The Essence of the Garuḍa Purāṇa 1
Dharmataraṅgiṇī 1
- Language
- Sanskrit
1.p1
śrīgaṇeśāya namaḥ || || athaṭīkākāraḥ samastagraṃthārthamudghāṭayan hariṃstauti || smaraṇāddurgatiha rtāpūjanayajñenasaṅgateṃdārtā || yaḥparayānijabhaktyādadātimuktiṃsamāṃhariḥpātu |
1.p2
2 || sārītsārīṃsamu ddhṛtyaprācīnakṛtasaṃgrahāt || tatraceyaṃmayāṭīkāyathāmativitanyate |
1.p3
3|| athasāroddhārakartāśiṣṭa saṃpradāyānusāreṇamaṃgalamācarati dharmadṛḍheti atravṛkṣarūpakeṇahariṃnirūpayati madhusūdanapādapoja yatīti yathāpādapovṛkṣaḥ padbhiradhaḥprasṛtaśākhābhirjalaṃpibatītipādapaḥ tathaivāyaṃmadhusūdano'pipāda
1.p4
paeva padbhyāṃcaraṇābhyāṃpātisaṃsārādrakṣatītipādapaḥ saṃsārakūpapatitottaraṇāvalaṃbaṃ bhavābdhipo taṃvaṃdemahāpuruṣatecaraṇāraviṃdamitibhāgavatavacanāt so'yaṃkīdṛśaḥ dharmadṛḍhabaddhamūlaḥ dharmo'traamṛ tarūpobhagavaddharmaḥ adveṣṭāsarvabhūtānāmityārabhya yetudharmyāmṛtamidaṃyathoktaṃparyupāsate śraddadhānām tparamādbhaktāste'tīvamepriyā ityaṃtenagītāyāṃdvādaśādhyāyāṃte'ṣṭabhiḥślokairbhagavatoktaḥsaevadṛḍhaṃba ddhaṃmūlaṃyasyeti asmaddeśabhāṣāyāṃjaḍabaṃdhaityucyate atrāyamabhiprāyaḥ vṛkṣoyathādṛḍhamūlohisvasthā nesusthirobhavati pracuratarapavanādyupadravairapitataḥsvasthānānnonmūlanasamupayāti tathaivāyamapibha gavaddharmihṛdayesuniścalobhavati mūrchanādibalataraduḥkhāṃtarāyairapisvabhaktahṛdayānnāpayātīti tadu ktaṃśrībhāgavatevisṛjatihṛdayaṃnayasyasākṣāddhariravaśābhihito'pyaghaughanāśaḥ praṇayaraśanayādhṛtāṃghri padmaḥsabhavatibhāgavatapradhānauktaiti punaḥkīdṛśaḥ vedaskaṃdhaḥpurāṇaśākhāḍhyaḥ vedāḥskaṃdhāyasyeti purāṇānyevaśākhāstābhirāḍhyaḥ yuktaśceti atrāpyayaṃbhāvaḥ vṛkṣoyathāvistṛtaskaṃdhaśākhābhirdūrat veā'pyupasamīpaevadṛśyate tathaivāyamapivedapurāṇaiḥ prakṛtipuruṣayoḥ paro'pyupalabhyate yathāvṛkṣaḥskaṃ
1.1
lakṣmīlatāta samāśliṣṭaṃkaustubhastabakojjvalaṃ || svargāpavargaphaladaṃhariṃkalpadrumaṃnumaḥ |
dhaśākhābhirevopasamāgatānāṃbahutaraphalānipradadāti tathaivāyamapivedapurāṇaistacchrotṛvaktṛṇāṃdha rmārthakāmamokṣaphalānipradadāti yathācavṛkṣasyaśākhāḥskaṃdhebhyaevaniḥsaraṃti athacatatsaṃlagnāe vabhavaṃti tathācapurāṇānyapivedāedbhūtānitanmilitānyevacasaṃti natutebhyaḥpṛthak itihāsapurā ṇānipaṃcamovedaucyate itivacanāditi punaḥkīdṛśaḥ kratukusumomokṣaphalaḥ kratavoyajñāevakusu māniyasya mokṣaḥphalaṃyasyeti atrāpyayamāśayaḥ vṛkṣādyathākusumodgamānaṃtaramevaphalaprāptirbhavatī
