<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Purāṇas](https://indike.org/pramana/in.purana) › [Skandapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda) › [Kaumarikakhanda](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda) › 2

# Kaumarikakhanda 2

Kaumārīkākhaṇḍa 2

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [2.114](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.114) — 1 part

### [2.1](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.1)

cha|| || sūta uvāca || || tato dvijaiḥ parivṛtaṃ nāradaṃ devapūjitam  
abhigamyopajagrāha sarvānatha sa pāṇḍavaḥ

### [2.2](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.2)

tatastaṃ nāradaḥ prāha jayārāta dhanaṃjaya || dharme bhavati te buddhirdeveṣu brāhmaṇeṣu ca

### [2.3](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.3)

kaccidetāṃ  
mahāyātrāṃ vīra dvādaśavārṣikīm || ācarankhidyase naivamatha vā kupyase na ca

### [2.4](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.4)

munīnāmapi cetāṃsi tīrthayātrāsu pāṃḍava || khidyaṃti parikupyaṃti  
śreyasāṃ vighnamūlataḥ

### [2.5](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.5)

kaccinnaitena doṣeṇa samāśliṣṭo'si pāṃḍava || atra cāṃgirasā gītāṃ gāthāmetāṃ hi śuśruma

### [2.6](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.6)

yasya hastau ca  
pādau ca manaścaiva susaṃyatam || nirvikārāḥ kriyāḥ sarvāḥ sa tīrthaphalamaśnute

### [2.7](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.7)

tadidaṃ hṛdi dhāryaṃ te kiṃ vā tvaṃ tāta manyase || bhrātā  
yudhiṣṭhiro yasya sakhā yasya sa keśavaḥ

### [2.8](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.8)

punaretatsamucitaṃ yadvipraiḥ śikṣaṇaṃ nṛṇām || vayaṃ hi dharmaguravaḥ sthāpitāstena viṣṇunā

### [2.9](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.9)

viṣṇu  
nā cātra śṛṇumo gītāṃ gāthāṃ dvijānprati

### [2.10](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.10)

yasyāmalāmṛtayaśaḥśravaṇāvagāhaḥ sadyaḥ punāti jagadā śvapacādvikuṃṭhaḥ || sohaṃ bhavadbhirupalabdha  
sutīrthakīrtiśchidyāṃ svabāhumapi yaḥ pratikūlavartī

### [2.11](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.11)

priyaṃ ca pārtha te brūmo yeṣāṃ kuśalakāmukaḥ || sarve kuśalinaste ca yādavāḥ pāṃḍavāstathā

### [2.12](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.12)

adhunā bhīmasenena kurūṇāmupatāpakaḥ || śāsanāddhṛtarāṣṭrasya vīravarmā nṛpo hataḥ

### [2.13](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.13)

sa hi rājñāmajeyo'bhūdyathāpūrvaṃ balivalī  
kaṃṭakaṃ kaṃṭakeneva dhṛtarāṣṭro jigāya tam

### [2.14](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.14)

ityādi nāradaproktāṃ vācamākarṇya phālgunaḥ || atīva muditaḥ prāha teṣāmakuśalaṃ kutaḥ

### [2.15](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.15)

ye brāhmaṇamate nityaṃ ye ca brāhmaṇapūjakāḥ || ahaṃ ca śaktyā niyatastīrthāni vicarannanu

### [2.16](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.16)

āgatastīrthametaddhi pramodo'tīva me hṛdi  
tīrthānāṃ darśanaṃ dhanyamavagāhastato'dhikaḥ

### [2.17](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.17)

māhātmyaśravaṇaṃ tasmāddaivopi munirabravīt || tadahaṃ śrotumicchāmi tīrthasyāsya guṇānmune

### [2.18](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.18)

etenaiva śrāvyametadyattvayāṃgīkṛtaṃ mune || tvaṃ hi trilokīṃ vicaranvetsi sarvāṃ hi sāratām

### [2.19](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.19)

tadetatsarvatīrthebhyo'dhikaṃ manye tvadā  
hṛtam

### [2.20](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.20)

nārada uvāca || || ucitaṃ tava pārthaitatpṛcchasi guṇinyuṇān || guṇināmeva yujyante śrotuṃ dharmodbhavā guṇāḥ || sādhūnāṃ  
dharmaśravaṇaiḥ kīrtanairyāti cānvaham

