Kaumarakhanda 27
Kaumārakhaṇḍa 27
- Language
- Sanskrit
Contents
- 27.136 — 1 part
27.1
arjuna uvāca || || devarṣe varṇyate ceyaṃ kathā pīyūṣasodarā || punaretanmune brūhi yadā vetti maheśvaraḥ
27.2
bhagavānsvāṃ satīṃ bhāryāṃ vadhārthaṃ cāpi tārakam || satyāśca virahātte'pyandadāha kimasau smaram
27.3
tvayaivoktaṃ sa virahātsatyāstapyati vai tapaḥ
himādrimāsthito devastasyāḥ saṃgamavāṃchayā
27.4
nārada uvāca || || satyametatpurā pārtha bhavasyedaṃ manīṣitam || atastatapasā yogo
na kartavyo mayā'nayā
27.5
tapo vinā śuddhadeho na kathaṃcana jāyate || aśuddhadehena samaṃ saṃyogo naiva daihikaḥ
27.6
mahatkarmāṇi yānīha teṣāṃ
mūlaṃ sadā tapaḥ || nātastatapasāṃ siddhirmahatkarmāṇi yāṃti vai
27.7
etasmātkāraṇāddevo darpitaṃ taṃ dadāha tu || tato dagdhe smare cāpi pārvatīmapi
trīḍitām
27.8
vihāya sagaṇo devaḥ kailāsaṃ samapadyata || devī ca paramodvignā praskhalaṃtī padepade
27.9
jīvitaṃ svaṃ viniṃdaṃtī brahmāmetastataśca
sā || himādrirapi sve śṛṃge rudatīṃ pṛṣṭavānratim
27.10
kāsi kasyāsi kalyāṇi kimarthaṃ cāpi rodiṣi || pṛṣṭā sā ca ratiḥ sarvaṃ yathāvṛttaṃ nyavedayat
27.11
nivedite tathā ratyā śailaḥ saṃbhrāṃtamānasaḥ || prāpya svāṃ taॅnayāṃ pāṇāvādāyāgātsvakaṃ puram
27.12
sā tatra pitarau prāha sakhīnāṃ
vadanena ca || durbhagena śarīreṇa kimanena hi kāraṇam
27.13
dehavāsaṃ parityakṣye prāpsye vābhimataṃ patim || asādhyaṃ cāpyabhīṣṭaṃ ca kathaṃ
prāpyaṃ tapo vinā
27.14
niyamairvividhaistasmācchopayiṣye kalevaram || anujānīta māṃ tatra yadi vaḥ karuṇā mayi
27.15
śrutveti vacanaṃ
mātā pitā ca prāha tāṃ śubhām || oṃ meti capale putri na kṣamaṃ tāvakaṃ vapuḥ
27.16
soḍhuṃ kleśātmarūpasya tapasaḥ saumyadarśane || bhāvīnyapyani
vāryāṇi vastūni ca sadaiva tu
27.17
bhāvinorthā bhavaṃtyeva narasyānicchatopi hi || tasmānna tapasā te'sti bāle kiṃcitprayojanam
27.18
śrīdevyuvāca || || yadidaṃ bhavato vākyaṃ na samyagiti me matiḥ || kevalaṃ na hi daivena prāptumarthoṃ hi śakyate
27.19
tiṃkaciddaivāddhaṭhāttiṃkaci
ttiṃkicideva svabhāvataḥ || puruṣaḥ phalamāpnoti caturthaṃ nātra kāraṇam
27.20
brahmaṇā cāpi brahmatvaṃ prāptaṃ kila tapobalāt || anyairapi ca yallabdhaṃ tanna
saṃjñātumutsahe
27.21
adhuveṇa śarīreṇa yadyabhīṣṭaṃ na sādhyate || paścātsa śocyate maṃdaḥ patite'smincharīrake
27.22
yasya dehasya dharmo'yaṃ
kacijāyetkacinmriyeta || kacidgarbhagataṃ naśyejjātamātraṃ kacittathā
27.23
bālye ca yauvane cāpi vārdhakyepi vinaśyati || tena caṃcaladehena
ko'rthaḥ svārtho na cedbhavet
27.24
ityuktvā svasakhīyuktā pitṛbhyāṃ sāśru vīkṣitā || śṛṃgaṃ himavataḥ puṇyaṃ nānāścaryaṃ jagāma sā
27.25
tatrā
vāṇi saṃtyajya bhūṣaṇāni ca śailajā || saṃvītā valkalairdivyaistapo'tapyata saṃyatā
27.26
īśvaraṃ hṛdi saṃsthāpya praṇavābhyasanāhatā || munīnāmapya
bhūnmānyā tadānīṃ pārtha pārvatī
27.27
trirātrā pāṭalāpatrabhakṣakābhūcchataṃ samāḥ || śataṃ ca bilvapatreṇa śīrṇena kṛtabhojanā
27.28
jalabhakṣā śataṃ
cābhūcchataṃ vai vāyubhojanā || tato niyamamādāya pādāṃguṣṭhasthitābhavat
27.29
nirāhārā tatastāpaṃ prāpustattapaso janāḥ || tato jagatsamālokya
tadīyatapasorjitam
27.30
harastatrāyayau sākṣādbrahmacārivapurdharaḥ || vasāno valkalaṃ divyaṃ rauravājinasaṃvṛtaḥ
27.32
sulakṣaṇārṣāḍhadharaḥ sadvṛttaḥ pratibhānavān || tatastaṃ pūjayāmāsustatsakhyo bahumānataḥ ||31||vaktumicchuḥ śailaputrīṃ sakhībhiriti coditaḥ || brahmacaryaṃ mahābhāgā gṛhītaniyamā śubhā
27.33
muhūrtapaṃcamātreṇa niyamo'syāḥ samāpyate || tatpratīkṣasva taṃ kālaṃ paścādasmatsakhīsamam
27.34
nānāvidhā dharmavārtāḥ prakariṣyasi brāhmaṇa
ityuktvā vijayādyāstā devīcaritavarṇanaiḥ
27.35
aśrumukhyo dvijasyāgre ninyuḥ kālaṃ ca taṃ tadā || tataḥ kāle kiṃcidgate brahmacārī mahāmatiḥ
27.36
vilokanamiṣeṇāgādāśramopasthitaṃ hradam || nipapāta ca tatrāsau cukrośātitarāṃ tataḥ
27.37
ahamatra nimajjāmi ko'pi māmuddhareta bhoḥ
iti tāreṇa krośaṃtaṃ śrutvā taṃ vijayādikāḥ
27.38
ājagmustvarayā yuktā dadustasmai karaṃ ca tāḥ || sa cukrośa tato gāḍhaṃ dūredūre punaḥpunaḥ
27.39
nāhaṃ spṛśāmyasaṃsiddhāṃ striye vā nānṛtaṃ tvidam || tataḥ samāptaniyamā pārvatī svayamāyayau
27.40
savyaṃ karaṃ dadāvasya taṃ cāsau
nābhyanandata || bhadre yacchuci naiva syādyaccaivāvajñayā kṛtam
27.41
sadoṣeṇa kṛtaṃ yacca tadādadyānna karhicit || savyaṃ cāśuci te hastaṃ nāvalaṃ
vāmi karhicit
27.42
ityuktā pārvatī prāha nāhaṃ dattaṃ ca dakṣiṇam || dadāmi kasyacidvipra devadevāya kalpitam
27.43
dakṣiṇaṃ me karaṃ devo
gṛhītā bhava eva ca || śīryate cogratapasā satyametanmayoditam
27.44
vipra uvāca || || yadyevamavalepaste garvamanaṃ kena vāryate || yathā tava
pratijñeyaṃ samāpīyaṃ tathācalā
27.45
rudrasyāpi vayaṃ mānyāḥ kīdṛśaṃ te tapo vada || viṣamasthaṃ yatra vipraṃ priyamāṇamupekṣasi
27.46
avajā
nāsi viprāṃstvaṃ tacchīghraṃ vraja darśanāt || yadi vā manyase pūjyāṃstato'bhyuddhara nānyathā
27.47
tato vicārya bahudhā iti ceti ca sā
śubhā || viprasyoddharaṇaṃ sarvadharmebhyo'manyatādhikam
27.48
tataḥ sā dakṣiṇaṃ dattvā karaṃ taṃ projjhahāra ca || naraṃ nārī proddharati sajjantaṃ
bhavavāridhau || etatsandarśanārthāya tathā cakre bhavodravaḥ
27.49
proddhṛtya ca tataḥ snātvā baddhvā yogāsanaṃ sthitā
27.50
brahmacārī tataḥ
prāha prahasannidaṃ śubhe || kartukāmāsi tanvaṃgi dṛḍhayogāsanasthitā
27.51
devī prāha jvālayiṣye śarīraṃ yogavahninā || mahādevakṛtamatiru
cchinnāhaṃ yato'bhavam
27.52
brahmacārī tataḥ prāha kāścidbrāhmaṇakāmyayā || kṛtvā vārtāstataḥ svīyamabhīṣṭaṃ kuru pārvati
27.53
nopahanyāṃ
kadāciddhi sādhubhirviprakāmanā || dharmamenaṃ manyase cenmuhūrtaṃ brūhi pārvati
27.54
devī prāha brūhi vipra muhūrtaṃ saṃsthitā tvaham || tataḥ svayaṃ vratī
prāha devīṃ tāṃ svasakhīyutām
27.55
kimarthamiti rambhoru nave vayasi duścaram || tapastvayā samārabdhaṃ nānurūpaṃ vibhāti me
27.56
durlabhaṃ prāpya
mānuṣyaṃ girirājagṛhe'dhunā || bhogāṃśca durlabhāndevi tyaktvā kiṃ kriśyate vapuḥ
27.57
atīva dṛye vīkṣya tvāṃ sukumāratarākṛtim || atyugratapasā
kliṣṭā padminīva himārditā
27.58
idaṃ cānyattava śubhe śiraso rogadaṃ mama || yadehaṃ tyaktakāmā tvaṃ prabuddhā nāsi bālike
27.59
vāmaḥ kāmo
manuṣyeṣu satyametadvaco yataḥ || spṛhaṇīyāsi sarveṣāmevaṃ pīḍayase vapuḥ
27.60
avijñātānvayo nagnaḥ śūlī bhūtagaṇādhipaḥ || śmaśānanilayo
bhasmoddhūlano vṛṣavāhanaḥ
27.61
gajājino dvijihvābhyalaṃkṛtāṃgo jaṭādharaḥ || virūpākṣaḥ kathaṃkāraṃ nirguṇaḥ syāttavocitaḥ
27.62
guṇā ye kulaśīlāḍhyā varāṇāmuditā budhaiḥ || teṣāmeko'pi naivāsti tasmiṃstatrocitaḥ sa te
27.63
śocanīyatamā pūrvamāsītpārvati kaumudī
tvaṃ saṃvṛttā dvitīyāsi tasyāstatsaṃgamāśayā
27.64
tapodhanāḥ sarvasamā vayaṃ yadyapi pārvati || dunotyeva tavāraṃbhaḥ śūlāyāṃ yūpasatkriyā
27.65
vṛṣabhārohaṇaṃ vāsaḥ śmaśāne pāṇisaṃgrahaḥ || savyālapāṇinā kṣaumagajatvagbaṃdhanaḥ katham
27.66
janahāsyakaraṃ sarvaṃ tvayārabdhamasāṃpratam
strībhāvādbhūtisaṃparkaḥ kathaṃ cābhimatastava
27.67
nivartaya manastasmādasmātsarvavirodhinaḥ || mṛgākṣi madanārātermarkaṭākṣasya prārthanāt
27.68
viruddhavādinaṃ caivaṃ brahmacāriṇamīśvaram || niśamya kupitā devī prāha vācā sagadgadam
27.69
mā mā brāhmaṇa bhāṣiṣṭhā viruddhamiti śaṃkare
mahattamo yāti pumāndevadevasya niṃdayā
27.70
na samyagabhijānāsi tasya devasya ceṣṭitam || śṛṇu brāhmaṇa tvaṃ pāpādyathāsmatparimucyate
27.71
sa ādiḥ sarvajagatāṃ kosya vedānvayaṃ tataḥ || sarvaṃ jagadyasya rūpaṃ digvāsāḥ kīrtyate tataḥ
