Kaumarakhanda 16
Kaumārakhaṇḍa 16
- Language
- Sanskrit
Contents
- 16.95 — 1 part
16.1
arjuna uvāca || || kumāranāthamāhātmyaṃ yattvayoktaṃ kathāṃtare || tadahaṃ śrotumicchāmi vistareṇa mahāmune
16.2
nārada uvāca || || tārakaṃ vinihatyaiva vajrāṃgatanayaṃ prabhuḥ || guhaḥ saṃsthāpayāmāsa
liṃgametacca phālguna
16.3
darśanācchravaṇādvacānātpūjayā śrutivaṃdanaiḥ || sarvapāpāpahaḥ pārtha kumāreśo na saṃśayaḥ
16.4
arjuna uvāca || || atyāścaryamayī ramyā katheyaṃ pāpanāśinī || vistareṇa ca me brūhi yāthātathyena nārada
16.5
vajrāṃgaḥ kopyasau
daityaḥ kiṃprabhāvaśca tārakaḥ || kathaṃ sa nihataścaiva jātaścaiva kathaṃ guhaḥ
16.6
kathaṃ saṃsthāpitaṃ liṃgaṃ kumāreśvarasaṃjñitam || kiṃ phalaṃ cāsya liṃgasya
brūhi tadvistarānmama
16.7
nārada uvāca || || praṇipatya kumārāya senānye ceśvarāya ca || śṛṇu caikamanāḥ pārtha kumāracaritaṃ mahat
16.8
mānaso brahmaṇaḥ putro dakṣo nāma prajāpatiḥ || ṣaṣṭiṃ so'janayatkanyā vīriṇyāṃ nāma phālguna
16.9
dadau sa daśa dharmāya kaśyapāya
trayodaśa || saptaviṃśātiṃ somāya catasroriṣṭanemine
16.10
bhūtāṃgiraḥkṛśāśvebhyo dve dve caiva dadau prabhuḥ || nāmadheyānyamūṣāṃ ca sapatnīnāṃ ca me śṛṇu
16.11
yāsāṃ prasūtiprabhavā lokā āpūritāśrayaḥ || bhānurlambā kakudbhūmirviśvā sādhyā marutvatī
16.12
vasurmuhūrtā saṃkalpā dharmapatnyaḥ
sutāñchṛṇu || bhānostu devaṛṣabha iṃdrasenaḥ suto'bhavat
16.13
vidyota āsīllaṃbāyāṃ tataśca stanayitnavaḥ || kakudaḥ śakaṭaḥ putraḥ kīkaṭastanayo
yataḥ
16.14
bhuvo durgastathā svargo naṃdaścaiva tato'bhavat || viśvedevāśca viśvāyā aprajāṃstānpracakṣate
16.15
sādhyā dvādaśa sādhyāyā
arthasiddhistu tatsutaḥ || marutvānmujayaṃtaśca marutvatyā babhūvatuḥ
16.16
naranārāyaṇau prāhuryau tau jñānavido janāḥ || vasośca vasavaścāṣṭau
muhūrtāyāṃ muhūrtakāḥ
16.17
ye vai phalaṃ prayacchaṃti bhūtānāṃ svaṃ svakālajam || saṃkalpāyāśca saṃkalpaḥ kāmaḥ saṃkalpajaḥ sutaḥ
16.18
surūpāsūta
tanayāñjudrānekādaśaiva tu || kapālī piṃgalo bhīmo virūpākṣo vilohitaḥ
16.19
ajakaḥ śāsanaḥ śāstā śaṃbhuścāṃtyo bhavastathā || rudrasya
pārṣadāścānye virūpāyāḥ sutāḥ smṛtāḥ
16.20
prajāpateraṃgirasaḥ svadhā patnī pitṝnatha || jajñe sanī (cī!) tathā putramatharvāṃgirasaṃ prabhum
16.21
kṛśāśvasya ca dve bhārye arciśca dhiṣaṇā tathā || annagrāmo yayoḥ putraḥ sasaṃhāraḥ prakīrtitaḥ
16.22
pataṃgī yāminī tāmrā timiścāriṣṭaneminaḥ
pataṃgayasūta patagānyāminī śalabhānatha
16.23
tāmrāyāḥ śyenagṛdhrādyāstimeryādogaṇāstathā || atha kaśyapapatnīnāṃ yatprasūtamidaṃ jagat
16.24
śṛṇu nāmāni lokānāṃ mātṝṇāṃ śaṃkarāṇi ca || aditirditirdanuḥ siṃhī danāyuḥ surabhistathā
16.25
ariṣṭā vinatā nāvā
dayā krodhavaśā irā || kadrurmuniśca te cobhe mātarastāḥ prakīrtitāḥ
16.26
ādityāścāditeḥ putrā diterdaityāḥ prakīrtitāḥ || danośca
dānavāḥ proktā rāhuḥ siṃhīsuto grahaḥ
16.27
danāyustathā jāto danāyuśca gaṇo balī || gāvaśca surabherjātāṃriṣṭāputrā yugaṃdharāḥ
16.28
vinatāsūta aruṇaṃ garuḍaṃ ca mahābalam || nāvāyāḥ śvāpadāḥ putrā gaṇaḥ krodhavaśastathā
16.29
jātaḥ krodhavaśāyāśca irāyā bhūruhāḥ smṛtāḥ
kadrūsutāḥ smṛtā nāgā munerapsarasāṃ gaṇāḥ
16.30
taṃtra dvau tanayau yau ca ditestau viṣṇunā hatau || hiraṇyakaśipurvīro hiraṇyākṣastathā
'paraḥ
16.31
tato nihataputrā sā ditirārādhya kaśyapam || ayācata varaṃ devī putramanyaṃ mahābalam
16.32
samare śakrahaṃtāraṃ
sa tasyā adadātprabhuḥ || niyame cāpi vartasva varṣāṇāṃ ca sahasrakam
16.33
ityuktā sā tathā cakre puṣkarasthā samāhitā || vartantyā
niyame tasyāḥ sahasrākṣaḥ samāhitaḥ
16.34
upāsāmācaradvattyā sā cainamanvamanyata || daśavatsaraśeṣasya sahasrasya tadā ditiḥ
16.35
uvāca śakaṃ suprītā bhaktyā śakrasya toṣitā || || ditiruvāca || || atrottīrṇavratathāyāṃ viddhi māṃ devasattama
16.36
bhaviṣyati tava bhrātā tena sārdhaṃ
mimāṃ śriyam || bhokṣyase tvaṃ yathānyāyaṃ trailokyaṃ hatakaṃṭakam
16.37
ityuktvā nidrāviṣṭā caraṇākrāṃtamūrdhajā || divā sutā ditirdevī bhāgyārthabala
noditā
16.38
tatra raṃdhramavekṣyaiva yogamūrtistadāviśat || jaṭharasthaṃ ditergarbhaṃ cakre vajreṇa saptadhā
16.39
ekaikaṃ ca punaḥ khaṇḍaṃ cakāra maghavā
tataḥ || saptadhā saptadhā kopāduddhudhya ca tato ditiḥ
16.40
na haṃtavyo na haṃtavya iti sā śakramabravīt || vajreṇa kṛttyamānānāṃ buddhā sā rodanena
ca
16.41
tataḥ śakraśca mā rodīriti tāṃstānyathā'vadat || nirgatya jaṭharāttasmāttataḥ prāṃjaliragrataḥ
16.42
uvāca vākyaṃ cātrasto mātaraṃ roṣapūritām || divāsvāpaṃ kṛthā mātaḥ pādākrāṃtaśiroruhā
16.43
suptārtha suciraṃ vāte chinno garbho mayā tava || kṛtā ekonapaṃcāśadbhāgā vajreṇa te sutāḥ
16.44
satyaṃ bhavatu te vākyaṃ sādhaṃ bhokṣyāmi taiḥ śriyam || dāsyāmi teṣāṃ sthānāni divi yāvadahaṃ dite
16.45
mā rodīriti me proktāḥ khyātāśca marutastviti || ityuktā sā ca satrīḍā ditirjātā niruttarā
16.46
sārdhaṃ tairgatavānindro digaṃte vāyavaḥ smṛtāḥ || tataḥ punaśca bhartāraṃ ditiḥ provāca duḥkhitā
16.47
putraṃ me bhagavandehi śakrahaṃtāramūrjitam || yo nāśakraścaiva dhyatvaṃ gacchetridivāvāsinām
16.48
na dadāsyuttaraṃ viddhi mṛtāmeva prajāpate || ityuktaḥ sa tadovāca tāṃ patnīmatiduḥkhitām
16.49
daśavarṣasahasrāṇi taponiṣṭhā tu tapsyase || vajra sāramayairaṃgairacchedyairāyasairdṛḍhaiḥ
16.50
vajrāṃgonāma putraste bhavitā dharmavatsalaḥ || sā tu labdhavarā devī jagāma tapase vanam
16.51
daśavarṣasahasrāṇi tapo ghoraṃ samācarat || tapasoṃḍate bhagavatī janayāmāsa durjayam
16.52
putramapratikarmāṇamajeyaṃ vajraduśchidam || sa jātamātra evābhūtsarvaśastrārthapāragaḥ
16.53
uvāca mātaraṃ bhaktyā mātaḥ kiṃ karavāṇyaham || tamuvāca tato hṛṣṭā ditirdaityādhipaṃ sutam
16.54
bahavo me hatāḥ putrāḥ sahasrākṣeṇa putraka || teṣāmapacitiṃ kartumicche śakravadhādaham
16.55
bāḍhamityeva saṃ procya jagāma tridivaṃ balī || sasainyaṃ samare śakraṃ sa ca bāhvāyudho'jayat
16.56
pādenākraṣya deveṃdraṃ siṃhaḥ kṣudramṛgaṃ yathā || māturaṃtikamāgacchadyācamānaṃ bhayāturam
16.57
etasminnaṃtare brahmā kaśyapaśca mahātapāḥ || āgatau tatra saṃtrastāvatho brahmā jagāda tam
16.58
muṃcāsmuṃ putra yācaṃtaṃ kimanena prayojanam || avamāno vadhaḥ prokto vīra saṃbhāvitasya ca
16.59
asmadvākyena yo mukto jīvannapi mṛto hi saḥ || śatruṃ ye ghnaṃti samare na te vīrāḥ prakīrtitāḥ
16.60
kṛtvā māna pariglāniṃ ye muṃcaṃti varā hi te || yathāmānyatamaṃ matvā tvayā māturvacaḥ kṛtam
16.61
tathā piturvacaḥ kāryaṃ muṃcāsmuṃ putra vāsavam || etacchu
tvā tu vajrāṃgaḥ praṇato vākyamabravīt
16.62
na me kṛtyamanenāsti māturājñā kṛtā mayā || tvaṃ surāsuranātho vai mama ca prapitāmahaḥ
16.63
kariṣye tvadvaco deva eṣa muktaḥ śatakratuḥ || na ca kāṃkṣe śakrabhuktāmimāṃ trailokyarājatām
16.64
parabhuktā yathā nārī parabhuktāmiva srajam || yacca tribhuvaneṣvasti sāraṃ tanmama kathyatām
16.65
brahmovāca || || tapaso na paraṃ kiṃcittapo hi mahatāṃ dhanam
tapasā prāpyate sarvaṃ tapoyogyo'si putraka
16.66
vajrāṃga uvāca || || tapase me ratirdeva na vighnaṃ tatra me bhavet || tvatprasādena bhagavannityuktvā virāmaḥ saḥ
16.67
brahmovāca || || krūrabhāvaṃ parityajya yadīcchasi tapaḥ suta || anayā cittabuddhyā tattvayātaṃ janmanaḥ phalam
16.68
ityuktvā padmajaḥ kanyāṃ sasarjāyatalocanām || tāmasmai pradadyau devaḥ patnyarthaṃ padmasaṃbhavaḥ
16.69
varāṃgīti ca nāmāsyāḥ kṛtavāṃśca pitāmahaḥ || jagāma ca tato brahmā kaśyapena samaṃ divam
16.70
vajrāṃgo'pi tayā sārdhaṃ jagāma tapase vanam || ūrdhvabāhuḥ sa daityeṃdro'tiṣṭhadvandvasahasrakam
16.71
kālaṃ kamalapatrākṣaḥ śuddhabuddhirmahātapāḥ || tāvānyomukhaḥ kālaṃ tāvatpaṃcāgnisādhakaḥ
16.72
nirāhāro ghoratapāstaporāśirajāyata || tataḥ so'tarjale cakre kālaṃ varṣasahasrakam
16.73
jalāṃtarapraviṣṭasya tasya patnī mahāvratā || tasyaiva tīre sarasastatparā maunamāśritā
16.74
nirāhāraṃ patiṃ matvā tapastepe pativratā || tasyāstapasi vartaṃtyā iṃdraścake vibhīṣikām
16.75
bhūtvā tu markaṭākārastasyāabhyāsamāgataḥ || apavidhya dṛśaṃ tasyā mūtraviṣṭhe cakāra saḥ
16.76
tathā vilolavasanāṃ vilolavadanāṃ tathā || vilolakeśāṃ tāṃ cakre vidhitsustapasaḥ kṣatim
16.77
tataśca meṣarūpeṇa krośaṃ tasyāścakāra saḥ || tato bhujaṃgarūpeṇa baddhvā caraṇayordvayoḥ
16.78
apākarṣata dūraṃ sa tasmāddevabhūtastathā || tapobalācca sā tasya na vadhyatvaṃ jagāma ha
16.79
kṣamayā ca mahābhāgā krodhamaṇvapi nākarot || tato gomāyurūpeṇa tamadūṣayadāśramam
16.80
agnirūpeṇa tasyāśca sa daddāha mahāśramam || cakarṣa vāyurūpeṇa mahogreṇa ca tāṃ śubhām || evaṃ siṃhavṛkādyābhirbhīṣikābhiḥ punaḥpunaḥ
16.81
virāmaṃ yadā naiva vajrāṃgamahiṣī tadā || śailasya duṣṭatāṃ matvā śāpaṃ dātuṃ vyavasyata
16.82
tāṃ śāpābhimukhīṃ dṛṣṭvā śailaḥ puruṣavigrahaḥ || uvāca tāṃ varārohāṃ tvarayātha sulocanām
16.83
śaila uvāca || || nāhaṃ mahāvrate duṣṭaḥ sevyo'haṃ sarvadehinām || atikhedaṃ karotyeṣa tataḥ kuddhastu vṛtrahā
16.84
etasminnaṃtare jātaḥ kālo varṣasahasrikaḥ || tasminnyāte sa bhagavānkāle kamalasaṃbhavaḥ
16.85
tuṣṭaḥ provāca vajrāṃgaṃ tamāgamya jalāśaye
16.86
brahmovāca || || dadāmi sarvakāmāṃste uttiṣṭha ditinandana || evamuktastadotthāya daityeṃdrastapaso nidhiḥ || uvāca prāṃjalirvākyaṃ sarvalokapitā
maham
16.87
vajrāṃga uvāca || || āsuro me'stu mā bhāvaḥ śakrarājye ca mā ratiḥ || tapodharmaratiścāstu vṛṇomyetatpitāmaha
16.88
eva
mastviti taṃ brahmā prāha vismitamānasaḥ || upekṣate ca śakraṃ sa bhāvyarthaṃ ko'tivartate
16.89
ṛṣayo manujā devāḥ śivabrahmukhā api || bhāvyarthaṃ nāti
vartaṃte velāmiva mahodadhiḥ
16.90
iti ciṃtya viriṃco'pi tatraivāṃtaradhīyata || vajrāṃgo'pi samāte tu tapasi sthirasaṃyamaḥ
16.91
āhāramiccha
nsvāṃ bhāryāṃ na dadarśāśrame svake || āryāṃhīno'phalaśceti sa saṃciṃtya itastataḥ
16.92
vilokayansvakāṃ bhāryāṃ vidhitsuḥ karma naityakam || vilo
kayandadarśātha ihāmutra sahayinīm
16.93
rudantīṃ svāṃ priyāṃ dīnāṃ tarupracchāditānanām||tāṃ vilokya tato daityaḥ provāca parisāṃtvayan
16.94
vajrāṃga uvāca || || kena te'pakṛtaṃ bhīru vartaṃtyāstapasi svake || kathaṃ rodiṣi vā bāle mayi jīvati bhartari || kaṃ vā kāmaṃ prayacchāmi
śīghraṃ prabrūhi bhāmini
16.95
gṛheśvarīṃ sadguṇabhūṣitāṃ śubhāṃ paṃgvaṃdhayogena patiṃ sametām || na lālayetpūrayennaiva kāmaṃsa kiṃ pumānna pumānme mato'sti
16.95.p1
iti śrīskaṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumārikākhaṇḍe kumāreśvaramāhātmye vajrāṃgetihāsavarṇanaṃ nāma caturdaśo'dhyāyaḥ
Linked texts (9)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Matsyapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Kumārikākhaṇḍa — Sanskrit
- Vaiṣṇavakhaṇḍa — Sanskrit
- Māheśvarakhaṇḍa — Sanskrit
- Kaumārīkākhaṇḍa — Sanskrit
- Matsya — Sanskrit
- Anvitārthaprakāśikā — Gaṅgāsahāya Śarman, Sanskrit