Pramāṇa · Search · About · API

Ekadashikhanda 15

Ekādaśīkhaṇḍa 15

Language
Sanskrit

15.1

āṣāḍhaśuklaikādaśīkathā || yudhiṣṭhira uvāca || āṣāḍhasya site pakṣe
kināmaikādaśī bhavet || ko devaḥ ko vidhistasyā etadākhyāhi keśava

15.2

śrīkṛṣṇa uvāca || kathayāmi
mahīpāla kathāmāścaryakāriṇīm || kathayāmāsa yāṃ brahmā nāradāya mahātmane

15.3

nārada uvāca || kathayasva
prasādena viṣṇorārādhanāya me || āṣāḍhaśuklapakṣe tu kināmaikādaśī bhavet

15.4

brahmovāca || vaiṣṇavo'si muniśreṣṭha
sādhu pṛṣṭaṃ kalipriya || nātaḥ parataraṃ loke pavitraṃ harivāsarāt

15.5

kartavyaṃ tu prayatnena sarvapāpāpanuttaye
tasmātte'haṃ pravakṣyāmi śukla ekādaśīvratam

15.6

ekādaśyā vrataṃ puṇyaṃ pāpaghnaṃ sarvakāmadam || na kṛtaṃ yenarairloke
te narā nirayaiṣiṇaḥ

15.7

padmānāmeti virudyātā śucau hyekādaśī sitā || hṛṣīkeśaprītaye tu kartavyaṃ vratamuttamam

15.8

kathayāmi tavāgre'haṃ kathāṃ paurāṇikīṃ śubhām || yasyāḥ śravaṇamātreṇa mahāpāpaṃ praṇaśyati

15.9

māndhātā nāma rājarṣirvivasvadvaṃśasambhavaḥ || babhūva cakravartī sa satyasandhaḥ pratāpavān

15.10

dharmataḥ pālayāmāsa prajāḥ putrānivaurasān || na tasya rājye durbhikṣaṃ nādhayo vyādhayastathā

15.11

nirātaṃkāḥ prajāstasya dhanadhānyasamanvitāḥ || nānyāyopārjitaṃ dravyaṃ kośe tasya mahīpateḥ

15.12

tasyaivaṃ kurvato rājyaṃ bahuvarṣagaṇogataḥ || atha
kadācitsaṃprāpta vipāke pāpakarmaṇaḥ

15.13

varṣatrayaṃ tadviṣaye na vavarṣa balāhakaḥ || tenodvignāḥ prajāstatra babhūvuḥ
kṣudhayārditā

15.14

svāhāsvadhāvaṣaṭkāravedādhyayana varjitāḥ || babhūvurviṣayāstasya sasyābhāvena pīḍitāḥ

15.15

atha prajāḥ samāgatya rājānamidamabruvan || śrūyatāṃ vacanaṃ rājan prajānāṃ hitakārakam

15.16

āpo nārā iti
proktāḥ purāṇeṣu manīṣibhiḥ || ayanaṃ tā bhagavatastena nārāyaṇaḥ smṛtaḥ

15.17

parjanyarūpī bhagavān viṣṇuḥ
sarvagataḥ sadā || sa eva kurute vṛṣṭiṃ vṛṣṭerannaṃ tataḥ prajāḥ

15.18

tadabhāvena nṛpate kṣayaṃ gacchanti vai prajāḥ || tathā
kurunṛpaśreṣṭha yogakṣemo yathā bhavet

15.19

rājovāca || satyamuktaṃ ca bhavatā na mithyābhihitaṃ vacaḥ|| annaṃ brahmamayaṃ
proktamanne sarvaṃ pratiṣṭhitam

15.20

annādbhavanti bhūtāni jagadannena varttate || ityeyaṃ śrūyate loke purāṇe bahu vistare

15.21

nṛpāṇāmapacāreṇa prajānāṃ pīḍanaṃ bhavet || nāhaṃ paśyāmyātmakṛtaṃ doṣaṃ buddhyā vicārayan

15.22

tathāpi prayatiṣyāmi prajānāṃ hitakāmyayā || iti kṛtvā matiṃ rājā'parimeyabalānvitaḥ

15.23

namaskṛtya vidhātāraṃ jagāma
gahanaṃ vanam || cacāra munimukhyānāmāśramāṃstapasaidhinām

15.24

dadarśātha brahmasutamṛṣimāṅgirasaṃ nṛpaḥ || tejasā
dyotitadiśaṃ dvitīyamiva padmajam

15.25

taṃ dṛṣṭvā harṣito rājā hyavatīrya ca vāhanāt || namaścakre'sya caraṇau
kṛtāñjalipuṭo vaśī

15.26

munistamabhinandyātha svastivācanapūrvakam || papraccha kuśalaṃ rājye saptasvaṅgeṣu bhūpateḥ

15.27

nivedayitvā kuśalaṃ papracchānāmayaṃ nṛpaḥ || tataśca muninā rājā pṛṣṭhāgamanakāraṇaḥ

15.28

abravīnmuniśārdūlaṃ
svasyāgamanakāraṇam || rājovāca || bhagavandharmavidhinā mama pālayato mahīm || anāvṛṣṭiḥ saṃpravṛttā nāhaṃ vedmyatra
kāraṇam

15.29

saṃśayacchedanārthāya hyāgato'haṃ tavāntikam || yogakṣemavidhānena prajānāṃ nivṛtiṃ kuru

15.30

ṛṣiruvāca || etat kṛtayugaṃ rājanyugānāmuttamaṃ smṛtam || atra brahmottarā lokā dharmaścātra catuṣpadaḥ

15.31

tasminyuge tapoyuktā brāhmaṇā netare janāḥ || viṣaye tava rājendra vṛṣalo yattapasyati

15.32

akāryakaraṇāttasya na varṣati balāhakaḥ|| kuru tasya vadhe yatnaṃ yena doṣaḥ praśāmyati

15.33

rājovāca || nāhamenaṃ
vadhiṣyāmi tapasyantamanāgasam || dharmopadeśaṃ kathaya upasargavināśanam

15.34

ṛṣiruvāca || yadyaivaṃ tarhi nṛpate
kuruṣvaikādaśīvratam || śucimāse śuklapakṣe padmānāmeti viśrutā

15.35

tasyā vrataprabhāvena suvṛṣṭirbhavitā dhruvam
sarvasiddhipradā hyeṣā sarvopadravanāśinī

15.36

asyā vrataṃ kuru nṛpa saprajaḥ saparicchadaḥ || iti vākyaṃ muneḥ
śrutvā rājā svagṛhamāgataḥ

15.37

āṣāḍhamāse saṃprāpte padmāvatamathākarot || prajābhiḥ sahasarvābhiścāturvarṇyasamanvitaḥ

15.38

evaṃ kṛte vrate rājanpravavarṣa balāhakaḥ || jalena plāvitā bhūmirabhavatsasyamālinī

15.39

hṛṣīkeśaprasādena
janāḥ saukhyaṃ prapedire || etasmātkāraṇādeva kartavyaṃ vratamuttamam

15.40

bhuktimuktipradaṃ caiva lokānāṃ sukhadāyakam
paṭhanācchravaṇādasyāḥ sarvapāpaiḥ pramucyate

15.41

iyamekādaśī rājañchayanītyabhidhīyate || viṣṇoḥ prasādasiddhyarthamasyāṃ ca śayanavratam

15.42

kartavyaṃ rājaśārdūla janairmokṣecchubhiḥ sadā || cāturmāsyavratāraṃbho'pyasyāmeva vidhīyate

15.43

yudhiṣṭhira uvāca || kathaṃ kṛṣṇa prakartavyaṃ śrīviṣṇoḥ śayanavratam || tadbrūhi kṛpayā deva cāturmāsyavratāni ca

15.44

śrīkṛṣṇa uvāca || śṛṇu pārtha pravakṣyāmi govindaśayanavratam || cāturmāsye ca yānyuktānyāsaṃstāni vratāni ca

15.45

karkarāśigate sūrye śucau śukle tu pakṣake || ekādaśyāṃ jagannāthaṃ svāpayenmadhusūdanam

15.46

tulārāśisthite
tasminpunarutthāpayeddharim || adhimāse'pi patita eṣa eva vidhiḥ kramāt

15.47

nānyadā svāpayedevaṃ tathaivotthāpayeddharim || āṣāḍhasya site pakṣe ekādaśyāmupoṣitaḥ

15.48

cāturmāsyavratānāṃ tu kurvīta parikalpanam
evaṃ ca pratimāṃ viṣṇoḥ sthāpayitvā yudhiṣṭhira

15.49

snāpayetpratimāṃ viṣṇoḥ śaṃkhacakragadādharam || pītāṃbaradharāṃ
saumyāṃ paryaṃke vai site śubhe || sitavastrasamācchanne sopadhāne yudhiṣṭhira

15.50

itihāsapurāṇajño brāhmaṇo vedapāragaḥ
snāpayitvā dadhikṣīraghṛtakṣaudrasitādibhiḥ