27.72
guṇatrayamayaṃ śūlaṃ śūlī yasmādibharti saḥ
abaddhāḥ sarvato muktā bhūtā eva ca tatpatiḥ
27.73
śmaśānaṃ cāpi saṃsārastadvāsī kṛpaṇārthinām || bhūtayaḥ kathitā bhūtistāṃ bibharti sa bhūtibhṛt
27.74
vṛṣo dharma iti proktastamārūḍhastato vṛṣī || sarpāśca doṣāḥ krodhādyāstānbibharti jaganmayaḥ
27.75
nānāvidhāḥ karmayogā jaṭārūpā bibharti saḥ || vedatrayī trinetrāṇi tripuraṃ triguṇaṃ vapuḥ
27.76
bhasmīkaroti taddevatripuraghnastataḥ smṛtaḥ || evaṃvidhaṃ mahādevaṃ vidurye sūkṣmadarśinaḥ
27.77
kathaṃkāraṃ hi te nāma bhajaṃte naiva taṃ haram || atha vā bhītasaṃsārāḥ sarve vipra yato janāḥ
27.78
viśṛśya kurvate sarvaṃ viśṛśyetanmayā kṛtam || śubhaṃ vāpyaśubhaṃ vāstu tvamapyenaṃ prapūjaya
27.79
iti bruvaṃtyāṃ tasyāṃ tu kiṃcitprasphuritādharam || vijñāya tāṃ sakhīmāha kimapyeṣa vibhrukaḥ
27.80
vāryatāmiti vipro'yaṃ mahādūṣaṇabhāṣakaḥ || na kevalaṃ pāpabhāgī śrotā vai syānna saṃśayaḥ
27.81
atha vā kiṃ ca naḥ kāryaṃ vādena saha brāhmaṇaiḥ || karṇau pidhāya yāsyāmo yathā yaḥ syāttathāstu saḥ
27.82
ityuktvotthāya gacchaṃtyāṃ pidhāya śravaṇābubhau || svarūpaṃ samupāśritya jagṛhe vasanaṃ haraḥ
27.83
tato nirīkṣya taṃ devaṃ saṃbhrāṃtā parameśvarī || praṇipatya maheśānaṃ tuṣṭāvāvanatā umā
27.84
prāha tāṃ ca mahādevo dāso'smi tava śobhane || tapodravyeṇa krītaśca samādiśa yathepsitam
27.85
devyuvāca || manasastvaṃ prabhuḥ śaṃbho dattaṃ tacca mayā tava || vapuṣaḥ pitarāvīśau tau sammānayitumarhasi
27.86
mahādeva uvāca || pitrā hi te parijñātaṃ dṛṣṭvā tvāṃ rūpaśālinīm || bālāṃ svayaṃvaraṃ putrī mahaṃ dāsyāmi nānyathā
27.87
tattasya sarvamevāstu vacanaṃ tvaṃ himācalam || svayaṃvarārthaṃ suśroṇi preraya tvāṃ vṛṇe tataḥ
27.88
ityuktā tāṃ mahādevaḥ śuciḥ śuciṣado vibhuḥ || jagāmeṣṭaṃ tadā deśaṃ svapuraṃ prayayau ca sā
27.89
dṛṣṭvā devīṃ tadā hṛṣṭo menayā sahito'calaḥ
27.90
āliṃgyāgrāya papraccha sarvaṃ sā ca nyavedayat || duhiturdevadevena ājñaptaṃ tu himācalaḥ
27.91
svayaṃvaraṃ pramuditaḥ sarvalokeṣvaghoṣayat || aśvinau dvādaśādityā gandharvagaruḍoragāḥ
27.92
yakṣāḥ siddhāstathā sādhyā daityāḥ kiṃpuruṣā nagāḥ || samudrāśca ye kecittrai lokyapravarāśca ye
27.93
trayastriṃśatsahasrāṇi trayastriṃśacchatāni ca || trayastriṃśacca ye devāstrayastriṃśacca koṭayaḥ
27.94
jagmurgirau
ndrapujyāstu svayaṃvaramanuttamam || āmaṃtritastathā viṣṇurmerurmāha hasanniva
27.95
tātāsmākaṃ cai sā devī mero gaccha namāmi tām
atha śailasutā devī hemabhāruhya śobhanam
27.96
vimānaṃ sarvatobhadraṃ sarvaratnairalaṃkṛtam || apsarobhiḥ pranṛtyadbhiḥ sarvābharaṇabhūṣitā
27.97
gaṃdharvasaṃghairvividhaiḥ kiṃnaraiśca suśobhanaiḥ || baṃdibhiḥ stūyamānā ca vīrakāṃsyadharā sthitā
27.98
sitātapatraratnāṃśubhiśritaṃ cāvahattadā || śālinī
nāma pārvatyāḥ saṃdhyāpūrṇeṃdumaṃḍalā
27.99
cāmarāsaktahastābhirdivyastrībhiśca saṃvṛtā || mālāṃ pragṛhya sā tasyau suradrumasamudbhavām
27.100
evaṃ
tasyāṃ sthitāyāṃ tu sthite lokatraye tadā|| śiśusūtvā mahādevaḥ krīḍārthaṃ vṛṣabhadhvajaḥ
27.101
utsaṃgatalasaṃgupto babhūva bhagavānbhavaḥ || jayeti yatpadaṃ
khyātaṃ tasya satyārthamīśvaram
27.102
atha dṛṣṭvā śiśuṃ devāstasya utsaṃgavartinaḥ || koyamatreti saṃmaṃtrya cukuśurbhūraśaropitāḥ
27.103
vajramā
hārayattasya bāhumudyamya vṛtrahā || sa bāhurudyatastasya tathaiva samatiṣṭhata
27.104
staṃbhitaḥ śiśurūpeṇa devadevena līlayā || vajraṃ kṣepuṃ na śakkoti
bāhuṃ cālayituṃ tadā
27.105
vahniḥ śaktiṃ tadā kṣehuṃ na śaśāka tathotthitaḥ || yamo'pi daṃḍaṃ khaḍgaṃ ca nirṛtistaṃ śiśuṃ prati
27.106
pāśaṃ ca varuṇo rājā dhvajayaṣṭiṃ samīraṇaḥ || somo guḍaṃ dhaneśaśca gadāṃ sumahatīṃ dṛḍhām
27.107
nānāyudhāni cādityā musalaṃ vasavastathā
mahāghorāṇi śastrāṇi tārakādyāśca dānavāḥ
27.108
staṃbhitā devadevena tathānye bhuvaneṣu ye || pūṣā daṃtāndaśandaṃtairbālamekṣata mohitaḥ
27.109
tasyāpi daśanāḥ peturdṛṣṭamātrasya śaṃbhunā || bhagaśca netre vikṛte cakāra sphuṭite ca te
27.110
balaṃ tejaśca yogāṃśca sarveṣāṃ jagṛhe prabhuḥ || atha
teṣu sthiteṣveva manyumatsu sureṣvapi
27.111
brahmā dhyānamupāśritya bubodha haraceṣṭitam || so'bhigamya mahādevaṃ tuṣṭāva prayato vidhiḥ
27.112
paurāṇaiḥ sāmasaṃgītairvedikairguhyanāmabhiḥ || namastubhyaṃ mahādeva mahādevyai namonamaḥ
27.113
prasādāttava buddhvādirjagadetatpravartate || mūḍhāśca devatāḥ
sarvā nainaṃ budhyata śaṃkaram
27.114
mahādevamihāyātaṃ sarvadevanamaskṛtam || gacchadhvaṃ śaraṇaṃ śīghraṃ yadi jīvitumicchata
27.115
tataḥ saṃbhrama
saṃpannāstuṣṭubuḥ praṇatāḥ surāḥ || namonamo mahādeva pāhipāhi jagatpate
27.116
durācārānśvānasmānātmadrohaparāyaṇān || aho paśyata no mau
ḍhyaṃ jānaṃtastava bhāvinīm
27.117
bhāryāmumāṃ mahādevīṃ tathāpyatra samāgatāḥ || yuktametadyadasmākaṃ rājyaṃ gṛhyeta cāsuraiḥ
27.118
yeṣāmevaṃvidhā
buddhirasmābhiḥ kiṃ kṛtaṃ tvidam || atha vā no na doṣo'sti paśavo hi vayaṃ yataḥ
27.119
tvayaiva patinā sarve preritāḥ kurmahe vibho || īśvaraḥ sarva
bhūtānāṃ patistvaṃ parameśvaraḥ
27.120
āmayasyakhilaṃ viśvaṃ yantrārūḍhaṃ svamāyayā || yena vibhrāmitā mūḍhāḥ samāyātāḥ svayaṃvaram
27.121
tasmai paśūnāṃ pataye namastubhyaṃ prasīda naḥ || atha teṣāṃ prasanno'bhūdevadevatriyaṃbakaḥ
27.122
yathāpūrvaṃ cakāraitānsaṃstavādbrahmaṇaḥ prabhuḥ || tārakaśca
mukhā daityāḥ saṃkuddhāstatra procire
27.123
koyamaṃga mahādevo na manyāmo vayaṃ ca tam || tataḥ prahasya bālo'sau huṃkāraṃ līlayā vyadhāt
27.124
huṃkāreṇaiva te daityāḥ svameva nagaraṃ gatāḥ || vismṛtaṃ sakalaṃ teṣāṃ svayaṃvaramukhaṃ ca tat
27.125
mahādevaprabhāvena daityānāṃ ghorakarmaṇām
evaṃ yasya prabhāvo hi devadaityeṣu phālguna
27.126
kathamīśvaravākyārthastasmādanyatra mucyate || asaṃśayaṃ vimūḍhāste paścāttāpaḥ purā mahān
27.127
īśvaraṃ bhuvanasyāsya ye bhajaṃte na tryaṃbakam || tataḥ saṃstūyamānaḥ sa suraiḥ padmabhuvādibhiḥ
27.128
vapuścakāra deveśaruyaṃbakaḥ paramādbhutam
tejasā tasya devāste seṃdracaṃdradivākarāḥ
27.129
sabrahmakāḥ sasādhyāśca vasurviśve ca devatāḥ || sayamāśca sarudrāśca cakṣuraprārthayanprabhum
27.130
tebhyaḥ paramaṃ cakṣuḥ svavapurddṛṣṭhumuttamam || dadāvasvāpatiḥ śarvo bhavānyāścācalasya ca
27.131
labdhvā rudraprasādena divyaṃ cakṣuranuttamam || sabrahmakāstadā devāstamapaśyanmaheśvaram
27.132
tato jaguśca munayaḥ puṣpavṛṣṭiṃ ca khecarāḥ || mumucuśca tadā nedurdevaduṃdubhayo bhṛśam
27.133
jagurgaṃdharvamukhyāśca nanṛtuścāpsarogaṇāḥ || mumudurgaṇapāḥ sarve mumodāṃbā ca pārvatī
27.134
brahmādyā menire pūrṇāṃ bhavānīṃ ca girīśvaram || tasya devī tato dṛṣṭvā samakṣaṃ tridivaukasām
27.135
pādayoḥ sthāpayāmāsa mālāṃ divyāṃ sugaṃdhinīm || sādhusādhviti saṃprocya tayā taṃ tatra carcitam
27.136
saha devyā namaścakruḥ śirobhirbhūtalāśritaiḥ || sarve sabrahmakā devā jayeti caṃ mudā jaguḥ
27.136.p1
iti śrīskaṃde mahāpurāṇa ekā śītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumārikākhaṇḍe kumāreśvaramāhātmye śrīmahādevavaivāhikotsāhavarṇanaṃnāma pañcaviṃśodhyāyaḥ
Linked texts (11)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Liṅgapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Matsyapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Kumārikākhaṇḍa — Sanskrit
- Māheśvarakhaṇḍa — Sanskrit
- Kaumārīkākhaṇḍa — Sanskrit
- Vaiṣṇavakhaṇḍa — Sanskrit
- Liṅga — Sanskrit
- Liṅgapurāṇa — Ativīrarāma Pāṇṭiyar 1500, Sanskrit
- Matsya — Sanskrit