

tasmāccośanasā prāptaṃ tasmāccāpi bṛhaspatiḥ /  
bṛhaspatistu provāca savitre tadanantaram //

### [3.4.60](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.60)

savitā mṛtyave prāha mṛtyuścendrāya vai punaḥ /  
indraścāpi vasiṣṭhāya so 'pi sārasvatāya ca //

### [3.4.61](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.61)

sārasvatastridhāmne 'tha tridhāmā ca śaradvate /  
śaradvāṃstu triviṣṭāya soṃ'tarikṣāya dattavān //

### [3.4.62](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.62)

carṣiṇe cāntarikṣo vai so 'pi trayyāruṇāya ca /  
trayyāruṇāddhanañjayaḥ sa vai prādātkṛtañjaye //

### [3.4.63](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.63)

kṛtañjayāttṛṇañjayo bharadvājāya so 'pyatha /  
gautamāya bharadvājaḥ so 'pi niryyantare punaḥ //

### [3.4.64](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.64)

niryyantarastu provāca tathā vājaśravāya vai /  
sa dadau somaśuṣmāya sa cādāttṛṇabindave //

### [3.4.65](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.65)

tṛṇabindustu dakṣāya dakṣaḥ provāca śaktaye /  
śakteḥ parāśaraścāpi garbhasthaḥ śrutavānidam //

### [3.4.66](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.66)

parāśarājjātukarṇyastasmāddvaipāyanaḥ prabhuḥ /  
dvaipāyanā tpunaścāpi mayā prāptaṃ dvijottama //

### [3.4.67](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.67)

mayā caitatpunaḥ proktaṃ putrāyāmitabuddhaye /  
ityeva vākyaṃ brahmādiguruṇāṃ samudātdṛtam //

### [3.4.68](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.68)

namaskāryāśca guravaḥ prayatnena manīṣibhiḥ /  
dhanyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ puṇyaṃ sarvārthasādhakam //

### [3.4.69](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.69)

pāpaghnaṃ niyamenedaṃ śrotavyaṃ brāhmaṇaiḥ sadā /  
nāśucau nāpi pāpāya nāpyasaṃvatsaroṣite //

### [3.4.70](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.70)

nāśraddadhāne 'viduṣe nāputrāya kathañcana /  
nāhitāya pradātavyaṃ pavitramidamuttamam //

### [3.4.71](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.71)

avyaktaṃ vai yasya yoniṃ vadanti vyaktaṃ dehaṃ kālametaṃ gatiṃ ca /  
vahnirvaktraṃ candrasūryauṃ ca netrediśaḥ śrotre ghrāṇamāhuśca vāyum //

### [3.4.72](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.72)

vāco vedā antarikṣaṃ śarīraṃ kṣitiḥ pādāstārakā romakūpāḥ /  
sarvāṇi dyaurmastakāni tvatho vai vidyāścaivopaniṣadyasya puccham //

### [3.4.73](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.73)

taṃ devadevaṃ jananaṃ janānāṃ yajñātmakaṃ satyalokapratiṣṭham /  
varaṃ varāṇāṃ varadaṃ maheśvaraṃ brahmāṇamādiṃ prayato namasye //

### [3.4.73.p1](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4.73.p1)

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte dvādaśasāharsyāṃ saṃhitāyāṃ uttarabhāge caturthaṃ upasaṃhārapāde brahmāṇḍāvarttaṃ nāma caturtho 'dhyāyaḥ

## Linked texts (1)

- [Vāyupurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.vayu.2.41.2) — Vyāsa, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4](https://indike.org/pramana/in.purana.brahmanda.3.4) · Pramāṇa
