Kaumarakhanda 51
Kaumārakhaṇḍa 51
- Language
- Sanskrit
Contents
- 51.69 — 1 part
51.1
cha || || arjuna uvāca || atyadbhutāni tīrthāni
liṃgāni ca mahāmune || śrutvā tava mukhāṃbhojāddṛśaṃ me hṛṣyate manaḥ
51.2
mahīnagarakasyāpi sthāpitasya tvayā mune || yāni tīrthāni
mukhyāni tāni varṇaya me prabho
51.3
nārada uvāca || || śrīmanmahīnagarake yāni tīrthāni phālguna || tāni vakṣyāmi yatrāste jayā
dityo raviḥ prabhuḥ
51.4
jayādityasya yo nāma kīrtayediha mānavaḥ || sarvarogavinirmukto labhetso'pi hṛdīpsitam
51.5
yasya saṃdarśanādeva
kalyāṇairapi pūryate || mucyate cāpyakalyāṇaiḥ śraddhāvānpārtha mānavaḥ
51.6
tasya devasya cotpattiṃ śṛṇu pārtha vadāmi te || śṛṇvanvā kīrtayanvāpi
prasādaṃ bhāskarāḍbhet
51.7
ahaṃ saṃsthāpya saṃsthānametatkālena kenacit || prayāto bhāskaraṃ lokaṃ darśanārthī yahacchayā
51.8
sa māṃ praṇatamā
sīnamabhyarcyāgheṇa bhāskaraḥ || prahasanniva prāhedaṃ devo madhurayā girā
51.9
kuta āgamyate vipra ka ca vā pratigamyate || ka cāyaṃ nāradamune
kālaste vihato'bhavat
51.10
nārada uvāca || || evamukto bhāskareṇa taṃ tadā prābravaṃ vacaḥ || bhārate vihataḥ khaṇḍe mahīnagarakādapi
darśanārtha tava vibho samāyāto'smi bhāskara
51.11
raviruvāca || || yattvayā sthāpitaṃ sthānaṃ tatra ye saṃti brāhmaṇāḥ || teṣāṃ guṇānnama
brūhi kiṃguṇā natu te dvijāḥ
51.12
nārada uvāca || || evaṃ pṛṣṭo bhagavatā punarevābravaṃ vacaḥ
51.13
yadi tānbhoḥ praśaṃsāmi svīyā
nstautīti vācyatā || niṃdāmyanarhānkasmādvā kaṣṭamevobhayatra ca
51.14
athavāpāramāhātmye sati teṣāṃ mahātmanām || alpe kṛte varṇane syā
doṣa eva mahānmama
51.15
marddhitadvijeṃdrāṇāṃ yadi syācchravaṇepsutā || tataḥ svayaṃ vilokyāste gatvedaṃ me mataṃ rave
51.16
iti śrutvā mama
vaco ravirāsītsuvismitaḥ || svayaṃ drakṣyāmi covāca punaḥpunaraharpatiḥ
51.17
so'tha vipratanuṃ kṛtvā māṃ visarjyaiva bhāskaraḥ || pratapandivi
yogācca prayātorṇavarodhasi
51.18
jaṭāṃ triṣavaṇasnānapiṃgalāṃ dhārayannatha || vṛddhadvijo mahātejā dahaśe brāhmaṇairmama
51.19
tato hārītapramukhāḥ
praharṣotphullalocanāḥ || utthāya brahmaśālāyāste dvijā dvijamābruvan
51.20
namaskṛtya dvijāgryaṃ te praharṣādidamabruvan
51.20-2
adya no divasaḥ puṇyaḥ
sthānamadyottamaṃ tvidam || yattvayā viprapravara svayamāgamanaṃ kṛtam
51.22
dhanyasya hi gṛhasthasya kūpayaiva dvijottamāḥ || ātithyaveṣaṇāyāṃti
pāvanārthaṃ na saṃśayaḥ
51.23
tattvaṃ gehāni cāsmākaṃ pādcaṃkramaṇena ca || darśanādbhojanātsthānādasmābhiḥ saha pāvaya
51.24
atithiruvāca
bhojanaṃ dvividhaṃ viprā prākṛtaṃ paramaṃ tathā || tadahaṃ samyagicchāmi dattaṃ paramabhojanam
51.25
ityetadatitheḥ śrutvā hārītaḥ putramabravīt || aṣṭavarṣaṃ tu
kamaṭhaṃ vetsi putra dvijoditam
51.26
kamaṭha uvāca || || tāta praṇamya tvāṃ vakṣye tūhakparamabhojanam || dvijaṃ ca tarpayiṣyāmi dattvā paramabhojanam
51.27
sutena kila jātena jāyate cānṛṇaḥ pitā || satyaṃ kariṣye tadvākyaṃ saṃtarpyātithimuttamam
51.28
bhojanaṃ dviprakāraṃ ca pravibhāgastayorayam || prākṛ
taṃ procyate tvevamanyatparamabhojanam
51.29
tatra yatprākṛtaṃ nāma prakṛtipramukhasya tat || caturviṃśatitattvānāṃ gaṇasyoktaṃ hi tarpaṇam
51.30
ṣaḍrasaṃ
bhojanaṃ tacca paṃcabhedaṃ vadaṃti ca || yena bhuktena tṛptaṃ syātkṣetraṃ yaddehalakṣaṇam
51.31
yathāparaṃparaṃnāma proktaṃ paramabhojanam || paramaḥ procyate cātmā
tasya tadbhojanaṃ bhavet
51.32
tato nānāprakārasya dharmasya śravaṇaṃ hi yat || tadannaṃ procyate bhoktā kṣetrajñaḥ śravaṇau mukham
51.33
taddāsyāmi
dvijāgryāya pṛccha vipra yadicchasi || śaktitastarpayiṣyāmi tvāmahaṃ viprasaṃsadi
51.34
nārada uvāca || || kamaṭhasyaitadākarṇya so'tithi
vacanaṃ mahat || manasaiva praśasyāsuṃ praśnamenamathākarot
51.35
kathaṃ saṃjāyate jaṃtuḥ kathaṃ cāpi pralīyate || bhasmatāmatha saṃprāpya ka cāyaṃ prati
padyate
51.36
kamaṭha uvāca || || gurave prāṅmaskṛtya dharmāya tadanaṃtaram || chaṃdogītamasuṃ praśnaṃ śattyā vakṣyāmi te dvija
51.37
janane trividhaṃ karma heturjaṃtorbhavetkila || puṇyaṃ pāpaṃ ca miśraṃ ca sattvarājasatāmasam
51.38
tatra yaḥ sāttviko nāma sa svargaṃ pratipadyate || svargā
tkālapariśraṣṭo dhanī dharmī sukhī bhavet
51.39
tathā yastāmaso nāma narakaṃ pratipadyate || bhuktvā bahvīryātanāśca sthāvaratvaṃ prapadyate
51.40
maha
tāṃ darśanasparśairupabhogasahāsanaiḥ || mahatā kālayogena saṃsaranmānavo bhavet
51.41
so'pi duḥkhadaridrāryairveṣṭito vikaleṃdriyaḥ || pratyakṣaḥ sarva
lokānāṃ pāpasyaitaddhi lakṣaṇam
51.42
atha yo miśrakarmā syāttiryaktvaṃ pratipadyate || mahatāmeva saṃsargātsaṃsaranmānavo bhavet
51.43
yasya
puṇyaṃ pṛthutaraṃ pāpamalpaṃ hi jāyate || sa pūrvaṃ duḥkhito bhūtvā paścātsaukhyānvito bhavet
51.44
pāpaṃ pṛthutaraṃ yasya puṇyamalpataraṃ bhavet || pūrvaṃ
sukhī tato duḥkhī miśrasyaitaddhi lakṣaṇam
51.45
tatra mānuṣasaṃbhūtiṃ śṛṇu yāhagasau bhavet || puruṣasya striyāścaiva śukraśoṇitasaṃgame
51.46
sarvadoṣavinirmukto jīvaḥ saṃsarate sphuṭam || guṇānvitaṃmanobuddhiśubhāśubhasamanvitaḥ
51.47
jīvaḥ praviṣṭo garbhaṃ tu kalale pratitiṣṭhati || mūḍhaśca
kalale tatra māsamātraṃ ca tiṣṭhati
51.48
dvitīyaṃ tu tathā māsaṃ ghanībhūtaḥ sa tiṣṭhati || tasyāvayavanirmāṇaṃ tṛtīye māsi jāyate
51.49
asthīni ca tathā māsi jāyaṃte ca caturthaṃke || tvagjanma paṃcame māsi ṣaṣṭhe romṇāṃ samudbhavaḥ
51.50
saptame ca tathā māsi prabodhaścāsya
jāyate || māturāhārapītaṃ ca saptame māsyupāśnute
51.51
aṣṭame navame māsi kṣuśamudvijate tataḥ || jarāyuṇā veṣṭitāṃgo mukhe baddhakarāṃguliḥ
51.52
madhye strībastu vāme strī dakṣiṇe puruṣastathā || tiṣṭhatyudarabhāge ca pṛṣṭharaśmimukhaḥ kila
51.53
yasyāṃ tiṣṭhatyasau yonau tāṃ ca vetti na saṃśayaḥ || sarva
smarati vṛttāṃtaṃ bahūnāṃ janmanāmapi
51.54
aṃdhe tamasi kiṃhaṃśyo gaṃdhānmohaṃ haṭhaṃ labhet || śīte mātrā jale pīte śītamuṣṇaṃ tathoṣṇake
51.55
vyāyāme labhate mātuḥ kleśaṃ vyādheśca vedanām || alakṣyāḥ pitṛmātṛbhyāṃ jāyaṃte vyādhayaḥ parāḥ
51.56
saukumāryādrujaṃ tīvrāṃ janayaṃti ca tasya
te || svalpamapyatha taṃ kālaṃ vetti varṣaśatopamam
51.57
saṃtapyate bhṛśaṃ garbhe karmabhiśca purātanaiḥ || manorathāṃśca kurute sukṛtārthaṃ punaḥpunaḥ
51.58
janma cedahamāpsyāmi mānuṣye jīvitaṃ tathā || tatastatprakariṣyāmi yena mokṣo bhavetsphuṭam
51.59
evaṃ tu ciṃtayānasya sīmaṃtonnayanādanu
māsadyaṃ tadrajati pīḍatastriyugākṛti
51.60
tataḥ svakāle saṃpūrṇe sūtimārutacālitaḥ || bhavatyavāṅmukho jaṃtuḥ pīḍāmanubhavanparām
51.61
adhomukhaḥ saṃkaṭena yonidvāreṇa niḥsaret || pīḍayā pīḍyamāno'pi carmotkartanatulyayā
51.62
karapatrasamasparśaṃ karasaṃsparśanā
dikam || asau jāto vijānāti māsamātraṃ vimohitaḥ
51.63
prākkarmavaśagasyāsya garbhajñānaṃ ca naśyati || tataḥ karoti karmāṇi śvetaraktā
sitāni ca
51.64
asthipaṭṭatulāstaṃbhasnāyubaṃdhena yaṃtritam || raktamāṃsamṛdāliptaṃ viṇmūtradravyabhājanam
51.65
saptabhittisusaṃbaddhaṃ channaṃ roma
tṛṇairapi || vadanaikamahādvāraṃ gavākṣādvibhūṣitam
51.66
oṣṭhadvayakapāṭaṃ ca daṃtārgalavimudritam || nāḍīsvedapravāhaṃ ca kaphapittapariplutam
51.67
jarāśokasamāviṣṭaṃ kālavaktrānalasthitam || rāgadveṣādibhirbaddhastaṃ ṣaḍgauśikasamudbhavam
51.68
evaṃ saṃjāyate puṃso dehagehamidaṃ dvija
yasminvasati kṣetrajño gṛhastho buddhigehinī
51.69
mokṣaṃ svargaṃ ca narakamāste saṃsādhayannapi
51.69.p1
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśīti sāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumārikākhaṃḍe kamaṭhasūryasaṃvāde jīvasya dehotpattivarṇanaṃnāmaikonapañcāśattamo'dhyāyaḥ
Linked texts (6)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Agnipurāṇa (Nag Publishers edition, Delhi) — Sanskrit
- Kumārikākhaṇḍa — Sanskrit
- Vaiṣṇavakhaṇḍa — Sanskrit
- Māheśvarakhaṇḍa — Sanskrit
- Kaumārīkākhaṇḍa — Sanskrit