### [2.21](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.21)

pāpānāmasadālāpairāyuryāti yathānvaham || tadahaṃ kīrtayiṣyāmi tīrthasyāsya guṇānbahūn

### [2.22](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.22)

yathā  
śrutvā vijānāsi yuktamaṃgīkṛtaṃ mayā || purāhaṃ vicaranpārtha trilokīṃ kapilānugaḥ

### [2.23](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.23)

gatavānbrahmaṇo lokaṃ tatrāpaśyaṃ pitāmaham || sa hi  
rājarṣidevarṣimūrtāmūrtaḥ susaṃvṛtaḥ

### [2.24](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.24)

vibhāti vimalo brahmā nakṣatrairuḍurāḍiva || tamahaṃ praṇipatyātha cakṣuṣā kṛtasvāgataḥ

### [2.25](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.25)

upaviṣṭaḥ  
pramuditaḥ kapilena sahaiva ca || etasminnaṃtare tatra vārtikāḥ samupāgatāḥ

### [2.26](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.26)

prahīyaṃte hi te nityaṃ jagaddṛṣṭaṃ hi brahmaṇā || kṛtapraṇāmānātha tānsa  
māsīnānpitāmahaḥ

### [2.27](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.27)

cakṣuṣāmṛtakalpena plāvayanniva cābravīt || kutra kutra vicīrṇaṃ vo dṛṣṭaṃ śrutamathāpi vā

### [2.28](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.28)

kiṃcidevādbhutaṃ brūta  
śravaṇādyena puṇyatā || evamukte bhagavatā teṣāṃ yaḥ pravaro mataḥ

### [2.29](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.29)

suśravānām brahmāṇaṃ praṇipatyedamūcivān || prabhoragre ca vijñaptiryathā dīpo rakhe  
stathā

### [2.30](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.30)

tathāpi khalu vācyaṃ me parārthaṃ preritena te || muniḥ kātyāyanonāma śrutvā dharmānpunarbahūn

### [2.31](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.31)

sārajijñāsayā tasthāvekāṃṅguṣṭhaḥ  
śataṃ samāḥ || tataḥ provāca taṃ divyā vāṇī kātyāyana śrṛṇu

### [2.32](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.32)

puṇye sarasvatītīre pṛccha sārasvataṃ munim || sa te sāraṃ dharmasādhyaṃ dharmajño'  
bhirvadiṣyati

### [2.33](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.33)

iti śrutvā munivaro muniśreṣṭhamupetya tam || praṇamya śirasā bhūmau papracchedaṃ hṛdi sthitam

### [2.34](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.34)

satyaṃ kecitpraśaṃsaṃti  
tapaḥ śaucaṃ tathā pare || sāṃkhyaṃ kecitpraśaṃsaṃti yogamanye pracakṣate

### [2.35](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.35)

kṣamāṃ kecitpraśaṃsaṃti tathaiva bhṛśamārjavam || kecinmaunaṃ praśaṃsaṃti keci  
dāhuḥ paraṃ śrutam

### [2.36](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.36)

samyagjñānaṃ praśaṃsaṃti kecidvairāgyamuttamam || agniṣṭomādikarmāṇi tathā kecitparaṃ viduḥ

### [2.37](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.37)

ātmajñānaṃ paraṃ keci  
tsamaloṣṭāśmakāṃcanam || itthaṃ vyavasthite loke kṛtyākṛtyavidhau janāḥ

### [2.38](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.38)

vyāmohameva gacchaṃti kiṃ śreya iti vādinaḥ || yadeteṣu paraṃ kṛtyama  
nuṣṭheyaṃ mahātmabhiḥ

### [2.39](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.39)

vaktumarhasi dharmajña mama sarvārthasādhakam

### [2.40](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.40)

sārasvata uvāca || || yanmāṃ sarasvatī prāha sāraṃ vakṣyāmi  
tacchṛṇu || chāyākāraṃ jagatsarvamutpattikṣayadharmi ca || vārāṃganānetrabhaṃgasvapnadvadbhaṃgurameva tat

