Pramāṇa · Search · About · API

Kaumarikakhanda 1

Kaumārīkākhaṇḍa 1

Language
Sanskrit

Contents

1.1

atha śrīskāṃde mahāpurāṇe prathame māheśvarakhaṇḍe kaumārikākhaṇḍaḥ prārabhyate || ( 2 )
śrīgaṇeśāya namaḥ || oṃ namo bṛhaspataye || namatasmai brahmaṇe || viṣṇave namaḥ || śrīmunaya ūcuḥ || dakṣiṇārṇavatīreṣu yāni tīrthāni paṃca ca
tāni brūhi viśālākṣa varṇayaṃtyati tāni ca

1.2

sarvatīrthaphalaṃ yeṣu nāradādyā vadaṃti ca || teṣāṃ caritamāhātmyaṃ śrotumicchāmahe vayam

1.3

ugraśravā uvāca || || śṛṇudhvamatyadbhutapuṇyasatkathaṃ kumāranāthasya mahāprabhāvam || dvaipāyano yanmama cāha pūrvaṃ harṣādrugemodgamacarcitāṃgaḥ

1.4

kumāragītā gāṃthātra śrūyatāṃ munisattamāḥ || yā sarvadevairmunibhiḥ pitṛbhiśca prapūjitā

1.5

mam̐dhvācārastaṃbhatīrthaṃ yo niṣeveta mānavaḥ
niyataṃ tasya vāsaḥ syādbrahmaloke yathā mama

1.6

brahmalokādviṣṇulokastasmādapi śivasya ca || putrapriyatvāttasyāpi guhaloko mahattamaḥ

1.7

atrāścaryakathā yā ca phālgunasya pureritā || nāradena muniśreṣṭhāṃstāṃ vo vakṣyāmi vistarāt

1.8

purā nimitte kasmiṃścitkirīṭī maṇi
kūṭataḥ || samudre dakṣiṇe'bhyāgātsnātuṃ tīrthāni paṃca ca

1.9

varjayaṃti sadā yāni bhayāttīrthāni tāpasāḥ || kumāreśasya pūrvaṃ ca tīrthamasti
muneḥ priyam

1.10

staṃbheśasya dvitīyaṃ ca saubhadrasya muneḥ priyam || bam̐rkareṃśvaramanyacca paulomīpriyamūttamam

1.11

caturthaṃ ca mahākālaṃ karaṃdhama
nṛpapriyam || bharadvājasya tīrthaṃ ca siddheśārakhyaṃ hi paṃcamam

1.12

etāni paṃca tīrthāni dadarśa kurupuṃgavaḥ || tapasvibhirvarjitāni rmahāpuṇyāni
tāni ca

1.13

dṛṣṭvā pārśve nāradīyānapṛcchata mahāmunīn || tīrthānīmāni ramyāṇi prabhāvādadbhutavaṃti ca

1.14

kimarthaṃ brūta varjyaṃte sadaiva
brahmavādibhiḥ || || tāpasā ūcuḥ || || grāhāḥ paṃca vasaṃtyeṣu haraṃti ca tapodhanān

1.15

ata etāni varjyaṃte tīrthāni kurunaṃdana || iti śrutvā
mahābāhurgamanāya mano dadhe

1.16

tatastaṃ tāpasāḥ procurgaṃtuṃ nārhasi phālguna || bahavo bhakṣitā grāhai rājāno munayastathā

1.17

tattvaṃ dvādaśa
varṣāṇi tīrthānāmarbudeṣvapi || snātaḥ kimetaistīrthaiste mā pataṃgavrato bhava

1.18

arjuna uvāca || || yaduktaṃ karuṇāsāraiḥ sāraṃ kiṃ tadvi
hocyatām || dharmārthī manujo yaśca na sa vāryo mahātmabhiḥ

1.19

dharmakāmaṃ hi manujaṃ yo vārayati maṃdadhīḥ || tadāśritasya jam̐gaṃto niḥśvāsairbha
smasādbhavet

1.20

yajjīvitaṃ cācirāṃśusamānakṣaṇabhaṃguram || tacceddharmakṛte yāti yātu doṣo'sti ko nanu

1.21

jīvitaṃ ca dhanaṃ dārāḥ putrāḥ
kṣetragṛhāṇi ca || yānti yeṣāṃ dharmakṛte ta eva bhuvi mānavāḥ

1.22

tāpasā ūcuḥ || || evaṃ te bruvataḥ pārtha dīrghamāyuḥ pravardhatām
sadā dharme ratirbhūyādyāhi svaṃ kuru vāṃchitam

1.23

evamuktaḥ praṇamyaitānāśīrbhirabhisaṃstutaḥ || jagāma tāni tīrthāni draṣṭuṃ bharatasattamaḥ

1.24

tataḥ saubhadramāsādya maharṣestīrthamuttamam || vigāhya tarasā vīraḥ snānaṃ cakre paraṃtapaḥ

1.25

atha taṃ puruṣavyāghramaṃtarjalacaro mahān
nijagrāha jale grāhaḥ kuṃtīputraṃ dhanaṃjayam

1.26

tamādāyaiva kauṃteyo visphuraṃtaṃ jalecaram || udatiṣṭhanmahābāhurbalena balināṃ varaḥ

1.27

uddhataścaiva tu grāhaḥ so'rjunena yaśasvinā || babhūva nārī kalyāṇī sarvābharaṇabhūṣitā

1.28

dīpyamānaśikhā viprā divyarūpa manoramā
tadadbhutaṃ mahaddṛṣṭvā kuṃtīputro dhanaṃjayaḥ

1.29

tāṃ striyaṃ paramaprīta idaṃ vacanamabravīt || kā vai tvamasi kalyāṇi kuto vā jalacāriṇī

1.30

kimarthaṃ ca mahatpāpamidaṃ kṛtavatī hyasi || || nāryuvāca || || apsarā hyasmi kauṃteya devāraṇyanivāsinī

1.31

iṣṭā dhanapaternityaṃ varcānāma
mahābala || mama sakhyaścatasro'nyāḥ sarvāḥ kāmagamāḥ śubhāḥ

1.32

tābhiḥ sārdhaṃ prayātāsmi devarājaniveśanāt || tataḥ paśyāmahe sarvā brāhmaṇaṃ
cāniketanam

1.33

rūpavaṃtamadhīyānamekamekāṃtacāriṇam || tasya vai tapasā vīra tadvanaṃ tejasāvṛtam

1.34

āditya iva taṃ deśaṃ kṛtsnamevānva
bhāsayat || tasya dṛṣṭvā tapastādṛgrūpaṃ cādbhutadarśanam

1.35

avatīrṇāsmi taṃ deśaṃ tapovighnacikīrṣayā || ahaṃ ca saurabheyī ca sāmeyī budbudā
latā

1.36

yaugapadyena taṃ vipramabhyagacchāma bhārata || gāyaṃtyo lalamānāśca lobhayaṃtyaśca taṃ dvijam

1.37

sa ca nāsmāsu kṛtavānmano
vīraḥ kathaṃcana || nākaṃpata mahātejāḥ sthitastapasi nirmale

1.38

so'śapatkupito'smāsu brāhmaṇaḥ kṣatriyarṣabha || grāhabhūtā jale yūyaṃ bhaviṣyatha
śataṃ samāḥ

1.39

tato vayaṃ pravyathitāḥ sarvā bharatasattama || āyātāḥ śaraṇaṃ vipraṃ tapodhanamakalmaṣam

1.40

rūpeṇa vayasā caiva kaṃda
rpeṇa ca darpitāḥ || ayuktaṃ kṛtavatyaḥ sma kṣaṃtumarhasi no dvija

1.41

eṣa eva vadho'smākaṃ sa paryāptastapodhana || yadvayaṃ śaṃsitātmānaṃ pralobdhuṃ tvā
mupāgatāḥ

1.42

avadhyāśca striyaḥ sṛṣṭā manyaṃte dharmaciṃtakāḥ || tasmāddharmeṇa dharmajña eṣa vādo manīṣiṇām

