Brahmavaivartapurana 3.81.117

Brahmavaivartapurāṇa 3.81.117

Language: Sanskrit

3.81.117.1

atha tryaśītitamo'dhyāyaḥ
nanda uvāca
vedānāṃ kāraṇaṃ tvaṃ ca brahmādīnāṃ ca putraka .
sarvaṃ kathaya bhadraṃ te kaṃ pṛcchāmi tvayā vinā .. 1 ..
viprāṇāṃ yo hi dharmaśca kṣatravidśūdrakarmaṇām .
saṃnyāsināṃ ca yo dharmo yatīnāṃ brahmacāriṇām .. 2 ..
viprāṇāṃ vidhavāstrīṇāṃ vaiṣṇavānāṃ satāmapi .
pativratānāṃ strīṇāṃ ca tatsarva vaktumarhasi .. 3 ..
gṛhiṇāṃ gṛhiṇīnāṃ ca śiṣyāṇāṃ ca viśeṣataḥ .
putrāṇāṃ cāpi kanyānāṃ pitaraṃ mātaraṃ prati .. 4 ..
strījātiśca katividhā bhaktaḥ katividhaḥ prabho .
brahmāṇḍaṃ ca katividhaṃ vadanaṃ ca kimātmakam ..
kiṃ nityaṃ kṛtrimaṃ kiṃ ca brūhi sarvaṃ krameṇa ca .. 5 ..
śrībhagavānuvāca
saṃdhyāpūtaḥ sadā vipraḥ kurute mama sevanam .
nityaṃ bhuṅkate matprasādamanivedya kadā ca na .. 6 ..
annaṃ viṣṭhā jalaṃ yadviṣṇoraniveditam .
viṣṇuprasādabhojī ca jīvanmuktaśca brāhmaṇaḥ .. 7 ..
nityaṃ tapasyānirataḥ śuciḥ śāntaśca śāstravit .
vratatīrthāśrito dharmī nānādhyāpanasaṃyutaḥ .. 8 ..
viṣṇumantraṃ gṛhītvā ca kṛtvā ca gurusevanam .
guhītvā tadanujñāṃ ca paścādbhavati sa gṛhī .. 9 ..
dakṣiṇāṃ nityabūjānāṃ gurave ca nivedayet .
gurūṇāṃ poṣaṇaṃ nityaṃ kartavyaṃ nātra saṃśayaḥ .. 10 ..
sarveṣāmapi vandyānāṃ pitā caiva mahān guruḥ .
pituḥ śataguṇairmātā mātuḥ śataguṇaiḥ suraḥ .. 11 ..
mantradastantradaścaiva sṛrāṇāṃ ca caturguṇaḥ .
nārāyaṇāśca bhagavānguruḥ pratyakṣa īśvaraḥ .. 12 ..
uddeśe dīyate tasmai surāyeti śrutau śrutam .
pratyakṣabhoktā svaguruḥ svayaṃ dehī janārdanaḥ .. 13 ..
gururbrahmā gururviṣṇurgurureva svayaṃ śivaḥ .

3.81.117.2

gurau ca sarvadevāśca tiṣṭhanti satataṃ mudā .. 14 ..
gurau tuṣṭe haristuṣṭo yasmiṃstuṣṭe ca devatā .
guruḥ putrasamaṃ snehaṃ śiṣyeṣu na kariṣyati .. 15 ..
labhate brahmahatyāṃ ca bhuṅkte kṛtvā ca nā''śiṣam .
svadharmanirato vipro brāhmaṇaśca sadā śuciḥ .. 16 ..
viṣṇusevī sadā viprastadanyo'pyaśuciḥ sadā .
brāhmaṇo vṛṣavāhaśca śūdrāṇāṃ sūpakārakaḥ .. 17 ..
brāhmaṇo devalaścaiva saṃdhyāhīnaśca durbalaḥ .
brāhmaṇaśca divāśāyī śūdraśrāddhānnabhojanaḥ .. 18 ..
śūdrāṇāṃ śavadāhī ca te ca śūdrasamā dvijāḥ .
śālagrāmamahāmantraṃ kṛtvā pūjāṃ vidhānataḥ .. 19 ..
bhuṅkte naṃvedyaśeṣaṃ ca tatpādodakameva ca .
hareḥ pādodakaṃ pītvā tīrthasnāyī bhavennaraḥ .. 20 ..
mucyate sarvapāpemyo viṣṇulokaṃ sa gacchati .
sa snātaḥ sarvatīrtheṣu sarvayajñeṣu dīkṣitaḥ .. 21 ..
śālagrāmaśilātoyairyo'bhiṣekaṃ samācaret .
gaṅgājalāddaśaguṇaṃ śālagrāmajalaṃ vraja .. 22 ..
nityaṃ bhuṅkte ca yo vipro jīvanmuktaḥ suraiḥ samaḥ .
viprāṇāṃ nityakṛtyaṃ ca viṣṇornaivedyabhojanam .. 23 ..
yatnena pūjanaṃ tasya tatpājodakamevanam .
nityaṃ trisaṃdhyaṃ kurute bhaktyā ca mama pūjanam .. 24 ..
ekādaśyāṃ na bhuṅkte ca mama vai janmavāsare .
śivarātrau ca he tāta śrīrāmanavamīdine .. 25 ..
na ca bhuṅkte vratī yo hi jīvanmukto hi sa dvijaḥ .
pṛthivyāṃ yāni tīrthāni tasya pāde ca tāni ca .. 26 ..
viprapādodakaṃ pītvā tīrthasnāyī bhavennaraḥ .
viprapādodakaklinnā yāvattiṣṭhati medinī .. 27 ..
tāvatpuṣkarapātreṣu pivanti pitaro jalam .
viṣṇuprasādabhojī ca pavitrāṃ kurute mahīm .. 28 ..

3.81.117.3

tīrthāni ca narāṃścaiva jīvanmukto hi sa dvijaḥ .
sarvatīrtheṣu sa snāto vratānāṃ ca phalaṃ labhet .. 29 ..
pade pade'śvamedhasya labhate niścitaṃ phalam .
vahnivāyusamaḥ pūtastejasā bhāskaropamaḥ .. 30 ..
yamadūtaṃ yamaṃ caiva sa ca svapne na paśyati .
vaikuṇṭhe modate so'pi pārṣado hariṇā saha .. 31 ..
na bhavettasya pāto hi viprasya harisevinaḥ .
viṣṇumantropāsakaśya sa eva vaiṣṇavo dvijaḥ .. 32 ..
brāhmaṇo vaiṣṇavaḥ prājño na hi tasmātparaḥ pumāt .
vedokto vā purāṇokstantrokto vā ..
manuḥ śuciḥ .. 33 ..
vicārato gṛhītvā taṃ śaivaḥ śāktaśca vaiṣṇavaḥ .
guruvaktrādviṣṇumantroyasya karṇe viśatyayam .. 34 ..
taṃ vaiṣṇavaṃ mahāpūtaṃ pravadanti manīṣiṇaḥ .
mantragrahaṇamātreṇa jīvanmukto bhavennaraḥ .. 35 ..
bhīttavā brahmaṇḍamakhilaṃ yāsyatyeva hareḥ padam .
pūrvānsapta parānsapta sapta mātāmahādikān .. 36 ..
sodarānṛddharedbhaktastatprasūṃ tatprasūṃ tathā .
japennārāyaṇakṣetre puraścaraṇapūrvakam .. 37 ..
puruṣāṇāṃ sahasraṃ ca līlayā'.tmānamudvaret .
mantragrahaṇamātreṇa phalametadvrajeśvara .. 38 ..
puraścaraṇasaṃparkātpuruṣāṇāṃ śataṃ śatam .
aikāntiko vaiṣṇavaścapuṃsāṃ lakṣaṃ samuddharet .. 39 ..
kriyā viṣṇupade yasya saṃkalpāśca bahiḥkṛtā .
dvijāḥ surā mama prāṇā bhaktaḥ prāṇatparaḥ priyaḥ .. 40 ..
viśveṣu priyapātreṣu na me bhaktātparaḥ priyaḥ .
tejīyāṃsaṃ guruṃ dṛṣṭvā sarvatra rakṣituṃ kṣamam .. 41 ..
kanoti mantragrahaṇaṃ tasmādbhūyādvicakṣaṇaḥ .
vayohīnājjñānahīnādvidyāhīnāttathaiva ca ..
jātihīnādgurormantraṃ gṛhṇīyānna kadācana .. 42 ..

