Kaumarikakhanda 4
Kaumārīkākhaṇḍa 4
- Language
- Sanskrit
Contents
- 4.98 — 1 part
4.1
cha
nārada uvāca || || tatastvahaṃ ciṃtayāmi kathaṃ sthānamidaṃ bhavet || mamāyattaṃ yato rājñāṃ bhūmiraiṣā sadā vaśe
4.2
yattvahaṃ dharmavarmāṇaṃ gatvā
yāce ha medinīm || arpayatyeva sa ca me yācito na punaḥ paraḥ
4.3
tathā hi munibhiḥ proktaṃ dravyaṃ trividhamuttamam || śuklaṃ madhyaṃ ca śabalam
dhamaṃ kṛṣṇamucyate
4.4
śruteḥ saṃpādanācchiṣyātprāptaṃ śuklaṃ ca kanyayā || tathā kusīdavāṇijyakṛṣiyācitameva ca
4.5
śabalaṃ procyate sadbhiryū
tacauryeṇa sāhasaiḥ || vyājenopārjitaṃ yacca tatkṛṣṇaṃ samudāhṛtam
4.6
śuklena vittena yo dharmaṃ prakuryācchraddhayānvitaḥ || tīrthaṃ pātraṃ samāsādya devatve
tatsamaśnute
4.7
rājasena ca bhāvena vittena śabalena ca || pradadyāddānamarthibhyo manuṣyatve tadaśnute
4.8
tamodhṛtastu yo dadyātkṛṣṇavittena
mānavaḥ || tiryaktve tatphalaṃ pretya samaśnāti narādhamaḥ
4.9
tatta yācitāddravyaṃ me rājasaṃ hi sphuṭaṃ bhavet || atha brāhmaṇabhāvena nṛpaṃ yāce prati
graham
4.10
tadapyaho cātikaṣṭaṃ hetunā tena me matam || ayaṃ pratigraho ghoro madhvāsvādo viṣopamaḥ
4.11
pratigraheṇa saṃyuktaṃ
hyamīvamāviśeddvijam || tasmādahaṃ nivṛttaśca pāpāsmātpratigrahāt
4.12
tataḥ kenāpyupāyena dvayoranyatareṇa tu || svāyattaṃ sthānakaṃ kurma
etatsaṃcitaye muhuḥ
4.13
yathā kubhāryaḥ puruṣaścintāṃtaṃ na prapadyate || tathaiva vimṛśaṃścāhaṃ ciṃtāṃtaṃ na labhāmyaṇu
4.14
eta
sminnantare pārtha snātuṃ tatra samāgatāḥ || bahavo munayaḥ puṇye mahīsāgarasaṃgame
4.15
ahaṃ tānabruvaṃ sarvānkuto yūyaṃ samāgatāḥ
te māmūcuḥ praṇamyātha saurāṣṭraviṣaye mune
4.16
dharmavarmeti nṛpatiryo'sya deśasya bhūpatiḥ || sa tu dānasya tattvārthī tepe varṣagaṇā
nbahūn
4.17
tatastaṃ prāha khe vāṇī ślokamekaṃ nṛpa śṛṇu || dvihetuṃ ṣaḍadhiṣṭhānaṃ ṣaḍaṃgaṃ ca dvipākayuk
4.18
catuḥprakāraṃ trividhaṃ trināśaṃ
dānamucyate || ityekaṃ ślokamābhāṣya khe vāṇī virarāma ha
4.19
ślokasyārthaṃ nāvabhāṣe pṛcchamānāpi nārada || tato rājā dharmavarmā paṭahe
nānvaghoṣayat
4.20
yastu ślokasya caivāsya labdhasya tapasā mayā || karoti samyagvyākhyānaṃ tasya caitaddadāmyaham
4.21
gavāṃ ca sata
niyutaṃ suvarṇaṃ tāvadeva tu || saptagrāmānprayacchāmi ślokavyākhyāṃ karoti yaḥ
4.22
paṭaheneti nṛpateḥ śrutvā rājño vaco mahat || ājagmurbahude
śīyā brāhmaṇāḥ koṭiśo mune
4.23
punardurbodhavinyāsaḥ ślokastairviprapuṃgavaiḥ || ākhyātuṃ śakyate naiva guḍo mūkairathā mune
4.24
vayaṃ ca tatra yātāḥ smo dhanalobhena nārada || durbodhatvānnamasakṛtya ślokaṃ cātra samāgatāḥ
4.25
durvyākhyeyastvayaṃ śloko dhanaṃ labhyaṃ na caiva naḥ
tīrthayātrāṃ kathaṃ yāmītyevāciṃtyātra cāgatāḥ
4.26
evaṃ phālguna teṣāṃ tu vacaḥ śrutvā mahātmanām || atīva saṃprahṛṣṭo'haṃ tānvisṛjyetyaciṃta
yam
4.27
aho prāpta upāyo me sthānaprāptau na saṃśayaḥ || ślokaṃ vyākhyāya nṛpaterlapsye sthānaṃ dhanaṃ tathā
4.28
vidyāmūlyena naivaṃ ca yācitaḥ
syātpratigrahaḥ || satyamāha purāṇarṣirvāsudevo jagadguruḥ
4.29
dharmasya yasya śraddhā syānna ca sā naivaṃ pūryate || pāpasya yasya śraddhāsyānna ca sāpi na pūrya
te
4.30
evaṃ viciṃtya vidvāṃsaḥ praikurvati yathāruci || satyametadvibhorvākyaṃ durlabho'pi yathā hi me
4.31
manoratho'yaṃ saphalaḥ saṃbhūtoṅkuritaḥ sphuṭam
enaṃ ca durvidaṃ ślokamahaṃ jānāmi susphuṭam
4.32
amūrtaiḥ pitṛbhiḥ pūrvameṣa khyāto hi me purā || evaṃ harṣānvitaḥ pārtha saṃciṃtyā'haṃ tato muhuḥ
4.33
praṇamyai tīrthaṃ calito mahīsāgarasaṃgamam || vṛddhabrāhmaṇarūpeṇa tatohaṃ yātavānnṛpam
4.34
idaṃ bhaṇitavānasmi ślokavyākhyāṃ nṛpa śṛṇu || yatte
paṭahavikhyātaṃ dānaṃ ca praguṇīkuru
4.35
evamukte nṛpaḥ prāha procurevaṃ hi koṭiśaḥ || dvijottamāḥ punanārsyaṃ proktumartho hi śakyate
4.36
ke
dvihetū ṣaḍāhvayātānyadhiṣṭhānāni kāni ca || kāni caiva ṣaḍaṃgāni kau dvau pām̐kau tathā smṛtau
4.37
ke ca prakārāścatvāraḥ kiṃvittantrividhaṃ dvija
trayo nāśāśca ke proktā dānasyaitatsphuṭaṃ vada
4.38
sphuṭānpraśnānimānsapta yadi vakṣyasi brāhmaṇa || tato gavāṃ saptaniyutaṃ suvarṇaṃ tāvadeva tu
4.39
sapta grāmāṃśca dāsyāmi no cedyāsyasi svaṃ gṛham || ityuktavacanaṃ pārtha saurāṣṭrasvāminaṃ nṛpam
4.40
dharmavarmaṇamastevaṃ prāvocamavadhāraya
ślokavyākhyāṃ sphuṭāṃ vakṣye dānahetū ca tau śṛṇu
4.41
alpatvaṃ vā bahutvaṃ vā dānasyābhyudayāvaham || śraddhā śaktiśca dānānāṃ vṛddhayakṣayakare
hi te
4.42
tatra śraddhāviṣaye ślokā bhavanti || kāyakleśaiśca bahubhirna caivārthasya rāśibhiḥ
4.43
dharmaḥ saṃprāpyate sūkṣmaḥ śraddhā dharmo'drutaṃ tapaḥ
śraddhā svargaśca mokṣaśca śraddhā sarvamidaṃ jagat
4.44
sarvasvaṃ jīvitaṃ cāpi dadyādaśraddhayā yadi || nāpnuyātsa phalaṃ kiṃcicchradadhānastato bhavet
4.45
śraddhayā sādhyate dharmo mahadbhirnārtharāśibhiḥ || akiṃcanā hi munayaḥ śraddhāvanto divaṃ gatāḥ
4.46
trividhā bhavati śraddhā dehināṃ sā svabhāvajā
sāttvikī rājasī caiva tāmasī ceti tāṃ śṛṇu
4.47
yajaṃte sāttvikā devānyakṣarakṣāṃsi rājasāḥ || pretānbhūtapiśācāṃśca yajaṃte tāmasā janāḥ
4.48
tasmācchraddhāvatā pātre dattaṃ nyāyārjitaṃ hi yat || tenaiva bhagavānrudraḥ svalpakenāpi tuṣyati
4.49
śaktiviṣaye ca ślokā bhavaṃti
kuṭuṃbabhuktavasanāddeyaṃ yadatiricyate || madhvāsvādo viṣaṃ paścāddhāturdharmo'nyathā bhavet
4.50
śakte parajane dātā svajane duḥkhajīvini || madhvāpā
naviṣādaḥ sa dharmāṇāṃ pratirūpakaḥ
4.51
bhṛtyānāmuparodhena yatkarotyaurdhvadaihikam || tadbhavatyasukhodarkaṃ jīvato'sya mṛtasya ca
4.52
sāmā
