Pramāṇa · Search · About · API

Kaumarikakhanda 4

Kaumārīkākhaṇḍa 4

Language
Sanskrit

Contents

4.1

cha
nārada uvāca || || tatastvahaṃ ciṃtayāmi kathaṃ sthānamidaṃ bhavet || mamāyattaṃ yato rājñāṃ bhūmiraiṣā sadā vaśe

4.2

yattvahaṃ dharmavarmāṇaṃ gatvā
yāce ha medinīm || arpayatyeva sa ca me yācito na punaḥ paraḥ

4.3

tathā hi munibhiḥ proktaṃ dravyaṃ trividhamuttamam || śuklaṃ madhyaṃ ca śabalam
dhamaṃ kṛṣṇamucyate

4.4

śruteḥ saṃpādanācchiṣyātprāptaṃ śuklaṃ ca kanyayā || tathā kusīdavāṇijyakṛṣiyācitameva ca

4.5

śabalaṃ procyate sadbhiryū
tacauryeṇa sāhasaiḥ || vyājenopārjitaṃ yacca tatkṛṣṇaṃ samudāhṛtam

4.6

śuklena vittena yo dharmaṃ prakuryācchraddhayānvitaḥ || tīrthaṃ pātraṃ samāsādya devatve
tatsamaśnute

4.7

rājasena ca bhāvena vittena śabalena ca || pradadyāddānamarthibhyo manuṣyatve tadaśnute

4.8

tamodhṛtastu yo dadyātkṛṣṇavittena
mānavaḥ || tiryaktve tatphalaṃ pretya samaśnāti narādhamaḥ

4.9

tatta yācitāddravyaṃ me rājasaṃ hi sphuṭaṃ bhavet || atha brāhmaṇabhāvena nṛpaṃ yāce prati
graham

4.10

tadapyaho cātikaṣṭaṃ hetunā tena me matam || ayaṃ pratigraho ghoro madhvāsvādo viṣopamaḥ

4.11

pratigraheṇa saṃyuktaṃ
hyamīvamāviśeddvijam || tasmādahaṃ nivṛttaśca pāpāsmātpratigrahāt

4.12

tataḥ kenāpyupāyena dvayoranyatareṇa tu || svāyattaṃ sthānakaṃ kurma
etatsaṃcitaye muhuḥ

4.13

yathā kubhāryaḥ puruṣaścintāṃtaṃ na prapadyate || tathaiva vimṛśaṃścāhaṃ ciṃtāṃtaṃ na labhāmyaṇu

4.14

eta
sminnantare pārtha snātuṃ tatra samāgatāḥ || bahavo munayaḥ puṇye mahīsāgarasaṃgame

4.15

ahaṃ tānabruvaṃ sarvānkuto yūyaṃ samāgatāḥ
te māmūcuḥ praṇamyātha saurāṣṭraviṣaye mune

4.16

dharmavarmeti nṛpatiryo'sya deśasya bhūpatiḥ || sa tu dānasya tattvārthī tepe varṣagaṇā
nbahūn

4.17

tatastaṃ prāha khe vāṇī ślokamekaṃ nṛpa śṛṇu || dvihetuṃ ṣaḍadhiṣṭhānaṃ ṣaḍaṃgaṃ ca dvipākayuk

4.18

catuḥprakāraṃ trividhaṃ trināśaṃ
dānamucyate || ityekaṃ ślokamābhāṣya khe vāṇī virarāma ha

4.19

ślokasyārthaṃ nāvabhāṣe pṛcchamānāpi nārada || tato rājā dharmavarmā paṭahe
nānvaghoṣayat

4.20

yastu ślokasya caivāsya labdhasya tapasā mayā || karoti samyagvyākhyānaṃ tasya caitaddadāmyaham

4.21

gavāṃ ca sata
niyutaṃ suvarṇaṃ tāvadeva tu || saptagrāmānprayacchāmi ślokavyākhyāṃ karoti yaḥ

4.22

paṭaheneti nṛpateḥ śrutvā rājño vaco mahat || ājagmurbahude
śīyā brāhmaṇāḥ koṭiśo mune

4.23

punardurbodhavinyāsaḥ ślokastairviprapuṃgavaiḥ || ākhyātuṃ śakyate naiva guḍo mūkairathā mune

4.24

vayaṃ ca tatra yātāḥ smo dhanalobhena nārada || durbodhatvānnamasakṛtya ślokaṃ cātra samāgatāḥ

