Pramāṇa · Search · About · API

Brahmavaivartapurana 3.22

Brahmavaivartapurāṇa 3.22

Language
Sanskrit

3.22.1

nārāyaṇa uvāca ..

3.22.2

nigūḍhaṃ śṛṇu vṛttāntaṃ munerdurvāsaso mune ..

3.22.3

aho'sya dārasaṃyogaḥ kathaṃ tadūrdhvaretasaḥ .. 1 ..

3.22.4

dṛṣṭvā tayośca śṛṅgāraṃ muniḥ kāmī babhūva ha ..

3.22.5

jitendriyo'satsaṃsargāddoṣaḥ sāṃsargiko bhavet .. 2 ..

3.22.6

sahasā tasya hṛdaye babhūva surate spṛhā ..

3.22.7

tapastaptvā tatra dadhyau kāminīṃ madanāturaḥ .. 3 ..

3.22.8

etasminnantare tena pathā yāti munīśvaraḥ ..

3.22.9

prārthayantyā patiṃ santamaurvaśca sutayā saha .. 4 ..

3.22.10

ūrūdbhavo brahmaṇaśca purā kalpe tapasyataḥ ..

3.22.11

ūrdhvaretāśca yogīndra orvastena iti smṛtaḥ .. 5 ..

3.22.12

tasya jānūdbhavā kanyā kandalī nāma viśrutā ..

3.22.13

durvāsasaṃ prārthayantī nānyaṃ manasi rocate .. 6 ..

3.22.14

sasuto hi muniśreṣṭho munerdurvāsasaḥ puraḥ ..

3.22.15

tasthau mahāprasannaśca jvaladagniśikhopamaḥ .. .. 7 ..

3.22.16

munīndro'pi munīndraṃ taṃ puro dṛṣṭvā sasaṃbhramaḥ ..

3.22.17

prajavena samuttasthau nanāma ca mudā'nvitaḥ ..8..

3.22.18

aurvo durvāsasaṃ tatra samāśliṣya mudā'nvitaḥ ..

3.22.19

uvāca munaye sarvaṃ kanyakāyā manoratham .. 9 ..

3.22.20

aurva uvāca ..

3.22.21

vikhyātā kandalī nāma mama kanyā manoharā ..

3.22.22

prauḍhā tvāmeva dhyāyantī śrutvā vācikavaktrataḥ .. 4.24.10 ..

3.22.23

ayonisambhavā kanyā trailokyaṃ mohituṃ kṣamā ..

3.22.24

sarvarūpaguṇādhārā doṣeṇaikena saṃyutā .. 11 ..

3.22.25

atīva kalahāviṣṭā kopena kaṭubhāṣiṇī ..

3.22.26

nānāguṇayutaṃ dravyaṃ na tyajedekadoṣataḥ .. 12 ..

3.22.27

aurvasya vacanaṃ śrutvā harṣaśokānvito muniḥ ..

3.22.28

dadarśa kanyāṃ purato guṇarūpasamanvitām .. 13 ..

3.22.29

śaratpārvaṇacandrāsyāṃ śaratpaṅkajalocanām ..

3.22.30

īṣaddhāsyaprasannāsyāṃ pīnaśroṇipayodharām .. 14 ..

3.22.31

navayauvanasaṃyuktāṃ paśyantīṃ vakracakṣuṣā ..

3.22.32

ratnālaṃkāraśobhāḍhyāṃ vahniśuddhāṃśukānvitām .. 15 ..

3.22.33

munirmumoha tāṃ dṛṣṭvā kāmabāṇaprapīḍitaḥ ..

3.22.34

uvāca taṃ muniśreṣṭhaṃ hṛdayena vidūyatā .. 16 ..

3.22.35

durvāsā uvāca ..

3.22.36

nārīrūpaṃ tribhuvane muktimārganirodhakam ..

3.22.37

vyavadhānaṃ tapasyāyāḥ satataṃ mohakāraṇam .. 17 ..

3.22.38

kārāgāre ca saṃsāre durvahaṃ nigaḍaṃ param ..

3.22.39

acchedyaṃ jñānakhaḍgaiśca mahadbhiḥ śaṃkarādibhiḥ .. 18 ..

3.22.40

saṅgicchāyātiriktaṃ ca karmabhogātparātparam ..

3.22.41

indriyādindriyādhārādvidyāyāśca materapi .. 19..

3.22.42

ādehaṃ saṅginī chāyā bhogāntaṃ bhoga eva ca ..

3.22.43

dehendriyāṇi jīvāntaṃ vidyā caivāvaśīlinam .. 4.24.20 ..

3.22.44

matiścaivāvaśīlāntā sukhī janmanijanmani ..

3.22.45

yāvajjīvī ca sustrīko na tāvajjanmakhaṇḍanam ..21 ..

3.22.46

yāvacca jīvino janma tāvadbhogaḥ sukhāvahaḥ ..

3.22.47

paraṃ munīndra sarvasmāddharipādābjasevanam.. 22 ..

3.22.48

dhyāyataḥ kṛṣṇapādābjaṃ mama vighno babhūva ha ..

3.22.49

na jāne karmadoṣeṇa kena vā pūrvajanmanaḥ .. 23 ..

3.22.50

puṃścalyā saha śṛṅgāraṃ dṛṣṭvā daityasya manmanaḥ ..

3.22.51

babhūva kāmasaṃyuktaṃ dattaṃ dhātrā ca tatphalam ..24..

3.22.52

kiṃ tvahaṃ tava kanyāyāḥ kaṭūktiśatakaṃ mune ..

3.22.53

dhruvaṃ kṣamāṃ kariṣyāmi dāsyāmi ca tataḥ phalam ..25..

3.22.54

sarvato'pi parā nindā strīkaṭūktisahiṣṇutā ..

3.22.55

atīva ninditaḥ satsu strījito bhuvanatraye .. 25 ..

3.22.56

tavājñāṃ mastake kṛtvā grahīṣyāmi sutāṃ tava ..

3.22.57

upetāṃ kāminīṃ tyaktvā kālasūtraṃ vrajennaraḥ ..27..

3.22.58

rahasyupasthitāṃ kāmātpuṃścalīṃ cejjitendriyaḥ ..

3.22.59

parityajeddharmabhayādadharmānnarakaṃ vrajet .. 28 ..

3.22.60

ityevamuktvā durvāsā virarāma muneḥ puraḥ ..

3.22.61

munirvedoktavidhinā dadau tasmai sutāṃ mune .. 29 ..

3.22.62

svastītyuvāca durvāsā muniśca yautukaṃ dadau ..

3.22.63

kanyāsamarpaṇaṃ kṛtvā mohāccaiva ruroda ha .. 4.24.30 ..

3.22.64

mūrcchāmavāpa sa muniḥ svakanyāvirahāturaḥ ..

3.22.65

apatyabhedaśokaughaḥ svātmārāmaṃ na muñcati .. 31 ..

3.22.66

kṣaṇena cetanāṃ prāpya bodhayāmāsa kanyakām ..

3.22.67

mūrcchitāṃ tātavicchedādrudantīṃ śokasaṃyutām .. 32 ..

3.22.68

aurva uvāca ..

3.22.69

śṛṇu vatse pravakṣyāmi nītisāraṃ sudurlabham ..

3.22.70

hitaṃ satyaṃ ca vedoktaṃ pariṇāmasukhāvaham ..33..

3.22.71

svakāntaśca paro bandhuriha loke paratra ca ..

3.22.72

na hi kāntātparaḥ preyān kulastrīṇāṃ paro guruḥ ..34..

3.22.73

devapūjā vrataṃ dānaṃ tapaścānaśanaṃ japaḥ ..

3.22.74

snānaṃ ca sarvatīrtheṣu dīkṣā sarvamakheṣu ca ..35..

3.22.75

prādakṣiṇyaṃ pṛthivyāśca brāhmaṇātithisevanam ..

3.22.76

sarvāṇi patisevāyāḥ kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm ..36..

3.22.77

kimetaiḥ patibhaktāyā abhaktāyāśca bhārate..

