Ekadashikhanda 2
Ekādaśīkhaṇḍa 2
- Language
- Sanskrit
2.1
atha kathā || sūta uvāca || evaṃ prītyā purā viprāḥ śrīkṛṣṇena
paraṃ vratam || kathitaṃ tatprayatnena yaḥ kuryādbhuvi mānavaḥ
2.2
bhuktvā bhogānanekāṃstu viṣṇulokaṃ prayāti saḥ
pārtha uvāca || upavāsasya naktasya tathaivāyācittasya ca || kiṃ puṇyaṃ kiṃ vidhānaṃ hi brūhi sarvaṃ janārdana
2.3
śrīkṛṣṇa uvāca || hemante caiva saṃprāpte māsi mārgaśire śubhe || śuklapakṣe tathā pārtha ekā daśyāmupoṣya ca
2.4
daśamyāṃ caiva yat kiṃcit yaḥ kuryātsudṛr̤haṃ vratam || naktaṃ ca taddine kṛtvā daśamyāṃ dantadhāvanam
2.5
divasasyāṣṭame bhāge mandībhūte divākare || tatra naktaṃ vijānīyānna naktaṃ niśi bhojanam
2.6
tataḥ prabhātasamaye saṃkalpya
niyamāṃścaret || madhyāhne ca tathā pārtha śuciḥ snātaḥ samāhitaḥ
2.7
nadyāṃ taḍāge vāpyāṃ vā uttamaṃ madhyam
tvadhaḥ || kramājjñeyaṃ tathā kūpe tadabhāve praśasyate
2.8
aśvakrānte rathakrānte viṣṇukrānte vasundhare || mṛttike
hara me pāpaṃ yanmayayā pūrvasaṃcitam
2.9
tvayā hatena pāpena gacchāmi paramāṃ gatim || anena mṛttikāsnānaṃ vidadhīta vratī naraḥ
2.10
nālapet patitaiścauraistathā pāṣaṇḍibhiḥ saha || mithyāpavādino devadevabrāhmaṇanindakān
2.11
anyāṃścaiva durācārānagamyāgāminastathā || paradravyāpahartaścaiva devadravyāpahāriṇaḥ
2.12
na sambhāṣeta
dṛṣṭvāpi bhāskaraṃ cāvalokayet || tato goviṃdamabhyarcya naivedyādibhirādarāt
2.13
dīpaṃ dadyād gṛhe caiva
bhaktiyuktena cetasā || taddine varjayet pārtha niṃdāṃ maithunameva ca || gītaśāstravinodena divārātraṃ nayedvratī
2.14
rātrau jāgaraṇaṃ kṛtvā bhaktiyuktena cetasā || viprebhyo dakṣiṇāṃ dattvā praṇipatya kṣamāpayet
2.15
yathā śuklā
tathā kṛṣṇā mānyā vai dharmatatparaiḥ || ekādaśyordvayo rājan vibhedaṃ naiva kārayet
2.16
evaṃ hi kurute yastu
śṛṇu tasyāpi yatphalam || śaṃkhoddhāre naraḥ snātvā dṛṣṭvā devaṃ gadādharam
2.17
ekādaśupavāsasya kalāṃ
nārhati ṣoḍaśīm || vyatīpāte ca dānasya lakṣamekaṃ phalaṃ smṛtam
2.18
saṃkrāṃtiṣu caturlakṣaṃ yo dadāti dhanajaya || kurukṣetre ca yatpuṇyaṃ grahaṇe candrasūryayoḥ
2.19
tatsarvaṃ labhate yastu ekādaśyāmupoṣitaḥ || aśvamedhasya yajñasya karaṇādyatphalaṃ labhet || tataḥ śataguṇaṃ puṇyamekādaśayupavāsataḥ
2.20
tapasvino gṛhe nityaṃ lakṣa
yasya ca bhuñjate || ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi tasya puṇyaṃ ca yadbhavet
2.21
ekādaśayupavāsena puṇyaṃ prāpnoti mānavaḥ
gosahasre ca yatpuṇyaṃ datte vedāṃga pārage
2.22