1.43

śaraṇaṃ ca prapannānāṃ
śiṣṭāḥ kurvaṃti pālanam || śaraṇyaṃ tvāṃ prapannāḥ smastasmāttvaṃ kṣaṃtumarhasi

1.44

evamuktastu dharmātmā brāhmaṇaḥ śubhakarmakṛt || prasādaṃ kṛtavāñchuklara
visomasamaprabhaḥ

1.45

brāhmaṇa uvāca || || bhavatīnāṃ caritreṇa parimuhyāmi cetasi || aho dhāṣṭaryamaho moho yatpāpāya pravartanam

1.46

masta
kasthāyinaṃ mṛtyuṃ yadi paśyedayaṃ janaḥ || āhāro'pi na roceta kimutākāryakāritā

1.47

āho mānuṣyakaṃ janma sarvajanmasu durlabham || tṛṇavatkriyate
kaiścidyoṣitsumūḍhairdurādhareḥ

1.48

tānvayaṃ samapṛcchāmo janirvaḥ kiṃnimittataḥ || ko vā lābho vicāryaitanmanasā saha procyatām

1.49

na caitāḥ
parinindāmo janiryābhyaḥ pravartate || kevalaṃ tānviniṃdāmo ye ca tāsu nirargalāḥ

1.50

yataḥ padmabhuvā sṛṣṭaṃ mithunaṃ viśvavṛddhaye || tattathā paripālyaṃ
vai nātra doṣo'sti kaścana

1.51

yā bāṃdhavaiḥ pradattā syādvahnidvijasamāgame || gārhasthyapālanaṃ dhanyaṃ tayā sākaṃ hi sarvadam

1.52

yathāprakṛti
puṃyomo yatnenāpi parasparam || sādhyamāno guṇāya syādaguṇāyāpyasādhitaḥ

1.53

evaṃ yatnātsādhyamānaṃ svakaṃ gārhasthyamuttamam || guṇāya
mahate bhūyādaguṇāyāpyasādhitam

1.54

pure paṃcamukhe dvāḥstha ekādaśabhaṭairyutaḥ || sākaṃ nāryā bahvapatyaḥ sa kathaṃ syādacetanaḥ

1.55

yaśca
striyā samāyogaḥ paṃcayajñādikarmabhiḥ || viśvopakṛtaye sṛṣṭā mūḍhairhā sādhyate'nyathā

1.56

aho śṛṇudhvaṃ no cedvaḥ śuśrūṣā jāyate śubhā
tathāpi bāhumuddhṛtya rorūyāmaḥ śṛṇoti kaḥ

1.57

ṣaḍdhātusāraṃ tadvīryaṃ samānaṃ parihāya ca || vinikṣepe kuyonau tu tasyedaṃ proktavānyamaḥ

1.58

prathamaṃ cauṣadhīdrogdhā ātmadrogdhā tataḥ punaḥ || pitṛdrogdhā viśvadrogdhā yātyaṃdhaṃ śāśvatīḥ samāḥ

1.59

manuṣyaṃ pitaro devā munayo mānavā
stathā || bhūtāni copajīvaṃti tadarthaṃ niyato bhavet

1.60

vacasā manasā caiva jihvayā karaśrotrakaiḥ || dāṃtamāhurhi santīrthaṃ kākatīrthamataḥ param

1.61

kākaprāye nare yasminmaṃte tāmasā janāḥ || haṃso'yamiti devānāṃ ko'rthastena viciṃtyatām

1.62

evaṃvidhaṃ hi viśvasya nirmāṇaṃ smarato
hṛdi || api kṛte trilokyāśca kathaṃ pāpe ramenmanaḥ

1.63

tadidaṃ cānyamartyānāṃ śāstradṛṣṭamaho striyaḥ || yamaloke mayā dṛṣṭaṃ muhye pratyakṣataḥ
katham

1.64

bhavatīṣu ca kaḥ kopo ye yadarthe hi nirmitāḥ || te tamarthaṃ prakurvaṃti satyamastvaṃbhameva ca

1.65

śataṃ sahasraṃ viśvaṃ ca sarvamakṣaya
vācakam || parimāṇaṃ śataṃ tveva naitadakṣayyavācakam

1.66

yadā ca vo grāhabhūtā gṛhṇatīḥ puruṣāñjale || utkarṣati jalātkaścitsthale puruṣasattamaḥ

1.67

tadā yūyaṃ punaḥ sarvāḥ svaṃ rūpaṃ pratipatsyatha || anṛtaṃ noktapūrvaṃ me hasatāpi kadācana || kalyāṇasya suvṛttasya śuddhistadbhavarā hi vaḥ

1.68

nāryuvāca || || tatobhivādya taṃ vipraṃ kṛtvā caiva pradakṣiṇam

1.69

aciṃtayāmāpasṛtya tasmāddeśātsuduḥkhitāḥ || kva nu
nāma vayaṃ sarvāḥ kālenālpena taṃ naram

1.70

samāgacchema yo naḥ svaṃ rūpamāpādayetpunaḥ || tā vayaṃ ciṃtayitveha muhūrtādiva bhārata

1.71

dṛṣṭavatyo mahābhāgaṃ devarṣimatha nāradam || sarvā hṛṣṭāḥ sma taṃ dṛṣṭvā devarṣimamitadyutim

1.72

abhivādya ca taṃ pārtha sthitāḥ smo vyathitā
nanāḥ || sa no'pṛcchadduḥkhamūlamuktavatyo vayaṃ ca tam

1.73

śrutvā teñca yathātattvamidaṃ vacanamabravīt || dakṣiṇe sāgare'nūpe paṃca tīrthāni saṃti
vai

1.74

puṇyāni ramaṇīyāni tāni gacchata mā ciram || tatrasthāḥ puruṣavyāghraḥ pāṃḍavo vo dhanaṃjayaḥ

1.75

mokṣayiṣyati śuddhātmā duḥkhā
dasmānna saṃśayaḥ || tasya sarvā vayaṃ vīra śrutvā vākyamihāgatāḥ

1.76

tvamidaṃ satyavacanaṃ kartumarhasi pāṃḍava || tvadvidhānāṃ hi sādhūnāṃ
janma dīnopakārakam

1.77

śrutveti vacanaṃ tasyāḥ sannau tīrtheṣvanukramāt || grāhabhūtāścojjahāra yathāpūrvāḥ sa pāṃḍavaḥ

1.78

tataḥ praṇamya tā vīraṃ procyamānā jayāśiṣaḥ || gaṃtuṃ kṛtābhilāṣāśca prāha pārtho dhanaṃjayaḥ

1.79

eṣa me hṛdi saṃdehaḥ sudṛḍhaḥ parivartate || kasmādvo
nāradamuniranujajñe pravāsitum

1.80

sarvaḥ ko'pyatihīno'pi svapūjyasyārthasādhakaḥ || svapūjyatīrtheṣvāvāsaṃ proktavānnāradaḥ katham

1.81

tathaiva navadurgāsu satīṣvatibalāsu ca || siddheśe siddhagaṇape cāpi vo'tra sthitiḥ katham

1.82

ekaika eṣāṃ śakto hi api devānnivāritum
tīrthasaṃrodhakāriṇyaḥ sarvā nāvārayatkatham

1.83

iti ciṃtayate mahyaṃ bhṛśaṃ dolāyate manaḥ || mahanme kautukaṃ jātaṃ satyaṃ vā vaktumarhatha

1.84

apsarasa ūcuḥ || || yogyaṃ pṛcchasi kaunteya punaḥ paśyottarāṃ diśam

1.85

eṣa svaviprairabhisaṃvṛto'rcyo muniḥ samāyāti tatheti nāradaḥ
sarvaṃ hi pṛṣṭaṃ tava vai sa vaktā procyaivamākāśatalaṃ gatāstāḥ

1.85.p1

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvara khaṇḍe kaumārikākhaṃḍe pārthena pañcāpsaraḥsamuddharaṇaṃnāma prathamo'dhyāyaḥ

Linked texts (7)