4.25

durvyākhyeyastvayaṃ śloko dhanaṃ labhyaṃ na caiva naḥ
tīrthayātrāṃ kathaṃ yāmītyevāciṃtyātra cāgatāḥ

4.26

evaṃ phālguna teṣāṃ tu vacaḥ śrutvā mahātmanām || atīva saṃprahṛṣṭo'haṃ tānvisṛjyetyaciṃta
yam

4.27

aho prāpta upāyo me sthānaprāptau na saṃśayaḥ || ślokaṃ vyākhyāya nṛpaterlapsye sthānaṃ dhanaṃ tathā

4.28

vidyāmūlyena naivaṃ ca yācitaḥ
syātpratigrahaḥ || satyamāha purāṇarṣirvāsudevo jagadguruḥ

4.29

dharmasya yasya śraddhā syānna ca sā naivaṃ pūryate || pāpasya yasya śraddhāsyānna ca sāpi na pūrya
te

4.30

evaṃ viciṃtya vidvāṃsaḥ praikurvati yathāruci || satyametadvibhorvākyaṃ durlabho'pi yathā hi me

4.31

manoratho'yaṃ saphalaḥ saṃbhūtoṅkuritaḥ sphuṭam
enaṃ ca durvidaṃ ślokamahaṃ jānāmi susphuṭam

4.32

amūrtaiḥ pitṛbhiḥ pūrvameṣa khyāto hi me purā || evaṃ harṣānvitaḥ pārtha saṃciṃtyā'haṃ tato muhuḥ

4.33

praṇamyai tīrthaṃ calito mahīsāgarasaṃgamam || vṛddhabrāhmaṇarūpeṇa tatohaṃ yātavānnṛpam

4.34

idaṃ bhaṇitavānasmi ślokavyākhyāṃ nṛpa śṛṇu || yatte
paṭahavikhyātaṃ dānaṃ ca praguṇīkuru

4.35

evamukte nṛpaḥ prāha procurevaṃ hi koṭiśaḥ || dvijottamāḥ punanārsyaṃ proktumartho hi śakyate

4.36

ke
dvihetū ṣaḍāhvayātānyadhiṣṭhānāni kāni ca || kāni caiva ṣaḍaṃgāni kau dvau pām̐kau tathā smṛtau

4.37

ke ca prakārāścatvāraḥ kiṃvittantrividhaṃ dvija
trayo nāśāśca ke proktā dānasyaitatsphuṭaṃ vada

4.38

sphuṭānpraśnānimānsapta yadi vakṣyasi brāhmaṇa || tato gavāṃ saptaniyutaṃ suvarṇaṃ tāvadeva tu

4.39

sapta grāmāṃśca dāsyāmi no cedyāsyasi svaṃ gṛham || ityuktavacanaṃ pārtha saurāṣṭrasvāminaṃ nṛpam

4.40

dharmavarmaṇamastevaṃ prāvocamavadhāraya
ślokavyākhyāṃ sphuṭāṃ vakṣye dānahetū ca tau śṛṇu

4.41

alpatvaṃ vā bahutvaṃ vā dānasyābhyudayāvaham || śraddhā śaktiśca dānānāṃ vṛddhayakṣayakare
hi te

4.42

tatra śraddhāviṣaye ślokā bhavanti || kāyakleśaiśca bahubhirna caivārthasya rāśibhiḥ

4.43

dharmaḥ saṃprāpyate sūkṣmaḥ śraddhā dharmo'drutaṃ tapaḥ
śraddhā svargaśca mokṣaśca śraddhā sarvamidaṃ jagat

4.44

sarvasvaṃ jīvitaṃ cāpi dadyādaśraddhayā yadi || nāpnuyātsa phalaṃ kiṃcicchradadhānastato bhavet

4.45

śraddhayā sādhyate dharmo mahadbhirnārtharāśibhiḥ || akiṃcanā hi munayaḥ śraddhāvanto divaṃ gatāḥ

4.46

trividhā bhavati śraddhā dehināṃ sā svabhāvajā
sāttvikī rājasī caiva tāmasī ceti tāṃ śṛṇu

4.47

yajaṃte sāttvikā devānyakṣarakṣāṃsi rājasāḥ || pretānbhūtapiśācāṃśca yajaṃte tāmasā janāḥ

4.48

tasmācchraddhāvatā pātre dattaṃ nyāyārjitaṃ hi yat || tenaiva bhagavānrudraḥ svalpakenāpi tuṣyati

4.49

śaktiviṣaye ca ślokā bhavaṃti
kuṭuṃbabhuktavasanāddeyaṃ yadatiricyate || madhvāsvādo viṣaṃ paścāddhāturdharmo'nyathā bhavet

