Ekadashikatha (Ekādaśīkathā)
एकादशीकथा
- Language
- Sanskrit
- Date
- 200–1800 CE
- Extent
- 116 passages, 1,110 words
- Text
- partly digitised
- Source
- archiveorg · Kartik Shukla Ekadashi Vrat Katha Anon · Scan of a printed edition hosted by the Internet Archive (archive.org); the ancient text is in the public…
Contents
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 6-2
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36
- 37
- 38
- 39
- 40
- 41
- 42
- 43
- 44
- 45
- 46
- 47
- 48
- 49
- 50
- 51
- 52
- 53
- 54
- 55
- 56
- 57
- 58
- 59
- 60
- 61
- 62
- 63
- 64
- 65
- 66
- 67
- 68
- 69
- 70
- 71
- 72
- 73
- 74
- 75
- 76
- 77
- 78
- 79
- 80
- 81
- 82
- 83
- 84
- 85
- 86
- 87
- 88
- 89
- 90
- 91
- 92
- 93
- 94
- 95
- 96
- 97
- 98
- 99
- 100
- 101
- 102
- 103
- 104
- 105
- 106
- 107
- 108
- 109
- 110
- 111
- 112
- 113
- 114
- 115 — 1 part
Text
1
atha kārtikaśulkaikādaśīvratakathā prārabhyate
brahmovāca || prabodhinyāśca māhātmyaṃ pāpaghnaṃ puṇyavardhanam || muktipradaṃ subuddhīnāṃ śṛṇuṣva
munisattama
2
tāvadgarjanti viprendra gaṅgā bhāgīrathī kṣitau || yāvannāyāti pāpaghnī kārtike
haribodhinī
3
tāvadgarjanti tīrthāni hyāsamudraṃ sarāṃsi ca || yāvatprabodhinī viṣṇostithirnāyāti kārtikī
4
aśvamedhasahasrāṇi rājasūya śatāni ca || ekenaivopavāsena prabodhinyāṃ
labhetannaraḥ
5
nārada uvāca || ekabhakte ca kiṃ puṇyaṃ kiṃ puṇyaṃ naktabhojane || upavāsena kiṃ puṇyaṃ
tanme brūhi pitāmaha
6
brahmovāca || ekabhuktena janmotthaṃ naktena dvijanmurbhavam || saptajanmabhavaṃ
pāpamupavāsena naśyati
7
yaddurlabhaṃ yadaprāpyaṃ trailokye na tu gocaram || yadyapyaprārthitaṃ putra dadāti
haribodhinī
8
merumandaramātrāṇi pāpānyugrāṇi yāni tu || ekenaivopavāsena dahate pāpahāriṇī
6-2
pūrvajanmasahasraistu yadduṣkarma upārjitam || jāgareṇa prabodhinyāṃ dahate tūlarāśivat
10
upavāsaṃ prabodhinyāṃ yaḥ karoti svabhāvataḥ || vidhivanmuniśārdūla yathoktaṃ labhate phalam
11
yathoktaṃ sukṛtaṃ yastu vidhivat kurute naraḥ || svalpaṃ munivaraśreṣṭha merutulyaṃ bhavecca tat
12
vidhihīnaṃ tu yaḥ kuryātsukṛtaṃ merumātrakam || aṇumātraṃ na cāpnoti phalaṃ dharmasya nārada
13
sandhyāhīne vratabhraṣṭe nāstike vedanindake || naiteṣāṃ tiṣṭhate dehe dharmaśāstravidveṣake
14
paradārarate mūrkhe
kṛtaghne bandhake tathā || dharmo na tiṣṭhate dehe eteṣāmapi dehinām
15
brāhmaṇo vāpi śūdro vā
sevate parayoṣitam || brāhmaṇīṃ ca viśeṣeṇa cāṇḍālasadṛśāvubhau
16
sabhartṛkāṃ vā vidhavā vā brāhmaṇo
