Garudapurana 1.206
Garuḍapurāṇa 1.206
- Language
- Sanskrit
Contents
- 1.206.27 — 1 part
1.206.1
śrīgaruḍamahāpurāṇam- 206
sūta uvāca /
siddhodāharaṇaṃ vakṣye saṃhitādipuraḥ saram /
viprāḥ svasāgatā vīdaṃ suttamaṃ syātpitṝṣabhaḥ //
Garuḍa Mahāpurāṇa, chapter 206.
Sūta said:
I shall explain established examples, beginning with euphonic combination (saṃhitā). / viprāḥ, svasāgatā, vīdam, suttamam, pitṝṣabhaḥ,
1.206.2
ḷkāro viśrutā sevaṃ lāṅgalīṣā manīpayā /
gaṅgodakaṃ tavalkāra ṛṇārṇaṃ prārṇamityapi //
ḷ-kāra, viśrutā, saivam, lāṅgalīṣā, manīṣayā, / gaṅgodakam, tavalkāraḥ, ṛṇārṇam, and prārṇam,
1.206.3
śītārtaśca tavalkāraḥ saindrī saukāra ityapi /
vadhvāsanañca pitrartho lanubandho naye jayet //
śītārtaḥ, tavalkāraḥ, saindrī, saukāraḥ, / vadhvāsanam, pitrarthaḥ; with an l-adjunct one overcomes in policy.
1.206.4
nāyako lavaṇaṃ gāvasta ete na ta īśvarāḥ /
devīgṛhamatho atra a avehi paṭū imau //
nāyakaḥ, lavaṇam, gāvaḥ, ta ete, na ta īśvarāḥ, / devīgṛham, atho atra, a avehi, paṭū imau,
1.206.5
amī aśvāḥ ṣaḍasyeti tanna vāk ṣaḍdalāni ca /
taccarettallu nātīti tajjalaṃ tacchmaśānakam //
amī aśvāḥ, ṣaḍasyeti, tannavāk, ṣaḍdalāni, / taccaret, tallunāti, tajjalam, tacchmaśānakam,
1.206.6
sugannatra pacannatra bhavāṃśchādayatīti ca /
bhavājjhanatkaraścaiva bhavāṃstarati saṃsmṛtam //
sugannatra, pacannatra, bhavāñchādayati, / bhavāñjhanatkāraḥ, and bhavāṃstarati are remembered,
1.206.7
bhavāṃllikhati tāñcakre bhavāñśete 'pyanīdṛśaḥ /
bhavāṇḍīnaṃ tvantarasi tvaṅkaroṣi sadārcanam //
bhavāṃllikhati, tāñcakre, bhavāñśete, and anīdṛśaḥ, / bhavāṇḍīnam, tvantarasi, tvaṅkaroṣi sadārcanam,
1.206.8
kaścaretkaṣṭakāreṇa ka kuryātka phale sthitaḥ /
kaḥśete caiva kaḥṣaṇḍaḥ kasko yāti ca gauravam //
kaścaret, kaṣṭakāreṇa, kaḥ kuryāt, kaḥ phale sthitaḥ, / kaḥ śete, kaḥ ṣaṇḍaḥ, kaskaḥ, and yāti gauravam,
1.206.9
ka ihātra ka evāhurdevā āhuśca bho vraja /
svabhūrviṣṇurvrajati ca gīṣpatiścaiva dhūrpatiḥ //
kehadatra, ka evāhuḥ, devā āhuḥ, bho vraja, / svabhūrvrajati, viṣṇurvrajati, gīṣpatiḥ, dhūrpatiḥ,
1.206.10
asmāneṣa vrajetsasyādṛksāma sa ca gacchati /
kuṭīcchāyā tathā chāyā sandhayo 'nye tathedṛśāḥ //
asmāneṣa vrajet, sasyāt, dṛksāma, sa gacchati, / kuṭīcchāyā, tathā chāyā, and other such euphonic combinations.
1.206.11
samāsāḥ ṣaṭ samākhyātāḥ sa dvijaḥ karmadhārayaḥ /
dvigustrivedī grāmaśca ayaṃ tatpuruṣaḥ smṛtaḥ //
Six compounds are proclaimed: sa dvijaḥ is a karmadhāraya; / dvigu is [as in] trivedī; and grāmaḥ is remembered as a tatpuruṣa;
1.206.12
tatkṛtaśca tadarthaśca vṛkabhītiśca yaddhanam /
jñānadakṣeṇa tattvajño bahuvrīhirathāvyayī //
tatkṛtaḥ, tadarthaḥ, vṛkabhītiḥ, and yaddhanam; / jñānadakṣaḥ, tattvajñaḥ; then bahuvrīhi, and avyayībhāva,
1.206.13
bhāvo 'dhistri yathoktaṃ tu dvandvo devarṣimānavāḥ /
taddhitāḥ pāṇḍavaḥ śaivo brāhayaṃ ca brahmatādayaḥ //
adhastri and yathoktam; and dvandva: devarṣimānavāḥ. / The secondary derivatives (taddhita) are pāṇḍavaḥ, śaivaḥ, brāhmyam, and brahmatā and others.