### [2.41](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.41)

dhanāyuryauvanaṃ bhogāścalacaṃdravadasthirān  
buddhvā samyakparāmṛśya sthāṇudānaṃ samāśrayet

### [2.42](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.42)

dānavānpuruṣaḥ pāpaṃ nālaṃ kartumiti śrutiḥ || sthāṇubhakto janmamṛtyū nāpnotīti śruti  
stathā

### [2.43](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.43)

sāvaṇinā ca gāthe dve kīrtite śṛṇu ye purā || vṛṣo hi bhagavāndharmo vṛṣabho yasya vāhanam

### [2.44](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.44)

pūjyate sa mahādevaḥ saṃ dharmaḥ  
para ucyate || duḥkhāvarte tamodhore dharmādharmajale tathā

### [2.45](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.45)

krodhapaṃke maṃdagrāhe lobhabudbudasaṃkaṭe || mānagaṃbhīrapātāle sattvayānavibhūṣite

### [2.46](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.46)

majjaṃtaṃ tārayatyeko haraḥ saṃsārasāgarāt || dānaṃ vṛttaṃ vrataṃ rvācaḥ kīrtidharmo tathāyuṣaḥ

### [2.47](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.47)

paropakaraṇaṃ kāyādasārātsāramuddharet || dharme rāgaḥ  
śrutau ciṃtā dāne vyasanamuttamam

### [2.48](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.48)

iṃdriyārtheṣu vairāgyaṃ saṃprāptaṃ janmanaḥ phalam || deśe'sminbhārate janma prāpya mānuṣyamadhruvam

### [2.49](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.49)

na  
kuryādātmanaḥ śreyastenātmā vaṃcitaściram || devāsurāṇāṃ sarveṣāṃ mānuṣyamatidurlabham

### [2.50](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.50)

tatsaṃprāpya tathā kuryānna gacchennarakaṃ yathā || sarvasya  
mūlaṃ mānuṣyaṃ tathā sarvārthasādhakam

### [2.51](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.51)

yadi lābhe na yatnaste mūlaṃ rakṣa prayatnataḥ || mahatā puṇyamūlyena krīyate kāyanaustvayā

### [2.52](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.52)

gaṃtuṃ  
duḥkhodadheḥ pāraṃ tara yāvanna bhidyate || avikāriśarīratvaṃ duṣprāpyaṃ prāpya vai tataḥ

### [2.53](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.53)

nāpakrāmati saṃsārādātmahā sa narādhamaḥ || tapastapyanti  
yatayo juhvate cātra yajvinaḥ || dānāni cātra dīyaṃte paralokārthamādarāt

### [2.54](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.54)

kātyāyana uvāca || || dānasya tapaso vāpi  
bhagavaṃnkiṃ ca duṣkaram || kiṃ vā mahatphalaṃ pretya sārasvata bravīhi tat

### [2.55](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.55)

sārasvata uvāca || || na dānādduṣkarataraṃ  
pṛthivyāmasti kiṃcana || mune pratyakṣamavaitaddṛśyate lokasaukṣikam

### [2.56](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.56)

parityajya priyānprāṇāndhanārthe hi mahābhayam || praviśaṃti  
mahālobhātsamudramaṭavīṃ girim

### [2.57](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.57)

sevāmanye prapadyaṃte śvavṛttiriti yā smṛtā || hiṃsāprāyāṃ bahukleśāṃ kṛṣiṃ caiva tathā pare

### [2.58](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.58)

tasya  
duḥkhārjitasyeha prāṇebhyopi garīyasaḥ || āyāsaśatalabdhasya parityāgaḥ suduṣkaraḥ

### [2.59](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.59)

yaddadāti yadaśnāti tadeva dhanino dhanam || anye  
mṛtasya krīḍaṃti dārairapi dhanairapi

### [2.60](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.60)

ahūnyahani yācaṃtamahaṃ manye guruṃ yathā || mārjanaṃ darpaṇasyeva yaḥ karoti dinedine

### [2.61](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.61)

dīyamā  
naṃ hi nāpaiti bhūya evābhivardhate || kūpa utsicyamāno hi bhavecchuddho bahūdakaḥ

### [2.62](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.62)

ekajanmasukhasyārthe sahasrāṇi vilāpayet || prājño  
janmasahasreṣu saṃcinotyekajanmani

### [2.63](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.63)

mūrkho hi na dadātyarthāniha dāridyraśaṃkayā || prājñastu visṛjatyarthānnimutra tasya śaṃkayā

### [2.64](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.64)

kiṃ  
dhanena kariṣyaṃti dehino bhaṃgurāśrayāḥ || yadarthaṃ dhanamicchaṃti taccharīramaśāśvatam

### [2.65](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.65)

akṣaradvayamabhyastaṃ nāstināstīti yatpurā || tadidaṃ  
dehidehīti viparītamupasthitam

### [2.66](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.66)

bodhayaṃti ca yāvaṃto dehīti kṛpaṇaṃ janāḥ || avastheyamadānasya mā bhūdevaṃ bhavānapi

### [2.67](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.67)

dāturevopakārāya vadatyarthīti dehi me || yasmāddātā prayātyūrdhvamadhastiṣṭhetpratigrahī

### [2.68](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.68)

daridrā vyādhitā mūrkhāḥ parapreṣyakarāḥ sadā || adatta  
dānājjāyaṃte duḥkhasyaiva hi bhājanāḥ

### [2.69](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.69)

dhanavaṃtamadātāraṃ daridraṃ vā'tapasvinam || ubhāvaṃbhasi moktavyau kaṃṭhe baddhvā mahāśilām

### [2.70](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.70)

śateṣu jāyate śūraḥ sahasreṣu ca paṃḍitaḥ || vaktā śatasahasreṣu dātā jāyeta vā na vā

### [2.71](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.71)

gobhirvipraiśca vedaiśca satībhiḥ satyavādibhiḥ || alabdhai  
rdānaśīlaiśca saptabhirdhāryate mahī

### [2.72](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.72)

śibirauśīnaro'ṅgāni sutaṃ ca priyamaurasam || brāhmaṇārthamupākṛtya nākapṛṣṭhamito gataḥ

### [2.73](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.73)

pratarddanaḥ  
kāśipatiḥ pradāya nayane svake || brāhmaṇāyātulāṃ kīrtimiha cāmutra cāśnute

### [2.74](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.74)

nimī rāṣṭraṃ ca vaideho jāmadagnyo vasuṃdharām || brāhmaṇebhyo  
dadau cāpi gayaścorvī sapattanām

### [2.75](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.75)

avarṣati ca parjanye sarvabhūtanivāsakṛt || vasiṣṭho jīvayāmāsa prajāpatiriva prajāḥ

### [2.76](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.76)

brahmadattaśca  
pāṃcālyo rājā buddhimatāṃ varaḥ || nidhiṃ śaṃkhaṃ dvijāgryebhyo dattvā svargamavāptavān

### [2.77](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.77)

sahasrajicca rājarṣiḥ prāṇāniṣṭānmahāyaśāḥ  
brāhmaṇārthe parityajya gato lokānanuttamān

### [2.78](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.78)

ete cānye ca bahavaḥ sthāṇordānena bhaktitaḥ || rudralokaṃ gatā nityaṃ śāntātmāno jite  
ndriyāḥ

### [2.79](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.79)

eṣāṃ pratiṣṭhitā kīrttiryāvatsthāsyati medinī || iti saṃciṃtya sārārthī sthāṇudānaparo bhava

### [2.80](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.80)

so'pi mohaṃ parityajya  
tathā kātyāyano'bhavat

### [2.81](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.81)

nārada uvāca || || evaṃ suśravasā proktāṃ kathamākarṇya padmabhūḥ || harṣāśrusaṃyukto'tīva praśaśaṃsa muhurmuhuḥ

### [2.82](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.82)

sādhu te vyāhṛtaṃ vatsa evametanna cānyathā || satyaṃ sārasvataḥ prāha saṃtyā caivaṃ tathā śrutiḥ

### [2.83](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.83)

dānaṃ yajñānāṃ varūthaṃ dakṣiṇā  
loke dātāram̐sarvabhūtānyupajīvaṃti dānenārātauram̐pānudaṃta dānena dviṣaṃto mitrā bhavaṃti dāne sarvaṃ pratiṣṭhitaṃ tasmāddānaṃ paramaṃ vadaṃtīti

