Brahmavaivartapurana 2.61: adhyāyaḥ 61
Brahmavaivartapurāṇa 2.61
- Language
- Sanskrit
Contents
adhyāyaḥ 61
2.61.48.1
nārada uvāca ..
tataḥ paraṃ kiṃ rahasyaṃ babhūvāsuradevayoḥ ..
śrotumicchāmi bhagavanparaṃ kautūhalaṃ mama .. 1 ..
nārāyaṇa uvāca ..
brahmā jagāma nilayaṃ śukrasya ca mahātmanaḥ ..
nānādaityagaṇākīrṇaṃ ratnamaṇḍapabhūṣitam .. 2 ..
pañcāśatkoṭibhiḥ śiṣyaiḥ parītaṃ brahmavādibhiḥ ..
saptabhiḥ parikhābhiśca veṣṭitaṃ durgameva ca .. 3..
rakṣitaṃ rakṣakagaṇairdaityaiśca śatakoṭibhiḥ ..
padmarāgairviracitaiḥ prāvāraiḥ pariśobhitam .. 4 ..
dadarśa jagatāṃ dhātā sabhāyāṃ bhṛgunandanam ..
stutaṃ munigaṇairdaityai ratnasiṃhāsanasthitam .. 5 ..
japantaṃ paramaṃ brahma kṛṣṇamātmānamīśvaram ..
koṭisūryyaprabhaṃ śaśvajjvalantaṃ brahmatejasā .. 6 ..
dṛṣṭvā pautraṃ prabhāyuktaṃ vidhātā hṛṣṭamānasaḥ ..
ātmānaṃ kṛtinaṃ mene putraṃ pautraṃ ca nārada .. 7 ..
dṛṣṭvā pitāmahaṃ śukro dhātāraṃ jagatāṃ prabhum ..
utthāya sahasā bhītaḥ praṇanāma kṛtāñjaliḥ .. 8 ..
ādāya pūjayāmāsa copacārāṃstu ṣoḍaśa ..
tuṣṭāva parayā bhaktyā sambhrameṇa yathāgamam .. 9 ..
vidyā mantrapradātāraṃ dātāraṃ sarvasampadām ..
svakarmaṇāṃ ca phaladaṃ sarveṣāṃ viśvato varam .2.61.10..
śukrasya stavanenaiva santuṣṭo jagatāṃ patiḥ..
avaruhya rathāttūrṇamavasattatra saṃsadi .. 11 ..
śukreṇa śirasā dattaratnasiṃhāsane vare..
tejasā jvalite ramye nirmite viśvakarmaṇā.. .. 12 ..
śukraḥ praṇamya brahmāṇaṃ kumāraṃ śakunaṃ kratum ..
vasiṣṭhaṃ ca marīciṃ ca sanandaṃ ca sanātanam .. 13 ..
kapilaṃ vai pañcaśikhaṃ voḍhumaṃgirasaṃ mune ..
dharmaṃ māṃ ca naraṃ bhaktyā praṇanāma kṛtāñjaliḥ ..14..
pratyekaṃ pūjayāmāsa sādaraṃ ca yathocitam ..
2.61.48.2
siṃhāsaneṣu ratneṣu vāsayāmāsa dhārmikaḥ .. 15 ..
prahṛṣṭavadanāḥ sarve praṇemurditinandanāḥ ..
ṛṣisaṃghāśca dhātāraṃ tuṣṭuvuśca yathāgamam .. 16 ..
sarvānsaṃstūya sa kaviravocatsampuṭāñjaliḥ ..
sāśrunetraḥ sapulakaḥ praṇato vinayānvitaḥ .. 17 ..
śukra uvāca ..
adya me saphalaṃ janma jīvitaṃ ca sujīvitam ..
svayaṃ vidhātā bhagavānsākṣāddṛṣṭaḥ svamandire .. 18 ..
sākṣāddṛṣṭāśca tatputrā bhagavantaḥ sanātanāḥ ..
tuṣṭaḥ kṛṣṇo'tha māmevaṃ paramātmā parātparaḥ .. 19 ..
kṛtārthaṃ kartumīśā māṃ yuṣmākaṃ svāgataṃ śiśum ..
svātmārāmeṣu kuśalapraśnamevaṃ viḍambanam .. 2.61.20 ..
pavitraṃ kartumīśā māṃ heturāgamane'tra vaḥ ..