ti tathā dravyayajñādyanuṣṭhānaiḥ śuddhātaṃḥkaraṇasyaivatatomokṣaphalalābhobhavatīti kiṃvānenamokṣapha ladātāpimadhusūdanapādapaevanānyaityapisūcitaṃ taduktaṃdevairmucukuṃdaṃprati varaṃvṛṇīṣvabhadraṃteṛtekai valyamadyanaḥ ekaeveśvarastasyabhagavānviṣṇuravyayaiti evaṃbhūtomadhusūdanapādapojayati sarvo tkarṣeṇavartate atrāpisarvebhyobrahmādibhyo'pyadhikatayāvarīvartītyarthaḥ vṛkṣoyathā vanasyatasyasarva syamahāketurivasthita iti nirūpaṇāt sarvavṛkṣebhyo'dhikobhavatitadvaditiidamāryāchaṃdaḥ |
|| aihikāmuṣmikaṃduḥkhaṃ śrutvāsaṃkṣepato'dhu
1.2
prātaḥkālehutāevahutāgnayo yaiste munayaḥ dānamānādibhiḥsatkṛtaṃsiṃhāsanecāsīnaṃsūtaṃidaṃvakṣyamāṇaṃādarātpapracchuḥ |
1.3
evamaṃgalaṃkṛtvāidānīṃkathāprastāvāyasūtaśaunakasaṃvāda mavatārayati naimiṣaiti animiṣakṣetre animiṣaḥśrīviṣṇuḥ aluptadṛṣṭitvāt tasyakṣetrenaimiṣā raṇyeṛṣayaḥ sahasraṃsamāḥsaṃvatsarāḥ anuṣṭhānakāloyasyatatsahasrasamaṃsatraṃyajñamāsataakurvata ki marthaṃ svargāyalokāya svargegīyataitisvargāyohariḥ saevalokaḥ bhaktānāṃnivāsasthānaṃ tasmaitatprā ptayaeva natusvargārthaṃ tasyavināśitvenatucchaphalatvādityarthaḥ |
ṛṣibhistuasminsa mastagraṃthenirūpitasyasadgatidurgatipradasyadharmādharmasyaekaevapraśnaḥkṛtobhava tikathitaitidvābhyāṃ bhavatāsarvajñenasamyakṛte'rcirabhisaṃbhavaṃtītiśrutyukto'rcirādirdevamārgaḥkathi taḥ bahubhiḥpurāṇainirūpitaḥ idānīmiti |
1.4
tathācasaṃsāraduḥkhādīnyapiśrotumicchāmaitipūrve ṇaivasaṃbaṃdhaḥ kiṃttatkleśakṣayasādhanaṃtaiḥ saṃsāraduḥkhairyaḥkleśastasyakṣayasādhanaṃca saṃsāraduḥkhānāṃkleśa
1.5
atrottaraṃśrībhagavadgaruḍasaṃvā denasūtauvāca śṛṇudhvamiti sukhadaṃpūrvādimārgaṃduḥkhadāyakaṃdakṣiṇamārgamityagrevakṣyati |
1.6
bhagavadvākyasyātiprāmāṇyātsaṃdehonakarttavyaitibhāvaḥ |
1.7
syakṣayaḥ kenasādhanenabhavatītyapiśrotumicchāmaityarthaḥ |
vinayenaavanatonamraḥ |
9 || śrutaṃsarvaśāstreṣu smṛtamitipāṭhemunibhiḥkathitam |
10 || harismaraṇātsulabhomokṣaḥ atastadrahitānanuśocannā ha sugamaṃ paṭhanekaṭhinaṃnabhavati |
11 || atastvamabhajatāṃpāpinām |
12 || atrottaraṃsaṃ
1.8
uttamāgatiḥ sadyomuktiḥkramamuktiśceti |
1.13
māsavyāsābhyāṃ śrībhagavānuvācaṣaḍbhiradhyāyaiḥ vakṣye'hamityādinācapunaḥyenamārgeṇayepāpinaḥna rakeyāṃtitānapivakṣyāmītyanvayaḥ |
yehipāparatāityādipadānāṃpataṃtinarakeititṛtīyenasaṃbaṃdhaḥ pāparatāniṣiddhācaraṇotsukāḥ dayā dharmeti dayānāmapratyupakārāpekṣārahitasarvabhūtahitānuciṃtanatādharmobhagavaddharmaḥ varṇāśramavihi tovāduṣṭānāṃsaṃgoyeṣāṃte tathā sacchāstrādauparāṅmukhāśca|
1.14
ātmanisvasminnevasaṃbhāvitāḥ pratiṣṭhitāvayamitimanyamānāḥ ataevastabdhāanamrāḥ pūjyānapinanamaṃtītyarthaḥ dhanenayomā
1.15
evaṃbhūtāyatprāpnuvaṃtitacchṛṇu aneketi anekeṣuparadāraparadravyaharaṇā tmakeṣumanoratheṣupravṛttaṃyattaṃanekacittaṃtenavibhrāṃtāvikṣiptāḥ mohamayenajālenasamāvṛtāmatsyā ivasūtramayenajālenaniyaṃtritāḥ evaṃkāmabhogeṣuprasaktāḥaśucaunarakepataṃti |
1.16
naḥmadaścatenaāsuraṃbhāvaṃ daṃbhodarpobhimānaścetyādibhagavatoktaḥ daivīsaṃpadabhayaṃsattvasaṃśuddhirityādi cagītāyāṃproktā |
jñānaśīlāstumokṣaṃyāṃti pāpaśīlānāmevayasayātanābhavaṃtītyāha yeiti |
18 || pāpaśīlānāṃyamayātanāvivakṣuḥ pratha maṃmunipraśnānusāreṇatasyaihikaduḥkhānyāha sukṛtamityādidaśabhiḥ pūrvaṃbālyādyavasthāyāṃsukṛtaṃbhu ktvātadāvārdhakyeduṣkṛtakarmayogādvyādhiḥsyādityarthaḥ |
19 || ādhirmaraṇabhyānmānasī
1.20
vyathātenaivabahuvardhamānovyādhiścatābhyāṃsamyagdyātivyākulatā tayāyuktaṃtathāpijīvitasyaiva ā śāyāṃsamutsukaṃ bhogavāsanayāsābhilāṣaṃtaṃnaraṃ kālaḥahirmūṣakaliva ajñātaevābhipadyate tathā hi pramattamuccairitikṛtyaciṃtayāpravṛddhalobhaṃviṣayeṣulālasaṃ tvamapramattaḥsahasābhipadyasekṣullekhihā no'hirivākhumaṃtaka iti |
tatrāpyaṃtakāle'pinajātaḥ kadaryunirvedoyasya svayaṃbhṛtaiḥ svayaṃpālitaiḥ putrakalatrādibhirbriyamāṇaḥ puṣyamāṇaḥsanmaraṇonmukhobhavati |
1.21
pāpināmeva avajñābhavatinatusukṛtināmityāha ā staiti avamatyāavajñayāupanyastaṃsamīpeprakṣiptaṃāhāraṃ gṛhapālaḥśvāivāharan bhuṃjānaā
1.22
kaphenasaṃruddhānāḍyomārgabhūtāyasyatenautkrāmatāprāṇavāyunā vivṛtanetraḥ kāsaśvāsābhyāṃkṛtaḥ āyāsoyasya kaṃṭheghuraghuraitiśabdaṃkarotīti |
1.23
parivītaḥ pariveṣṭitaḥ vācyamāno'pi baṃdhotātetyāhrūyamāno'pi |
1.24
ste āmayāvīrogī |
evaṃvyāpṛtātmāāsaktacittaḥ uruvedanayāstadhīḥśatavṛścikayugapadaṃśānasadṛśāyāpīḍayānaṣṭamatiḥ mūrcchitaḥsan rudatāṃrodanaṃkurvatāṃsvānāṃbaṃdhūnāṃmadhyemriyatemaraṇaṃprāpnoti |
1.25
aṃtakṣaṇeaṃta samaye daivīdevānāmivadivyadṛṣṭiḥ yayādṛṣṭayāyamadūtānāṃpratyakṣadarśanaṃbhavatītyarthaḥ punaryayāsarvaṃ ihalokaparalokarūpaṃjagat ekībhūtaṃsvasīmāsaṃlagnamivaprajāyate ataāścaryadarśanānnakiṃcidvaktu
1.26
samīpāgatairyamyaiḥ hetubhūtairyamadūtaiḥ kṛtvāprāṇāḥsvasthānātpracalaṃti |
1.27
āturasyamriyamāṇasyapāpinaḥ kṣaṇo'pikalpākhyaḥ mahatakaṣṭatayākalpasadṛśaḥ śatavṛ śvikairdṛṣṭasyapuruṣasyayāpīḍābhavatisāevatenānubhūyate |
1.28
micchatītyarthaḥ |
athaphenamudbhiratekaphaṃvamati |
30|| taudūtaudṛṣṭvāśakṛnmalaṃmuṃcati |
31|| puruṣojīvaḥ aṃguṣṭhamātraitiidaṃkaṃṭhasthāneṣoḍaśadalakama
1.29
tadāprāṇaprayāṇeprāptausarabhasaṃsakrodhaṃīkṣaṇaṃyayoḥ |