brāhmaṇīṃ yadi || sevate muniśārdūla sānvayo yāti saṃkṣayam
17
paradārābhigamanaṃ kurute yo dvijādhamaḥ || santatirna bhavettasya phalaṃ janmājitaṃ na hi
18
guruṇā saha vipraiśca yo'haṅkāreṇa vartate
sukṛtaṃ naśyate śīghraṃ dhanaṃ nāpnoti santatim
19
ācārabhraṣṭadehānāṃ vṛṣalīgāmināṃ tathā
durjanaṃ sevamānānāṃ dharmasteṣāṃ parāṅmukhaḥ
20
patitaiḥ saha saṅgaṃ ca tadgṛhe gamanaṃ tathā || ye
kurvanti nṛpaśreṣṭha te gacchanti yamālaye
21
dharmo naṣṭo nṛṇāṃ yeṣāṃ svāgatāsanabhojanaiḥ || teṣāṃ
vai naśyate vatsa kīrtirāyuḥ prajāḥ sukham
22
sādhunāmapamānaṃ tu ye kurvanti narādhamāḥ || trivargaphalahīnāste dahyante narakāgninā
23
kṛtvā'vamānaṃ sādhūnāṃ ye hṛṣyanti narādhamāḥ || vārayanti na ye mūḍhāste paśyanti kulakṣayam
24
ācārabhraṣṭadehasya piśunasya śaṭhasya ca || dadato
juhvato vāpi gatistasya na vidyate
25
tasmānna tvācaretkiñcidaśubhaṃ lokagarhitam || sadācāravatā bhāvyaṃ yathā dharmo na naśyati
26
ye dhyāyanti manovṛttyā kariṣyāmaḥ prabodhinīm
teṣāṃ vilīyate pāpaṃ pūrvajanmaśatodbhavam
27
samatītaṃ bhaviṣyaṃ ca vartamānaṃ kulāyutam || viṣṇulokaṃ nayatyāśu prabodhinyāṃ tu jāgare
28
vasanti pitaro hṛṣṭā viṣṇuloke'tyalaṃkṛtāḥ || vimuktā nārakairduḥkhaiḥ pūrvakarmasamudbhavaiḥ
29
kṛtvā tu pātakaṃ ghoraṃ brahmahatyādikaṃ naraḥ || kṛtvā
tu jāgaraṃ viṣṇodhautapāpo bhavenmune
30
duṣprāpyaṃ yatphalaṃ ramyairaśvamedhādibhirmakhaiḥ || prāpyate tatsukhenaiva prabodhinyāṃ tu jāgare
31
āplutya sarvatīrtheṣu dattvā gāḥ kāñcanaṃ mahīm || na tatphalamavāpnoti yatkṛtvā jāgaraṃ hareḥ
32
jātaḥ sa ekaḥ sukṛtī kulaṃ tenaiva pāvitam || kārtike
muniśārdūla kṛtā yena prabodhinī
33
yathā dhruvaṃ nṛṇāṃ mṛtyurdhananāśastathā dhruvam || iti jñātvā
muniśreṣṭha kartavyaṃ vaiṣṇavaṃ dinam
34
yāni kāni ca tīrthāni trailokye sambhavanti ca || tāni
tasya gṛhe samyagyaḥ karoti prabodhinīm
35
sarvaṃ kṛtyaṃ parityajya tuṣṭyarthaṃ cakrapāṇinaḥ || upoṣyaikādaśī ramyā kārttike haribodhinī
36
sa jñānī sa ca yogī ca sa tapasvī jitendriyaḥ || bhoge
bhogaśca tasyāsti hyupāste haribodhinīm
37
viṣṇupriyatarā hyeṣā dharmasārasya dāyinī || sakṛddenāmupoṣyaiva muktibhāṃkca bhavennaraḥ
38
prabodhinīmupoṣitvā na garbhe viśate naraḥ || sarvadharmān
parityajya tasmāt kurvīta nārada
39
karmaṇā manasā vācā pāpaṃ yatsamupārjitam || tatkṣālayati
govindaḥ prabodhinyāṃ tu jāgare
40
snānaṃ dānaṃ japo homaḥ samuddiśya janārdanam || narairyatkriyate
vatsa prabodhinyāṃ tadakṣayam
41
ye'rcayanti narāstasyāṃ bhaktyā devaṃ ca mādhavam || samupoṣya