aparaṃ brūtha kiṃ vā'pi śāsta naḥ karavāmi kim .. 21 ..
brahmovāca ..
udvignaściravicchedāttvāṃ pautraṃ draṣṭumāgataḥ ..
vicchedaḥ putrapautrāṇāṃ maraṇādatiricyate .. 22 ..
kuśalaṃ te muniśreṣṭha putrayoścāpi yoṣitaḥ ..
kuśalaṃ te svadharmāṇāṃ kāmyānāṃ tapasāmapi .. 23 ..
dine dine'paricchannaṃ śrīkṛṣṇārcanamīpsitam ..
sva guroḥ sevanaṃ nityamavicchinnaṃ bhavettava .. 24 ..
gurviṣṭayoḥ pūjanaṃ ca sarvamaṅgalakāraṇam ..
pāpādhirogaśokaghnaṃ puṇyaharṣapradaṃ śubham.. .. 29 ..
abhīṣṭadevaḥ santuṣṭo gurau tuṣṭe nṛṇāmiha ..
iṣṭadeve ca santuṣṭe santuṣṭāḥ sarvadevatāḥ .. 26 ..
gururvipraḥ suro ruṣṭo yeṣāṃ pātakināmiha ..
teṣāṃ ca kuśalaṃ nāsti vighnastasya pade pade .. 27 ..
tuṣṭaśca satataṃ vatsa śrīkṛṣṇaḥ prakṛteḥ paraḥ ..
sarvāntarātmā bhagavāṃstava bhaktyā ca nirguṇaḥ .. 28 ..
tava tuṣṭo gururahaṃ vidhātā jagatāmapi ..
2.61.48.3
mayi tuṣṭe haristuṣṭo harau tuṣṭe tu devatāḥ ..29..
sāmprataṃ śṛṇu me dhīmannatrāgamanakāraṇam ..
preṣitasya surāṇāṃ ca viśvasaṃhartureva ca .. 2.61.30 ..
śivasya guruputrasya sādhvīṃ tārāṃ bṛhaspateḥ ..
apahṛtya niśānāthastavaiva śaraṇāgataḥ .. 31 ..
śambhurdharmaśca sūryyaśca śakro'nantaśca putraka ..
ādityā vasavo rudrā dikpālāśca digīśvarāḥ .. 32 ..
yuddhāyāyānti sannaddhāstisraḥ koṭyaśca devatāḥ ..
nāgāḥ kimpuruṣāścaiva yakṣarākṣasaguhyakāḥ .. 33 ..
bhūtāḥ pretāḥ piśācāśca kūṣmāṇḍā brahmarākṣasāḥ ..
kirātāścaiva gandharvāḥ samudrapuline'dhunā .. 34 ..
tārakāmayasaṃgrāme madhyastho 'haṃ sutaiḥ saha ..
dehi tārāṃ raṇaṃ kiṃ vā tyaja candraṃ ca kāminam ..35..
śukra uvāca ..
āgacchantu surāḥ sarve sannaddhā raṇadurmadāḥ..
yotsye vinā maheśaṃ ca sarveṣāṃ ca guruṃ param ..36..
daityā ūcuḥ .. ubhayeṣāṃ guruḥ śambhurmānyo vandyaśca sarvadā ..
dharmaśca sākṣī sarveṣāṃ tvameva ca pitāmahaḥ ..37..
anyāṃśca tṛṇatulyāṃśca nahi manyāmahe vayam ..
āgacchantu ca yotsyāmo vraja brūhi jagadguro.. .. 38 ..
kṛpayā guruputrasya yadyāyāti maheśvaraḥ ..
āgneyāstraṃ prayokṣyāmaḥ paścādyotsyāmahe prabho .. 39 ..
brahmovāca ..
kālāgnirudraḥ saṃharttā viśvasya balināṃ varaḥ ..
he vatsāstena sārddhaṃ ca ko vā yuddhaṃ kariṣyati .. 2.61.40 ..
bhadrakālī jaganmātā khaḍgakharpara dhāriṇī ..
tayā durddharṣayā sārddhaṃ ko vā yuddhaṃ kariṣyati .. 41 ..
sā sahasrabhujā devī muṇḍamālāvibhūṣaṇā ..
yojanāyatavaktrā ca daśayojanavistṛtā .. 42 ..
saptatālapramāṇāśca yasyā dantā bhayānakāḥ ..
