Pramāṇa · Search · About · API

Kaumarakhanda 52

Kaumārakhaṇḍa 52

Language
Sanskrit

Contents

52.1

aṃtithiruvāca || || sādhvabālamate bāla kamaṭhaitattvayocyate || śarīralakṣaṇaṃ śrotuṃ punaricchāmi taddvija

52.2

kamaṭha uvāca || || yathaita
dveda brahmāṃḍaṃ śarīraṃ ca tathā śṛṇu || pādamūlaṃ ca pātālaṃ prapadaṃ ca rasātalam

52.3

talātalaṃ tathā gulphau jaṃghe cāsya mahātalam || jānunī sutalaṃ
corū vitalaṃ cātalaṃ kaṭim

52.4

nābhiṃ mahītalaṃ prāhurbhuvarlokamathodaram || uraḥsthalaṃ ca svarlokaṃ maharrlokā mukhaṃ janam

52.5

netre tapaḥ
satyalokaṃ śīrṣadeśaṃ vaṃdaṃti ca || tadyathā sapta dvīpāni pṛthivyāṃ saṃsthitāni ca

52.6

tathātra dhātavaḥ sapta nāgatastānnibodha me || tvagsṛṅmāṃsa
medo'sthimajjāśukrāṇi dhātavaḥ

52.7

asthāmatra śatāni syustrīṇi ṣaṣṭayadhikāni ca || triṃśacchatasahasrāṇi nāḍīnāṃ kathitāni ca

52.8

paṭpaṃcāśatsahasrāṇi tathānyāni navaiva tu || tā vahaṃti rasaṃ dehe jalaṃ nadyo yathā bhuvi

52.9

sārdhābhistisubhiśchannaṃ samaṃtādromakoṭibhiḥ || śarīraṃ
sthūlasūkṣmābhirdṛśyāddṛśyā hi tāḥ smṛtāḥ

52.10

ṣaḍaṃgāni pradhānāni kathyamānāni me śṛṇu || dvau bāhū sakthinī dve ca mūrdhā jaṭharameva ca

52.11

aṃtrāṇyatra tathā trīṇi sārdhavyāmatrayāṇi ca || trivyāmāni tathā trīṇāmāhurvedavido dvijāḥ

52.12

ūrdhvanālamadhovaktraṃ hṛdi padmaṃ prakīrtyate
hṛtpadmavāmataḥ plīho dakṣiṇe syāttathā yakṛt

52.13

majjāto medasaścaiva vasāyāśca tathā dvija || mūtrasya caiva pittasya śleṣmaṇaḥ śakṛtastathā

52.14

raktasya caramasyātra gartā dvyaṃjalayaḥ smṛtāḥ || tebhyaḥ pravartamānāste dehaṃ saṃdhārayaṃtyuta

52.15

sīvanyaśca tathā sapta paṃca mūrdhānamā
sthitāḥ || ekā meḍhraṃ gatā caikā tathā jihvāṃ gatā dvija

52.16

nāḍayaḥ sarvāḥ pravartaṃte nābhipadmāttathātra ca || yāsāṃ śreṣṭhā śiro yātā suṣumneḍā
tha piṃgalā

52.17

nāsikādvāramāsādya saṃsthite dehavardhane || vāyuragniścaṃdramāśca paṃcadhā paṃcadhātra ca

52.18

prāṇāpānasamānāśca udāno
vyāna eva ca || paṃca bhedāḥ smṛtā vāyoḥ karmārṇyeṣāṃ vadaṃti ca

52.19

ucchvāsaścaiva niḥśvāso hyannapānapraveśanam || ākaṃṭhācchīrṣasaṃsthāsya
prāṇakarma prakīrtitam

52.20

tyāgo viṇmūtraśukrāṇāṃ garbhevisravaṇaṃ tathā || apānakarma nirdiṣṭaṃ sthānamasya gudopari

52.21

samāno dhāraya
tyannaṃ vivecayati cāpyatha || rasayaṃścaiva carati sarvaśroṇiṣvavāritaḥ

52.22

vākpravṛttipradoddhāre prayatne sarvakarmaṇām || ākaṃṭhasurasaṃsthā
namudānasya prakīrtyate

52.23

vyāno hṛdi sthito nityaṃ tathā dehacaropi ca || dhātuvṛddhipradaḥ svedalālonmeṣanimeṣakṛt

52.24

pācako rajakaścaiva sādhakālocakau tathā || bhrājakaśca tathā dehe pañcadhā pāvakaḥ sthitaḥ

52.25

pācakastu pacatyannaṃ nityaṃ pakkāśaye sthitaḥ
āmāśayastho'pi rasaṃ raṃjakaḥ kurute tvasṛk

52.26

sādhako hṛdisaṃsthaśca buddhyādyutsāhakārakaḥ || ālocakaśca dṛksaṃstho rūpadarśanaśakti
kṛt

52.27

tvaksaṃstho bhrājako dehaṃ bhrājayennirmalīkṛtaḥ || kledako bodhakaścaiva tarpaṇaḥ śleṣmaṇastathā

52.28

ālaṃbakastathā dehe paṃcadhā
soma ucyate || kledakaḥ kledayatyannaṃ nityaṃ pakkāśaye sthitaḥ

52.29

bodhako rasanāsthaśca rasānāmavabodhakaḥ || śiraḥsthaścakṣurādīnāṃ tarpaṇāttarpaṇaḥ
smṛtaḥ

52.30

sarvasaṃdhigataścaiva śleṣmaṇaḥ śleṣmakṛttathā || uraḥsthaḥ sarvagātrāṇi sa vai hyālaṃbakaḥ sthitaḥ

52.31

evaṃ vāyugnisomaiśca dehaḥ saṃdhārita
stvasau || ākāśajāni srotāṃsi tathā koṣṭhaviviktatā

52.32

pārthivānīha jānīhi ghrāṇakeśanakhāni ca || asthīni dhairyaṃ gurutā tvaṅmāṃsaṃ
hṛdayaṃ gudam

52.33

nābhirmeṃdo yakṛnmajjā aṃtramāmāśayaḥ śirā || snāyuḥ pakkāśayaścaiva prāhurvedavido dvijāḥ

52.34

netrayormaṃḍalaṃ śuklaṃ kaphā
dravati paitṛkam || kṛṣṇaṃ ca maṇḍalaṃ vātāttathā bhavati mātṛkam

52.35

pakṣmamaṇḍalamekaṃ tu dvitīyaṃ carmamaṇḍalam || śuklaṃ tṛtīyaṃ kathitaṃ caturthaṃ
kṛṣṇamaṇḍalam

52.36

dṛṅmaṇḍalaṃ paṃcamaṃ tu netraṃ syātpaṃcamaṇḍalam || apare netrabhāge dve upāṃgo'pāṃga eva ca

52.37

upāṃgo netraparyaṃto nāsā
mūlamapāṃgakaḥ || vṛṣaṇau ca tathā proktau medosṛkkaphamāṃsakau

52.38

asṛṅmāṃsamayī jihvā sarveṣāmeva dehinām || hastayoroṣṭhayormeṃdre grīvāyāṃ ṣaṭ
ca kūrcakāḥ

52.39

evamatra sthite jīvo dehe'sminsaptasaptake || paṃcaviṃśatiko vyāpya dehaṃ vāso'sya mūrdhani

52.40

tvagasṛgmāṃsamityāhu
strikaṃ mātṛsamudbhavam || medomajjāsthikaṃ proktaṃ pitṛjaṃ ṣaṭca kauśikam

52.41

evaṃ bhūtamayaṃ dehaṃ paṃcabhūtasamudbhavaiḥ || annairyathā vṛddhimeti tadahaṃ varṇa
yāmi te

52.42

tadannaṃ piṇḍakavalairyāsairyuktaṃ ca dehibhiḥ || pūrvaṃ sthūlāśaye vāyuḥ prāṇaḥ prakurute dvidhā

52.43

saṃpraviśyānnamadhye tu pṛthagannaṃ pṛthagja
lam || agnerūrdhvaṃ jalaṃ sthāpya tadannaṃ tajjalopari

52.44

jalasyādhaḥ svayaṃ prāṇaḥ sthitvāgniṃ dhamate śanaiḥ || vāyunā dhamyamānogniratyuṣṇaṃ
kurute jalam

52.45

tadannamuṣṇatoyena samaṃtātpacyate punaḥ || dvidhā bhavati tatpakvaṃ pṛthakkriṭṭaṃ pṛthagrasam

52.46

malairdvādaśabhiḥ kriṭṭaṃ bhinna
dehādrahirbhajet || karṇākṣināsikājihvādaṃtāḥ śiśnaṃ gudaṃ nakhāḥ

52.47

romakūpāṇi caiva syurdvādaśaite malāśrayāḥ|| hṛtpadmapratibaddhāśca sarvā nāḍyaḥ
samaṃtataḥ

52.48

tāsāṃ mukheṣu taṃ sūkṣmaṃ vyānaḥ sthāpayate rasam || rasena tena tā nāḍīḥ samānaḥ pūrayetpunaḥ

52.49

tataḥ prayāṃti saṃpūrṇāstāśca
dehaṃ samaṃtataḥ || tataḥ sa nāḍimadhyastho rañjakenoṣmaṇā rasaḥ

52.50

pacyate pacyamānastu rudhiratvaṃ bhajetpunaḥ || tatastvaglomakeśāśca māṃsaṃ snāyu
śirāsthi ca

52.51

nakhā majjā khevaimalyaṃ śukravṛddhiḥ kramādbhavet || evaṃ dvādaśadhānnasya pariṇāmaḥ prakīrtyate

52.52

evametadviniṣpannaṃ śarīraṃ
puṇyahetave || yathaiva syaṃdanaḥ śubho bhārasaṃvāhanāya ca

52.53

tailābhyaṃgādibhiryatnairbahubhiḥ pālyate na cet || kiṃ kṛtyaṃ sādhyate tena yadi
bhāraṃ vahenna hi

52.54

evametena dehena kiṃ kṛtyaṃ bhojanottamaiḥ || vardhitena na cetpuṇyaṃ kurute paśuvacca tat

52.55

bhavaṃti cātra ślokāḥ
yasminkāle ca deśe ca vayasā yāddaśena ca || kṛtaṃ śubhāśubhaṃ karma tattathā tena bhujyate

52.56

tasmātsadā śubhaṃ kāryamavicchinnasukhārthibhiḥ
vicchidyaṃte'nyathā bhogā grīṣme kusarito yathā

52.57

yasmātpāpena duḥkhāni tīvrāṇi subahūnyapi || tasmātpāpaṃ na kartavyamātmapīḍākaraṃ hi
tat

52.58

evaṃ te varṇitaḥ sādho praśno'yaṃ śaktito mayā || yathā saṃjāyate prāṇī yathā śṛṇu pralīyate

52.59

āyuṣye karmaṇi kṣīṇe saṃprāpte
maraṇe nṛṇām || svakarmavaśago dehī kṛṣyate yamakiṃkaraiḥ

52.60

paṃcatanmātrasahitaḥ samanobuddhyahaṃkṛtiḥ || puṇyapāpamayaiḥ pāśairbaddho jīvastyaje
drupuḥ

52.61

śīrṣṇaśca saptabhiśchidrairnirgacchetpuṇyakarmaṇām || adhaśca pāpināṃ yāṃti yogināṃ brahmaraṃdhrataḥ

52.62

tatkṣaṇātso'tha gṛhṇāti śārīraṃ
cātivāhikam || aṃguṣṭhaparvamātraṃ tu svaprāṇaireva nirmitam

52.63

tatastanmisthitaṃ jīvaṃ dehe yamabhaṭāstadā || baddhvā nayaṃti mārgeṇa yāsyenāti
yathābalam

52.64

tantām̐barīṣatulyena ayoguḍanibhena ca || prataptasikatenāpi tāmrapātranibhena ca

52.65

ṣaḍaśītisahasrāṇi yojanānāṃ mahīta
lāt || kṛṣyamāṇo yamapurīṃ nīyate pāpakṛdbhaṭaiḥ

52.66

kacicchītaṃ mahādurgamandhakāraṃ kacinmahat || aśnisaṃsparśavadanaiḥ kākakākolajaṃbukaiḥ

52.67

makṣikādaṃśamaśakairbhakṣyate sarpavṛścikaiḥ || bhakṣyamāṇo'pi tairjaṃtuḥ kraṃdate mriyate na hi

52.68

kacicca bhakṣyate corai rākṣasaiḥ kṛṣyate'syate
dahyamānotighoreṇa saikatena ca nīyate

52.69

muhūrtairdaśabhiryāti taṃ mārgamatidustaram || taṃ kālaṃ sumahadvetti puruṣo varṣasaṃmitam

52.70

tāryate ca nadīṃ ghorāṃ pūyaśoṇitavāhinīm || nadīṃ vaitaraṇīṃnāma keśaśaivalaśādvalām

52.71

tato yamasya purataḥ sthāpyate yamakiṃkaraiḥ || pāpī mahābhayaṃ paśyetkālāṃtakamukhairvṛtam

52.72

puṇyakarmā saumyarūpaṃ dharmarājaṃ tadā kila || manuṣyā eva gacchaṃti yamalokaṃ na cāpare

52.73

maraṇānaṃtaraṃ teṣāṃ jaṃtūnāṃ yonipūraṇam || tathāhi pretā manujāḥ śrūyaṃte nānyajaṃtavaḥ

52.74

dhārmikaḥ pūjyate tatra pāpaḥ pāśagalo bhavet
dhārmikaśca yathā yāti taṃ mārgaṃ śṛṇu vacmi te

52.75

ārāmadrumadātāraḥ phalapuṣpavatā pathā || chāyayā ca sukhaṃ yāṃti tathā ye cchatradā narāḥ

52.76

upānahapradā yānairvitṛpāḥ pūrtadharmiṇaḥ || vimānairyānadā yāṃti tathā śayyāsanapradāḥ

52.77

annabhojyaistathā tṛptā yāṃti bhojanadāyinaḥ || dīpapradāḥ prakāśena gopradāstāṃ nadīṃ sukham

52.78

śrīsūryaṃ śrīmahādevaṃ bhaktā ye puruṣottamam || janmaprabhṛti te yāṃti pūjyamānā yamānugaiḥ

52.79

mahīṃ gāṃ kāṃcanaṃ lohaṃ tilānkārpāsasameva ca || lavaṇaṃ saptadhānyaṃ ca dattvā yāti sukhaṃ naraḥ

52.80

teṣāṃ tatra gatānāṃ ca pāpināṃ puṇyakarmiṇām || citraguptaḥ pretapāya nirūpayati vai tataḥ

52.81

pretaloke sa vasati tataḥ saṃvatsaraṃ naraḥ || vatsareṇa ca tenāsya śarīramabhijāyate

52.82

sodakumbhamathānnādyaṃ vāṃdhavairyatpradīyate || dinedine sa tadbhuktā tena vṛddhiṃ prayāti ca

52.83

pūrvadattamathānnādyaṃ prāpnoti svayameva ca || svayaṃ yena na dattaṃ ca tathā dātā na vidyate

52.84

na cāpyudakadātāsau kṣuttṛḍbhyāmatipīḍyate || bāṃdhavaistūdakaṃ dattaṃ nadībhūtvopatiṣṭhati

52.85

māsimāsi ca yacchrāddhaṃ ṣoḍaśaśrāddhapūrvakam || atra na kriyate yasya pretatvātsa na mucyate

52.86

māsuṣeṇa dinenaiva pretaloke dinaṃ smṛtam || tasmāddinedine
deyaṃ pretāyānnaṃ ca vatsaram

52.87

taṃ ca smāśānikānāṃ gaṇā yāmyā ayāvahāḥ || śītavātatāpopetaṃ tatra rakṣaṃti pāpinam

52.88

yatheha bandhane kaścidrakṣyate vipamairnaraiḥ || pretapiṃḍā na dīyaṃte ṣoḍaśaśrāddhapūrvakāḥ

52.89

yasya tasya na mokṣo'sti pretatvādvai guṇairapi || tataḥ sapiṇḍīkaraṇe bāṃdhavaiḥ sukṛte naraḥ

52.90

pūrṇe saṃvatsare dehaṃ saṃpūrṇaṃ pratipadyate || pāpātmā ghorarūpaṃ tu dhārmiko divyamuttamam

52.91

tataḥ sa
narakaṃ yāti svargaṃ vā svena karmaṇā || rauravādyāśca narakāḥ pātālatalasaṃsthitāḥ

52.92

surādyāḥ satyaparyaṃtāḥ svarlokasyordhvamāśritāḥ || itihāsapu
rāṇeṣu vedasmṛtiṣu yacchutam

52.93

puṇyaṃ tena bhavetsvargo narakastadviparyayāt || tatrāpi kālavasatikarmaṇāmanurūpataḥ

52.94

arvāksapiṃḍīkaraṇaṃ
yasya varṣācca vā kṛtam || pretatvamapi tasyāpi proktaṃ saṃvatsaraṃ dhruvam

52.95

yairiṣṭaṃ ca tribhirmedhairarcitaṃ vā suratrayam || pretalokaṃ na te yāṃti tathā
ye samare hatāḥ

52.96

śuddhena puṇyena divaṃ ca śuddhāṃ pāpena śuddhena tathā tamoṃdham || miśreṇa svargaṃ narakaṃ ca yāti dehastathaivāsya bhavecca tāhak

52.97

praśnatrayaṃ ceti tava praṇītamutpattimṛtyū paralokavāsaḥ || yathā gururme samudājahāra kiṃ bhūya icchasyuta tadvadāmi

52.97.p1

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍa kaumārikākhaṇḍe ādityakamaṭhasaṃvāde jīvasya pāralaukikagatyādivarṇanaṃnāma paṃcāśattamo 'dhyāyaḥ

Linked texts (8)