tasmātpuṇyaṃ daśaguṇamekādaśayupavāsinām || nityaṃ bhuñjate
yasya daśa caiva dvijottamāḥ
2.23
bhavettadde daśaguṇabhojane brahmacāriṇaḥ || etatsahasraṃ bhūdāne kanyādāne tataḥ
snṛtam
2.24
tasmāddaśaguṇaṃ proktaṃ vidyādāne tathaiva ca vidyādaśaguṇaṃ cānnaṃ yo dadāti bubhukṣite
2.25
annadānasamaṃ dānaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati || tṛptimāyāṃti kaunteya svargasthāḥ pitṛ devatāḥ
2.26
ekādaśīvratasyāpi puṇyasaṃkhyā na vidyate || etatpuṇyaprabhāvaśca yatsurairapi durlabhaḥ
2.27
naktasyārddhaṃ phalaṃ tasya ekabhuktasya
sattama || ekabhuktaṃ ca naktaṃ ca upavāsastathaiva ca
2.28
eteṣvanyatamaṃ vāpi vrataṃ kuryādvarerdine || tāvadgarjati
tīrthāni dānāni niyamā yamāḥ
2.29
ekādaśī na saṃprāptā yāvattāvanmakhā api || tasmādekādaśī sarvairupoṣyā
bhavabhīrubhiḥ
2.30
na nakhena pibettoyaṃ na hanyānmatsyasukarān || ekādaśyāṃ na bhuñjīta yanmāṃ tvaṃ pṛcchasearjuna
2.31
etatte kathitaṃ sarvaṃ vratānāmuttamaṃ vratam || ekādaśīsamaṃ nāsti kṛtvā yajñasahasrakam
2.32
arjuna uvāca || uktā tvayā kathaṃ deva puṇyeyaṃ sarvatastithiḥ || śrīkṛṣṇa uvāca || purā kṛtayuge pārtha murunāmā hi dānavaḥ || atyadbhuto mahāraudraḥ sarvadevabhayaṃkaraḥ
2.33
indro vinirjitastena hyatyugreṇa ca pāṇḍava || indreṇa kathitaḥ sarvo vṛttāṃtaḥ śaṃkarāya vai
2.34
sarvalokaparibhraṣṭā vicarāmo mahītale || upāyaṃbrūhi me deva trida-śānāṃ tu kā gatiḥ
2.35
īśvara uvāca || devarāja suraśreṣṭha yatrāsti garuḍadhvajaḥ || śaraṇyaśca jagannāthaḥ paritrāṇaparāyaṇaḥ
2.36
tatra gacchāmahe sarve sa naḥ kāryaṃ vidhāsyati || īśasya vacanaṃ śrutvā devarājo mahāmanāḥ
2.37
puraskṛtya
mahādevaṃ sagaṇaṃ samarudgaṇam || yatra devo jagannāthaḥ prasupto hi janārdanaḥ
2.38
jalamadhye prasuptaṃ tu dṛṣṭvā devaṃ
jagatpatim || kṛtāñjalipuṭo bhūtvā rudraḥ stotramudīrayat
2.39
oṃ namo devadevāya devadevaiḥ suvaṃditaḥ || daityāre
puṇḍarīkākṣa trāhi no madhusūdana
2.40
daityabhītā ime devā mayā saha samāgatāḥ || śaraṇaṃ tvaṃ jagannāthaḥ tvaṃkartā tvaṃ ca kārakaḥ
2.41
tvaṃ mātā sarvalokānāṃ tvameva jagataḥ pitā || tvaṃ sthitistvaṃ tathotpattistvaṃ ca
saṃhārakārakaḥ
2.42
sahāyastvaṃ ca devānāṃ tvaṃ ca śāṃtikaraḥ prabho || tvaṃ dharā ca tvamākāśaḥ sarvaviśvopakārakaḥ
2.43
bhavastvaṃ ca svayaṃ brahmā trailokyapratipālakaḥ || tvaṃ ravistvaṃ śaśāṅkaśca tvaṃ ca devo hutāśanaḥ
2.44
havyaṃ homo hutastvaṃ ca mantrataṃtrartvijo japaḥ || yajamānaśca yajñastvaṃ phalabhoktā tvamīśvaraḥ