3.81.117.4

aśāstrārtha kṣataṃ mantraṃ na guhṇīyātkadācana .
mūrkhādāśramahīnācca pituḥ saṃnyāsinastathā .. 43 ..
rogiṇo vaṃśahīnācca bhāryāhīnāttathaiva ca .
mantrakṣiptāttathā mantraṃ na gṛhṇīyātkadācana .. 44 ..
viṣṇumantraṃ na gṛhṇīyādviṣṇubhakti vihīnataḥ .
na ca śaivānna śāktācca gṛhṇīyādvaiṣṇavāddvijāt .. 45 ..
vayohīnāttathā'lpāyurjñānahīnādapaṇḍitaḥ .
vidyāhīnādbhavenmūḍho jātihīnātkṣayo bhavet .. 46 ..
mūrkhānmūrkho bhavetsadyo duḥkhī svāśramahīnataḥ .
yaśohāniḥ pituścaiva mṛtyuḥ saṃnyāsinastathā .. 47 ..
rogiṇo vyādhiyuktaśca nirvaṃśo vaṃśahīnataḥ .
bhāryāhīno'pi strīhīnānmantrakṣiptādguro samaḥ .. 48 ..
viṣṇubhaktivihīnācca bhaktihīno bhavennaraḥ .
śaivācchāktādgṛhītvā ca harau bhaktirna vardhate .. 49 ..
brāhmaṇo vaiṣṇavaḥ śuddhaḥ pakvānnaṃ dātumīśvaraḥ .
pakvānnaṃ haraye dātumakṣamaścetaro janaḥ .. 50 ..
oṃkāroccāraṇāddhomācchālagrāmaśilārcanāt .
mahyaṃ pakvānnadānācca viprādanyo vrajedadhaḥ .. 51 ..
udāsīnāddūrācārānna gṛṅṇīyānmanuṃ sudhīḥ .
daivādyadi ca gṛhṇīyāddhanahīno bhaveddhruvam .. 52 ..
brāhmaṇānāṃ sadā bhakṣyaṃ haviṣyaṃ ca nirāmiṣam .
āmiṣasya parityāgātsūryaṃvattejasā bhavet .. 53 ..
nityaṃ nūtanabhāṇḍena kartavyaḥ pāka eva ca .
athavā pakṣaparyantaṃ tatastyājyaṃ manīthibhi. .. 54 ..
sthānaṃ susaṃskṛtaṃ kṛtvā pākaṃ nirvṛ tya pūjakaḥ .
sthāne pariṣkṛte vipro dattvā mahyaṃ ca bhaktitaḥ .. 55 ..
tadā nivedya bhuṅkte ca dattvā viprāya sādaram .
anivedya ca bhukttvā ca surāpītirbhaveddvijaḥ .. 56 ..
candrasūryeparāge vai cā''śauce mṛtajātayoḥ .

3.81.117.5

spṛṣṭenāśucinā sadyāḥ pākabhāṇa़ḍaṃ parityajet .. 57 ..
bhṛṣṭaṃ dravyaṃ tathā'nnaṃ ca dhṛtvā dhaute ca vāsasī .
pādaprakṣālanaṃ kṛtvā bhuṅkate sthāno pariṣkṛte .. 58 ..
dvirbhojanaṃ na kartavyaṃ sthite sūrye dvijātibhiḥ .
niṣphalaṃ tadbhavetkarma bhuktvā ca narakaṃ vrajet .. 59 ..
yātrāṃ yudvaṃ nadītīraṃ punarbhojanamaithune .
varjaṃyecchrāddhadivase haviṣyāśī ca saṃyamī .. 60 ..
dvijāya viṣṇubhaktāya pātraṃ dadyādvudhāya ca .
vṛṣalīpataye caiva na dadyāychūdrayājine .. 61 ..
saṃdhyāhīnāya duṣṭāya vṛṣavāhāya yatnataḥ .
śukravikrayiṇe caiva devalāya kadācana .. 62 ..
pradattaṃ pātrametebhyo brāhmaṇaṃ narakaṃ nayet .
pātre bhuktavā taddivase maithunānnarakaṃ vrajetu .. 63 ..
sarvebhyaḥ pātakī tāta kanyāvikrayakārakaḥ .
mūnyaṃ gṛhītvā yo dadyātsa mahārauravaṃ vrajet .. 64 ..
kanyālomapramāṇāntaṃ varṣaṃ ca pitṛbhiḥ saha .
kumbhīpāke pacyate ca putraścāpi purohitaḥ .. 65 ..
tasmātkanyāṃ supātrāya dānaṃ kuryādvicakṣaṇaḥ .
śūdravadbrāhmaṇebhyaśca naiva tadvaṃśacāya ca .. 66 ..
vipravaiṣṇavayordharmaḥ kathitaśca vrajeśvaraḥ .
yaduktaṃ ca purāṇaiśca caturbhiḥ śrutibhistathā .. 67 ..
dvijārcanaṃ kṣatriyāṇāṃ tathā nārāyaṇārcanam .
rājyānāṃ pālanaṃ caiva raṇe nirbhayatā tathā .. 68 ..
nityaṃ dānaṃ brāhmaṇebhyaḥ śaraṇāgatarakṣaṇam .
putratulyaṃ prajānāṃ ca duḥkhināṃ paripālanam .. 69 ..
śastrāstrāṇāṃ ca naipuṇyaṃ raṇe śauṇḍīryameva ca .
tapaśca dharmakṛtyaṃ ca yatnataḥ kurute mudā .. 70 ..
paṇḍitaṃ nītijñāstrajñaṃ nityaṃ ca paripālayet .