2.61.48.4
krośapramāṇajihvā ca māhālolā bhayaṅkarī .. .. 43 ..
atīva raudrā sannaddhā bhīmāḥ śaṃkarakiṃkarāḥ ..
atibhīmā bhairavāśca nandī ca raṇakarkaśaḥ .. 44 ..
śivasya pārṣadāḥ sarvaṃ mahābalaparākramāḥ ..
vīrabhadrādayaḥ śūrāḥ koṭisūryyasamaprabhāḥ .. 45 ..
sahasramūrdhnaḥ śeṣasya phaṇāmaṇḍalabhūṣaṇam ..
viśvaṃ sarṣapatulyaṃ ca ko vā yoddhā ca tatsamaḥ..46..
kālāgnirudraḥ saṃharttā yasya śambhośca kiṃkaraḥ..
śūlinastripuraghnasya jvalato brahmatejasā..47..
yasya pāśupatāstreṇa durnivāryeṇa putrakāḥ ..
bhasmībhūtaṃ bhavedviśvaṃ daityānāṃ caiva kā kathā ..48.
2.61.98.1
yasya śūlena bhinnaśca śaṅkhacūḍaḥ pratāpavān ..
sudāmā pārṣadavaraḥ kṛṣṇasya paramātmanaḥ..49..
trikoṭisūryyasadṛśastejasvī paramādbhutaḥ ..
rādhākavacakaṇṭhaśca sarvadaityajaneśvaraḥ ..2.61.50..
madhukaiṭabhayorhantā hiraṇyakaśipośca yaḥ ..
sa ca viṣṇuḥ samāyāti śvetadvīpātsvayaṃ prabhuḥ .. 51 ..
ityuktvā jagatāṃ dhātā virarāma ca saṃsadi ..
prahasyovāca daiteyo dānavānāmadhīśvaraḥ .. 52 ..
prahrāda uvāca ..
namastubhyaṃ jagaddhātaḥ sarveṣāṃ prāktaneśvara ..
sarvapūjyaḥ sarvanāthaḥ kiṃ vakṣyāmi tavāgrataḥ .. 53 ..
hiraṇyakaśiporhantā madhukaiṭabhayośca yaḥ ..
sā kalā yasya kṛṣṇasya paripūrṇatamasya ca .. .. 54 ..
sarvāntarātmanastasya cakraṃ nāma sudarśanam ..
asmākaṃ lokamasmāṃśca taddrāgdhakṣyati dussaham .. 55 ..
tato na balavāñchambhurna ca pāśupataṃ vidhe ..
na ca kālī na śeṣaśca na ca rudrādayaḥ surāḥ .. 56 ..
yasya lomasu viśvāni nikhilāni jagatpate ..
sarvādhārasya ca vibhoḥ sthūlātsthūlatarasya ca .. 97 ..
ṣoḍaśāṃśo bhagavataḥ sa caiva hi mahānvirāṭ ..
ananto nahi tatsthūlo na kālī bṛhatī tataḥ .. 58 ..
āgacchantu surāḥ sarve yuddhaṃ kurvantu sāmpratam ..
na bibhemi śarebhyaśca na ca pāśupatāddharāt .. 59 ..
namastasmai bhagavate śivāya śivarūpiṇe ..
namo'nantāya sādhubhyo vaiṣṇavebhyaḥ prajāpate .. 2.61.60 ..
śrīkṛṣṇasya prasādena nirbhayo'haṃ nirāmayaḥ ..
na me svātmabalaṃ brahmaṃstadbalaṃ yatprabhorbalam .. 61 ..
svapāpena mṛtastāto purā vai viṣṇunindayā ..
nirbandhācchaṅkhacūḍaśca darpācca madhukaiṭabhau .. 62 ..
tripuraḥ kiṅkaro'smākaṃ vīratvena na gaṇyate ..
2.61.98.2
tathā'pi preritastena sa rathastho maheśvaraḥ .. 63 ..
ityuktvā dānavaśreṣṭho virarāma ca saṃsadi ..
uvāca jagatāṃ dhātā punareva ca nārada .. 64 ..
brahmovāca ..
vināśakāraṇaṃ yuddhamubhayordaityadevayoḥ..
suprītyā caraṇaṃ vatsa sarvamaṅgalakāraṇam .. 65 ..
tārāṃ bhikṣāṃ dehi mahyaṃ bhikṣukāya ca vedhase ..
vimukhe bhikṣuke rājangṛhasthaḥ sarvapāpabhāk .. 66 ..