pramucyante pāpaistai śatajanmani
42
mahāvratamidaṃ putra mahāpāpaughanāśanam || prabodhavāsare viṣṇorvidhivatsamupoṣayet
43
vratenānena deveśaṃ paritoṣya janārdanam || virājayan diśaḥ sarvāḥ prayāti
bhavanaṃ hareḥ
44
karttavyaiṣā prayatnena naraiḥ kāntimabhīpsubhiḥ || dvādaśī dvipadāṃ śreṣṭha kārtike tu
prabodhinī
45
bālye yaccārjitaṃ vatsa yauvane vārdhake tathā || śatajanmakṛtaṃ pāpaṃ svalpaṃ vā
yadi vā bahu
46
śuṣkamādra muniśreṣṭha svaguhyamapi nārada || tatkṣālayati govindamasyāmabhyarcya
bhaktitaḥ
47
dhanadhānyavahā puṇyā sarvapāpaharā parā || tāmupoṣya harerbhaktyā durlabhaṃ na bhavetkvacit
48
candrasūryoparāge ca yatphalaṃ parikīrtitam || tatsahasraguṇaṃ proktaṃ prabodhinyāṃ tu
jāgarāt
49
snānaṃ dānaṃ japo homaḥ svādhyāyo'bhyarcanaṃ hareḥ || tatsarvaṃ koṭitulyaṃ tu prabodhinyāṃ tu yatkṛtam
50
janmaprabhṛti yatpuṇyaṃ nareṇābhyarjitaṃ bhavet || vṛthā bhavati tatsarvamakṛtvā
kārtikavratam
51
akṛtvā niyamaṃ viṣṇoḥ kārtike yaḥ kṣipennaraḥ || janmārjitasya puṇyasya phalaṃ
nāpnoti nārada
52
tasmāttvayā prayatnena devadevo janārdanaḥ || upāsanīyo viprendra sarvakāmaphalapradaḥ
53
parācaṃ varjayedyastu kārtike viṣṇutatparaḥ || parānnavarjanādvatsa cāndrāyaṇaphalaṃ
labheta
54
na tathā tuṣyate yajñairna dānairvā gajādibhiḥ || yathā śāstrakathālāpaiḥ kārtike madhusūdanaḥ
55
ye kurvanti kathāṃ viṣṇorye śṛṇvanti samāhitāḥ || ślokārdha ślokapādaṃ vā kārtike
gośataṃ phalam
56
sarvadharmān parityajya mamāgre kārtike naraḥ || śāstrāvadhāraṇaṃ kāryaṃ śrotavyaṃ
ca sadā mune
57
śreyasā lobhabuddhyā vā yaḥ karoti hareḥ kathām || kārtike muniśārdūla
kulānāṃ tārayecchatam
58
nityaṃ śāstravinodena kārtike yaḥ kṣipennaraḥ || nirdahetsarvapāpāni
yajñāyutaphalaṃ labhet
59
niyamena naro yastu śṛṇute vaiṣṇavīṃ kathām || kārtike tu viśeṣeṇa
gosahasraphalaṃ labhet
60
prabodhavāsare viṣṇoḥ kurute yo hareḥ kathām || saptadvīpavatīdāne tatphalaṃ
labhate mune
61
śrutvā viṣṇukathāṃ divyāṃ ye'rcayanti kathāvidam || svaśaktyā muniśārdūla teṣāṃ
lokāḥ sanātanāḥ
62
brahmaṇo vacanaṃ śrutvā nāradaḥ punarabravīt || vidhānaṃ brūhi me svāminnekādaśyāḥ surottama
63
nārada uvāca || cīrṇena yena bhagavanyādṛśaṃ phalamāpnuyāt || nāradasya
vacaḥ śrutvā brahmā vacanamabravīt
64
brāhme muhūrtte cotthāya hyekādaśyāṃ dvijottama || snānaṃ caiva
prakartavyaṃ dantadhāvanapūrvakam
65
nadyāṃ taḍāge kūpe vā vāpyāṃ gehe tathaiva ca || keśavaścaiva
sampūjyaḥ kathāyāḥ śravaṇaṃ tathā
66
niyamārthe mahābhāga imaṃ mantramudīrayet || ekādaśyāṃ