2.45
na tvayā
rahitaṃ kiṃcillokye sacarācare || bhagavan devadeveśa śaraṇāgata vatsala
2.46
trāhi trāhi mahāyogin bhītānāṃ
śaraṇaṃ bhava || dānavairnirjitā devāḥ svargabhraṣṭāḥ kṛtā vibho
2.47
sthānabhraṣṭā jagannātha vicaranti mahītale || rudrasya vacanaṃ śrutvā viṣṇurvacanamabravīt
2.48
śrībhagavānuvāca ko'sau
daityo mahāmāyodevā yena vinirjitāḥ || kiṃ sthānaṃ tasya kiṃ nāma kiṃ balaṃ kastadāśrayaḥ
2.49
etatsarvaṃ samācakṣva maghavannirbhayo bhava || indra uvāca || bhagavandevadeveśa bhaktānugrahakāraka
2.50
daityaḥ pūrvaṃ mahānāsīnnāḍījaṃgha iti smṛtaḥ || brahmavaṃśasamudbhūto mahograḥ surasūdanaḥ
2.51
tasya putro'tivikhyāto muranāmā mahāsuraḥ
tasya candrāvatī nāma nagarī ca garīyasī
2.52
tasyāṃ vasansa duṣṭātmā viśvaṃ nirjitya vīryavān || surān
sa vaśamāninye nirākṛtya triviṣṭapāt
2.53
indrāgniyamavāyvīśasomanirṛtipāśinām || padeṣu svayamevāsīt sūryo bhūtvā tapatyapi
2.54
parjanyaḥ svayamevāsīddeva sarvāṃśca devatāḥ || jahi taṃ dānavaṃ viṣṇo surāṇāṃ
jayamāvaha
2.55
tasya tadvacanaṃ śrutvā kopāviṣṭo janārdanaḥ || uvāca śakraṃ devendra haniṣye taṃ mahābalam
2.56
prayāṃtu sahitāḥ sarve candrāvatyāṃ mahābalāḥ || ityuktāḥprayayuḥ sarve puraskṛtya hariṃ surāḥ
2.57
hṛṣṭo devaistu
daityendro garjamānastu dānavaiḥ || asaṃkhyātasahasraistu divyapraharaṇāyudhaiḥ
2.58
hanyamānāstadā devā asurairbahuśālibhiḥ || saṃgrāmaṃ te samutsṛjya palāyaṃta diśo daśa
2.59
tato dṛṣṭvā hṛṣīkeśaṃ saṃgrāme samupasthitam || anvadhāvannabhikruddhā vividhāyudhapāṇayaḥ
2.60
atha tānpradrutāndṛṣṭvā śaṃkhacakragadādharaḥ || vivyādha sarvagātreṣu śarairāśīviṣopamaiḥ
2.61
tenāhatāste śataśo dānavā nidhanaṃ gatāḥ || ekāṃgo
dānavaḥ sthitvā yuddhacamāno muhurmuhuḥ
2.62
tasyopari hṛṣīkeśo yadyadāyudhamutsṛjat || puṣpavattaṃ samabhyeti
kuṃṭhitaṃ tasya tejasā
2.63
śastrāstrairviddhyamāno'pi yadā jetuṃ na śakyate || yuyodha ca tathā kruddho bāhubhiḥ
parighopamaiḥ
2.64
bāhuyuddhaṃ kṛtaṃ tena divyavarṣasahasrakam || tena śrāṃtaḥ sa bhagavān gato badarikāśramam
2.65
tatra haimavatī nāmnī guhā paramaśobhanā || tāṃpraviśya mahāyogī śayanārthaṃ jagatpatiḥ
2.66
yojanadvādaśāyāmā ekadvārā dhanaṃjaya || ahaṃ tatra prasupto'smi bhayabhīto na saṃśayaḥ
2.67
mahāyuddhena tenaiva śrāṃtohaṃ pāṃḍunandana || dānavaḥ
pṛṣṭhato lagnaḥ praviveśa satāṃ guhām
2.68
prasuptaṃ māṃ tadā dṛṣṭvā'cintayaddānavo hṛdi || harimenaṃ hariṣye'haṃ dānavānāṃ
kṣayāvaham
2.69
evaṃ sudurmatestasya vyavasāyaṃ vyavasyataḥ || samudbhūtā samāḍjebhyaḥ kanyaikā ca mahāprabhā
2.70
divyapraharaṇā devī yuddhāya samupasthitā || īkṣitā dānavendreṇa aruṇā pāṇḍunandana
2.71
yuddhaṃ samāhitā tena
striyā tatra prayācitam || tenāyuddhayata sā nityaṃ tāṃ dṛṣṭvā vismayaṃ gataḥ
2.72
keneyaṃ nirmitā raudrā atyugrā'śanipātinī || ityuktvā dānavendro'sau yuyudhe kanyayā tayā
2.73
tatastayā mahādevyā tvarayā dānavo
balī || chittvā sarvāṇi śastrāṇi kṣaṇena virathaḥ kṛtaḥ
2.74
bāhupraharaṇopeto dhāvamāno mahābalāt || talenāhatya hṛdaye tayā devyā nipātitaḥ
2.76
punarutthāya so'dhāvat kanyāhananakāṅkṣayā||dānavaṃ punarāyāntaṃ roṣeṇāhatyatacchiraḥ||75||kṣaṇānnipātayāmāsa bhūmau tatra mahāsuram||daityaḥ kṛttaśiraḥ so'tha yayau vaivasvatālayam
2.77
śeṣā bhayārditā dīnāḥ pātālaṃ viviśurdviṣaḥ || tataḥ samutthito devaḥ puro dṛṣṭvāsuraṃ hatam
2.78
kanyāṃ
puraḥ sthitāṃ cāpi kṛtāñjalipuṭāṃ natām || vismayotphullavadanaḥ provāca jagatāṃ patiḥ
2.79
kenāyaṃnihataḥ saṃkhye dānavo duṣṭamānasaḥ || yena devāḥ sagandharvāḥ sendrāśca samarudgaṇāḥ
2.80
sanāgāḥ sahalokeśā
līlayaiva vinirjitāḥ || yenāhaṃ nirjito bhūtvā bhītaḥ gupto guhāmimām
2.81
kanyovāca || mayā vinihato
daityastvadaṃśodbhūtayā prabho
2.82
dṛṣṭvā suptaṃ hare tvāṃ tu yato hantuṃ samudyataḥ || trailokyakaṃṭakasyetthaṃ vyavasāyaṃ prabuddhaśca ca
2.83
hato mayā
durātmāsau devatā nirbhayāḥ kṛtāḥ || śrībhagavānuvāca || nihate dānavendre'sminsaṃtuṣṭo'haṃ tvayā'naghe
2.84
hṛṣṭāḥ puṣṭāśca vai devā ānandaḥ samajāyata || ānandatriṣu lokeṣu devānāṃ yastvayā kṛtaḥ
2.85
prasanno'smyanaghe
tubhyaṃ varaṃ varaya suvrate || dadāmi taṃ na saṃdeho yatsurairapi durlabham
2.86
kanyovāca || yadi tuṣṭo'si me deva
yadi deyo varo mama || tāraye'haṃ mahāpāpādupavāsaparaṃ naram
2.87
upavāsasya yatpuṇyaṃ tasyārdhaṃ naktabhojane
tadardhaṃ ca bhavettasya ekabhuktaṃ karoti yaḥ
2.88
yaḥ karoti vrataṃ bhaktyā dine mama jitendriyaḥ || sa gatvā
vaiṣṇavaṃ sthānaṃ kalpa koṭiśatāni ca
2.89
bhuṃjāno vividhān bhogānupavāsī jitendriyaḥ || bhagavaṃstvatprasādena bhavatveṣa varo mama
2.90
upavāsaṃ ca naktaṃ ca ekabhuktaṃ karoti yaḥ || tasya dharmaṃ ca vittaṃ ca mokṣaṃ dehi
janārdanaḥ
2.91
śrībhagavānuvāca || yattvaṃ vadasi kalyāṇi tatsarvaṃ ca bhaviṣyati || mama bhaktāśca ye lokāstava
bhaktāśca te narāḥ
2.92
triṣu lokeṣu vikhyātāḥ prāpsyaṃti mama sannidhim || ekādaśyāṃ samutpannā mama bhaktiparāyaṇā
