Pramāṇa · Search · About · API

Dashamaskandha 16

Daśamaskandha 16

Language
Sanskrit

Contents

16.1

catuścatvāriṃśo'dhyāyaḥ
śrīśuka uvāca
evaṃ carcitasaṃkalpo bhagavān madhusūdanaḥ
āsasādātha cāṇūraṃ muṣṭikaṃ rohiṇīsutaḥ

16.2

hastābhyāṃ hastayorbaddhvā padbhyāmeva ca pādayoḥ
vicakarṣaturanyo'nyaṃ prasahya vijigīṣayā

16.3

aratnī dve aratnibhyāṃ jānubhyāṃ caiva jānunī
śiraśśiṣṇororasostāvanvo'nyamabhijaghnatuḥ

16.4

parikrāmaṇavikṣepaparirambhāvapātanaiḥ
utsarpaṇāpasarpaṇāścānyo'nyaṃ pratyarundhatām

16.5

utthāpanairannayanaiścālanaiḥ sthāpanairapi
parasparaṃ jigīṣantāvapacakraturātmanaḥ

16.6

tadvalābalayoryuddhaṃ sametāḥ sarvayoṣitaḥ
ūcuḥ parasparaṃ rājan ! sānukampā varūthaśaḥ

16.7

mahānayaṃ batādharma eṣāṃ rājasabhāsadām
ye valābalayoryuddhaṃ rājño'nvicchānti paśyataḥ

16.8

kva vajrasārasarvāṅgau mallau śailendrasannibhau
kva cātisukumārāṅgau kiśorau nāptayauvanau

16.9

dharmavyatikramo hyasya samājasya dhruvaṃ bhavet
yatrādharmaḥ samuttiṣṭhenna stheyaṃ tatra karhicit

16.10

na sabhāṃ praviśetprājñaḥ sabhyadoṣānanusmaran
abruvan vibruvannajño naraḥ kilviṣamaśnute

16.11

valgataḥ śatrumabhitaḥ kṛṣṇasya vadanāmbujam
vīkṣyatāṃ śramavāryuktaṃ padmakośamivāmbubhiḥ

16.12

kiṃ na paśyata rāmasya mukhamātāmralocanam
muṣṭikaṃ prati sāmarṣa hāsasaṃrambhaśobhitam

16.13

puṇyā bata brajabhuvo yadayaṃ nṛliṅgagūḍhaḥ purāṇapuruṣo bata citramālyaḥ
gāḥ pālayan saha balaḥ kvaṇayaṃśca veṇuṃ vikrīḍayāñcati 1giritraramārcitāṅghriḥ

16.14

gāpyastapaḥ kimacaran yadamuṣya rūpaṃ lāvaṇyasāramasamordhvamananyasiddham
dṛgbhiḥ pibantyanusavābhinavaṃ durāpamekāntadhāma yaśasaḥ śriya aiśvarasya

16.15

yā dohane 'vahanane 2mathanopalepapreṅkheṅkhanābha̍ruditokṣaṇamārjanādau
gāyanti cainamanuraktadhiyo 'śrukaṇṭhyo dhanyā brajastriya urukrama4cittayānāḥ

16.16

prātarvrajādvrajata āviśataśca sāyaṃ gobhiḥ samaṃ kvaṇayato'sya niśamya veṇum
nirgamya tūrṇamabalāḥ pathi bhūripuṇyāḥ paśyanti sasmitamukhaṃ sadayāvalokam

16.17

evaṃ prabhāṣamāṇāsu strīṣu yogeśvaro hariḥ
śatruṃ hantuṃ manaścakre bhagavān bharatarṣabha !

16.18

1sabhayāḥ strīgiraḥ śrutvā putrasnehaśucāturau
pitarāvanvatapyetāṃ putrayorabudhau balam

16.19

taistairniyuddhavidhibhirvividhairacyutetarau
yuyudhāte yathā'nyo'nyaṃ tathaiva balamuṣṭikau

16.20

bhagavadgātraniṣpātairvajraniṣpeṣaniṣṭhuraiḥ
cāṇūro bhajyamānāṅgo muhurglānimavāpa ha

16.21

sa śyenavega utpatya muṣṭīkṛtya karāvubhau
bhagavantaṃ vāsudevaṃ kruddho vakṣasyavādhata

16.22

nācalattatprahāreṇa mālāhata iva dvipaḥ
bāvornigṛhya cāṇūraṃ bahuśo bhrāmayan hariḥ

16.23

bhūpṛṣṭhe pothayāmāsa tarasā kṣīṇajīvitam
vistrastākalpakeśasragindradhvaja ivāpatat

16.24

tathaiva muṣṭikaḥ pūrvaṃ svasṛṣṭyābhihatena vai
balabhadreṇa balinā talenābhihato bhṛśam

16.25

pravepitaḥ sa rudhiramudvamanmukhato'rditaḥ
vyasuḥ papātorvyupasthe vātātahata ivāṅghripaḥ