sanatkumāra uvāca ..
svakīrtiṃ rakṣa rājendra siṃhastvaṃ suradaityayoḥ ..
yasya bhikṣurjagaddhātā tasya kīrteśca kā kathā .. 67 ..
sanātana uvāca ..
na jitastvaṃ surendraiśca brahmeśānapurogamaiḥ ..
rakṣitaḥ kṛṣṇacakreṇa vaiṣṇavaḥ puṇyavāñchuciḥ .. 68 ..
sanandana uvāca ..
yasyeṣṭadevaḥ sarvātmā śrīkṛṣṇaḥ prakṛteḥ paraḥ ..
guruśca vaiṣṇavaḥ śukraḥ sa ca kena jito mahān .. 69 ..
sanaka uvāca ..
puṇyavānna jitaḥ kena jitaḥ pāpī svapātakaiḥ ..
puṇyadīpo na nirvāti pāṣaṇḍenaiva vāyunā .. 2.61.70 ..
ṛṣaya ūcuḥ ..
dehi tārāṃ mahābhāga candra prāṇādhikaṃ guroḥ ..
svakīrtiṃ rakṣa suciraṃ prārthayāmaḥ punaḥ punaḥ .. 71 ..
prahrāda uvāca ..
sthite madīśvare sākṣānnahi bhṛtyo virājate ..
karttāraṃ brūhi mannāthaṃ guruṃ śukraṃ satāṃ varam .. 72 ..
śiṣyāṇāmādhipatye ca sādhūnāṃ gururīśvaraḥ ..
gurau samarpitaṃ pūrvaṃ sarvaiśvaryyaṃ munīśvaraṃ .. 73 ..
vayaṃ bhṛtyāśca poṣyāśca svaguroḥ paricārakāḥ ..
te ca śiṣyāḥ kuśalino gurvājñāṃ pālayanti ye .. 74 ..
prahrādasya vacaḥ śrutvā cakāra prārthanāṃ kavim ..
dadau śukraśca tārāṃ tāṃ candraṃ ca malinaṃ mune .. 75 ..
dattvā tārāṃ vidhuṃ śukraḥ praṇanāma vidheḥ pade ..
2.61.98.3
namaskṛtya munibhyaśca praṇataḥ svapuraṃ yayau .. 76 ..
prahlādaḥ sagaṇo bhaktyā namaskṛtya vidheḥ pade ..
pratyekaṃ vai munigaṇānpraṇataḥ svagṛhaṃ yayau .. 77 ..
brahmā dadarśa tārāṃ ca praṇatāṃ svapade satīm ..
lajjayā namravaktrāṃ ca rudatīṃ gurviṇīṃ mune .. 78 ..
candraṃ ca praṇataṃ dhātā kroḍe saṃsthāpya māyayā ..
uvāca malināṃ tārāṃ kātarāṃ ca kṛpāmayaḥ ..79..
tāre tyaja bhayaṃ mattaḥ bhayaṃ kiṃ te mayi sthite ..
saubhāgyayuktā svapatau bhaviṣyasi vareṇa me ..2.61.80..
durbalā balinā grastā niṣkāmā na cyutā bhavet ..
prāyaścittena śuddhā sā na strī jāreṇa duṣyati .. 81 ..
sakāmā kāmato jāraṃ bhajate svasukhena ca ..
prāyaścittānna śuddhā sā svāminā parivarjitā .. 82 ..
kumbhīpāke pacyate sā yāvaccandradivākaram ..
annaṃ viṣṭhā jalaṃ mūtraṃ sparśanaṃ sarvapāpadam .. 83 ..
pāpī yasyāśca tasyāśca sādhubhiḥ parivarjitam ..
kasya garbhaṃ vada śubhe gaccha vatse gurorgṛham .. 84 ..
tyaja lajjāṃ mahābhāge sarvaṃ ca prāktanādbhavet..
brahmaṇo vacanaṃ śrutvā tamuvāca satī tadā ..85..
candrasya garbhaṃ he tāta bibharmyadya svakarmaṇā ..
sarve me sākṣiṇaḥ santi durbalāyāḥ prajāpate .. 86 ..
yadā jagrāha candro māṃ dayāhīnaśca durmatiḥ..
ityuktvā tārakā devī suṣāva kanakaprabham .. 87 ..
kumāraṃ sundaraṃ tatra jvalantaṃ brahmatejasā ..
gṛhītvā tanayaṃ candro natvā brahmāṇamīśvaram .. 88 ..
jagāma sa svabhavanaṃ brahmā sindhutaṭaṃ yayau ..
sādhvīṃ tārāṃ ca gurave devebhyo'pyabhayaṃ dadau ..89..