4.50

śakte parajane dātā svajane duḥkhajīvini || madhvāpā
naviṣādaḥ sa dharmāṇāṃ pratirūpakaḥ

4.51

bhṛtyānāmuparodhena yatkarotyaurdhvadaihikam || tadbhavatyasukhodarkaṃ jīvato'sya mṛtasya ca

4.52

sāmā
nyaṃ yācitaṃ nyāsamādhirdārāśca darśanam || anvāhitaṃ ca nikṣepaḥ sarvasvaṃ cānvaye sati

4.53

āpatsvapi na deyāni navavastūni paṃḍitaiḥ
yo dadāti sa mūḍhātmā prāyaścittīyate naraḥ

4.54

iti te gaditau rājandvau hetū śrūyatāmataḥ || adhiṣṭhānāni vakṣyāmi ṣaḍeva śṛṇu tānyapi

4.55

dharmamarthaṃ ca kāmaṃ ca vrīḍāharṣabhayāni ca || adhiṣṭhānāni dānānāṃ ṣaḍetāni pracakṣate

4.56

pātrebhyo dīyate nityamanapekṣya prayojanam || kevalaṃ
dharmabuddhyā yaddharmadānaṃ taducyate

4.57

dhaninaṃ dhanalobhena lobhayitvārthamāharet || tadarthadānamityāhuḥ kāmadānamataḥ śṛṇu

4.58

prayojana
mapekṣyaiva prasaṃgādyatpradīyate || anarheṣu sarāgeṇa kāmadānaṃ taducyate

4.59

saṃsadi vrīḍayā''śrutya arthibhyaḥ pradadāti ca || pradīyate ca yaddānaṃ
vrīḍādānamiti śrutam

4.60

dṛṣṭvā priyāṇi śrutvā vā harṣavadyatpradīyate || harṣadānamiti proktaṃ dānaṃ taddharmaciṃtakaiḥ

4.61

ākrośāmarthahiṃsā
nāṃ pratīkārāya yadbhavet || dīyate'nupakartṛbhyo bhayadānaṃ taducyate

4.62

proktāni ṣaḍadhiṣṭhānānyaṃgānyapi ca ṣaṭcchṛṇu || dātā pratigrahītā ca
śuddhirdeyaṃ ca dharmayuk

4.63

deśakālau ca dānānāmaṃgānyetāni ṣaḍ‌viduḥ || apaactionrogī ca dharmātmā ditsuravyasanaḥ śuciḥ

4.64

aniṃdyājīvakarmā ca ṣaḍbhirdātā praśasyate || anṛjuścāśraddadhāno'śāṃtātmā dhṛṣṭabhīrukaḥ

4.65

asatyasaṃdho nidrālurdātāyaṃ tāma
so'dhamaḥ || triśuklaḥ kṛśavṛttiśca ghṛṇāluḥ sakaleṃdriyaḥ

4.66

vimukto yonidoṣebhyo brāhmaṇaḥ pātramucyate || saumukhyādabhisaṃprītirarthi
nāṃ darśane sadā || satkṛtiścānasūyā ca tadā śuddhiriti smṛtā

4.67

aparābādhamakleśaṃ svayatnenārjitaṃ dhanam || svalpaṃ vā vipulaṃ vāpi
deyamityabhidhīyate

4.68

tenāpi kila dharmeṇa uddiśya kila kiṃcana || deyaṃ taddharmayugiti śūnye śūnyaṃ phalaṃ matam

4.69

nyāyena durlabhaṃ
dravyaṃ deśe kālepi vā punaḥ || dānārhau deśakālau tau syātāṃ śreṣṭhau na cānyathā

4.70

ṣaḍaṃgānīti coktāni dvau ca pākāvataḥ śṛṇu || dvau
pākau dānajau prāhuḥ paratrātha tvihocyate

4.71

sad‌bhyo yaddīyate kiṃcittatparatropatiṣṭhati || asatsu dīyate kiṃcittaddānamiha bhujyate

4.72

dvau pākāviti nirdiṣṭau prakārāṃścaturaḥ śṛṇu || dhruvamāhrastrikaṃ kāmyaṃ naimittikamiti kramāt

4.73

vaidiko dānamārgo'yaṃ caturdhā varṇyate
dvijaiḥ || prapārāmataḍāgādisarvakāmaphalaṃ dhruvam

4.74

tadāhrastrikamityāhurdīyate yaddinedine || apatyavijayaiśvaryaśrībalārthaṃ pradīyate

4.75

icchāsaṃsthaṃ ca yaddānaṃ kāmyamityabhidhīyate || kālāpekṣaṃ kriyāpekṣaṃ guṇāpekṣamiti smṛtau

4.76

tridhā naimittikaṃ proktaṃ sadā homa
vivarjitam || iti proktāḥ prakārāste traividhyamabhidhīyate

4.77

aṣṭottamāni catvāri madhyamāni vidhānataḥ || kanīyasāni śeṣāṇi
trividhatvamidaṃ viduḥ

4.78

gṛhaprāsādavidyābhūgokrūpaprāṇahāṭakam || etānyuttamadānāni uttamadravyadānataḥ

4.79

annārāmaṃ ca vāsāṃsi hayapra
bhṛtivāhanam || dānāni madhyamānīti madhyamadravyadānataḥ

4.80

upānacchatrapātrādidadhimadhvāsanāni ca

4.81

dīpakāṣṭhopalādīni
caramaṃ bahuvārṣikam || iti kānīyānyānyāhurdānanāśatrayaṃ śṛṇu

4.82

yaddattvā tapyate paścādāsuraṃ tadvṛthā matam || aśraddhayā yaddadāti rākṣasaṃ syādvṛthaiva
tat

4.83

yaccākruśya dadātyaṃga dattvā vākrośati dvijam || paiśācaṃ tadvṛthā dānaṃ dānanāśāstrayastvamī

4.84

iti saptapadairbaddhaṃ dānamāhātmya
muttamam || śaktyā te kīrtitaṃ rājansādhu vā'sādhu vā vada

4.85

dharmavarmovāca || || adya me saphalaṃ janma adya me saphalaṃ
tapaḥ || adya te kṛtakṛtyo'smi kṛtaḥ kṛtimatāṃ vara

4.86

paṭhitvā sakalaṃ janma brahmacārī yathā vṛthā || bahukleśānprāptabhāryaḥ sā
vṛthā'priyavādinī

4.87

kleśena kṛtvā kūpaṃ vā sa ca kṣārodako vṛthā || bahukleśairarjanama nītaṃ vinā dharmaṃ tathā vṛthā

4.88

evaṃ me
yadvṛthā nāma jātaṃ tatsaphalaṃ tvayā || kṛtaṃ tasmānnamastubhyaṃ dvijebhyaśca namonamaḥ

4.89

satyamāha purā viṣṇuḥ kumārānviṣṇusadmani

4.90

nāhaṃ tathādmi yajamānahavirvitānaścyotadghṛtaplutamanandahutabhuṅmukhena || yadbrāhmaṇasya mukhataścarato'nughāsaṃ tṛptasya mayyavahitairnijakarmapākaiḥ

4.91

tanmayā'śarmaṇā vāpi yadvipreṣvapriyaṃ kṛtam || sarvasya prabhavo viprāstatkṣamatāṃ prasādaye

4.92

tvaṃ ca kosi na sāmānyaḥ praṇamyāhaṃ prasādaye
ātmānaṃ khyāpaya mune proktañcetyabravaṃ tadā

4.93

nārada uvāca || || nārado'smi nṛpaśreṣṭha sthānakārthī samāgataḥ || proktaṃ ca dehi me
dravyaṃ bhūmiṃ ca sthānahetave

4.94

yadyapīyaṃ devatānāṃ bhūmirdravyaṃ ca pārthiva || tathāpi yasmindyaḥ kāle rājā prārthyaḥ sa niścitam

4.95

sahīśvarasyāvatāro bharttā dātā'bhayasya saḥ || tathaiva tvāmahaṃ yāce dravyaśuddhiparīpsayā || pūrvaṃ mamālayaṃ dehi deyārthe prārthanāparaḥ

4.96

rājovāca || yadi tvaṃ nārado vipra rājyamastvakhilaṃ tava || ahaṃ hi brāhmaṇānāṃ te dāsyaṃ kartā na saṃśayaḥ

4.97

nārada uvāca
yadyasmākaṃ bhavānbhaktastatte kāryaṃ ca no vacaḥ

4.98

sarvaṃ yattaddehi me dravyamuktaṃ bhuvaṃ ca me saptagavyūtimātrām || bhūyāttvattopyasya
rakṣeti so'pi mene tvahaṃ ciṃtaye cārthaśeṣam

4.98.p1

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumāri kākhaṇḍe nāradārjunasaṃvāde dānabhedapraśaṃsāvarṇanaṃnāma caturtho'dhyāyaḥ

Linked texts (10)