Pramāṇa · Search · About · API

Brahmavaivartapurana 3.83.119

Brahmavaivartapurāṇa 3.83.119

Language
Sanskrit

3.83.119.1

atha pañcāśītitamo'dhyāyaḥ
nanda uvāca
varṇānāṃ ca caturṇāṃ ca bhakṣyābhakṣyaṃ ca sāṃpratam .
vipākaṃ karmaṇāṃ caiva sarveṣāṃ prāṇināmapi .. 1 ..
kathayasva mahābhāga kāraṇānāṃ ca kāraṇam .
tvatto'nyaṃ kaṃ ca pṛcchāmi nitāntaṃ santamīśvaram .. 2 ..
śrībhagavānuvāca
bhakṣyābhakṣyaṃ caturṇāṃ ca varṇānāṃ ca yathocitam .
vedoktaṃ śrūyatā tāta sāvadhānaṃ niśāmaya .. 3 ..
ayaḥpātre payaḥpānaṃ gavyaṃ siddhānnameva ca .
bhṛṣṭādikaṃ padhu guḍaṃ nālikerodakaṃ tathā .. 4 ..
phalaṃ mūlaṃ ca yatkiṃcidabhakṣayaṃ manurabravīt .
dagdhānnaṃ taptasauvīramabhakṣyaṃ vrahmanirmitam .. 5 ..
nālikerodakaṃ kāṃsye tāmrapātre sthitaṃ madhu .
gavyaṃ ca tāmrapātrasthaṃ sarvaṃ madyaṃ ghṛtaṃ vinā .. 6 ..
tāmrapātre payaḥpānamucchiṣṭe ghṛtabhojanam .
dugdhaṃ salavaṇaṃ caiva sadyo gomāṃsabhakṣaṇam .. 7 ..
abhakṣyaṃ madhumikṣaṃ ca ghṛtaṃ tailaṃ guḍaṃ tathā .
ārdrakaṃ guḍasaṃyuktamabhakṣyaṃ śrutisaṃmatam .. 8 ..
pītaśeṣajalaṃ caiva māghe ca mūlakaṃ tathā .
japādikaṃ ca śayane sadā prājñaḥ parityajet .. 9 ..
dvirbhojanaṃ ca divase saṃdhyayohbhojanaṃ tathā .
bhakṣyaṃ ca rātriśeṣe ca dhruvaṃ prājñaḥ parityajet .. 10 ..
pānīyaṃ pāyasaṃ cūrṇaṃ ghutaṃ lavaṇameva ca .
svastikaṃ guḍakaṃ caiva kṣīraṃ takraṃ tathā madhu .. 11 ..
hastāddhastagṛhītaṃ ca sadyo gomāṃsameva ca .
karpūraṃ raupyapātrasthamabhakṣyaṃ śrutisaṃmatam .. 12 ..
pariveṣaṇakārī cedbhoktāraṃ spṛśate yadi .
mabhakṣyaṃ ca tadannaṃ ca sarveṣāmeva saṃmatam .. 13 ..
nakulānāṃ gaṇḍakānāṃ mahiṣāṇāṃ ca pakṣiṇām .