āśiṣaṃ śambhudharmābhyāṃ dattvā lokaṃ yayau vidhiḥ ..
2.61.98.4
devā yayuḥ svabhavanaṃ svagṛhaṃ ca bṛhaspatiḥ .. 2.61.90 ..
bhāvānuraktavanitāṃ prāpya saṃhṛṣṭamānasaḥ ..
tārakāgarbhasaṃbhūtaḥ sa eva ca budhaḥ svayam .. 91 ..
tejasvī sadgraho brahmaścandrasya tanayo mahān ..
sa eva nandanavane citrāṃ saṃprāpya nirjane .. 92 ..
ghṛtācyā garbhasaṃbhūtāṃ kuberasya ca retasā ..
dṛṣṭvā ca nirjane ramyāṃ kanyāṃ kamalalocanām .. 93 ..
atīva yauvanasthāṃ ca bālāṃ ṣoḍaśavārṣikīm ..
gāndharveṇa vivāhena tāṃ jagrāha vidhoḥ sutaḥ .. 94 ..
tasyāmathāyaṃ rahasi vīryyādhānaṃ cakāra saḥ ..
babhūva rājā citrāyāṃ caitro vai maṇḍaleśvaraḥ ..95..
saptadvīpavatīṃ pṛthvīṃ śāsti vai dhārmiko balī ..
śataṃ nadyo ghṛtānāṃ ca dadhnāṃ nadyaḥ śatāni ca .. 96 ..
śatāni nadyo dugdhānāṃ madhunadyaśca ṣoḍaśa ..
daśa nadyaśca tailānāṃ śarkarālakṣarāśayaḥ .. 97 ..
miṣṭānnānāṃ svastikānāṃ lakṣarāśiśca nityaśaḥ ..
pañcakoṭigavāṃ māṃsaṃ sāpūpaṃ svannameva ca .. 98 .
2.61.98_1
eteṣāṃ ca nadīrāśīrbhuñjate brāhmaṇā mune ..
gavāṃ lakṣaṃ ca ratnānāṃ maṇīnāṃ lakṣameva ca .. 99 ..
śatalakṣaṃ suvarṇānāṃ lakṣaṃ vai sūkṣmavāsasām ..
ratnānāṃ bhūṣaṇaṃ pātramatīva sumanoharam .. 2.61.100 ..
dadau dvijātaye rājā nityaṃ vai jīvitāvadhi ..
tasya caitrasya putraśca rājā'dhiratha eva ca .. 101 ..
tasya putraśca surathaścakravarttī bṛhacchravāḥ ..
mahājñānaṃ ca saṃprāpya medhaso munisattamāt .. 102 ..
bheje purā viṣṇumāyāṃ puṇyakṣetre ca bhārate ..
śaratkāle mahāpūjāṃ cakāra sa sarittaṭe..103..
vaiśyena sārdhaṃ sa mahāñjñānināṃ munisattama..
rājā kaliṅgadeśasya virādhaśca viśāṃ varaḥ .. 104 ..
tasya putro mahāyogī drumiṇo jñānināṃ varaḥ ..
drumiṇo vaiṣṇavaḥ prājñaḥ puṣkare duṣkaraṃ tapaḥ .. 105 ..
kṛtvā samādhiṃ saṃprāpa jñānināṃ vaiṣṇavāgraṇīḥ ..
putrairdārairnirastaśca dhanalobhāddurātmabhiḥ ..106..
sa ca koṭisuvarṇaṃ ca nityaṃ dattvā jalaṃ papau ..
muktiṃ saṃprāpa saṃsevya viṣṇumāyāṃ sanātanīm..107..
rājā lebhe manutvaṃ ca rājyaṃ niṣkaṇṭakaṃ mune ..
uvāca madhuraṃ vākyaṃ dhātā trijagatāṃ patiḥ .. 108 ..
iti śrībrahmavaivartte mahāpurāṇe dvitīye prakṛtikhaṇḍe nāradanārāyaṇasaṃvāde durgopākhyāne gurostārāprāptibudhotpattyādivarṇanaṃ nāmaikaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ .. 61 ..
Linked texts (1)
- Mudgalapurāṇa — Sanskrit