Kaumarikakhanda 49
Kaumārīkākhaṇḍa 49
- Language
- Sanskrit
Contents
- 49.168 — 1 part
49.1
cha || || nārada uvāca || || bahūdakasya kuṃḍasya tīrasthaṃ
liṃgamuttamam || kapileśvaramabhyarcya naṃdabhadrastataḥ sudhīḥ
49.2
praṇamya cāgratastasthau prabaddhakarasaṃpuṭaḥ || saṃsāracaritaiḥ kiṃcidduḥkhī gāthāṃ vyagā
yata
49.3
sraṣṭāramasya jagataścetpaśyāmi sadāśivam || nānāpṛcchābhiraṃtha taṃ kuryāṃ nāthaṃ vilajjitam
49.4
apūryamāṇaṃ tava kiṃ jagatsaṃsṛjanaṃ
vinā || nirīha bahudhā yatte sṛṣṭaṃ bhārgavavajjagat
49.5
sacetanena śuddhena rāgādirahitena ca || atha kasmādātmasadṛśaṃ na sṛṣṭaṃ nirmitaṃ jaḍam
49.6
nirvaireṇa samenātha sukhaduḥkhabhavābhavaiḥ || brahmādikīṭaparyantaṃ kimevaṃ kliśyate jagat
49.7
kāṃścitsvarge'tha narake pātayaṃstvaṃ sadāśiva
kiṃ phalaṃ samavāpnoṣi kimevaṃ kuruṣe vada
49.8
iṣṭaiḥ putrādibhirnātha viyuktā mānavā hyamī || kraṃdaṃti karuṇāsāraṃ kiṃ ghṛṇāpi bhavenna te
49.9
atīva nocitaṃ sarvametadīśvara sarvathā || yatte bhaktāḥ samaṃ pāpairmajjaṃte duḥkhasāgare
49.10
evaṃvidhena saṃsāracāritreṇa vimohitāḥ || sthānāṃ
taraṃ na yāsyāmi bhokṣye pāsyāmi nodakam
49.11
maraṇāṃtameva yāsyāmi sthāsye saṃciṃtayannadaḥ || sa evaṃ vimṛśanneva naṃdabhadraḥ svayaṃ
sthitaḥ
49.12
tataścaturthe divase bahudakataṭe śubhe || kaścidbālaḥ saptavarṣaḥ pīḍāpīḍita āyayau
49.13
kṛśotīva galatkuṣṭhī pramuhyaṃśca
padepade || naṃdabhadramuvācedaṃ kṛcchrātsaṃstabhya bālakaḥ
49.14
aho surūpasarvāṃga kasmādduḥkhī bhavānapi || tatosya kāraṇaṃ sarvaṃ vyācaṣṭa
naṃdabhadrakaḥ
49.15
śrutvā tatkāraṇaṃ sarvaṃ bālo dīnamanā bravīt || aho hā kaṣṭamatyugraṃ budhānāṃ yadbuddhitā
49.16
saṃpūrṇeṃdriya
gātrā yanmartumicchaṃti vai vṛthā || muhūrtādyaccatra khaḍvāṃgo mokṣamārgamupāgataḥ
49.17
tadaho bhārataṃ khaṃḍaṃ satyāyuṣi tyajeddhi kaḥ || ahameva
dṛḍho manye pitṛbhyāṃ yo vivarjitaḥ
49.18
aśaktaścalituṃ vāpi martumicchāmi nāpi ca || sarve lābhāḥ sātimānā iti sṛttyā bata
śrutiḥ
49.19
saṃtoṣo'pyucitastubhyaṃ dehaṃ yasya dṛḍhaṃ tvidam || śarīraṃ nīrujaṃ cenme bhavedapi kathaṃcana
49.20
kṣaