Pramāṇa · Search · About · API

Kaumarakhanda 51

Kaumārakhaṇḍa 51

Language
Sanskrit

Contents

51.1

cha || || arjuna uvāca || atyadbhutāni tīrthāni
liṃgāni ca mahāmune || śrutvā tava mukhāṃbhojāddṛśaṃ me hṛṣyate manaḥ

51.2

mahīnagarakasyāpi sthāpitasya tvayā mune || yāni tīrthāni
mukhyāni tāni varṇaya me prabho

51.3

nārada uvāca || || śrīmanmahīnagarake yāni tīrthāni phālguna || tāni vakṣyāmi yatrāste jayā
dityo raviḥ prabhuḥ

51.4

jayādityasya yo nāma kīrtayediha mānavaḥ || sarvarogavinirmukto labhetso'pi hṛdīpsitam

51.5

yasya saṃdarśanādeva
kalyāṇairapi pūryate || mucyate cāpyakalyāṇaiḥ śraddhāvānpārtha mānavaḥ

51.6

tasya devasya cotpattiṃ śṛṇu pārtha vadāmi te || śṛṇvanvā kīrtayanvāpi
prasādaṃ bhāskarāḍbhet

51.7

ahaṃ saṃsthāpya saṃsthānametatkālena kenacit || prayāto bhāskaraṃ lokaṃ darśanārthī yahacchayā

51.8

sa māṃ praṇatamā
sīnamabhyarcyāgheṇa bhāskaraḥ || prahasanniva prāhedaṃ devo madhurayā girā

51.9

kuta āgamyate vipra ka ca vā pratigamyate || ka cāyaṃ nāradamune
kālaste vihato'bhavat

51.10

nārada uvāca || || evamukto bhāskareṇa taṃ tadā prābravaṃ vacaḥ || bhārate vihataḥ khaṇḍe mahīnagarakādapi
darśanārtha tava vibho samāyāto'smi bhāskara

51.11

raviruvāca || || yattvayā sthāpitaṃ sthānaṃ tatra ye saṃti brāhmaṇāḥ || teṣāṃ guṇānnama
brūhi kiṃguṇā natu te dvijāḥ

51.12

nārada uvāca || || evaṃ pṛṣṭo bhagavatā punarevābravaṃ vacaḥ

51.13

yadi tānbhoḥ praśaṃsāmi svīyā
nstautīti vācyatā || niṃdāmyanarhānkasmādvā kaṣṭamevobhayatra ca

51.14

athavāpāramāhātmye sati teṣāṃ mahātmanām || alpe kṛte varṇane syā
doṣa eva mahānmama

51.15

marddhitadvijeṃdrāṇāṃ yadi syācchravaṇepsutā || tataḥ svayaṃ vilokyāste gatvedaṃ me mataṃ rave

51.16

iti śrutvā mama
vaco ravirāsītsuvismitaḥ || svayaṃ drakṣyāmi covāca punaḥpunaraharpatiḥ

51.17

so'tha vipratanuṃ kṛtvā māṃ visarjyaiva bhāskaraḥ || pratapandivi
yogācca prayātorṇavarodhasi

51.18

jaṭāṃ triṣavaṇasnānapiṃgalāṃ dhārayannatha || vṛddhadvijo mahātejā dahaśe brāhmaṇairmama

51.19

tato hārītapramukhāḥ
praharṣotphullalocanāḥ || utthāya brahmaśālāyāste dvijā dvijamābruvan

51.20

namaskṛtya dvijāgryaṃ te praharṣādidamabruvan

51.20-2

adya no divasaḥ puṇyaḥ
sthānamadyottamaṃ tvidam || yattvayā viprapravara svayamāgamanaṃ kṛtam

51.22

dhanyasya hi gṛhasthasya kūpayaiva dvijottamāḥ || ātithyaveṣaṇāyāṃti
pāvanārthaṃ na saṃśayaḥ

51.23

tattvaṃ gehāni cāsmākaṃ pādcaṃkramaṇena ca || darśanādbhojanātsthānādasmābhiḥ saha pāvaya

51.24

atithiruvāca
bhojanaṃ dvividhaṃ viprā prākṛtaṃ paramaṃ tathā || tadahaṃ samyagicchāmi dattaṃ paramabhojanam

51.25

ityetadatitheḥ śrutvā hārītaḥ putramabravīt || aṣṭavarṣaṃ tu
kamaṭhaṃ vetsi putra dvijoditam

51.26

kamaṭha uvāca || || tāta praṇamya tvāṃ vakṣye tūhakparamabhojanam || dvijaṃ ca tarpayiṣyāmi dattvā paramabhojanam

51.27

sutena kila jātena jāyate cānṛṇaḥ pitā || satyaṃ kariṣye tadvākyaṃ saṃtarpyātithimuttamam

51.28

bhojanaṃ dviprakāraṃ ca pravibhāgastayorayam || prākṛ
taṃ procyate tvevamanyatparamabhojanam

51.29

tatra yatprākṛtaṃ nāma prakṛtipramukhasya tat || caturviṃśatitattvānāṃ gaṇasyoktaṃ hi tarpaṇam

51.30

ṣaḍrasaṃ
bhojanaṃ tacca paṃcabhedaṃ vadaṃti ca || yena bhuktena tṛptaṃ syātkṣetraṃ yaddehalakṣaṇam

51.31

yathāparaṃparaṃnāma proktaṃ paramabhojanam || paramaḥ procyate cātmā
tasya tadbhojanaṃ bhavet

51.32

tato nānāprakārasya dharmasya śravaṇaṃ hi yat || tadannaṃ procyate bhoktā kṣetrajñaḥ śravaṇau mukham

51.33

taddāsyāmi
dvijāgryāya pṛccha vipra yadicchasi || śaktitastarpayiṣyāmi tvāmahaṃ viprasaṃsadi

51.34

nārada uvāca || || kamaṭhasyaitadākarṇya so'tithi
vacanaṃ mahat || manasaiva praśasyāsuṃ praśnamenamathākarot

51.35

kathaṃ saṃjāyate jaṃtuḥ kathaṃ cāpi pralīyate || bhasmatāmatha saṃprāpya ka cāyaṃ prati
padyate

51.36

kamaṭha uvāca || || gurave prāṅmaskṛtya dharmāya tadanaṃtaram || chaṃdogītamasuṃ praśnaṃ śattyā vakṣyāmi te dvija

51.37

janane trividhaṃ karma heturjaṃtorbhavetkila || puṇyaṃ pāpaṃ ca miśraṃ ca sattvarājasatāmasam

51.38

tatra yaḥ sāttviko nāma sa svargaṃ pratipadyate || svargā
tkālapariśraṣṭo dhanī dharmī sukhī bhavet

51.39

tathā yastāmaso nāma narakaṃ pratipadyate || bhuktvā bahvīryātanāśca sthāvaratvaṃ prapadyate

51.40

maha
tāṃ darśanasparśairupabhogasahāsanaiḥ || mahatā kālayogena saṃsaranmānavo bhavet

51.41

so'pi duḥkhadaridrāryairveṣṭito vikaleṃdriyaḥ || pratyakṣaḥ sarva
lokānāṃ pāpasyaitaddhi lakṣaṇam

51.42

atha yo miśrakarmā syāttiryaktvaṃ pratipadyate || mahatāmeva saṃsargātsaṃsaranmānavo bhavet

51.43

yasya
puṇyaṃ pṛthutaraṃ pāpamalpaṃ hi jāyate || sa pūrvaṃ duḥkhito bhūtvā paścātsaukhyānvito bhavet

51.44

pāpaṃ pṛthutaraṃ yasya puṇyamalpataraṃ bhavet || pūrvaṃ
sukhī tato duḥkhī miśrasyaitaddhi lakṣaṇam

51.45

tatra mānuṣasaṃbhūtiṃ śṛṇu yāhagasau bhavet || puruṣasya striyāścaiva śukraśoṇitasaṃgame

51.46

sarvadoṣavinirmukto jīvaḥ saṃsarate sphuṭam || guṇānvitaṃmanobuddhiśubhāśubhasamanvitaḥ

51.47

jīvaḥ praviṣṭo garbhaṃ tu kalale pratitiṣṭhati || mūḍhaśca
kalale tatra māsamātraṃ ca tiṣṭhati

51.48

dvitīyaṃ tu tathā māsaṃ ghanībhūtaḥ sa tiṣṭhati || tasyāvayavanirmāṇaṃ tṛtīye māsi jāyate

51.49

asthīni ca tathā māsi jāyaṃte ca caturthaṃke || tvagjanma paṃcame māsi ṣaṣṭhe romṇāṃ samudbhavaḥ

51.50

saptame ca tathā māsi prabodhaścāsya
jāyate || māturāhārapītaṃ ca saptame māsyupāśnute

51.51

aṣṭame navame māsi kṣuśamudvijate tataḥ || jarāyuṇā veṣṭitāṃgo mukhe baddhakarāṃguliḥ

51.52

madhye strībastu vāme strī dakṣiṇe puruṣastathā || tiṣṭhatyudarabhāge ca pṛṣṭharaśmimukhaḥ kila

51.53

yasyāṃ tiṣṭhatyasau yonau tāṃ ca vetti na saṃśayaḥ || sarva
smarati vṛttāṃtaṃ bahūnāṃ janmanāmapi

51.54

aṃdhe tamasi kiṃhaṃśyo gaṃdhānmohaṃ haṭhaṃ labhet || śīte mātrā jale pīte śītamuṣṇaṃ tathoṣṇake

51.55

vyāyāme labhate mātuḥ kleśaṃ vyādheśca vedanām || alakṣyāḥ pitṛmātṛbhyāṃ jāyaṃte vyādhayaḥ parāḥ

51.56

saukumāryādrujaṃ tīvrāṃ janayaṃti ca tasya
te || svalpamapyatha taṃ kālaṃ vetti varṣaśatopamam

51.57

saṃtapyate bhṛśaṃ garbhe karmabhiśca purātanaiḥ || manorathāṃśca kurute sukṛtārthaṃ punaḥpunaḥ

51.58

janma cedahamāpsyāmi mānuṣye jīvitaṃ tathā || tatastatprakariṣyāmi yena mokṣo bhavetsphuṭam

51.59

evaṃ tu ciṃtayānasya sīmaṃtonnayanādanu
māsadyaṃ tadrajati pīḍatastriyugākṛti

51.60

tataḥ svakāle saṃpūrṇe sūtimārutacālitaḥ || bhavatyavāṅmukho jaṃtuḥ pīḍāmanubhavanparām

51.61

adhomukhaḥ saṃkaṭena yonidvāreṇa niḥsaret || pīḍayā pīḍyamāno'pi carmotkartanatulyayā

51.62

karapatrasamasparśaṃ karasaṃsparśanā
dikam || asau jāto vijānāti māsamātraṃ vimohitaḥ

51.63

prākkarmavaśagasyāsya garbhajñānaṃ ca naśyati || tataḥ karoti karmāṇi śvetaraktā
sitāni ca

51.64

asthipaṭṭatulāstaṃbhasnāyubaṃdhena yaṃtritam || raktamāṃsamṛdāliptaṃ viṇmūtradravyabhājanam

51.65

saptabhittisusaṃbaddhaṃ channaṃ roma
tṛṇairapi || vadanaikamahādvāraṃ gavākṣādvibhūṣitam

51.66

oṣṭhadvayakapāṭaṃ ca daṃtārgalavimudritam || nāḍīsvedapravāhaṃ ca kaphapittapariplutam

51.67

jarāśokasamāviṣṭaṃ kālavaktrānalasthitam || rāgadveṣādibhirbaddhastaṃ ṣaḍgauśikasamudbhavam

51.68

evaṃ saṃjāyate puṃso dehagehamidaṃ dvija
yasminvasati kṣetrajño gṛhastho buddhigehinī

51.69

mokṣaṃ svargaṃ ca narakamāste saṃsādhayannapi

51.69.p1

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśīti sāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumārikākhaṃḍe kamaṭhasūryasaṃvāde jīvasya dehotpattivarṇanaṃnāmaikonapañcāśattamo'dhyāyaḥ

Linked texts (6)