1.32
ledhyānasvarūpaṃbhavati natvaṃguṣṭhamātraṃjīvasvarūpaṃ sarvaśarīravyāpakatvāt ato'trahṛdayākāśeprati ṣṭhitatvāttatpramāṇaṃ puryaṣṭakaveṣṭitaṃsūkṣmaśarīravaṃtaṃprādeśamātraṃpuruṣaṃvasaṃtamitivajjñātavyaṃ |
evaṃaihikaduḥkhaṃnirūpyaidānīṃparalokaduḥkhaṃnirūpayati yātanādehaiti yātanābhogāyaprārabdhaka rmaṇāsvapnavadutthite yathābhagavatāśrīkṛṣṇena vinaṣṭaśarīramapiguroḥ putraṃtatsadṛśamevaẏamalokādā nīyaguravettamitivatsvasadṛśe śarīre āvṛtyaniruddhayatau dūtaunayataḥgṛhītvāgacchataḥ anyathāke
1.36
valasyaivatasyasaptadaśāvayavaliṃgaśarīrātmakasyapāśairgalebaṃdhanāyogāt avayavāstujñāneṃdriyapaṃca kaṃprāṇapaṃcakaṃbuddhīmanasīcetiidamevakartṛtvabhoktṛtvādyabhimānenaihalokaparalokagāmīvyavahāri kojīvaityucyateiti daṃḍyaṃsāparādhaṃ |
tayorddūtayostarjanaistāḍanairnirbhinnaṃ vidīrṇaṃ hṛdayaṃ yasya saḥ svamaghaṃ pāpaṃ smarannārtaḥ san calatīti dvitī yenānvayaḥ |
38 ||
1.37
kṣuttṛḍbhyāṃparīto vyāptaḥ taptāvālukāyasmin nirgataāśramo viśrāmasthānamu dakaṃcayasmin tasminpathi kṣudādibhiścalitumaśakto'pikaśayātāḍitaevakṛcchreṇacalati |
1.39
aśaktatvamevāha tatreti tamasā tamorūpeṇayathāyamasyasādanaṃgṛhaṃpratinītobhavati |
pā pādhikyedvābhyāṃ |
41 || dehaṃpratipraveṣṭumicchan |
42 || dattaṃ mṛtyusthānādiṣusutādibhiḥ |
43 || nanubhuktepiṃḍe kathaṃtṛ ptirnāryātīticettatrāha pāpināmiti nopatiṣṭhaṃtitṛptiṃnajanayaṃti piṃḍadānaṃvarṣaparyaṃtaṃbhuṃjaṃtitathā
1.44
nanukṛtānyapi piṃḍadānādīniyadipāpināṃnopatiṣṭhaṃti tadāki manenapiṃḍadānenakṛ tamapyakṛtasamameveticedakṛtenatupretarūpābhavaṃtītyāha bhavaṃtoti |
1.45
pi |
kiṃcaprāyaścittarūpayamayātanābhogenaivapāpakṣayesatimanuṣyadehaṃlabhatenānyathetyāha neti tathāhi cavakṣyati evaṃ duṣkarmakartāhi bhuktvācanarakānkramāt mānuṣyaṃlabhatetākṣyaisamībhūteśubhāśubhei ti atomanuṣyajanma nisaṃcitasukṛtakarmodayavaśāt kadācitsadgatirapibhaviṣyatīti tasmād
1.47
tadevāha sapretaḥ upajīvati bhakṣati |
1.48
piṃḍaṃpiṃḍajaśarīraṃ niṣpannaḥpiṃḍairutpannodehoyasyasajaṃturjīvaḥ balaṃmārgagamanasā marthyaṃ |
1.49
yenapiṃḍajadehena pathiGeneralmārgeśubheṣupuṇyaphaleṣu aśubhaṃpāpaphalamevabhuṃkte |
1.50
karaṇādalpamapivihitācaraṇamevayuktamitibhāvaḥ |
1.58
ṣoḍaśapuranāmānyāha saumyamityādi dharmabhavanaṃ dhārmikairlabhyaṃvakṣyamāṇaṃdivyasabhāsahitaṃ yāmyaṃ pāpibhirlabhyaṃyamayātanāsvarūpaṃ cakāraityevaṃbhaveditiśāpanārthaḥ tantuagrataḥ ṣoḍaśapurebhyo'grebhavatī ti |
60 || itiṭīkāyāṃ prathamo'dhyāyaḥ |
Linked texts (1)
- Garuḍapurāṇasāroddhāra — Sanskrit