3.83.119.2

sarpāṇāṃ sūkarāṇāṃ ca gardabhānāṃ viśeṣataḥ .. 14 ..
marjārāṇāṃ sṛgālānāṃ kukkuṭānāṃ vrajeśvara .
vyāghrāṇāmapi siṃhānāṃ tyājyaṃ māṃsaṃ nṛṇāṃ sadā .. 15 ..
jalaukasāṃ ca nakrāṇāṃ gedhikānāṃ tathaiva ca .
maṇḍūkānāṃ karkaṭānāṃ cuñcukānāṃ ca niścitam .. 16 ..
gavāṃ ca camarīṇāṃ ca na kalau māṃsabhakṣaṇam .
hastināṃ ghoṭakānāṃ ca nṛṇāmeva ca rakṣasām .. 17 ..
daṃśaśca maśakaścaiva makṣikā ca pipīnikā .
anyedhāṃ ca niṣiddhānāṃ loke vede vrajeśvara .. 18 ..
vānarāṇāṃ bhallukānāṃ śarabhāṇāṃ tathaiva ca .
niṣiddhaṃ mṛganābhīnāṃ gardabhānāṃ ca māṃsakam .. 19 ..
abhakṣyaṃ mahiṣīṇāṃ ca dugdhaṃ dadhi ghṛtaṃ tathā .
svastikaṃ ca tathā tatra viprāṇāṃ navanītakam .. 20 ..
māṃsamucchaiḥśravasakaṃ tasya dugdhādikaṃ tathā .
varṇānāṃ ca caturṇāṃ cāpyabhakṣyaṃ ca śrutau śrutam .. 21 ..
abhakṣyamārdrakaṃ caiva sarveṣāṃ ca raverdine .
paryuṣitaṃ calaṃ cānnaṃ viprāṇāṃ dugdhameva ca .. 22 ..
varṇānāṃ ca caturṇāṃ cāpyavīrānnasya bhakṣaṇam .
tadannaṃ ca surātulyaṃ gomāṃsādhikameva ca .. 23 ..
avīrānnaṃ ca yobhuṅkte brāhmaṇo jñānadurbalaḥ .
pitṛdevārcanaṃ tasya niṣphalaṃ manurabravīt .. 24 ..
brahmāṇānāṃ va2ṣṇavānāmabhakṣyaṃ matsyameva ca .
itareṣāmabhakṣyaṃ ca pañcaparvasu niścitam .. 25 ..
pitṛdevāvaśeṣe ca bhakṣyaṃ māṃsaṃ na dūthitam .
pañcaparvasu tyājyaṃ ca sarveṣāṃ manurabravīt .. 26 ..
asaṃskṛtaṃ ca lavaṇaṃ tailaṃ cābhakṣyameva ca .
bhakṣyaṃ pavitraṃ sarveṣāṃ vyañjanaṃ vahnisaṃskṛtam .. 27 ..
ekahaste ghṛtaṃ toyamabhakṣyaṃ sarvamaṃmatam .
āvilaṃ kṛmiyuktaṃ ca pariśuddhaṃ ca nirmalam .. 28 ..

3.83.119.3

abhakṣyaṃ brahmāṇānāṃ ca vaiṣṇavānāṃ viśeṣataḥ .
anivedyaṃ harereva yatīnāṃ brahmacāriṇām .. 29 ..
pipīlikāmiśritaṃ ca madhu gavyaṃ guḍaṃ tathā .
yatkiṃcidvastu vā tāta na bhakṣyaṃ ca śrutau śrutam .. 30 ..
pakṣibhakṣyaṃ kīṭabhakṣyaṃ śṛddhaṃ pakvaphalaṃ tathā .
kākabhakṣyamabhakṣyaṃ ca sarveṣāṃ dravyameva ca .. 31 ..
ghṛtapakvaṃ tailapakvaṃ miṣṭānnaṃ śūdrasaṃskṛtam .
abhakṣyaṃ brāhmaṇānāṃ ca śūdrabhakṣyaṃ ca pīṭhakam .. 32 ..
sarveṣāmaśucīnāṃ ca jalamannaṃ parityajet .
āśaucāntātparadine śuddhameva na saṃśayaḥ .. 33 ..
vipākaṃ karmaṇāmeva duṣkaraṃ śrutisaṃmatam .
bhakṣyābhakṣyaṃ ca kathitaṃ yathājñānaṃ vraceśvara .. 34 ..
kramāccaturṣu vedeṣu cauktaṃ matacatuṣṭayam .
sarveṣāṃ sārabhūtaṃ ca kathayāmi pitaḥ śṛṇu .. 35 ..
nābhuktaṃ kṣīyate karma kalpakoṭiśatairapi .
avaśyameva bhoktavyaṃ kṛtaṃ karma śubhāśubham .. 36 ..
tīrthānāṃ ca surāṇāṃ ca sahāyena nṛṇāmapi .
kiṃcidbhavati sāhāyyaṃ kāyavyūhena sarvataḥ .. 37 ..
prāyaścitāni cīrṇāni niścitamamatparāṅamukham .
na niṣpunanti he tāta surākumbhamivā''pagāḥ .. 38 ..
prāyaścittena puṇyena na hi śudhyanti mānavā .
sarvārambheṇa vaiśyendra dānena yogato'pi vā .. 39 ..
śubhāśubhaṃ ca yatkarma vinā bhogānna ca kṣayaḥ .
bhogena śuddhimāpnoti tato muktirbhavennṛṇām .. 40 ..
na naṣṭaṃ duṣkṛtaṃ karma sukṛtena ca karmaṇā .
na naṣṭaṃ sukṛtaṃ karma kṛtena duṣkṛtena ca .. 41 ..
yajñena tapasā vā'pi vratenānaśanena ca .
tīrthasnānena dānena japena niyamena ca .. 42 ..
bhuvaḥ pradakṣiṇenaiva purāṇaśravaṇena ca .

3.83.119.4

upadeṇena puṇyena pūjayā gurudevayoḥ .. 43 ..
svadharmācaraṇenaivātithīnāṃ pūjanena ca .
brahmaṇāṃ pūjanenaiva bhojanena viśeṣataḥ .. 44 ..
yaddhattamapi viprāya tatprāptaṃ pūrṇarūpataḥ .
bījarūpaṃ ca taddānaṃ kṣetrarūpaṃ ca brahmaṇaḥ 45
ekena karmaṇā tāta svargaṃ prāpnoti mānavaḥ .
karmaṇā na hi mokṣaṃ ca tadeva mama sevayā .. 46 ..
svargaṃ ca sukṛtenaiva narakaṃ duṣkṛtena ca .
vyādhirjanma ca yonau ca kutsite ca tataḥ śuciḥ .. 47 ..
goghno yo brāhmaṇānāṃ ca kāmataścopapātakī .
dandaśūkatvamāpnoti golomasamavarṣakam .. 48 ..
sarpeṇa bhakṣitastena cvālayā garalasya ca .
tṛṣito vyathitaścaiva nirāhāraḥ kṛśodaraḥ .. 49 ..
tataḥ kuṇḍātsamutthāya gaurbhavellomavarṣakam .
tataḥ kuṣṭhī ca cāṇḍālo varṣalakṣaṃtato naraḥ .. 50 ..
tadā bhavedbrāhmaṇaśca kuṣṭhayukto hi karmaṇā .
bhojayitvā vipralakṣaṃ nirvyādhiśca bhavecchuciḥ .. 51 ..
akāmatastadardhaṃ ca kṣatriyasyāpi kāmataḥ .
akāmatastadardhaṃ ca tadardhaṃ ca viśastathā .. 52 ..
tadardha śūdragoghnaśca bhuṅkte pāpaṃ na saṃśayaḥ .
prāyaścittena śuddhaśca bhuṅkte śeṣaṃ ca karmaṇaḥ .. 53 ..
anukalpe caturthaṃ ca pāpaṃ bhuṅkte na saṃśayaḥ .
caturguṇaṃ ca goghnānāṃ brāhmaṇānāṃ ca pātakam .. 54 ..
bhuṅkte pāpaṃ ca brahmanno brāhmaṇāścetaro'pi vā .
krameṇānena bodhyaṃ ca kāmato'kāmato'pi vā .. 55 ..
prāyaścittaṃ janma karma vyādhireva pa saṃśayaḥ .
goghno bhavati gauścāpi yāvadvarṣa ca niścitam .. 56 ..
caturguṇaṃ ca teṣāṃ ca brahmaghno viṭkṛmirbhavet .
tato bhavati mlecchaśca tāvadvarṣacaturguṇam .. 57 ..

3.83.119.5

tataścāndho bhavedvipraḥ pūrveṣāṃ ca caturguṇam .
brahmaṇānāṃ caturlakṣaṃ bhojayitvā śucirbhavet .. 58 ..
cakṣuṣmāṃśca yaśasvī ca bhavetso'pyatipātakāt .
strīghnacaturṇāṃ varṇānāṃ vede so'pyatipātakī .. 59 ..
kālasūtraṃ ca prāpnoti strīlomasamavarṣakam .
bhakṣitaḥ kṛmiṇā tatra nirāhāro vyathāyutaḥ .. 60 ..
tato bhavati loke ca tāvadvarṣa ca pātakī .
tataḥ pāpī bhavetso'pi yakṣmagrastaśca karmaṇā .. 61 ..
varṣāṇāṃ śatakaṃ caiva vipralakṣaṃ ca bhojayet .
tataḥ śuddho brāhmaṇaśca vidvāṃstapasi saṃyataḥ .. 62 ..
kiṃcidbhuṅakte pāpaśeṣaṃ svarṇadānācchucirbhavet .
garbhaghnaśca mahāpāpī saṃprāpnoti śunīmukham .. 63 ..
varṣāṇāṃ satakaṃ caiva ghoṭakaśca bhaveddhruvam .
varṣāṇāṃ śatakaṃ caiva sūkṣmaśastreṇa pīḍītaḥ .. 64 ..
tataḥ pāpī bhavedvaiśyo dravyayukto hi kamaṃṇā .
pañcāśadvarṣaparyantaṃ svarṇadānādbhavecchuciḥ .. 65 ..
tataḥ svakulajāto'pi nirvyādhirbrāhmaṇaḥśuciḥ .
brāhmaṇaḥ kṣatriyaghnaśca kṣatriyo vā vinā raṇāt .. 66 ..
taptaśūlaṃ ca prāpnoti varṣāṇāṃ ca sahasrakam .
kvathitaṃ taptalohena cā''rtanādaṃ karoti ca .. 67 ..
tato bhavenmattagajo varṣāṇāṃ śatakaṃ tathā .
tato raktavikārī ca śūdro varṣaśataṃ tathā .. 68 ..
gajadānena muktaśca vyādhitaśca tato dvijaḥ .
vaiśyaghnaścāpi vaiśyaśca śūdraghno vaiśya eva ca .. 69 ..
vaiśyaghnaścāpi śūdraśca samaṃ pāpaṃ labheddhruvam .
kṛmikuṇḍaṃ ca prāpnoti varṣāṇāṃ śatakaṃ tathā .. 70 ..
kṛmibhirbhakṣito duḥśī kirātaśca bhavettataḥ .
varṣāṇāṃ śatakaṃ caiva kṛmivyādhisamanvitaḥ .. 71 ..
tato mandāgniyuktaśca brāhmaṇo dainyavānvraja .

3.83.119.6

pañcāśadvarṣaparyantaṃ durbalaśca kṛśodaraḥ .. 72 ..
muktirbhavati yuktena tīrthecāśvapradānataḥ .
śūdraghno brahmaṇaścaiva kāmato'kāmato'pi vā .. 73 ..
sāvitrī lakṣayāpyena tadardhena śucirbhavet .
caturvarṇaḥ kukkuraghno hyabhiśaptaśca śaṃbhunā .. 74 ..
varṣāṇāṃ śatakaṃ caiva prāpnoti rauravaṃ naraḥ .
tato bhavetkukkulaśca varṣāṇāmapi ṣoḍaśa .. 75 ..
tataḥ śuddho bhavedvipro bhakṣitaḥ kukkureṇai ca .
gaṅgāsnānena dānena svarṇasyāpi bhavecchuciḥ .. 76 ..
mārjāraghnaścaturvarṇo gaṅgāsnānādbhavecchuciḥ .
viprāya lavaṇaṃ dattvā ṣaṭpalaṃ ca pramucyate .. 77 ..
hatvā sarpāṃścaturvarṇo mama pādena cihnitān .
brahmahatyācaturthaṃ ca pātakaṃ ca labheddhruvam .. 78 ..
asipatraṃ ca narakaṃ varṣāṃṇāṃ śatakaṃ tathā .
prāpnoti yātanāyukto vicchinnastīkṣṇadhārayā .. 79 ..
tato bhavati sarpaśca ḍuṇḍubho varṣapañcakam .
nareṇa tāḍito duḥkhī mṛtyorbhavati pīḍitaḥ .. 80 ..
tato bhavennaraḥ pāpī jvarayukto hi durbalaḥ .
varṣāṇāṃ pañcakenaiva mṛto bhavati karmaṇā .. 81 ..
aśvaghnaśca gajaghnaśca caturvarṇaśca pātakī .
varṣāṇāṃ pañcakenaiva mṛto bhavati karmaṇā .. 82 ..
tato bhavati hastī ca ghoṭako vā vrajeśvara .
yāvadviṃśativarṣāṇi tataḥ śūdro bhaveddhruvam .. 83 ..
ahaṃkṛtī vyādhiyukto raupyadānena mucyate .
brāhmaṇānāṃ ca śatakaṃ bhojayitvā śucirbhavet .. 84 ..
kṣudrajantuvadhenaiva kṣudrajanturbhavennaraḥ .
varṣāṇāṃ śatakaṃ caiva kṣudravyādhiṃ tarettataḥ .. 85 ..
kṛpā kāryā satā śaśvatahiṃsreṣu ca jantuṣu .
hiṃsāyāṃ na hi doṣaśca hiṃsrāṇāṃ ca vrajeśvara .. 86 ..

3.83.119.7

aśvatthaghnaścatuvaṃrṇo brahmahatyācaturthakam .
pāpaṃ ca labhate tāta cāsipatraṃ vrajeddhruvam .. 87 ..
sa tīkṣṇenāpi śastreṇa vicchinnaśca divāniśam .
varṣāṇāṃ śatakaṃ caiva bhuṅkte paramayātanām .. 88 ..
tato bhavati vṛkṣaśca śālamalirahvarṣalakṣakam .
tato bhavati śūdraśca cchinnāṅgo vyādhisaṃyutaḥ .. 89 ..
yāvajjīvanaparyantaṃ tato vipro bhaveddhruvam .
vraṇavyādhisamāyukto mucyate svarṇadānataḥ .. 90 ..
mithyāsākṣyapradātā ca kṛtaghno'tikṛtaghnakaḥ .
viśvāsaghātī mitraghno viprāṇāṃ dhanahārakaḥ .. 91 ..
śūdraśrāddhānnabhojī ca śūdrāṇāṃ śavadāhakaḥ .
śūdrāṇāṃ sūpakāraśca vṛṣavāhakapātakī .. 92 ..
dhāvako devalaścāpi caite'tipāpinastathā .
kumbhīpākaṃ prayāntayeva varṣāṇāṃ ca sahasrakam .. 93 ..
tatraiva taptatailena saṃtaptaśca divāniśam .
ṇakṣito vyathitaścaiva sarvākāreṇa jantunā .. 94 ..
gṛdhraḥ koṭisamasrāṇi śatajanmāni śūkaraḥ .
śvāpadaḥ śatajanmāni śūdro rogī bhavettataḥ .. 95 ..
mandāgnijvarasaṃyuktaḥ pañcāśadvarṣakaṃ tathā .
suvarṇānāṃ śatapalaṃ dattavā śuddho bhaveddhruvam .. 96 ..
caturvarṇo vastrahārī gavyahārī ca mānavaḥ .
raupyamuktāpahārī ca śūdradravyāpahārakaḥ .. 97 ..
varṣāṇāṃ ca sahasraṃ ca bakajātirbhaveddhruvam .
mutrakuṇḍaṃ ca vai bhuktvā varṣāṇāṃ śatakaṃ tathā .. 98 ..
tato bhavecchūdrajātirvarṣāṇāṃ śatakaṃ vraja .
kuṣṭhavyādhisamāyukto galitaścaiva pātakī .. 99 ..
tato bhavedbrāhmaṇaśca kuṣṭhāvaśeṣasaṃyutaḥ .
svarṇaṣaṭpaladānena vyādhito mucyate śuciḥ .. 100 ..
śākāpahārakaścaiva phalāpahārakastathā .