nirāhāraḥ sthitvā'hani pare hyaham
67
bhokṣyāmi puṇḍarīkākṣa śaraṇaṃ me bhavācyuta || amuṃ mantraṃ
samuccārya devadevasya cakriṇaḥ
68
bhaktibhāvena tuṣṭātmā hyupavāsaṃ samarpayet || rātrau jāgaraṇaṃ kārya
devadevasya sannidhau
69
gītaṃ nṛtyaṃ ca vādyaṃ ca tathā kṛṣṇakathāṃ mune || yaḥ karoti sa
puṇyātmā trailokyopari saṃsthitaḥ
70
bahupuṣpairbahuphalaiḥ karpūrāgurukuṃkumaiḥ || hareḥ pūjā vidhātavyā
kārttikyāṃ bodhavāsare
71
vittaśāṭhyaṃ na kartavyaṃ samprāpte harivāsare || yasmāt puṇyamasaṃkhyātaṃ
prāpyate munisattama
72
phalairnānāvidhairdivyaiḥ prabodhinyāṃ tu jāgare || śaṃkhe toyaṃ samādāya
hyarghyo deyo janārdane
73
yatphalaṃ sarvatīrtheṣu sarvadāneṣu yatphalam || tatphalaṃ koṭiguṇitaṃ dattvā'rghyaṃ
bodhavāsare
74
agastyakusumairdivyaiḥ pūjayedyo janārdanam || devendro'pi muniśreṣṭha karoti karasampuṭam
75
na tatkaroti viprendra tapasā toṣito hariḥ || yatkaroti hṛṣīkeśo munipuṣpairalaṅkṛtaḥ
76
vilvapatraiśca ye kṛṣṇaṃ kārttike kalivardhana || pūjayanti mahābhaktyā muktisteṣāṃ
mayoditāṃ
77
tulasīdalapuṣpaiśca pūjayanti janārdanam || kārtike sakalaṃ vatsa pāpaṃ janmāyutaṃ
dahet
78
dṛṣṭā spṛṣṭā'thavā dhyātā kīrttitā namitā stutā || ropitā secitā nityaṃ pūjitā
tulasī śubhā
79
navadhā tulasībhaktiṃ ye kurvanti dine dine || yugakoṭisahasrāṇi te vasanti
harergṛhe
80
ropitā tulasī yāvatkurute mūlavistaram || tāvadyugasahasrāṇi tanoti sukṛtaṃ
mune
81
yāvacchākhāpraśākhābhirbījapuṣpadalairmune || ropitā tulasī puṃbhirvardhate vasudhātale
82
kule teṣāṃ tu ye jātā ye bhaviṣyanti ye gatāḥ || ākalpayugasāhasraṃ teṣāṃ vāso harergṛhe
83
kadambakusumairdevaṃ ye'rcayanti janārdanam || teṣāṃ yamālayo naiva prasādāccakrapāṇinaḥ
84
dṛṣṭvā
kadambakusumaṃ prīto bhavati keśavaḥ || kiṃ punaḥ pūjito vipra sarvakāmaprado hariḥ
85
yaḥ punaḥ
pāṭalīpuṣpaiḥ kārtike garuḍadhvajam || arcayetparayā bhaktyā muktibhāgī bhaveddhi saḥ
86
bakulāśokakusumairye'rcayanti jagatpatim || viśokāste bhaviṣyanti yāvaccandradivākarau
87
ye'rcayanti
jagannāthaṃ karavīraiḥ sitāsitaiḥ || caturyugāni viprendra prīto bhavati keśavaḥ
88
mañjarīṃ
sahakārasya keśavopari ye narāḥ || yacchanti te mahābhāgā gokoṭiphalabhāginaḥ
89
dūrvāṅkurairhareryastu
pūjāṃ kāle prayacchati || pūjāphalaṃ śataguṇaṃ samyagāpnoti mānavaḥ
90
śamīpatraistu ye devaṃ
pūjayanti sukhapradam || yamamārgo mahāghoro nistīrṇastaistu nārada
91
varṣākāle tu deveśaṃ kusumaiścampakodbhavaiḥ || ye'rcayanti na te martyāḥ saṃsareyuḥ punarbhāve
92
kumbhīpuṣpaṃ tu viprarṣe ye yacchanti
janārdane || suvarṇapalamātraṃ te labhante vai phalaṃ mune
93
suvarṇaketakīpuṣpaṃ yo dadāti janārdane || koṭijanmārjitaṃ pāpaṃ dahate garuḍadhvajaḥ
94
kuṅkumāruṇavarṇāñca gandhāḍhyāṃ śatapatrikām
yo dadāti jagannāthe śvetadvīpasingleālaye vaset
95
evaṃ sampūjya rātrau ca keśavaṃ muktimuktidam
prātarutthāya ca brahman gatvā tu sajalāṃ nadīm
96
tatra snātvā japitvā ca kṛtvā paurvāhnikīḥ
kriyāḥ || gṛhe gatvā ca sampūjya keśavaṃ vidhivannaraḥ
97
vratasya pāraṇārthāya brāhmaṇān bhojayet sudhīḥ || kṣamāpayecca śirasā bhaktiyuktena cetasā
98
gurupūjā tataḥ kāryā bhojanācchādanādibhiḥ || dakṣiṇā gāśca dātavyā tuṣṭyarthaṃ cakrapāṇinaḥ
99
bhūyasī caiva dātavyā brāhmaṇebhyaḥ
prayatnataḥ || niyamaścaiva santyājyo brāhmaṇāgre prayatnataḥ
100
kathayitvā dvijebhyastaddadyācchaktyā
ca dakṣiṇām || naktabhojī naro rājan brāhmaṇān bhojayecchubhān
101
ayācite balīvarda
sahiraṇyaṃ pradāpayet || amāṃsāśī naro yastu pradadedgāṃ sadakṣiṇām
102
dhātrīsnāyī naro
dadyāddadhi mākṣikameva ca || phalānāṃ niyame rājan phaladānaṃ samācaret
103
tailasthāne ghṛtaṃ deyaṃ
ghṛtasthāne payaḥ smṛtam || dhānyānāṃ niyame rājan dīyante śālitaṇḍulāḥ
104
dadyād bhūśayane
śayyāṃ sattūlāṃ saparicchadām || patrabhojī naro rājan bhājanaṃ ghṛtasaṃyutam
105
maunī ghaṇṭāṃ
tilāṃścaiva sahiraṇyaṃ pradāpayet || dampantyorbhojanaṃ deyaṃ niḥsnehaṃ sarpiṣā yutam
106
dhāraṇe tu
svakeśānāmādarśaṃ dāpayedbudhaḥ || upānahau pradātavye upānatparivarjanāt
107
lavaṇasya ca
santyāge śarkarāṃ ca pradāpayet | nityaṃ dīpaḥ pradeyastu viṣṇorvā vibudhālaye
108
sadīpaṃ saghṛtaṃ
tāmraṃ kāñcanaṃ vā daśāyutam || pradadyādviṣṇubhaktāya vratasampūrtihetave
109
ekāntarropavāse tu
kumbhānaṣṭau pradāpayet | savastrān kāñcanopetān sarvān sālaṅkṛtāñchubhān
110
sarveṣāmapyalābhe
tu yathoktakaraṇaṃ vinā || dvijavākyaṃ smṛtaṃ rājan sampūrṇavratasiddhidam
111
natvā visarjayedviprāṃstato bhuñjīta ca svayam || yattyaktaṃ caturo māsān samāptiṃ tasya cācaret
112
evaṃ ya
ācaretprājñaḥ so'nantaphalamāpnuyāt || avasāne tu rājendra vāsudevapuraṃ vrajet
113
yaścāvighnaṃ
samāpyaiva cāturmāsyavrataṃ nṛpa || sa bhavetkṛtakṛtyastu na punarmānuṣo bhavet
114
etat kṛtvā
mahīpāla paripūrṇaṃ vrataṃ bhavet || vratavaikalyamāsādya hyandhaḥ kuṣṭhī prajāyate
115
etatte sarvamākhyātaṃ
yatpṛṣṭo'hamiha tvayā || paṭhanācchravaṇādvāpi bhavedgodānajaṃ phalam
115.p1
iti śrīskandapurāṇe kārtikaśuklaprabodhinyaikādaśīvratamāhātmyaṃ sampūrṇam