Kaumarakhanda 6
Kaumārakhaṇḍa 6
- Language
- Sanskrit
6.1
cha || || śrīnārada
uvāca || || iti śrutvā phālgunāhaṃ romāṃcapulakīkṛtaḥ || svarūpaṃ prakaṭīkṛtya brāhmaṇānidamabravam
6.2
aho dhanyaḥ pitāsmākaṃ yasya
sṛṣṭasya pālakāḥ || yuṣmadvidhā brāhmaṇeṃdrāḥ satyamāha purā hariḥ
6.3
matto'pyanaṃtātparataḥ parasmātsamastabhūtādhipaterna kiṃcit || teṣāṃ kimru
syāditareṇa yeṣāṃ dvijeśvarāṇāṃ mama mārgavādinām
6.4
tatsarvathādya dhanyo'smi saṃprāptaṃ janmanaḥ phalam || yadbhavanto mayā dṛṣṭāḥ pāpopadravava
jitāḥ
6.5
tataste sahasotthāya śātātatapurogamāḥ || arghyapādyādisatkāraiḥ pūjayāmāsurmāṃ dvijāḥ
6.6
proktavantaśca māṃ pārtha vacaḥ sādhujano
ciṃtam || dhanyā vayaṃ hi devarṣe tvamasmānyadihāgataḥ
6.7
kuto vā''gamanaṃ tubhyaṃ gantavyaṃ vā ka sāṃpratam || atrāpyāgamane kāryamucyatāṃ munisa
ttama
6.8
śrutvā prītikaraṃ vākyaṃ dvijānāmiti pāṃḍava || pratyavocaṃ munīndrāstāñchrūyatāṃ dvijasattamāḥ
6.9
ahaṃ hi brahmaṇo vākyādviprāṇāṃ
sthānakaṃ śubham || dātukāmo mahātīrthe mahīsāgarasaṃgame
6.10
parīkṣanbrāhmaṇānatra prāto yūyaṃ parīkṣitāḥ || ahaṃ vaḥ sthāpayiṣyāmi cānujānīta
tadvijāḥ
6.11
evamukto vilokyaiva dvijāñchātātapo'bravīt || devānāmapi duṣprāpyaṃ satyaṃ nārada bhāratam
6.12
kiṃ punaścāpi tatraiva maho
sāgarasaṃgamaḥ || yatra snāto mahātīrthaphalaṃ sarvamupāśnute
6.13
punareko mahāndoṣo bibhīmo nitarāṃ yataḥ || tatra caurāḥ subahavo nirghṛṇāḥ
priyasāhasāḥ
6.14
sparśeṣu ṣoḍaśaṃ caikaviṃśaṃ gṛhṇaṃti no dhanam || dhanena tena hīnānāṃ kīhaśaṃ janma no bhavet
6.15
varaṃ bubhukṣayā vāso mā
caurakaragā vayam || || arjuna uvāca || || adbhutaṃ varṇyate vipra ke hi caurāḥ prakīrtitāḥ
6.16
kiṃ dhanaṃ ca haraṃtyete yebhyo bibhyati brāhmaṇāḥ
nārada uvāca || || kāmakrodhādayaścaurāstapa eva dhanaṃ tathā
6.17
tasyāpahārabhītāste māmūcuriti brāhmaṇāḥ || tānahaṃ prābravaṃ paścāddi
jānīta dvijottamāḥ
6.18
jāyatāṃ tu manuṣyāṇāṃ caurāḥ kurvaṃti kiṃ khalāḥ || bhayabhītaścālasaśca tathā cāśucireva yaḥ
6.19
tena kiṃ
nāma saṃsādhyaṃ bhūmistaṃ grasate naram
6.20
śātātapa uvāca || || vayaṃ caurabhayādbhītāste haraṃti dhanaṃ mahat || kartuṃ tadā kathaṃ śakyamaṃga
jāgaraṇaṃ tathā
6.21
khalāścaurā gatāḥ kāpi tato natvā'gatā vayam || tasmātsarvaṃ saṃtyajāmo bhayabhītā vayaṃ mune
6.22
pratigrahaśca vai
ghoraḥ ṣaṣṭhāṃśaphaladastathā || evaṃ bruvati tasmiṃśca hārīto nāma cābravīt
6.23
mūḍhabuddhyā hi ko nāma mahīsāgarasaṃgamam || tyajecca yatra mokṣaśca
svargaśca karago'tha vā
6.24
kalāpādiṣu grāmeṣu ko vaseta vicakṣaṇaḥ || yadi vāsaḥ stambhatīrthe kṣaṇārdhamapi labhyate
6.25
bhayaṃ ca caurajaṃ
sarvaṃ kiṃ kariṣyati tatra naḥ || kumāranāthaṃ manasi pālakaṃ kurvatāṃ dṛḍham
6.26
sāhasaṃ ca vinā bhūtirna kathaṃcana prāpyate || tasmānnārada tatrāhamā
yāsye tava vākyataḥ
6.27
ṣaḍviṃśatisahasrāṇi brāhmaṇā me parigrahe || ṣaṭkarmaniratāḥ śuddhā lobhadambhavivarjitāḥ
6.28
taiḥ sārdhamāgami
ṣyāmi mamedaṃ matamuttamam || ityukte vacane tāṃśca kṛtvāhaṃ daṃḍamūrdhani
6.29
nivṛttaḥ sahasā pārtha khecaro'timudānvitaḥ || śatayojanamātraṃ tu
himamārgamatītya ca
6.30
kedāraṃ samupāyāto yuktastairdvijasattamaiḥ || ākāśena suśakyaśca bilenātha sa deśakaḥ
6.31
atikrāṃtuṃ nānyathā ca
tathā skaṃdaprasādataḥ
6.32
arjuna uvāca || kaṃ kalāpaṃ ca tadgrāmaṃ kathaṃ śakyaṃ bilena ca || kathaṃ skaṃdaprasādaḥ syādetanme brūhi nārada
6.33
nārada uvāca|| || kedārādbhimasaṃyuktaṃ yojanānāṃ śataṃ smṛtam || tadaṃte yojanaśataṃ vistṛtaṃ tatkalāpakam
6.34
tadaṃte yojanaśataṃ vālukārṇava
mucyate || śatayojanamātraḥ sa bhūmisvargastataḥ smṛtaḥ
6.35
bilena ca yathā śakyaṃ gaṃtuṃ tatra śṛṇuṣva tat || nirannaṃ vai nirudakaṃ devamārādhayedbrahma
6.36
dakṣiṇāyāṃ diśi tato niṣpāpaṃ manyate yadā || tadā guho'sya diśati svapne gaccheti bhārata
6.37
tato guhātpaścimato bila
masti bṛhattaram || tatra praviśya gaṃtavyaṃ kramāṇāṃ śatasaptakam
6.38
tatra mārakataṃ liṃgamasti sūryasamaprabham || tadagre mṛttikā cāsti svarṇa
varṇā sunirmalā
6.39
namaskṛtya ca talliṃgaṃ gṛhītvā mṛttikāṃ ca tām || āgaṃtavyaṃ staṃbhatīrthe samārādhya kumārakam
6.40
kolaṃ vā
kūpato vāā bhūtāyāṃ niśi tajjalam || tenodkena mṛttikayā kṛtvā netradvayāñjanam
6.41
udvartanaṃ ca dehasya kadācitṣaṣṭhīme pade || netrāṃjanaprabhā
vācca bilaṃ paśyati śobhanam
6.42
tanmadhyena tato yāti gātrodvartaprabhāvataḥ || kārīṣairnāma cātyugrairbhakṣyate naiva kīṭakaiḥ
6.43
bilamadhye
ca saṃpaśyansiddhānbhāskarasannibhān || yātyevaṃ yātyasau pārtha kalāpaṃ grāmamuttamam
6.44
tatra varṣasahasrāṇi catvāryāyuḥprakīrtitam || phalānāṃ
bhojanaṃ ca syātpunaḥ puṇyaṃ ca nārjayet
6.45
ityetatkathitaṃ tubhyamataścābhūcchṛṇuṣva tat || tapaḥsāmarthyataḥ sūkṣmāndaṇḍasyāgre nidhāya tān
6.46
dvijānahaṃ samāyāto mahīsāgarasaṃgamam
6.47
tadottārthe mayā muktāstīre puṇyajalāśaye || tato mayā kṛtaṃ snānaṃ saha tairdvijasattamaiḥ
6.48
niḥśeṣadoṣadāvāgnau mahīsāgarasaṃgame || pitṝṇāṃ devatānāṃ ca kṛtvā tarpaṇasatkriyāḥ
6.49
japamānāḥ paraṃ japyaṃ niviṣṭāḥ saṃgame
vayam || bhāskaraṃ samavekṣaṃtaściṃtayaṃto hariṃ hṛdi
6.50
tasmiṃścaivāṃtare pārtha devāḥ śakrapurogamāḥ || ādityādyā grahāḥ sarve lokapālāśca
saṃgatāḥ
6.51
devānāṃ yonayo hyaṣṭau gaṃdharvāpsarasāṃ gaṇāḥ || mahotsave tatastasmingītavāditra uttame
6.52
pādaprakṣālanaṃ kartuṃ viprāṇāmudya
tastvaham || tasminkāle cāśrṛṇavamahamātithyavākyatām
6.53
sāmadhvanisamāyuktāṃ tṛtīyasvaranāditām || atīva manaso ramyāṃ śiva
bhaktimivottamām
6.54
viprairutthāya saṃpṛṣṭaḥ kastvaṃ vipra ka cāgataḥ || kiṃ vā prārthayase brūhi yatte manasi rocate
6.55
vipra uvāca
muniḥ kapilanāmāhaṃ nāradāya nivedyatām || āgataḥ prārthanāyaiva tacchutvāhamathābravam
6.56
dhanyohaṃ yadihāyātaḥ kapila tvaṃ mahāmune || nāstya
deyaṃ tavāsmābhiḥ pātraṃ nāsti tavādhikam
6.57
kapila uvāca || || brahmaputra tvayā deyaṃ yadi me tvaṃ śṛṇuṣva tat || aṣṭau viprasahasrāṇi
mama dehīti nārada
6.58
bhūmidānaṃ kāriṣyāmi kalāpagrāmavāsinām || brāhmaṇānāmahaṃ caiṣāṃ tadidaṃ kriyatāṃ vibho
6.59
tato mayā pratijñātameva
mastu mahāmune || tvayāpi kriyatāṃ sthānaṃ kāpilaṃ kapilottamam
6.60
śrāddhe vā prātaḥkāle vā hyatithirvimukhībhavet || yasyāśramamupāyātasta
sya sarvaṃ hi niṣphalam
6.61
sa gaccheddauravām̐llokānyo'tithiṃ nābhipūjayet || atithiḥ pūjito yena sa devairapi pūjyate
6.62
dānairyajñaista
tastasminbhojitaḥ kapilo muniḥ || tato mahāmuniḥ śrīmānhārīto hvayitastadā
6.63
pādaprakṣālanārthāya siddhadevasamāgame || hārītaśca puraskṛtya
vāmapādaṃ tadā sthitaḥ
6.64
tato hāso mahāñje siddhāpsaraḥsuparvaṇām || vicintya bahudhā pṛthvīṃ sādhu sādhukṛtā dvijāḥ
6.65
tato mamāpi manasi
śokavego mahānabhūt || satyāṃ caiva tathā mene gāthāṃ pūrvabudheritām
6.66
sarveṣvapi ca kāryeṣu hetiśabdo vigarhitaḥ || kurvatāmatikāryāṇi śilāॅpā
to dhruvaṃ bhaveta
6.67
tatohamabravaṃ viprānyūyaṃ mūrkhā bhaviṣyatha || dhanadhānyālpasaṃyuktā dāridryakalilādhṛtāḥ
6.68
evamukte prahasyaiva hārītaḥ
prābravīdidam || tavaiveyaṃ mune hāniryadasmāñchapate bhavān
6.69
kaḥ śāpo dīyate tubhyaṃ śāpoyamayameva te || tato vimṛśya bhūyo'hamabravaṃ kimahaṃ
dvija
6.70
tathāvidhasya bhavato vāmapādapradānataḥ
6.71
hārīta uvāca || || śṛṇu tatkāraṇaṃ dhīmañchūnyatā me yato bhaveta
6.72
iti
ciṃtayataścite hā duḥkho'yaṃ pratigrahaḥ || pratigraheṇa viprāṇāṃ brāhyaṃ tejo hi śāmyati
6.73
mahādānaṃ hi gṛhṇāno brāhmaṇaḥ svaṃ śubhaṃ hi
yat || dadāti dāturdātā ca aśubhaṃ yacchati svakam
6.74
dātā pratigṛhītā ca vacanaṃ hi parasparam || manyate'dhaḥkaro yasya so'lpabuddhiḥ
prahīyate
6.79
iti ciṃtayato mahyaṃ śūnyatābuddhi nārada || nidrāteśca bhayārtaśca kāmārtaḥ śokapīḍitaḥ
6.76
hatasvaścānyacittaśca śūnyā
hyete bhavaṃti ca || tadeṣu matimānkopaṃ na kurvīta yadi tvayā
6.77
kṛtaḥ kopastatastubhyamevaṃ hāniriyaṃ mune || tatastāṃpānvitaścāhaṃ tānvi
prānabravaṃ punaḥ
6.78
dhiḍmāmastu ca durbuddhimavimṛśyārthakāriṇam || kurvatāmavimṛśyaiva tatkimasti na yadbhavet
6.79-2
sahasā na kriyāṃ kuryā
tpadametanmahāpadām || vimṛśyakāriṇaṃ dhīraṃ vṛṇate sarvasaṃpadaḥ
6.80
satyamāha mahābuddhiścirakārī purā hi saḥ || purā hi brāhmaṇaḥ kaścitprakhyāto
girasāṃ kule
6.81
cirakārī mahāprājño gautamasyābhavatsutaḥ || cireṇa sarvakāryāṇi yo vimṛśya prapadyate
6.82
cirakāryābhisaṃpatteści
rakārī tathocyate || alasagrahaṇaṃ prāto durmedhāvī tathocyate
6.83
buddhilāvavayuktena janenādīrghadarśinā || vyabhicāreṇa kasminsa vyatikramyā
parānsutān
6.84
pitroktaḥ kupitenātha jahīmāṃ jananīmiti || sa tatheti cireṇoktaḥ svabhāvāccirakārakaḥ
6.85
vimṛśya cirakāritvācci
tayāmāsa vai ciram || piturājñāṃ kathaṃ kuryāṃ na hanyāṃ mātaraṃ katham
6.86
kathaṃ dharmacchalenāsminnimajjeyamasādhuvat || piturājñā paro dharmo
hyadharmo mātṛrakṣaṇam
6.87
asvataṃtraṃ ca putratvaṃ kiṃ tu māṃ nātra pīḍayet || striyaṃ hatvā mātaraṃ ca ko hi jātu sukhī bhavet
6.88
pitaraṃ cāpyavajñāya kaḥ pratiṣṭhāmavāpnuyāt || anavajñā pituryuktā yuktaṃ mātuśca rakṣaṇam
6.89
kṣamāyogyāubhāvetau nātivarteta vai katham || pitā hyātmānamādhatte jāyāyāṃ jañjivāniti
6.90
śīlacāritragotrasya dhāraṇārthaṃ kulasya ca || so'hamātmā svayaṃ pitrā putratve parikalpitaḥ
6.91
jātakarmaṇi yatprāha pitā yaccopakarmaṇi || paryāptaḥ sa haḍhīkāraḥ piturgauravalipsayā
6.92
śarīrādīni deyāni pitā tvekaḥ prayacchati || tasmātpiturvacaḥ kāryaṃ na vicāryaṃ kathaṃcana
6.93
pātakānyapi cūryaṃte piturvacanakāriṇaḥ || pitā svargaḥ pitā dharmaḥ pitā paramakaṃ tapaḥ
6.94
pitari prītimāpanne sarvāḥ prīṇaṃti devatāḥ || āśiṣastā bhajaṃtyenaṃ puruṣaṃ prāha yāḥ pitā
6.95
niṣkṛtiḥ sarvapāpānāṃ pitā yadabhinaṃdati || mucyate baṃdhanātpuṣpaṃ phalaṃ vṛṃtātpramucyate
6.96
kukṣisthannapi sutaḥ snehaṃ pitā snehaṃ na muṃcati || etaddhi ciṃtyataṃ tāvatputrasya pitṛgauravam
6.97
pitā nālpataraṃ sthānaṃ ciṃtayiṣyāmi mātaram || yo hyayaṃ mayi saṃghāto martyatve pāṃcabhautikaḥ
6.98
asya me jananī hetuḥ pāvakasya yathāraṇiḥ || mātā dehāraṇiḥ puṃsaḥ sarvasyārthasya nirvṛtiḥ
6.99
mātṛlābhe sanāthatvamanāthatvaṃ viparyaye || na sa śocati nāpyenaṃ sthāvaryamapi karṣati
6.100
striyā hīno'pi yo gehe abeti pratipadyate || putrapautrasamāpanno jananīṃ yaḥ samāśritaḥ
Linked texts (7)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Critical edition (BORI) — Sanskrit
- Kumārikākhaṇḍa — Sanskrit
- Vaiṣṇavakhaṇḍa — Sanskrit
- Māheśvarakhaṇḍa — Sanskrit
- Kaumārīkākhaṇḍa — Sanskrit
- Bhaktisāgara — Nārāyaṇa, Sanskrit