3.22.78

yadā duḥkhī sukhārambhe sākāṅkṣaḥ prathamo bhavet ..

3.22.79

patisevā paro dharmaḥ sarvaśāstreṣu paṭhyate..37..

3.22.80

svaprajñānena satataṃ kāntaṃ nārāyaṇādhikam ..

3.22.81

dṛṣṭvā taccaraṇatmbhojasevāṃ nityaṃ kariṣyati.. .. 38 ..

3.22.82

parihāsena kopena bhrameṇāvajñayā mune ..

3.22.83

kaṭūktiṃ svāminaḥ sākṣātparokṣānna kariṣyati .. 39 ..

3.22.84

striyā vāgyoniduṣṭāyāḥ kāmato bhārate bhuvi ..

3.22.85

prāyaścittaṃ śrutau nāsti narakaṃ brahmaṇaḥ śatam ..4.24.40..

3.22.86

sarvadharmaparītā yā kaṭūktiṃ kurute patim ..

3.22.87

śatajanmakṛtaṃ puṇyaṃ tasyā naśyati niścitam .. 41 ..

3.22.88

dattvā kanyāṃ bodhayitvā jagāma munipuṃgavaḥ ..

3.22.89

svātmārāmaḥ svāśrame ca tasthau strīsahito mudā .. 42 ..

3.22.90

sambhogecchāvṛte citte kāmī saṃprāpa kāminīm ..

3.22.91

aho sukṛtināṃ kāmo vāñchāmātreṇa sidhyati .. 43 ..

3.22.92

śayyāṃ ratikarīṃ kṛtvā muniśreṣṭho mahāmune..

3.22.93

śubhe kṣaṇe gṛhītvā tāṃ suṣvāpa nirjane priyām..44..

3.22.94

nārīrasānabhijñaḥ syādājanma munipuṃgavaḥ..

3.22.95

tathā'pi suratau vijñaḥ kāmaśāstraviśāradaḥ ..45..

3.22.96

nānāprakāraṃ śṛṅgāraṃ cakāra vidhipūrvakam..

3.22.97

navasaṃgamamātreṇa mūrcchāṃ saṃprāpa kandalī .. 46 ..

3.22.98

mūrcchāṃ prāpa muniśreṣṭho bubudhe na divāniśam ..

3.22.99

evaṃ pratidinaṃ tatra cakāra suratiṃ mune ..47 ..

3.22.100

vidagdhāyā vidagdhena babhūva saṃgamaḥ samaḥ ..

3.22.101

saṃbabhūva gṛhāsaktastapastyaktvā munīśvaraḥ .. 48 ..

3.22.102

karoti kalahe nityaṃ kandalī svāminā saha ..

3.22.103

munīndro bodhayāmāsa nītivākyena kāminīm ..

3.22.104

sā tanna bubudhe kiṃcitkaroti kalahe spṛhām .. 49 ..

3.22.105

tātapradattajñānena sā na śāntā babhūva ha ..

3.22.106

na hīyate prabodhena svabhāvo duratikramaḥ ..4.24.50..

3.22.107

nityaṃ kaṭūktiṃ kāntaṃ sā karoti hetunā vinā ..

3.22.108

jagatprakampitaṃ yena tayā kopātsa kampitaḥ..51..

3.22.109

tayā kṛtāṃ kaṭūktiṃ ca kṣamāsaṃsthāṃ cakāra ha ..

3.22.110

bodhayāmāsa tāṃ nityaṃ sadyo mohāddayānidhiḥ .. 52 ..

3.22.111

kaṭūktiśatakaṃ pūrṇaṃ tatkālena babhūva ha ..

3.22.112

kṣamāṃ cakāra kṛpayā kaṭūktiṃ ca śatādhikām .. 53 ..

3.22.113

patnīkaṭūktyā niyataṃ pradagdhaṃ mānasaṃ muneḥ ..

3.22.114

tasyāḥ kaṭūktikāriṇyāḥ karma pūrṇaṃ babhūva ha .. 54 ..

3.22.115

svātmārāmo dayāluśca kopaṃ tyaktuṃ na sa kṣamaḥ ..