### [2.84](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.84)

saṃsārasāgare ghore dharmādharmormisaṃkule || dānaṃ tatra niṣeveta tacca nauriva nirmitam

### [2.85](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.85)

iti saṃciṃtya cai mayā puṣkare sthāpitā dvijāḥ  
gaṅgāyamunayormadhye madhyadeśe dvijāḥ kṛte

### [2.86](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.86)

sthāpitāḥ śrīharibhyāṃ tu śrīgauryā vedavittamāḥ || rudreṇa nāgarāścaiva pārvatyā śaktipūrvavāḥ

### [2.87](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.87)

śrīmāle ca tathā lakṣmyā hyevamādisurottamaiḥ || nānāgrahārāḥ saṃdattā lokoddharaṇakāṃkṣayā

### [2.88](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.88)

na hi dānaphale kāṃkṣā kācinno'sti surottamāḥ  
sādhusaṃrakṣaṇārthaṃ hi dānaṃ naḥ parikīrtitam

### [2.89](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.89)

brāhmaṇāśca kṛtasthānā nānādharmopadeśanaiḥ || samuddharaṃti varṇāstrīṃstataḥ pūjyatamā dvijāḥ

### [2.90](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.90)

dānaṃ caturvidhaṃ dānamutsargaḥ kalpitaṃ tathā || saṃśrutaṃ ceti vividhaṃ tatkramātparikīrtitam

### [2.91](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.91)

vāpīkūpataḍāgānāṃ vṛkṣavidyāsuraukasām || maṭha  
prapāgṛhakṣetradānamutsarga ityasau

### [2.92](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.92)

upajīvantrimānyaśca puṇyaṃ ko'pi carennaraḥ || ṣaṣṭhamaṃśaṃ sa labhate yāvadyo visṛjedvijaḥ

### [2.93](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.93)

tadeṣā  
meva sarveṣāṃ viprasaṃsthāpanaṃ param || devasaṃsthāpanaṃ caiva dharmastanmūla eva yat

### [2.94](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.94)

devatāyatanaṃ yāvadyāvacca brāhmaṇagṛham || tāvaddhātuḥ pūrvajānāṃ  
puṇyāṃśaścopatiṣṭhati

### [2.95](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.95)

etatsvalpaṃ hi vāṇijyaṃ punarbahuphalapradam || jīrṇoddhāre ca dviguṇametadeva prakīrtitam

### [2.96](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.96)

tasmādidaṃ tvahamapi  
bravīmi surasattamāḥ || nāsti dānasamaṃ kiṃcitsatyaṃ sārasvato jagau

### [2.97](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.97)

nārada uvāca || || iti sārasvataproktāṃ tathā padmabhuveritām  
sādhusādhvityamodaṃta surāścāhaṃ suvismitāḥ

### [2.98](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.98)

tataḥ sabhāvisargāṃte suramye merumūrdhani || upaviśya śilāpṛṣṭhe ahametadaciṃtayam

### [2.99](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.99)

satyamāha viraṃcistu sa kimarthaṃ tu jīvati || yenaikapi taddhvṛttaṃ naiva yena kṛtārthatā

### [2.100](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.100)

tadahaṃ dānapuṇyaṃ hi kariṣyāmi kathaṃ sphuṭam || kaupī  
nadaṇḍātmadhano dhanaṃ svalpaṃ hi nāsti me

### [2.101](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.101)

anarhate yahadāti na dadāti tathārhate || arhānarhaparijñānāddānadharmo hi duṣkaraḥ

### [2.1102](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.1102)

deśe  
kāle ca pātre ca śuddhena manasā tathā || nyāyārjitaṃ ca yo dadyādyauvane sa tadaśnute

### [2.3-2](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.3-2)

tamovṛtastu yo dadyādbhayātkrodhāttathaiva ca || bhuṃkte dānaphalaṃ taddhi garbhastho nātra saṃśayaḥ

### [2.4-2](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.4-2)

bālatve'pi ca so'śnāti yaddattaṃ dambhakāraṇāt || dattamanvāyato vittaṃ tathā vai cārthakāraṇam

### [2.5-2](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.5-2)

vṛddhatve hi samaśnāti naro vai nātra saṃśayaḥ || tasmāddeśe ca kāle ca supātre vidhinā naraḥ || śubhārjitaṃ prayuñjīta śraddhayā śāṭhyavarjitaḥ

### [2.6-2](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.6-2)

tadetannirdhanatvācca kathaṃ nāma bhaviṣyati || satyamāhuḥ purā vākyaṃ purāṇamunayo'malāḥ

### [2.7-2](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.7-2)

nādhanasyāstyayaṃ loko na paraśca kathaṃcana || abhiśastaṃ prapaśyaṃti daridraṃ pārśvataḥ sthitam

### [2.8-2](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.8-2)

dāridryaṃ pātakaṃ loke kastacchaṃsitumarhati || patitaḥ śocyate sarvairnirdhanaścāpi śocyate

### [2.9-2](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.9-2)

yaḥ kṛśāśvaḥ kṛśadhanaḥ kṛśabhṛtyaḥ kṛśātithiḥ || sa vai proktaḥ kṛśonāma na śarīrakṛśaḥ kṛśaḥ

### [2.110](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.110)

arthavānduṣkulīno'pi loke pūjyatamo naraḥ  
śaśinastulyavaṃśo'pi nirdhanaḥ paribhūyate

### [2.11-2](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.11-2)

jñānavṛddhāstapovṛddhā ye ca vṛddhā bahuśrutāḥ || te sarve dhanavṛddhasya dvāri tiṣṭhanti kiṃkarāḥ

### [2.12-2](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.12-2)

yadyapyayaṃ tribhuvane artho'smākaṃ parāgmahi || tathāpyanyaprārthito hi tasyaiva phalado bhavet

### [2.13-2](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.13-2)

athavaitatpurā sarvaṃ ciṃtayiṣyāmi susphuṭam || vilo  
kayāmi pūrvaṃ tu kiṃcidyogyaṃ hi sthānakam

### [2.114](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.114)

saṃ ciṃtayitveti bahuprakāraṃ deśāṃśca grāmānnagarāṇi cāśramān || bahūnāhaṃ paryaṭanāṃvām̐nhi sthānaṃ  
hitaṃ sthāpaye yatra viprān

### [2.114.p1](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2.114.p1)

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumārikākhaṇḍe nāradārjunasaṃvāde dānapraśaṃsāvarṇanaṃnāma dvitīyo'dhyāyaḥ

## Linked texts (15)

- [Critical edition (BORI)](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*crit.12.8.15) — Sanskrit
- [Bhaviṣyapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.bhavisya.3.189.18) — Vyāsa, Sanskrit
- [Bhāgavatapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.bhagavata.3.16.5.p1) — Vyāsa, Sanskrit
- [Brahmapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.brahma.19.21) — Vyāsa, Sanskrit
- [Vaiṣṇavakhaṇḍa](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.vaisnavakhanda.41.1) — Sanskrit
- [Kumārikākhaṇḍa](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.mahesvarakhanda.kumarikakhanda.2.1) — Sanskrit
- [Indische Sprüche](https://indike.org/pramana/in.lit.subhasita.subhasita.adhunika.indische-spruche.506) — Otto von Böhtlingk 1863, Sanskrit
- [Prabhāsakṣetramāhātmyam](https://indike.org/pramana/in.purana.sthala.gujarat-malava.prabhasakshetramahatmyam.218.13) — Sanskrit
- [Caturvargacintāmaṇi](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.mahanibandha.caturvargacintamani.1.p9) — Hemādri, Sanskrit
- [Dānakhaṇḍa](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.hemadri.danakhanda.1.p4) — Hemādri, Sanskrit
- [Kṛtyakalpataru](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.nibandha.mahanibandha.krtyakalpataru.7.p85) — Lakṣmīdhara Bhaṭṭa, Sanskrit
- [Kāśīpurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.sthala.kasi.kasipurana.2.62) — Sanskrit
- [Śivadharmottara (another edition)](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.sivadharma.sivadharmottara*alt.1.4.68) — Sanskrit
- [Dānakalpataru](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.dana.nibandha.danakalpataru.2.p122) — Lakṣmīdhara, Sanskrit
- [Dānavivekoddyota](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.dana.nibandha.danavivekoddyota.1.p21) — Madanasīṅhadeva, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda.kaumarikakhanda.2) · Pramāṇa