16.26

tataḥ kūṭamanuprāptaṃ rāmaḥ praharatāmvaraḥ
avadhīllīlayā rājan ! sāvajñaṃ vāmamuṣṭinā

16.27

tathaiva hi śalaḥ kṛṣṇapadāpahṛtaśīrṣakaḥ
dvidhā vidīrṇastośalaka ubhāvapi nipehatuḥ

16.29

cāṇūre muṣṭike kūṭe śale tośalake hate
gopān vayasyānākṛṣya taiḥ saṃsṛjya vijahratuḥ
vādyamāneṣu tūryeṣu valgantau rutanūpurau

16.30

janāḥ prajahṛṣuḥ sarve karmaṇā rāmakṛṣṇayoḥ
ṛte kaṃsaṃ vipramukhyāḥ sādhavaḥ sādhu sādhviti

16.31

hateṣu mallavaryeṣu vidruteṣu ca bhojarāṭ
nyavārayattavastūryāṇi vākyaṃ cedamuvāca ha

16.32

niḥsārayata durvṛttau vasudevātmajau purāt
dhanaṃ harata gopānāṃ nandaṃ badhnīta durmatim

16.33

vasudevastu durmedhā hanyatāmāśvasattamaḥ
ugrasenaḥ pitā cāpi sānugaḥ parapakṣagaḥ

16.34

evaṃ vikatthamāne vai kaṃse prakupito'vyayaḥ
laghimnotpatya tarasā mañcamuttuṅgamārkahat

16.35

tamāviśantamālokya mṛtyumātmana āsanāt
manasvī sahasotthāya jagṛhe so'sicarmaṇī

16.36

taṃ khaṅgapāṇiṃ vicarantamāśu śyenaṃ yathā dakṣiṇasavyamambare
samagrahīddurviṣahogratejā yathoragaṃ tārkṣyasutaḥ prasaya

16.37

pragṛhya keśeṣu calatkirīṭaṃ nipātya raṅgopari tuṅgamañcāt
tasyopariṣṭātsvayamabjanābhaḥ papāta viśvāśraya ātmatantraḥ

16.38

taṃ mamparetaṃ vicakarṣa bhūmau hariryathebhaṃ jagato vipaśyataḥ
hāhetiśabdaḥ sumahāṃstadā'bhūdudīritaḥ sarvajanairnarendra !

16.39

sa nityamudvignadhiyā tamīśvaraṃ piban vadan vā vicaran svapan śvasan
dadarśa cakrāyudhamagrato yatastadeva rūpaṃ duravāpamāpa

16.40

tasyānujā bhrātaro'ṣṭau kaṅkanyagrodhakādayaḥ
abhyadhāvannabhikruddhā bhrātṛnirveśakāriṇaḥ

16.41

tathātirabhasāṃstāṃstu saṃyattān rauhiṇīsutaḥ
ahan parighamudyamya paśūniva mṛgādhipaḥ

16.42

neduīndubhayo vyomni brahmeśādyā vibhūtayaḥ
puṣpaiḥ kirantastaṃ prītāḥ śaśaṃsurnanṛtuḥ striyaḥ

16.43

teṣāṃ striyo mahārāja ! suhanmaraṇaduḥkhitāḥ
tatrābhīyurvinighnantyaḥ śīrṣāṇyaśruvilocanāḥ

16.44

śayānān vīraśayyāyāṃ patīnāliṅgya śocatīḥ
vilepuḥ susvaraṃ nāryo visṛjantyo muhuḥ śucaḥ

16.45

hā nātha ! priyadharmajña ! karuṇānātha ! vatsala !
tvayā htena nihatā vayaṃ te sagṛhaprajāḥ

16.46

tvayā virahitā patyā purīyaṃ puruṣarṣabha !
na śobhate vayamiva nivṛttotsavamaṅgalā

16.47

anāgasāṃ tvaṃ bhūtānāṃ kṛtavān drohamulbaṇam
tenemāṃ bho daśāṃ nīto bhūtadhrukko labheta śam

16.48

sarveṣāmiha bhūtānāmeṣa hi prabhavāpyayaḥ
goptāca tadavadhyāyī na kvacitsukhamedhate

16.49

śrīśuka uvāca
rājayoṣita āśvāsya bhagavān lokabhāvanaḥ
yāmāhurlaukikīṃ saṃsthāṃ hatānāṃ samakārayat

16.50

mātaraṃ pitaraṃ caiva mocayitvātha bandhanāt
kṛṣṇarāmau vavandāte śirasāspṛśya pādayoḥ

16.51

devakī vasudevaśca vijñāya jagadīśvarau
kṛtasambandhau putrā sasvajāte na śaṅkitau

16.51.p1

iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe daśamaskandhe pūrvārdhe kaṃsavadho nāma catuścatvāriṃśo'dhyāyaḥ

Linked texts (7)