1.206.14
devāgnisakhipatyaṃśukroṣṭusvāyambhuvaḥ pitā /
nā praśastāścarā gaurglaurabajantāśca puṃsyapi //
deva, agni, sakhi, pati, aṃśu, kroṣṭu, svāyambhuva, pitṛ, / nṛ, praśasta, aśva, cara, go, glau, and stems ending in vowels, also in the masculine;
1.206.15
halantaścāśvayukkṣmābhuṅmarutkravyānmṛgāvidhaḥ /
ātmā rājā yuvā panthāḥ pūṣabrahmahaṇau halī //
and consonant-ending stems: aśvayuj, kṣmābhuj, marut, kravyād, mṛgāvidh, / ātman, rājan, yuvan, pathin, pūṣan, brahmahan, halin,
1.206.16
viḍve dhā uśanānaḍvānmadhuliṭ kāṣṭhataṭ tathā /
banavāryasthivastūni jagatsāmāhanī tathā //
viś, vedhas, uśanas, anaḍuh, madhulih, kāṣṭhataṭ; / vanam, vāri, asthi, vastu, jagat, sāman, ahan,
1.206.17
karmasarpirvapusteja ajjhalantā napuṃsake /
jāyā jarā nadī lakṣmīḥ śrīstrībhūmirvadhūrapi //
karman, sarpis, vapus, tejas—stems ending in vowels and consonants in the neuter. / jāyā, jarā, nadī, lakṣmī, śrī, strī, bhūmi, vadhū,
1.206.18
bhrūḥ punarbhūstathā dhenuḥ svasā mātā ca nau striyaḥ /
vāksragdiṅmutkrudhaḥ prāyo yuvatiḥ kukubhastathā //
bhrū, punarbhū, dhenu, svasṛ, mātṛ, and nau among feminine nouns; / vāc, sraj, diś, mud, krudh generally, yuvati, kakubh,
1.206.19
dyodivau prāvṛṣaścaiva sumāna uṣṇigastriyām /
guṇadravyakriyāyogātstrīliṅgāṃśca vadāmi te //
dyo, div, prāvṛṣ, sumanas, and uṣṇih in the feminine. / Through connection with quality, substance, and action, I shall tell you feminine forms:
1.206.20
śuklakīlālapāścaiva śuciśca grāmaṇīḥ sudhīḥ /
paṭuḥ kamalabhūḥ kartā sumato bahavaḥ sunauḥ //
śuklā, kīlālapā, śuci, grāmaṇī, sudhī, / paṭu, kamalabhū, kartrī, sumati, bahavaḥ, sunauḥ.
1.206.21
satyā nāgnyastathā puṃso hyabhakṣayata dīrghapāt /
sarvaviśvobha ye cobhau ekonyānyatarāṇi ca //
Satyā, agnyas; likewise for masculine nouns: a long foot did not eat.
Sarva, viśva, ubha, and ye, ubhau, eka, anya, anyatara,
1.206.22
ḍataro ḍatamo nemastvaḥ samo 'tha simetarau /
pūrvaścaivādharaścaiva dakṣiṇaścottarāvarau //
ḍatara, ḍatama, nema, tva, sama, then sima and itara,
and pūrva, adhara, dakṣiṇa, uttara, avara,
1.206.23
paraścāntaramapyetadyattyatkimadasastvidam /
yuṣmadasmattatprathamacaramālpatayārdhakāḥ //
para and antara as well; this yad, tyad, kim, adas, idam,
yuṣmad, asmad, tad, prathama, carama, alpa, ardha,
1.206.24
tathā katipayo dvau cetyevaṃ sarvādayastathā /
śṛṇotyādyā juhotiśca jahātiśca dadhātyapi //
likewise katipaya and dvi—such are sarva and the rest.
Verbs beginning with śṛṇoti, juhoti, jahāti, and dadhāti,
1.206.25
dīpyatiḥ stūyatiścaiva puttrīyati dhanīyati /
truṭyati mriyate caiva cicīṣati ninīṣati //
dīpyati, stūyati, putrīyati, dhanīyati,
truṭyati, mriyate, cicīṣati, and ninīṣati.
1.206.26
sarve tiṣṭhanti sarvasmai sarvasmātsarvanto gataḥ /
sarveṣāṃ caiva sarvasminnevaṃ viśvādayastathā //
All stand: 'sarvasmai' [for all], 'sarvasmāt' [from all], gone to all;
and 'sarveṣām' [of all], 'sarvasmin' [in all]—likewise viśva and the rest.
1.206.27
pūrve pūrvāśca pūrvasmātpūrvasminpūrva īritaḥ /
sūta uvāca /
suptiṅantuṃ siddharūpaṃ nāmamātreṇa darśitam /
kātyāyanaḥ kumārāttu śrutvā vistaramabravīt //
'Pūrve' and 'pūrvāḥ', 'pūrvasmāt', 'pūrvasmin'—'pūrva' has been stated.
Sūta said:
The standard form with nominal and verbal terminations has been shown by name alone;
Kātyāyana, having heard it from Kumāra, spoke it in full detail.
1.206.27.p1
iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamān- ācāradṛ nāma ṣaḍuttaradviśatatamo 'dhyāyaḥ
Thus ends the two hundred and sixth chapter, named 'The View of Conduct', in the first section of the first part in the glorious Garuḍa Mahāpurāṇa.
Translations (1)
- English (machine translation) — English, machine translation
Linked texts (1)
- Nāradapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit