Kaumarakhanda 3
Kaumārakhaṇḍa 3
- Language
- Sanskrit
Contents
- 3.86 — 1 part
3.1
cha || || sūta uvāca || || evaṃ sthānāni puṇyāni yāniyānīha vai bhuvi
nirīkṣaṃstatra tatrāhaṃ nārado vīrasattama
3.2
vicaranmedinīṃ sarvāṃ prāto'hamāśramaṃ bhṛgoḥ || yatra revānadī puṇyā saptakalpasmarā varā
3.3
mahāpuṇyā
pavitrā ca sarvatīrthamayī śubhā || punāti kīrtanenaiva darśanena viśeṣataḥ
3.4
tatrāvagāhanātpārtha mucyate jaṃturaṃhasā || yathā sā piṅgalā nāḍī
dehamadhye vyavasthitā
3.5
iyaṃ brahmāṇḍapiṇḍasya sthāne tasminprakīrtitā || tatrāste śuklatīrthākhyaṃ revāyāṃ pāpanāśanam
3.6
yatra vai
snānamātreṇa brahmahatyā praṇaśyati || tasyāpi sannidhau pārśve revāyā uttare taṭe
3.7
nānāvṛkṣasamākīrṇaṃ latāgulmopaśobhitam || nānāpuṣpaphalo
petaṃ kadalīkhaṃḍamaṃḍitam
3.8
anekaśvāpadākīrṇaṃ vihagairanunāditam || sugaṃdhapuṣpaśobhāḍhyaṃ mayūravanāṃditam
3.9
bhramaraiḥ sarvamutsṛjya nilīnaṃ
rāvasaṃyutam || yathā saṃsāramutsṛjya bhaktena harapādayoḥ
3.10
kokilā madhuraiḥ svānairnādayaṃti tathā munīn || yathā kathāmṛtākhyānairbrāhmaṇā
bhavabhīrukān
3.11
yatra vṛkṣā hādayaṃti phalaiḥ puṣpaiśca patrakaiḥ || chāyābhirapi kāṣṭhaiśca lokāniva haratratāḥ
3.12
putraputreti vāśaṃte yatra
putrapriyāḥ khagāḥ || yathā śivapriyāḥ śaivā nityaṃ śivaśiveti ca
3.13
evaṃvidhaṃ munestasya bhṛgorāśramamaṃḍalam || vipraikṣairvidyasaṃyuktaiḥ sarvataḥ
samalaṃkṛtam
3.14
ṛgyajuḥsāmanirghoṣairāpūritadigantaram || rudrabhaktena dhīreṇa yathaiva bhuvanatrayam
3.15
tatrāhaṃ pārtha saṃprāpto yatrāste munisa
ttamaḥ || bhṛguḥ paramadharmātmā tapasā dyotitaprabhaḥ
3.16
āgacchaṃtaṃ tu māṃ dṛṣṭvā dīnaṃ ca muditaṃ tathā || abhyutthānaṃ kṛtaṃ sarvairviprairbhṛgupurogamaiḥ
3.17
kṛtvā susvāgataṃ dattvā arghyaṃ bhṛguṇā saha || āsaneṣūpaviṣṭāste munīṃdrā ślāghitā mayā
3.18
viśrāṃtaṃ tu tato jñātvā bhṛgurmāmapyuvāca
ha || ka gaṃtavyaṃ muniśreṣṭha kasmāddiha samāgataḥ
3.19
āgamanakāraṇaṃ sarvaṃ samācakṣva parisphuṭam || tatastaṃ ciṃtayāviṣṭo bhṛguṃ pārthāham
bruvam
3.20
śrūyatāmabhidhāsyāmi yadarthamahamāgataḥ || mayā paryaṭitā sarvā samudrāṃtā ca medinī
3.21
dvijānāṃ bhūmidānārthaṃ mārgamāṇaḥ padepade || nirdoṣāṃ ca pavitrāṃ ca tīrtheṣvapi samanvitam
3.22
ramyāṃ manoramāṃ bhūmiṃ na paśyāmi kathaṃcana || || bhṛguruvāca
viprāṇāṃ sthāpanārthāya mayāpi bhramatā purā
3.23
pṛthvī sāgaraparyaṃtā dṛṣṭvā sarvā tadānagha || mahīnāma nadī puṇyā sarvatīrthamayī śubhā
3.24
divyā manoramā saumyā mahāpāpapraṇāśinī || nadīrūpeṇa tatraiva pṛthvī sā nātra saṃśayaḥ
3.25
pṛthivyāṃ yāni tīrthāni dṛṣṭāhaṣṭāni nārada
tāni sarvāṇi tatraiva nivasaṃti mahījale
3.26
sā samudreṇa saṃprāptā puṇyatoyā mahānadī || saṃjātastatra devarṣe mahīsāgarasaṃgamaḥ
3.27
staṃbhākhyaṃ tatra tīrthaṃ tu triṣu lokeṣu viśrutam || tatra ye manujāḥ snānaṃ prakurvaṃti vipaścitaḥ
3.28
sarvapāpavinirmuktā nopasarpaṃti vai yamam
tatrādbhutaṃ hi dṛṣṭaṃ me purā snātuṃ gatena vai
3.29
tadahaṃ kīrtayiṣyāmi mune śṛṇu mahādbhutam || yāvatsnātuṃ vrajāmyasminmahīsāgarasaṃgame
3.30
tīre sthitaṃ prapaśyāmi munīṃdraṃ pāvakopamam || prāṃśuṃ vṛddhaṃ cāsthiśeṣaṃ tapolakṣmyā vibhūṣitam
3.31
bhujāvūrdhvau tataḥ kṛtvā rudaṃtaṃ muhurmuhuḥ
taṃ tathā duḥkhitaṃ dṛṣṭvā duḥkhito'hamathābhavam
3.32
satāṃ lakṣaṇametaddhi yaddṛṣṭvā duḥkhitaṃ janam || śatasaṃkhyaṃ tasya bhavettathāhaṃ vilalāpa ha
3.33
ahiṃsā satyamasteyaṃ mānuṣye sati durlabham || tatastamupasaṃgamya paryapṛcchamahaṃ tadā
3.34
kimarthaṃ rodiṣi mune śoke kiṃ kāraṇaṃ tava || śuśrūṣamapi
cedvūhi jijñāsā mahatī hi me
3.35
munistato māmavadadbhṛgo nirbhāgyavānaham || tena rodimi mā pṛccha durbhāgyaṃ cālapeddhi kaḥ
3.36
tamahaṃ vismayāviṣṭaḥ punarevedamabruvam || durlabhaṃ bhārate janma tatrāpi ca manuṣyatā
3.37
manuṣyatve brāhmaṇatvaṃ munitvaṃ tatra durlabham || tatrāpi ca
tapaḥsiddhiḥ prāpyetatpaṃcakaṃ param
3.38
kimarthaṃ rodiṣi mune vismayo'tra mahānmama || evaṃ saṃpṛcchate mahyametasminneva cāṃtare
3.39
subhadronāma
nāmnā ca munistatrābhyupāyayau || sa hi meruṃ parityajya jñātvā tīrthasya sāratām
3.40
kṛtāśramaḥ pūjayati sadā staṃbheśvaraṃ muniḥ || so'pyevaṃ māmi
vāpṛcchanmuniṃ rodanakāraṇam
3.41
athāhācamya sa muniḥ śrūyatāṃ kāraṇaṃ munī || ahaṃ hi devaśarmākhyo muniḥ saṃyatavāṅmanāḥ
3.42
niva
sāmi kṛtasthāno gaṃgāsāgarasaṃgame || tatra darśe tarpayāmi sadaiva ca pitṝnaham
3.43
śrāddhāṃte te ca pratyakṣā hyāśiṣo me vadaṃti ca || tataḥ kadā
cintitapitaraḥ prahṛṣṭā māmathābruvan
3.44
vayaṃ sadātra cāyāmo devaśarmastavāṃtike || sthāne'smākaṃ kadācittvaṃ na cāyāsi kutaḥ suta
3.45
sthānaṃ didṛkṣustatrāhaṃ na śakto'smi niveditum || tataḥ paramamityuktā gatavānpitṛbhiḥ saha
3.46
pitṝṇāṃ maṃdiraṃ puṇyaṃ bhaumalokasamāsthitam
tatratatra sthitaścāhaṃ tejomaṃḍaladurdaśān
3.47
dṛṣṭvāyataḥ pūjayādhyānapṛcchaṃ svānpitṝniti || ke hyamī samupāyāṃti bhṛśaṃ tṛptā bhṛśārcitāḥ || bhṛśaṃ
pramuditā naiva tathā yūyaṃ yathā hyamī
3.48
pitara ūcuḥ || || bhadraṃ te pitaraḥ puṇyāḥ subhadrasya mahāmuneḥ || tarpitāstena muninā mahīsāga
rasaṃgame
3.49
sarvatīrthamayī yatra nilīnā hyudadhau mahī || tatra darśe tarpayati subhadrastānamūnmuta
3.50
ityākarṇya vacasteṣāṃ lajjito'haṃ bhṛśaṃ
tadā || vismitaśca praṇamyaitānpitṝṃstvaṃ sthānamāgataḥ
3.51
yathā tathā ciṃtitaṃ ca tatra yāsyāmyahaṃ sphuṭam || puṇyo yatrāpi vikhyāto mahīsāgara
saṃgamaḥ
3.52
kṛtāśramaśca tatraiva tarpayiṣye nijānpitṝn || darśedarśe yathā cāsau stutyanāmā subhadrakaḥ
3.53
kiṃ tena nanu jātena kulāṃgāreṇa
pāpinā || yasmiñjīvatyapi nijāḥ pitaro'nyaspṛhākarāḥ
3.54
iti saṃciṃtya mudito ruciṃ bhāryāmathābruvam || ruce tvayā samāyukto mahīsā
rarasaṃgamama
3.55
gatvā sthāsyāmi tatraiva śīghraṃ tvaṃ sammukhībhava || pativratāsi śuddhāsi kulīnāsi yaśasvini || tasmādetanmama śubhe
kartumarhasi ciṃtitam
3.56
ruciruvāca || || hatā tasya janirnābhūtkathaṃ pāpa durātmanā
3.57
śmaśānastaṃbha yenāhaṃ dattā tubhyaṃ kṛtaṃ
tvayā || iha kaṃdaphalāhārairyonki tena nupūryate
3.58
netumicchasi māṃ tatra yatra kṣārodakaṃ sadā || tvameva tatra saṃyāhi naṃdaṃtu tava pūrvajāḥ
3.59
gaccha vā tiṣṭha vā vṛddha vasa vā kāṃkavacciram || tathā bhruvanyāṃ tasyāṃ tu karṇāvasmiṃ pidhāya ca
3.60
vipulaṃ śiṣyamādiśya gṛha eko'tra
āṃgataḥ || so'haṃ snātvātra saṃtarghya pitṝnchddhāparāyaṇaḥ
3.61
ciṃtāṃ suvipulāṃ prāpto narake duṣkṛtī yathā || yadi tiṣṭhāmi cātraiva ardhadehaidharo
hyaham
3.62
naro hi gṛhiṇīhīno ardhadeha iti smṛtaḥ || yathātmanā vinā dehe kāryaṃ kiṃcinna sidhyati
3.63
evaṃ gṛhiṇyā hīno hi na sa
karmasu śasyate || yo naraḥ strīṣu deheṣu anuraktastvasau paśuḥ
3.64
anayorhi phalaṃ grāhyaṃ sāratā nātra kācana || ardhadehī ca manujastvasaṃspṛśyaḥ satāṃ
mataḥ
3.65
auttānapādiraspṛśya uttamo hi suraiḥ kṛtaḥ || atha cettatra saṃyāmi na mahīsāgarastataḥ
3.66
yāmi vā tatkathaṃ pādau calato me kathaṃ
cana || etasminme mano viddhaṃ khidyate'jñānasaṃkaṭe
3.67
ato'hamatimuhyāmi bhṛśaṃ śocāmi rodimi || iti śrutvā vacastasya bhṛśaṃ romāṃcapūritam
3.68
sādhusādhvityathovāca taṃ subhadro'pyahaṃ tathā || daṇḍavacca praṇamito mahīsāgarasaṅgamam
3.69
cintayāśca manasi pratīkāraṃ munerubhau || yo hi
mānuṣyamāsādya jalabudbudabhaṃguram
3.70
parārthāya bhavatyeṣa puruṣo'nye purīṣakāḥ || tataḥ saṃciṃtya prāhedaṃ subhadro munisattamam
3.71
mā mune pārikhi
dyasva devaśarmansthiro bhava || ahaṃ te nāśayiṣyāmi śokaṃ sūryastamo yathā
3.72
gamiṣyāmyāśramaṃ tvaṃ ca nātrāpi parihāsyate || śṛṇu tatkāraṇaṃ
tubhyaṃ tarpayiṣye pitṛnaham
3.73
devaśarmovāca || evaṃ te vadamānasya āyurastu śataṃ samāḥ || yadaśakyaṃ mahatkarma kartumicchasi matkṛte
3.74
harṣasthāne vipādaśca punarmā bādhate śṛṇu || api vākyaṃ śubhaṃ santo na gṛhṇanti mudhā mune
3.75
kathametanmahatkarma kārayāmi mudhā
vada || punaḥ kiṃcitpravakṣyāmi yathā me niṣkṛtirbhavet
3.76
śāpito'si mayā prāṇairyathā vahniṃ tathā kuru || ahaṃ sadā kariṣyāmi darśaṃ codiśya
te pitṝn
3.77
śrāddhaṃ gaṃgārṇave cātra matpitṝṇāṃ tvamācara || ahaṃ caivāpi tapasaḥ saṃcitasyāpi janmanā || caturbhāgaṃ pradāsyāmi evamevaitadā
cara
3.78
subhadra uvāca || || yadyevaṃ tava saṃtoṣastvevamastu munīśvara || sādhūnāṃ ca yathā harṣastathā kāryaṃ vijānatā
3.79
bhṛgu
ruvāca || || devaśarmā tato hṛṣṭo dattvā puṇyaṃ trivārcikam || caturthāṃśaṃ yayau dhāma svaṃ subhadro'pi ca sthitaḥ
3.80
evaṃvidho nāradāsau mahīsāgarasaṃgamaḥ || yamanusmarato mahyaṃ romāṃco'dyāpi vartate
3.81
nārada uvāca || || iti śrutvā phālgunāhaṃ harṣagadgadayā girā || mṛtonmṛta ivā
vocaṃ sādhusādhviti taṃ bhṛgum
3.82
yūyaṃ vayaṃ gamiṣyāmo mahītīraṃ suśobhanam || āvāmīkṣāvahe sarvaṃ sthānakaṃ tadanuttamam
3.83
mama caivaṃ
vacaḥ śrutvā bhṛguḥ saha mayayayau || samastaṃ tu mahāpuṇyaṃ mahīkūlaṃ nirīkṣitam
3.84
taddṛṣṭvā cātihṛṣṭohamāsaṃ romāṃcakaṃcukaḥ || abravaṃ muniśārdūlaṃ
harṣagadgadayā girā
3.85
tvatprasādātkariṣyāmi bhṛgo sthānamanuttamam || svasthānaṃ gamyatāṃ brahmannataḥ kṛtyaṃ vicintaye
3.86
evaṃ bhṛguṃ cāsmi
visarjayitvā kallolakolāhalakautukītaṭe || athopaviśyedamacintayaṃ tadā kiṃ kṛtyamātmānamivaikaṃyogī
3.86.p1
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumārikākhaṃḍe nāradārjunasaṃvāde mahīsāgarasaṃgamatīrthamāhātmye tṛtīyo'dhyāyaḥ
Linked texts (4)
- Kumārikākhaṇḍa — Sanskrit
- Vaiṣṇavakhaṇḍa — Sanskrit
- Māheśvarakhaṇḍa — Sanskrit
- Kaumārīkākhaṇḍa — Sanskrit