3.22.116

śaśāpa kāminīṃ mohādbhasmarāśirbhaveti ca .. 55 ..

3.22.117

muneriṅgitamātreṇa bhasmasātsā babhūva ha ..

3.22.118

evamatyucchritānāṃ ca na kalyāṇaṃ jagattraye .. 56..

3.22.119

śarīre bhasmasādbhūte pratibiṃbaḥ sa cātmanaḥ ..

3.22.120

jīvastatrāntarikṣastho hyuvāca vinayātprabhum .. 57 ..

3.22.121

jīva uvāca ..

3.22.122

he nātha sarvadarśī tvaṃ satataṃ jñānacakṣuṣā ..

3.22.123

sarvaṃ jānāsi sarvajñaḥ kimahaṃ bodhayāmi te.. 58 ..

3.22.124

saduktirvā kaṭūktirvā kopaḥ saṃtāpa eva ca..

3.22.125

lobho mohaśca kāmaśca kṣutpipāsādikaṃ ca yat ..59..

3.22.126

sthaulyaṃ kārśyaṃ ca nāśaśca dṛśyādṛśyaṃ samudbhavam ..

3.22.127

sarvaṃ śarīradharmaṃ ca na jīvasya na cātmanaḥ ..4.24.60..

3.22.128

sattvaṃ rajastama iti śarīraṃ triguṇātmakam ..

3.22.129

tacca nānāprakāraṃ ca nibodha kathayāmi te ..61..

3.22.130

kiñcitsattvātiriktaṃ ca kiñcideva rajodhikam ..

3.22.131

tamotiriktaṃ kiñcicca na samaṃ kutracinmune ..62..

3.22.132

sattvodayācca muktīcchā karmecchā ca rajoguṇāt..

3.22.133

tamoguṇājjīvahiṃsā kopo'haṃkāra eva ca .. 63 ..

3.22.134

kopātkaṭūktirniyataṃ kaṭūktyā śatrutā bhavet ..

3.22.135

tayā cāpriyatā sadyaḥ śatruḥ kaḥ kasya bhūtale .. 64 ..

3.22.136

ko vā priyo'priyaḥ kaḥ kiṃ kiṃ mitraṃ ko ripurbhavet ..

3.22.137

iṃdriyāṇi ca bījāni sarvatra śatrumitrayoḥ ..65..

3.22.138

prāṇādhikaḥ priyaḥ strīṇāṃ bhartuḥ prāṇādhikā priyā ..

3.22.139

babhūva śatrutā sadyo duruktyā ca kṣaṇāddvayoḥ .. 66 ..

3.22.140

yadgataṃ tadgataṃ sarvaṃ kāmadoṣeṇa vai prabho ..

3.22.141

kṣamāparādhaṃ nikhilaṃ kiṃ kartavyaṃ vadādhunā .. 67 ..

3.22.142

kiṃ karomi kva yāmīti bhavitā kutra janma me ..

3.22.143

tava nānyasya jāyā'haṃ bhaviṣyāmi jagattraye .. 68 ..

3.22.144

ityevamuktvā jīvaśca maunībhūto babhūva ha ..

3.22.145

mūrcchāmavāpa sa muniḥ śokena hṛtacetanaḥ .. 69 ..

3.22.146

svātmārāmo mahājñānī jahāra cetanāmaho ..

3.22.147

strīvicchedo vidagdhānāṃ sarvaśokātparātparaḥ .. 4.24.70 ..

3.22.148

kṣaṇena cetanāṃ prāpya prāṇāṃstyaktuṃ samudyataḥ ..

3.22.149

tatra yogāsanaṃ kṛtvā cakāra vāyudhāraṇam ..71..

3.22.150

etasminnantare tatra jagāma brāhmaṇo'rbhakaḥ..

3.22.151

daṇḍī chatrī raktavāsā bibhratti lakamuttmam .. 72 ..

3.22.152

sasmitaḥ śyāmavarṇaśca prajvalanbrahmatejasā ..

3.22.153

vayasā'tiśiśuḥ śānto jñānī vedavidāṃ varaḥ .. 73 ..

3.22.154

dṛṣṭvā taṃ saṃbhrameṇaiva durvāsāḥ praṇanāma ha ..

3.22.155

vāsayāmāsa tatraiva pūjayāmāsa bhaktitaḥ .. 74 ..

3.22.156

uvāca brāhmaṇavaṭurdattvā tasmai sadāśiṣam ..

3.22.157

taddarśanādāśiṣā ca sarvaṃ duḥkhaṃ gataṃ muneḥ .. 75 ..

3.22.158

śiśurūpaṃ kṣaṇaṃ sthitvā tamuvāca vicakṣaṇaḥ ..

3.22.159

pīyūṣatulyaṃ nītyoghaṃ nītiśāstraṃ viśāradaḥ .. 76 ..

3.22.160

śiśuruvāca ..

3.22.161

sarvaṃ jānāsi sarvajña gurormantraprasādataḥ ..

3.22.162

kiṃ tattvaṃ tvāmahaṃ vipra pṛcchāmi śokakātaram .. 77 ..

3.22.163

brāhmaṇānāṃ tapo dharmastapaḥsādhyaṃ jagattrayam ..

3.22.164

svadharmaṃ vai parityajya kimidānīṃ karoṣi bhoḥ .. 78 ..

3.22.165

kā kasya patnī kaḥ kāntaḥ kasyā vā bhuvanatraye ..

3.22.166

mūrkhāṇāṃ vañcanāṃ kartuṃ karoti māyayā hariḥ .. 79 ..

3.22.167

mithyā patnī taveyaṃ ca kṣaṇāttena gatādhunā ..

3.22.168

na hi satyamadṛśyaṃ ca mithyā yatrācirasthitiḥ .. 4.24.80 ..

3.22.169

ekānaṃśā ca bhaginī vasudevasutā hareḥ..

3.22.170

pārvatyaṃśasamudbhūtā suśīlā cirajīvinī ..81 ..

3.22.171

kalpe kalpe sundarī sā tava patnī bhaviṣyati ..

3.22.172

mano dehi tapasyāyāṃ mudā katipayaṃ dinam..82..

3.22.173

kandalī kadalījātirbhaviṣyati mahītale ..

3.22.174

śubhadā phaladā kāntā sakṛtsūtā sudurlabhā .. 83 ..

3.22.175

kalpāntare śāntarūpā tava patnī bhaviṣya ti..

3.22.176

atyucchrisya damanamucitaṃ ca śrutau śrutam.. 84..

3.22.177

ityevamuktvā śīghraṃ ca viprarūpī janārdanaḥ ..

3.22.178

dattvā jñānaṃ ca viprāya so'ntardhānaṃ cakāra ha .. 85 ..

3.22.179

muniḥ sarvabhramaṃ tyaktvā tapasyāyāṃ mano dadhe ..

3.22.180

kandalī kadalījātirbabhūva dharaṇītale .. 86 ..

3.22.181

daityastālavanaṃ gatvā babhūva gardabhākṛtiḥ ..

3.22.182

tilottamā bāṇaputrī babhūva samaye mune .. 87..

3.22.183

daityendro viṣṇucakreṇa prāṇāṃstyaktvā suvāñchitam ..

3.22.184

saṃprāpya caraṇāmbhojaṃ munerapi sudurlabham .. 88 ..

3.22.185

kāle tilottamā bhūtvā jagāma svālayaṃ punaḥ ..

3.22.186

kṛṣṇapautrāliṃganena paripūrṇamanorathā .. 89 ..

3.22.187

ityevaṃ kathitaṃ śrutvā śrīkṛṣṇākhyānamuttamam ..

3.22.188

padepade sundaraṃ ca kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi .. 4.24.90 ..

3.22.189

iti śrībrahmavaivarte mahāpurāṇe śrīkṛṣṇajanmakhaṇḍe nārāyaṇanāradasaṃvāde tālaphalabhakṣaṇaprasaṅge baliputramokṣonāma caturviśo'dhyāyaḥ .. 24 ..