15.51

samālepya śubhairgandhairdhūpairdīpaiśca bhūriśaḥ || pūjayetkusumaiḥ
śastairmantreṇānena pāṃḍava

15.52

śāyitastvaṃ hṛṣīkeśa pūjayitvā śriyā saha || prasādaṃ kuru deveśa lakṣmyā saha
janārdana

15.53

supte tvayi jagannātha jagat suptaṃ carācaram || evaṃ tāṃ pratimāṃ viṣṇoḥ sthāpayitvā yudhiṣṭhira

15.54

tasyā evāgrataḥ sthitvā gṛhītvāniyamānnaraḥ || caturo vārṣikānmāsāndevasyotthāpanāvadhi

15.55

prātaḥsandhyādikaṃ sarvaṃ nityaṃ karma samāpya ca || gṛhīṣye niyamānchuddhānirvighnānkuru me prabho

15.56

iti saṃprārthya
deveśaṃ prahvaḥ saṃśuddhamānasaḥ || strī vā naro vā madbhakto dharmārthaṃ ca dhṛtavrataḥ

15.57

gṛhītvāniyamānetāndantadhāvanapūrvakam || vrataprārambhakālastu proktaḥ pañcaiva viṣṇunā

15.58

upakramaṃ caturmāsavratānāṃ ca naraḥ śucau || ekādaśī
dvādaśī ca pūrṇimā ca tathāṣṭamī

15.59

karkaṭā caiva saṃkrāṃtistāsu kuryādyathāvidhi || caturdhā gṛhya va cīrṇa
caturmāsyavrataṃ naraḥ

15.60

kārtike śuklapakṣe tu dvādaśyāṃ tatsamāpayet || teṣāṃ phalāni vakṣyāmi karttṝṇāṃ ye
pṛthakapṛthak

15.61

āṣāḍhe śuklapakṣe tu ekādaśyāmupoṣitaḥ || cāturmāsyavrataṃ kuryādyarttiṃkacidavanīpate

15.62

nānyathā cābdikaṃ pāpaṃ vinihanti prayatnataḥ || śaiśavaṃ caiva mauḍhyaṃ ca śukragurvorna vārdhakam

15.63

khaṇḍatve
cintayedādau cāturmāsyavidhau naraḥ || khaṇḍā'rvyāpi mārttaṇḍā yadyakhaṃḍā bhavettithiḥ || aśucirvā śucirvāpi yadi
strī yadi vā pumān

15.64

vratamekaṃ naraḥ kṛtvā mucyate sarva pātakaiḥ || asaṃkrāntaṃ tathā māsaṃ daive pitrye ca
karmaṇi

15.65

malarūpamaśaucaṃ ca varjayenmatimānnaraḥ || prativarṣaṃ tu yaḥ kuryādvrataṃ vai saṃsmaran harim

15.66

dehānte'tipradītena vimānenārkatejasā || modate viṣṇuloke'sau yāvadābhūtasaṃplavam

15.67

devatāyatane nityaṃ
mārjanaṃ jalasecanam || pralepanaṃ gomayena raṅgavallyādikaṃ tathā

15.68

yaḥ karoti naraśreṣṭha cāturmāsyamatandritaḥ
samāptau ca yathāśaktyā kṛtvā brāhmaṇabhojanam

15.69

saptajanmasu viprendra satyadharmaparo bhavet || dadhnā kṣīreṇa
cājyena kṣaudreṇa sitayā tathā

15.70

snāpayedvidhinā devaṃ cāturmāsye janādhipa || sa yāti viṣṇusārūpyaṃ
sukhramakṣayyamaśnute

15.71

nṛpeṇa bhūmirdātavyā yathāśaktyā ca kāṃcanam || viprāya devamuddiśya saphalaṃ ca pradakṣiṇam

15.72

akṣayāṃchabhate bhogānsvarga indra ivāparaḥ || lokaṃ ca samavāpnoti viṣṇoratra na saṃśayaḥ

15.73

devāya
haimapadmaṃ tu dadyānnaivedyasaṃyutam|| gandhapuṣpākṣatādyairyo devabrāhmaṇayorapi

15.74

pūjāṃ yaḥ kurute nityaṃ cāturmāsye vratī naraḥ|| akṣayaṃ sukhamāpnoti purandarapuraṃ vrajet

15.75

yastu vai caturo māsāṃstulasyā harimarcayet|| tulasīṃ kāñcanīṃ kṛtvā brāhmaṇāya nivedayet

15.76

kāñcanena vimānena vaiṣṇavīṃ labhate gatim|| devāya gugguluṃ yo vai dīpaṃ cārpayate naraḥ

15.77

sa bhogo jāyate śrīmāṃstathā saubhāgyavānapi|| samātau dhūpikāṃ dadyāddīpikāṃ ca viśeṣataḥ

15.78

pradakṣiṇāṃ tu yaḥ kuryānnamaskāraṃ viśeṣataḥ|| aśvatthasyātha vā viṣṇoḥ kārttikyāmavadhirbhavet

15.79

pādaṃ pādāntare nyasya karau kṛtvā tu saṃyutau|| stutiṃ vāci hṛdi jñānaṃ caturaṃgā pradakṣiṇā

15.80

saṃdhyādīpaprado
yastu prāṅgaṇe dvijadevayoḥ || samāptau dīpikāṃ dadyādvastraṃ tailaṃ sakāñcanam

15.81

vāyumālabhate yastu tejasvī sa
bhavediha || vaimāniko bhaveddevo gandharvāpsarasevitaḥ

15.82

viṣṇupādodakaṃ yastu pibet kṛcchātsa mucyate
viṣṇorlokamavāpnoti na cāsminjāyate naraḥ

15.83

śatamaṣṭottaraṃ yastu gāyatrījapamācaret || trikālaṃ vaiṣṇave
harmye na sa pāpena lipyate

15.84

akṣasūtraṃ pustakaṃ ca dhatte padmaṃ kamaṇḍalum || caturvaktrā tu gāyatrī śrotriyāṇāṃ
mukhe sthitā

15.85

sarvalokamayī devī gāyatrī yā trayīmayī || nityā śāstrasamākhyātā lokān yā tu prabodhayet

15.86

vyāsastuṣyati tasyāśu viṣṇulokaṃ sa gacchati || atra codyāpanaṃ śāstrapustakaṃ dānameva ca

15.87

sarvavidyāsamaṃ śāṃtikaraṇaṃ lalitākṣaram || pustakaṃ samprayacchāmi prītā bhavatu bhāratī

15.88

purāṇaṃ śṛṇuyānnityaṃ
dharmaśāstramathāpi vā || puṇyavāndhanavān bhogī satyaśocaparāyaṇaḥ

15.89

jñānavām̐llokavikhyāto bahu śiṣyaḥ sudhārmikaḥ || kāñcanena yutaṃ vastraṃ pustakaṃ ca nivedayet

15.90

nāmamantravrataparaḥ
śaṃbhorvā keśavasya ca || samāptau pratimāṃ dadyāttasya devasya kāñcanīm

15.91

pañcavakro vṛṣārūḍhaḥ prativakraṃ trilocanaḥ
kapālaśūlakhaṭvāṅgī candramauliḥ sadāśivaḥ

15.92

tvayā surāṇāmṛtaṃ vihāya halāhalaṃ saṃhṛtameva yasmāt
tathāsurāṇāṃ tripuraṃ ca dagdhamekeṣuṇā lokahitārthamīśa

15.93

tvadrūpadātā bahupuṇyavāṃśca doṣairvimuktaśca guṇālayo'ham || tathā kuru tvāṃ śaraṇaṃ prapadye mama prabho devavara prasīda

15.94

kṛtanityakriyo bhūtvā sūryāyārghyaṃ
nivedayet || sūryamaṇḍalamadhyastha devaṃ dhyātvā janārdanam

15.95

samāptau kāṃcanaṃ dadyādaruṇavastraṃ ca gāṃ tathā
ārogyaṃ pūrṇamāyuśca kīrtirlakṣmīrbalaṃ bhavet

15.96

tilahomaṃ tu yaḥ kuryāccāturmāsye dine dine || bhaktyā
vyāhṛtibhirmantrairgāyatryā vā vratānvitaḥ

15.97

aṣṭottaraśataṃ cātha aṣṭāviṃśatireva vā || tilapātraṃ samāptau tu
dadyāddvijāya dhīmate

15.98

vāṅmanaḥ kāyajanitaiḥ pāpairmucyeta saṃcitaiḥ || na rogairabhibhūyeta labhetsaṃtatimuttamām

15.99

devadeva jagannātha vāṃchitārthaphalaprada || tilapātraṃ pradāsyāmi tena pāpaṃ vyayohatu

15.100

annahomaṃ tu
yaḥ kuryāccāturmāsyamatandritaḥ || samāptau ghṛtakumbhaṃ tu vastrakāṃcanasaṃyutam

Linked texts (4)