Pramāṇa · Search · About · API

The Essence of the Garuḍa Purāṇa 1

Dharmataraṅgiṇī 1

Language
Sanskrit

1.p1

śrīgaṇeśāya namaḥ || || athaṭīkākāraḥ samastagraṃthārthamudghāṭayan hariṃstauti || smaraṇāddurgatiha rtāpūjanayajñenasaṅgateṃdārtā || yaḥparayānijabhaktyādadātimuktiṃsamāṃhariḥpātu |

1.p2

2 || sārītsārīṃsamu ddhṛtyaprācīnakṛtasaṃgrahāt || tatraceyaṃmayāṭīkāyathāmativitanyate |

1.p3

3|| athasāroddhārakartāśiṣṭa saṃpradāyānusāreṇamaṃgalamācarati dharmadṛḍheti atravṛkṣarūpakeṇahariṃnirūpayati madhusūdanapādapoja yatīti yathāpādapovṛkṣaḥ padbhiradhaḥprasṛtaśākhābhirjalaṃpibatītipādapaḥ tathaivāyaṃmadhusūdano'pipāda

1.p4

paeva padbhyāṃcaraṇābhyāṃpātisaṃsārādrakṣatītipādapaḥ saṃsārakūpapatitottaraṇāvalaṃbaṃ bhavābdhipo taṃvaṃdemahāpuruṣatecaraṇāraviṃdamitibhāgavatavacanāt so'yaṃkīdṛśaḥ dharmadṛḍhabaddhamūlaḥ dharmo'traamṛ tarūpobhagavaddharmaḥ adveṣṭāsarvabhūtānāmityārabhya yetudharmyāmṛtamidaṃyathoktaṃparyupāsate śraddadhānām tparamādbhaktāste'tīvamepriyā ityaṃtenagītāyāṃdvādaśādhyāyāṃte'ṣṭabhiḥślokairbhagavatoktaḥsaevadṛḍhaṃba ddhaṃmūlaṃyasyeti asmaddeśabhāṣāyāṃjaḍabaṃdhaityucyate atrāyamabhiprāyaḥ vṛkṣoyathādṛḍhamūlohisvasthā nesusthirobhavati pracuratarapavanādyupadravairapitataḥsvasthānānnonmūlanasamupayāti tathaivāyamapibha gavaddharmihṛdayesuniścalobhavati mūrchanādibalataraduḥkhāṃtarāyairapisvabhaktahṛdayānnāpayātīti tadu ktaṃśrībhāgavatevisṛjatihṛdayaṃnayasyasākṣāddhariravaśābhihito'pyaghaughanāśaḥ praṇayaraśanayādhṛtāṃghri padmaḥsabhavatibhāgavatapradhānauktaiti punaḥkīdṛśaḥ vedaskaṃdhaḥpurāṇaśākhāḍhyaḥ vedāḥskaṃdhāyasyeti purāṇānyevaśākhāstābhirāḍhyaḥ yuktaśceti atrāpyayaṃbhāvaḥ vṛkṣoyathāvistṛtaskaṃdhaśākhābhirdūrat veā'pyupasamīpaevadṛśyate tathaivāyamapivedapurāṇaiḥ prakṛtipuruṣayoḥ paro'pyupalabhyate yathāvṛkṣaḥskaṃ

1.1

lakṣmīlatāta samāśliṣṭaṃkaustubhastabakojjvalaṃ || svargāpavargaphaladaṃhariṃkalpadrumaṃnumaḥ |
dhaśākhābhirevopasamāgatānāṃbahutaraphalānipradadāti tathaivāyamapivedapurāṇaistacchrotṛvaktṛṇāṃdha rmārthakāmamokṣaphalānipradadāti yathācavṛkṣasyaśākhāḥskaṃdhebhyaevaniḥsaraṃti athacatatsaṃlagnāe vabhavaṃti tathācapurāṇānyapivedāedbhūtānitanmilitānyevacasaṃti natutebhyaḥpṛthak itihāsapurā ṇānipaṃcamovedaucyate itivacanāditi punaḥkīdṛśaḥ kratukusumomokṣaphalaḥ kratavoyajñāevakusu māniyasya mokṣaḥphalaṃyasyeti atrāpyayamāśayaḥ vṛkṣādyathākusumodgamānaṃtaramevaphalaprāptirbhavatī
ti tathā dravyayajñādyanuṣṭhānaiḥ śuddhātaṃḥkaraṇasyaivatatomokṣaphalalābhobhavatīti kiṃvānenamokṣapha ladātāpimadhusūdanapādapaevanānyaityapisūcitaṃ taduktaṃdevairmucukuṃdaṃprati varaṃvṛṇīṣvabhadraṃteṛtekai valyamadyanaḥ ekaeveśvarastasyabhagavānviṣṇuravyayaiti evaṃbhūtomadhusūdanapādapojayati sarvo tkarṣeṇavartate atrāpisarvebhyobrahmādibhyo'pyadhikatayāvarīvartītyarthaḥ vṛkṣoyathā vanasyatasyasarva syamahāketurivasthita iti nirūpaṇāt sarvavṛkṣebhyo'dhikobhavatitadvaditiidamāryāchaṃdaḥ |
|| aihikāmuṣmikaṃduḥkhaṃ śrutvāsaṃkṣepato'dhu

1.2

prātaḥkālehutāevahutāgnayo yaiste munayaḥ dānamānādibhiḥsatkṛtaṃsiṃhāsanecāsīnaṃsūtaṃidaṃvakṣyamāṇaṃādarātpapracchuḥ |

1.3

evamaṃgalaṃkṛtvāidānīṃkathāprastāvāyasūtaśaunakasaṃvāda mavatārayati naimiṣaiti animiṣakṣetre animiṣaḥśrīviṣṇuḥ aluptadṛṣṭitvāt tasyakṣetrenaimiṣā raṇyeṛṣayaḥ sahasraṃsamāḥsaṃvatsarāḥ anuṣṭhānakāloyasyatatsahasrasamaṃsatraṃyajñamāsataakurvata ki marthaṃ svargāyalokāya svargegīyataitisvargāyohariḥ saevalokaḥ bhaktānāṃnivāsasthānaṃ tasmaitatprā ptayaeva natusvargārthaṃ tasyavināśitvenatucchaphalatvādityarthaḥ |
ṛṣibhistuasminsa mastagraṃthenirūpitasyasadgatidurgatipradasyadharmādharmasyaekaevapraśnaḥkṛtobhava tikathitaitidvābhyāṃ bhavatāsarvajñenasamyakṛte'rcirabhisaṃbhavaṃtītiśrutyukto'rcirādirdevamārgaḥkathi taḥ bahubhiḥpurāṇainirūpitaḥ idānīmiti |

1.4

tathācasaṃsāraduḥkhādīnyapiśrotumicchāmaitipūrve ṇaivasaṃbaṃdhaḥ kiṃttatkleśakṣayasādhanaṃtaiḥ saṃsāraduḥkhairyaḥkleśastasyakṣayasādhanaṃca saṃsāraduḥkhānāṃkleśa

1.5

atrottaraṃśrībhagavadgaruḍasaṃvā denasūtauvāca śṛṇudhvamiti sukhadaṃpūrvādimārgaṃduḥkhadāyakaṃdakṣiṇamārgamityagrevakṣyati |

1.6

bhagavadvākyasyātiprāmāṇyātsaṃdehonakarttavyaitibhāvaḥ |

1.7

syakṣayaḥ kenasādhanenabhavatītyapiśrotumicchāmaityarthaḥ |
vinayenaavanatonamraḥ |
9 || śrutaṃsarvaśāstreṣu smṛtamitipāṭhemunibhiḥkathitam |
10 || harismaraṇātsulabhomokṣaḥ atastadrahitānanuśocannā ha sugamaṃ paṭhanekaṭhinaṃnabhavati |
11 || atastvamabhajatāṃpāpinām |
12 || atrottaraṃsaṃ

1.8

uttamāgatiḥ sadyomuktiḥkramamuktiśceti |

1.13

māsavyāsābhyāṃ śrībhagavānuvācaṣaḍbhiradhyāyaiḥ vakṣye'hamityādinācapunaḥyenamārgeṇayepāpinaḥna rakeyāṃtitānapivakṣyāmītyanvayaḥ |
yehipāparatāityādipadānāṃpataṃtinarakeititṛtīyenasaṃbaṃdhaḥ pāparatāniṣiddhācaraṇotsukāḥ dayā dharmeti dayānāmapratyupakārāpekṣārahitasarvabhūtahitānuciṃtanatādharmobhagavaddharmaḥ varṇāśramavihi tovāduṣṭānāṃsaṃgoyeṣāṃte tathā sacchāstrādauparāṅmukhāśca|

1.14

ātmanisvasminnevasaṃbhāvitāḥ pratiṣṭhitāvayamitiman‍yamānāḥ ataevastabdhāanamrāḥ pūjyānapinanamaṃtītyarthaḥ dhanenayomā

1.15

evaṃbhūtāyatprāpnuvaṃtitacchṛṇu aneketi anekeṣuparadāraparadravyaharaṇā tmakeṣumanoratheṣupravṛttaṃyattaṃanekacittaṃtenavibhrāṃtāvikṣiptāḥ mohamayenajālenasamāvṛtāmatsyā ivasūtramayenajālenaniyaṃtritāḥ evaṃkāmabhogeṣuprasaktāḥaśucaunarakepataṃti |

1.16

naḥmadaścatenaāsuraṃbhāvaṃ daṃbhodarpobhimānaścetyādibhagavatoktaḥ daivīsaṃpadabhayaṃsattvasaṃśuddhirityādi cagītāyāṃproktā |
jñānaśīlāstumokṣaṃyāṃti pāpaśīlānāmevayasayātanābhavaṃtītyāha yeiti |
18 || pāpaśīlānāṃyamayātanāvivakṣuḥ pratha maṃmunipraśnānusāreṇatasyaihikaduḥkhānyāha sukṛtamityādidaśabhiḥ pūrvaṃbālyādyavasthāyāṃsukṛtaṃbhu ktvātadāvārdhakyeduṣkṛtakarmayogādvyādhiḥsyādityarthaḥ |
19 || ādhirmaraṇabhyānmānasī

1.20

vyathātenaivabahuvardhamānovyādhiścatābhyāṃsamyagdyātivyākulatā tayāyuktaṃtathāpijīvitasyaiva ā śāyāṃsamutsukaṃ bhogavāsanayāsābhilāṣaṃtaṃnaraṃ kālaḥahirmūṣakaliva ajñātaevābhipadyate tathā hi pramattamuccairitikṛtyaciṃtayāpravṛddhalobhaṃviṣayeṣulālasaṃ tvamapramattaḥsahasābhipadyasekṣullekhihā no'hirivākhumaṃtaka iti |
tatrāpyaṃtakāle'pinajātaḥ kadaryunirvedoyasya svayaṃbhṛtaiḥ svayaṃpālitaiḥ putrakalatrādibhirbriyamāṇaḥ puṣyamāṇaḥsanmaraṇonmukhobhavati |

1.21

pāpināmeva avajñābhavatinatusukṛtināmityāha ā staiti avamatyāavajñayāupanyastaṃsamīpeprakṣiptaṃāhāraṃ gṛhapālaḥśvāivāharan bhuṃjānaā

1.22

kaphenasaṃruddhānāḍyomārgabhūtāyasyatenautkrāmatāprāṇavāyunā vivṛtanetraḥ kāsaśvāsābhyāṃkṛtaḥ āyāsoyasya kaṃṭheghuraghuraitiśabdaṃkarotīti |

1.23

parivītaḥ pariveṣṭitaḥ vācyamāno'pi baṃdhotātetyāhrūyamāno'pi |

1.24

ste āmayāvīrogī |
evaṃvyāpṛtātmāāsaktacittaḥ uruvedanayāstadhīḥśatavṛścikayugapadaṃśānasadṛśāyāpīḍayānaṣṭamatiḥ mūrcchitaḥsan rudatāṃrodanaṃkurvatāṃsvānāṃbaṃdhūnāṃmadhyemriyatemaraṇaṃprāpnoti |

1.25

aṃtakṣaṇeaṃta samaye daivīdevānāmivadivyadṛṣṭiḥ yayādṛṣṭayāyamadūtānāṃpratyakṣadarśanaṃbhavatītyarthaḥ punaryayāsarvaṃ ihalokaparalokarūpaṃjagat ekībhūtaṃsvasīmāsaṃlagnamivaprajāyate ataāścaryadarśanānnakiṃcidvaktu

1.26

samīpāgatairyamyaiḥ hetubhūtairyamadūtaiḥ kṛtvāprāṇāḥsvasthānātpracalaṃti |

1.27

āturasyamriyamāṇasyapāpinaḥ kṣaṇo'pikalpākhyaḥ mahatakaṣṭatayākalpasadṛśaḥ śatavṛ śvikairdṛṣṭasyapuruṣasyayāpīḍābhavatisāevatenānubhūyate |

1.28

micchatītyarthaḥ |
athaphenamudbhiratekaphaṃvamati |
30|| taudūtaudṛṣṭvāśakṛnmalaṃmuṃcati |
31|| puruṣojīvaḥ aṃguṣṭhamātraitiidaṃkaṃṭhasthāneṣoḍaśadalakama

1.29

tadāprāṇaprayāṇeprāptausarabhasaṃsakrodhaṃīkṣaṇaṃyayoḥ |

1.32

ledhyānasvarūpaṃbhavati natvaṃguṣṭhamātraṃjīvasvarūpaṃ sarvaśarīravyāpakatvāt ato'trahṛdayākāśeprati ṣṭhitatvāttatpramāṇaṃ puryaṣṭakaveṣṭitaṃsūkṣmaśarīravaṃtaṃprādeśamātraṃpuruṣaṃvasaṃtamitivajjñātavyaṃ |
evaṃaihikaduḥkhaṃnirūpyaidānīṃparalokaduḥkhaṃnirūpayati yātanādehaiti yātanābhogāyaprārabdhaka rmaṇāsvapnavadutthite yathābhagavatāśrīkṛṣṇena vinaṣṭaśarīramapiguroḥ putraṃtatsadṛśamevaẏamalokādā nīyaguravettamitivatsvasadṛśe śarīre āvṛtyaniruddhayatau dūtaunayataḥgṛhītvāgacchataḥ anyathāke

1.36

valasyaivatasyasaptadaśāvayavaliṃgaśarīrātmakasyapāśairgalebaṃdhanāyogāt avayavāstujñāneṃdriyapaṃca kaṃprāṇapaṃcakaṃbuddhīmanasīcetiidamevakartṛtvabhoktṛtvādyabhimānenaihalokaparalokagāmīvyavahāri kojīvaityucyateiti daṃḍyaṃsāparādhaṃ |
tayorddūtayostarjanaistāḍanairnirbhinnaṃ vidīrṇaṃ hṛdayaṃ yasya saḥ svamaghaṃ pāpaṃ smarannārtaḥ san calatīti dvitī yenānvayaḥ |
38 ||

1.37

kṣuttṛḍbhyāṃparīto vyāptaḥ taptāvālukāyasmin nirgataāśramo viśrāmasthānamu dakaṃcayasmin tasminpathi kṣudādibhiścalitumaśakto'pikaśayātāḍitaevakṛcchreṇacalati |

1.39

aśaktatvamevāha tatreti tamasā tamorūpeṇayathāyamasyasādanaṃgṛhaṃpratinītobhavati |
pā pādhikyedvābhyāṃ |
41 || dehaṃpratipraveṣṭumicchan |
42 || dattaṃ mṛtyusthānādiṣusutādibhiḥ |
43 || nanubhuktepiṃḍe kathaṃtṛ ptirnāryātīticettatrāha pāpināmiti nopatiṣṭhaṃtitṛptiṃnajanayaṃti piṃḍadānaṃvarṣaparyaṃtaṃbhuṃjaṃtitathā

1.44

nanukṛtānyapi piṃḍadānādīniyadipāpināṃnopatiṣṭhaṃti tadāki manenapiṃḍadānenakṛ tamapyakṛtasamameveticedakṛtenatupretarūpābhavaṃtītyāha bhavaṃtoti |

1.45

pi |
kiṃcaprāyaścittarūpayamayātanābhogenaivapāpakṣayesatimanuṣyadehaṃlabhatenānyathetyāha neti tathāhi cavakṣyati evaṃ duṣkarmakartāhi bhuktvācanarakānkramāt mānuṣyaṃlabhatetākṣyaisamībhūteśubhāśubhei ti atomanuṣyajanma nisaṃcitasukṛtakarmodayavaśāt kadācitsadgatirapibhaviṣyatīti tasmād

1.47

tadevāha sapretaḥ upajīvati bhakṣati |

1.48

piṃḍaṃpiṃḍajaśarīraṃ niṣpannaḥpiṃḍairutpannodehoyasyasajaṃturjīvaḥ balaṃmārgagamanasā marthyaṃ |

1.49

yenapiṃḍajadehena pathiGeneralmārgeśubheṣupuṇyaphaleṣu aśubhaṃpāpaphalamevabhuṃkte |

1.50

karaṇādalpamapivihitācaraṇamevayuktamitibhāvaḥ |

1.58

ṣoḍaśapuranāmānyāha saumyamityādi dharmabhavanaṃ dhārmikairlabhyaṃvakṣyamāṇaṃdivyasabhāsahitaṃ yāmyaṃ pāpibhirlabhyaṃyamayātanāsvarūpaṃ cakāraityevaṃbhaveditiśāpanārthaḥ tantuagrataḥ ṣoḍaśapurebhyo'grebhavatī ti |
60 || itiṭīkāyāṃ prathamo'dhyāyaḥ |

Linked texts (1)