2.93
ata
ekādaśītyevaṃ tava nāma bhaviṣyati || dagdhvā pāpāni sarvāṇi dāsyāmi padamavyayam
2.94
tṛtīyā cāṣṭamī
caiva navamī ca caturdaśī || ekādaśī viśeṣeṇa tithayo me mahāpriyāḥ
2.95
sarvatīrthādhikaṃ puṇyaṃ sarvadānādhikaṃ
phalam || sarvavratādhikaṃ caiva satyaṃ satyaṃ vadāmi te
2.96
evaṃ dattvā varaṃ tasyāstatraivāntaradhīyata || hṛṣṭā tuṣṭā
tu sā jātā tadā ekādaśī tithiḥ
2.97
imāmekāśīṃ pārtha kariṣyaṃti narāstu ye || teṣāṃ śatru haniṣyāmi
dāsyāmi paramāṃ gatim
2.98
anye'pi ye kariṣyaṃti ekādaśyā mahāvratam || harāmi teṣāṃ vighnāṃśca sarvasiddhiṃ dadāmi ca
2.99
evamuktā samutpattirekā daśyāḥ pṛthāsutāḥ || iyamekādaśī nityā sarvapāpakṣayaṃkarī
2.100
ekaiva ca mahāpuṇyā sarvapāpaniṣūdanī || uditā sarva lokeṣu sarvasiddhikarītithiḥ
2.101
śuklā
vāpyathavā kṛṣṇā iti bhedaṃ na kārayet || kartavye ubhaye pārtha na tulyā dvādaśī tithiḥ
2.102
antaraṃ naiva
kartavyaṃ samastairvratakāribhiḥ || tithirekābhavetsarvā pakṣayorubhayorapi
2.103
upavāsaṃ prakurvaṃti ekādaśyāṃ narāśca ye || te yāṃti paramaṃ sthānaṃ yatrāste garuḍadhvajaḥ
2.104
dhanyāste mānavā
loke viṣṇubhaktiparāyaṇāḥ || ekādaśyāstu māhātmyaṃ sarvalokeṣu yaḥ paṭhet
2.105
aśvamedhasya yatpuṇyaṃ tadāpnoti na saṃśayaḥ || ekādaśyāṃ nirāhāraḥ sthitvā'haṃ ca pare'hani
2.106
bhokṣyāmi puṇḍarīkākṣa śaraṇaṃ me
bhavācyuta || ityuccārya tato vidvān puṣpāṃjalimathārpayet
2.107
aṣṭākṣareṇa mantreṇa trirjaptenābhimaṃtritam
upavāsaphalaprepsuḥ pibetpātragataṃ jalam
2.108
divā nidrāṃ parānnaṃ ca punarbhojanamaithune || kṣaudraṃ kāṃsyāmiṣe tailaṃ
dvādaśyāmaṣṭa varjayet
2.109
asaṃbhāṣyaṃ hi saṃbhāṣya bhakṣayettulasīdalam || āmalakyāḥ phalaṃ vāpi pāraṇe
prāśya śuddhacati
2.110
āmadhyāhnācca rājendra dvādaśyāmaruṇodaye || snānārcanakriyāḥ kāryā dānahomādisaṃyutāḥ
2.111
saṃkaṣṭe viṣame prāpte dvādaśayāḥ pāraṇaṃ katham || adbhistu pāraṇaṃ kuryātpunarbhuktaṃ na doṣakṛt
2.112
yaḥ śṛṇoti divārātrau naro viṣṇuparāyaṇaḥ || tadvaktamukhaniṣpannāṃ kathāṃ viṣṇoḥ sumaṃgalām
2.113
kalpakoṭisamāyukto viṣṇuloke mahīyate || ekādaśyāśca māhātmyaṃ pādamekaṃ śṛṇoti yaḥ
2.114
brahmahatyādikaṃ pāpaṃ naśyate nātra saṃśayaḥ || viṣṇudharmasamaṃ nāsti vrataṃnāma sanātanam
Linked texts (5)
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Critical edition (BORI) — Sanskrit
- Ṣaḍviṃśatyekādaśīmāhātmya — Sanskrit
- Vrataprakāśa — Viśvanātha 1711, Sanskrit
- Vrataprakasa (ed1884) — Sanskrit