3.83.119.8

yakṣaḥ pṛthivyāṃ saṃbhūto līlādravyāpahārakaḥ .. 101 ..
varṣāṇāṃ śatakaṃ caiva cāṣapakṣī bhaveddhruvam .
tato bhavetkṛṣṇavarṇaḥ śūdraśca bhārate bhuvi .. 102 ..
tato bhavedbrāhmaṇaścāpyadhikāṅgo'pi janmani .
punarjanmadvijo bhūtvā sucyate viprabhojanāt .. 103 ..
pakvadravyāpahārī ca paśuyonirbhavedradhruvam .
yasyāṇḍakośo gandhāktaḥ kastūrī yasya nāma ca .. 104 ..
saptajanmamṛgo bhūtvā tato bhavati gandhakaḥ .
janmaikaṃ ca tataḥ śūdro galatkuṣṭhī ca janmani .. 105 ..
tato rogāvaśeṣeṇa saṃyuto brahmaṇaḥ kṛśaḥ .
svarṇaṣaṭpaladānena mucyate nātra saṃśayaḥ .. 106 ..
dhānyāpahārī duḥkhī ca kṛpaṇaḥ saptajanmasu .
viṣṭhākuṇḍaṃ varṣaśataṃ saṃprāpya mucyate bhiyā .. 107 ..
svarṇāpahārī kuṣṭhī ca mānava patito bhavet .
svarṇadānapratigrāhī viṭkuṇḍaṃ ca prayāti ya .. 108 ..
tato varṣaśataṃ bhuktvā purīṣaṃ ca divāniśam .
tato vyāgho bhavecchūdro raktadoṣeṇa saṃyutaḥ .. 109 ..
tajjanmapātakaṃ bhuktvā brāhmaṇaśca punarbhavet .
vyādhiroṣāvayuktaśca mucyate svarṇadānataḥ .. 110 ..
agamyānāṃ ca gāmī ca pūrvoktaṃ rauravaṃ vrajet .
kumbhīpākaṃ mahāghoraṃ varṣāṇāṃ cāpyasaṃkhyakam .. 111 ..
tato bhavetpuṃścalīnāṃ yonīnāṃ ca kṛmistathā .
varṣāṇāṃ ca sahasraṃ ca viṭkṛmirvarṣalakṣakam .. 112 ..
paśuyonirbhavettasmāttasmācca kṣudrajantavaḥ .
tato bhavenmlecchajātistataḥ śūdrādhamastadā .. 113 ..
tato bhavati vipraśca vyādhiyukto napuṃsakaḥ .
punaśca brāhmaṇo bhūtvā tīrthaparyaṭanena ca .. 114 ..
krameṇa śuddho bhavati vaṃśahīnaśca pātakāt .
bhojayitvā vipralakṣaṃ putraṃ ca labhate śuciḥ .. 115 ..

3.83.119.9

mānavaḥ krodhayuktaśca gardabhaḥ saptajanmasu .
mānavaḥ kalahāviṣṭaḥ saptajanmasu vāyasaḥ .. 116 ..
śālagrāmapratigrāhī kālasūtraṃ vrajeddhruvam .
varṣāṇāṃ śatakaṃ caiva śañjarīṭo bhavettataḥ .. 117 ..
lohacoraśca nirvaṃśo maṣīcoraśca kokilaḥ .
śuko'pyañjanacoraśca miṣṭacoraḥ kṛmirbhavet .. 118 ..
vipradveṣī gurudveṣī śirasāṃ ca kṛmirbhavet .
puṃścalīṃ kāminīṃ tāta bhuktvā ca rauravaṃ vrajet .. 119