nyaṃ yācitaṃ nyāsamādhirdārāśca darśanam || anvāhitaṃ ca nikṣepaḥ sarvasvaṃ cānvaye sati
4.53
āpatsvapi na deyāni navavastūni paṃḍitaiḥ
yo dadāti sa mūḍhātmā prāyaścittīyate naraḥ
4.54
iti te gaditau rājandvau hetū śrūyatāmataḥ || adhiṣṭhānāni vakṣyāmi ṣaḍeva śṛṇu tānyapi
4.55
dharmamarthaṃ ca kāmaṃ ca vrīḍāharṣabhayāni ca || adhiṣṭhānāni dānānāṃ ṣaḍetāni pracakṣate
4.56
pātrebhyo dīyate nityamanapekṣya prayojanam || kevalaṃ
dharmabuddhyā yaddharmadānaṃ taducyate
4.57
dhaninaṃ dhanalobhena lobhayitvārthamāharet || tadarthadānamityāhuḥ kāmadānamataḥ śṛṇu
4.58
prayojana
mapekṣyaiva prasaṃgādyatpradīyate || anarheṣu sarāgeṇa kāmadānaṃ taducyate
4.59
saṃsadi vrīḍayā''śrutya arthibhyaḥ pradadāti ca || pradīyate ca yaddānaṃ
vrīḍādānamiti śrutam
4.60
dṛṣṭvā priyāṇi śrutvā vā harṣavadyatpradīyate || harṣadānamiti proktaṃ dānaṃ taddharmaciṃtakaiḥ
4.61
ākrośāmarthahiṃsā
nāṃ pratīkārāya yadbhavet || dīyate'nupakartṛbhyo bhayadānaṃ taducyate
4.62
proktāni ṣaḍadhiṣṭhānānyaṃgānyapi ca ṣaṭcchṛṇu || dātā pratigrahītā ca
śuddhirdeyaṃ ca dharmayuk
4.63
deśakālau ca dānānāmaṃgānyetāni ṣaḍviduḥ || apaactionrogī ca dharmātmā ditsuravyasanaḥ śuciḥ
4.64
aniṃdyājīvakarmā ca ṣaḍbhirdātā praśasyate || anṛjuścāśraddadhāno'śāṃtātmā dhṛṣṭabhīrukaḥ
4.65
asatyasaṃdho nidrālurdātāyaṃ tāma
so'dhamaḥ || triśuklaḥ kṛśavṛttiśca ghṛṇāluḥ sakaleṃdriyaḥ
4.66
vimukto yonidoṣebhyo brāhmaṇaḥ pātramucyate || saumukhyādabhisaṃprītirarthi
nāṃ darśane sadā || satkṛtiścānasūyā ca tadā śuddhiriti smṛtā
4.67
aparābādhamakleśaṃ svayatnenārjitaṃ dhanam || svalpaṃ vā vipulaṃ vāpi
deyamityabhidhīyate
4.68
tenāpi kila dharmeṇa uddiśya kila kiṃcana || deyaṃ taddharmayugiti śūnye śūnyaṃ phalaṃ matam
4.69
nyāyena durlabhaṃ
dravyaṃ deśe kālepi vā punaḥ || dānārhau deśakālau tau syātāṃ śreṣṭhau na cānyathā
4.70
ṣaḍaṃgānīti coktāni dvau ca pākāvataḥ śṛṇu || dvau
pākau dānajau prāhuḥ paratrātha tvihocyate
4.71
sadbhyo yaddīyate kiṃcittatparatropatiṣṭhati || asatsu dīyate kiṃcittaddānamiha bhujyate
4.72
dvau pākāviti nirdiṣṭau prakārāṃścaturaḥ śṛṇu || dhruvamāhrastrikaṃ kāmyaṃ naimittikamiti kramāt
4.73
vaidiko dānamārgo'yaṃ caturdhā varṇyate
dvijaiḥ || prapārāmataḍāgādisarvakāmaphalaṃ dhruvam
4.74
tadāhrastrikamityāhurdīyate yaddinedine || apatyavijayaiśvaryaśrībalārthaṃ pradīyate
4.75
icchāsaṃsthaṃ ca yaddānaṃ kāmyamityabhidhīyate || kālāpekṣaṃ kriyāpekṣaṃ guṇāpekṣamiti smṛtau
4.76
tridhā naimittikaṃ proktaṃ sadā homa
vivarjitam || iti proktāḥ prakārāste traividhyamabhidhīyate
4.77
aṣṭottamāni catvāri madhyamāni vidhānataḥ || kanīyasāni śeṣāṇi
trividhatvamidaṃ viduḥ
4.78
gṛhaprāsādavidyābhūgokrūpaprāṇahāṭakam || etānyuttamadānāni uttamadravyadānataḥ
4.79
annārāmaṃ ca vāsāṃsi hayapra
bhṛtivāhanam || dānāni madhyamānīti madhyamadravyadānataḥ
4.80
upānacchatrapātrādidadhimadhvāsanāni ca
4.81
dīpakāṣṭhopalādīni
caramaṃ bahuvārṣikam || iti kānīyānyānyāhurdānanāśatrayaṃ śṛṇu
4.82
yaddattvā tapyate paścādāsuraṃ tadvṛthā matam || aśraddhayā yaddadāti rākṣasaṃ syādvṛthaiva
tat
4.83
yaccākruśya dadātyaṃga dattvā vākrośati dvijam || paiśācaṃ tadvṛthā dānaṃ dānanāśāstrayastvamī
4.84
iti saptapadairbaddhaṃ dānamāhātmya
muttamam || śaktyā te kīrtitaṃ rājansādhu vā'sādhu vā vada
4.85
dharmavarmovāca || || adya me saphalaṃ janma adya me saphalaṃ
tapaḥ || adya te kṛtakṛtyo'smi kṛtaḥ kṛtimatāṃ vara
4.86
paṭhitvā sakalaṃ janma brahmacārī yathā vṛthā || bahukleśānprāptabhāryaḥ sā
vṛthā'priyavādinī
4.87
kleśena kṛtvā kūpaṃ vā sa ca kṣārodako vṛthā || bahukleśairarjanama nītaṃ vinā dharmaṃ tathā vṛthā
4.88
evaṃ me
yadvṛthā nāma jātaṃ tatsaphalaṃ tvayā || kṛtaṃ tasmānnamastubhyaṃ dvijebhyaśca namonamaḥ
4.89
satyamāha purā viṣṇuḥ kumārānviṣṇusadmani
4.90
nāhaṃ tathādmi yajamānahavirvitānaścyotadghṛtaplutamanandahutabhuṅmukhena || yadbrāhmaṇasya mukhataścarato'nughāsaṃ tṛptasya mayyavahitairnijakarmapākaiḥ
4.91
tanmayā'śarmaṇā vāpi yadvipreṣvapriyaṃ kṛtam || sarvasya prabhavo viprāstatkṣamatāṃ prasādaye
4.92
tvaṃ ca kosi na sāmānyaḥ praṇamyāhaṃ prasādaye
ātmānaṃ khyāpaya mune proktañcetyabravaṃ tadā
4.93
nārada uvāca || || nārado'smi nṛpaśreṣṭha sthānakārthī samāgataḥ || proktaṃ ca dehi me
dravyaṃ bhūmiṃ ca sthānahetave
4.94
yadyapīyaṃ devatānāṃ bhūmirdravyaṃ ca pārthiva || tathāpi yasmindyaḥ kāle rājā prārthyaḥ sa niścitam
4.95
sahīśvarasyāvatāro bharttā dātā'bhayasya saḥ || tathaiva tvāmahaṃ yāce dravyaśuddhiparīpsayā || pūrvaṃ mamālayaṃ dehi deyārthe prārthanāparaḥ
4.96
rājovāca || yadi tvaṃ nārado vipra rājyamastvakhilaṃ tava || ahaṃ hi brāhmaṇānāṃ te dāsyaṃ kartā na saṃśayaḥ
4.97
nārada uvāca
yadyasmākaṃ bhavānbhaktastatte kāryaṃ ca no vacaḥ
4.98
sarvaṃ yattaddehi me dravyamuktaṃ bhuvaṃ ca me saptagavyūtimātrām || bhūyāttvattopyasya
rakṣeti so'pi mene tvahaṃ ciṃtaye cārthaśeṣam
4.98.p1
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumāri kākhaṇḍe nāradārjunasaṃvāde dānabhedapraśaṃsāvarṇanaṃnāma caturtho'dhyāyaḥ
Linked texts (10)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Māheśvarakhaṇḍa — Sanskrit
- Vaiṣṇavakhaṇḍa — Sanskrit
- Kumārikākhaṇḍa — Sanskrit
- Kaumārakhaṇḍa — Sanskrit
- Caturvargacintāmaṇi — Hemādri, Sanskrit
- Ṣoḍaśamahādānavidhi (Hemādri) — Hemādri, Sanskrit
- Dānakhaṇḍa — Hemādri, Sanskrit
- Kṛtyakalpataru — Lakṣmīdhara Bhaṭṭa, Sanskrit
- Bhaktisāgara — Nārāyaṇa, Sanskrit