3.81.117.6

niyojayetsabhāmadhye nityaṃ sadbhiśca saṃyute .. 71 ..
hastyaśvarathapādātaṃ senāṅgaṃ ca catuṣṭayam .
pālayedyatnato nityaṃ yaśasvī ca pratāpavān .. 72 ..
raṇe nimantritaścaiva dāne na vimukho bhavet .
raṇe vā yastyajetprāṇāṃstasya svargo yaśaskaraḥ .. 73 ..
vaiśyānāmapi vāṇijyamīśvaraḥ kṛṣipālane .
vipradevārcanaṃ dānaṃ tapasyā vratasevanam .. 74 ..
viprāṇāmarcanaṃ nityaṃ śūdradharmo vidhīyate .
tatkṛṣī taddhanagrāhī śūdraścāṇḍālatāṃ vrajet .. 75 ..
gṛdhraḥ koṭisahasrāṇi śatajanmāni sūkaraḥ .
śvāpadaḥ śatajanmāni śūdo vipradhanāpahaḥ .. 76 ..
yaḥ śūdro brāhmaṇīgāmī mātṛgāmī sa pātakī .
kṛmbhīpāke pacyate sa yāvadvai brahmaṇaḥ śātam .. 77 ..
kumbhīpāke taprataile bhuktaḥ sarpairaharniśam .
śabdaṃ ca vikṛtākāraṃ kurute yamatāḍanāt .. 78 ..
tataścāṇḍālayoniḥ syātsaptajanmasu pātakī .
saptajanmasu sarpaśca jalaukāḥ saptajanmasu .. 79 ..
janmakoṭisahatraṃ ca viṣṭhāyāṃ jāyate kṛmiḥ .
puṃścalīnāṃ yonikṛmiḥ sa bhavetsaptajanmasu .. 80 ..
garvā vraṇakṛmiḥ syācca pātakī saptajanmasu .
yonau yonau bhramatyevaṃ na punarjāyate naraḥ .. 81 ..
saṃnyāsināṃ ca yo dharmo manmukhācca niśāmaya.
daṇḍagrahaṇamātreṇa naro nārāyaṇo bhavet .. 82 ..
pūrvakarmāṇi dagdhvā ca parakarmanikṛntanam .
kurute cintayenmāṃ ca hyāyāti mama mandiram .. 83 ..
saṃnyāsināṃ padasparśātsadyaḥ pūtā vasuṃdharā .
sadyaḥ punanti tīrthāni vaiṣṇavasya yathā vraja .. 84 ..
saṃnyāsinaśca sparśena niṣpāpo jāyate naraḥ .
saṃnyāsinaṃ bhojayitvā cāśvamedhaphalaṃ labhet .. 85 ..
natvā ca kāmato dṛṣṭvā rājasūyaphalaṃ labhet .

3.81.117.7

phalaṃ saṃnyāsināṃ tunyaṃ yatīnāṃ brahmacāriṇām .. 86 ..
saṃnyācī yāti sāyāhne kṣudhito gṛhiṇāṃ gṛham .
sadannaṃ vā kadannaṃ vā taddattaṃ naiva varjayet .. 87 ..
na yācate ca miṣṭānnaṃ na kuryātkopameva ca .
na dhanagrahaṇaṃ kuryādekavāsā nirīhataḥ .. 88 ..
śītagrīṣmasamānaśca lobhamohavivarjitaḥ .
tatra sthitvaikarātraṃ ca prātaranyatsthalaṃ vrajet .. 89 ..
yānamānohaṇaṃ kṛtvā gṛhītvā gṛhiṇo dhanam .
gṛhaṃ kṛtvā gṛhī ramyātsvadharmātpatito bhavet .. 90 ..
kṛtvā cakṛṣivāṇijyaṃ kuvṛttiṃ kurute ca yaḥ .
sa saṃnyāsī hṛtācāraḥ svadharmātvatito bhavet .. 91 ..
aśubhaṃ ca śubhaṃ vā'pi svakarma kurute yadi .
bahiṣkṛtaḥ svadharmo vā'pyupahāsyaśca vai bhavet .. 92 ..
brāhmaṇī patihīnā yā bhavenniṣkāminī sadā .
ekabhuktā dinānte sā haviṣyānnaratā sadā .. 93 ..
na dhatte divyavastraṃ ca gandhadravyaṃ sutailakam .
srajaṃ ca candanaṃ caiva śaṅkhasindūrabhūṣaṇam .. 94 ..
tyaktvā malinavastrā syānnityaṃ nārāyaṇaṃ smaret .
nārāyaṇasya sevāṃ ca kurute nityameva ca .. 95 ..
tannāmoccāraṇaṃ śaśvatkurute nānyabhaktitaḥ .
putratulyaṃ ca puruṣaṃ sadā paśyati dharmataḥ .. 96 ..
miṣṭānnaṃ na ca bhuṅkte sā na kuryādvibhavaṃ vraja .
ekādaśyāṃ na bhoktavyaṃ kṛṣṇajanmāṣṭamīdine .. 97 ..
śrīrāmasya navamyāṃ tu śivarātrau pavitrayā .
aghorāyāṃ ca pretāyāṃ candrasūryoparāgayoḥ .. 98 ..
bhṛṣṭaṃ dravyaṃ parityajya bhujyate parameva ca .
tāmbūlaṃ vidhavāstrīṇāṃ yatīnāṃ brahmacāniṇām .. 99 ..
saṃnyāsināṃ ca saumāṃsasurātulyaṃ śrutau śrutam .
raktaśākaṃ masūraṃ ca jambīraṃ parṇameva ca .. 100 ..

3.81.117.8

alāburvartulākārā varjanīyā ca tairavi .
paryaṅkaśāyinī nārī vidhavā pātayetpatim .. 101 ..
yānamārohaṇaṃ kṛtvā vidhavā narakaṃ vrajet .
na kuryātkeśasaṃskāraṃ gātrasaṃskārameva ca .. 102 ..
keśaveṇī jaṭārūpe tatkṣauraṃ tīrthakaṃ vinā .
tailābhyaṅgaṃna kurvīta nahi paśyati darpaṇam .. 103 ..
mukhaṃ ca parapuṃsāṃ ca yātrāṃ nṛtyaṃ mahotsavam .
nartanaṃ gāyanaṃ caiva suveṣaṃ puruṣaṃ śubham .. 104 ..
śṛṇuyācca satāṃ dharma sāmavedanirūpitam .
paramārtha paraṃ caiva nibodha kathayāmi te .. 105 ..
adhyāpanamadhyānaṃ śiṣyāṇāṃ paripālanam .
guruṇāṃ sevanaṃ nityaṃ dvicadevārcanaṃ tathā .. 106 ..
siddhāntaśāstranaipuṇyaṃ bhāvanaṃ svātmatoṣaṇam .
vyākhyānaṃ pariśuddhaṃ ca granthābhyastaṃ ca saṃtatam .. 107 ..
pyavasthāpariśuddhyartha vicāro vedasaṃmataḥ .
śāstrārthācaraṇaṃ caiva katadhyaṃ svayameva ca .. 108 ..
devāhnikeṣu naipuṇyaṃ vedācaraṇamīpsitam .
vedoktabhakṣaṇaṃ caiva pavitrācaraṇaṃ sadā .. 109 ..
pativratānāṃ yaṃ dharma taṃ nibodha vrajeśvara .
nityaṃtu bhartaryautsukyāttatpādodakamīpsitam .. 110 ..
bhaktibhāvena satataṃ bhoktavyaṃ tadanujñayā .
vrataṃ tapasyāṃ devārcāṃ parityajya prayatnataḥ .. 111 ..
kuryāccaraṇasevāṃ ca stavanaṃ paritoṣaṇam .
tadājñārahitaṃ karma na kuyadviraitaḥ satī .. 112 ..
nārāyaṇātparaṃ kāntaṃ dhyāyate satataṃ satī .
parapuṃsāṃ mukhaṃ caiva suveṣapuruṣaṃ param .. 113 ..
yātrāmahotsavaṃ nṛtyaṃ nartanaṃ gāyanaṃ vraja .
parakrīḍāṃ ca satataṃ na hi paśyati suvratā .. 114 ..
yadbhakṣyaṃ svāmino nityaṃ tadevamapi yoṣitām .

3.81.117.9

nahi tyajettu tatsaṅgaṃ kṣaṇameva ca suvratā .. 115 ..
uttare nottaraṃ dadyātsvāminaśya pativratā .
na kopaṃ kurute śudvā tāḍitā cāpi kopataḥ .. 116 ..
kṣudhitaṃ bhojayetkāntaṃ dadyātpānaṃ ca bhojanam .
na bodhayettaṃ nidrāluṃ prareyennaiva karmasu .. 117 .

Linked texts (2)

Puraścaryārṇava — Sanskrit
Garuḍapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit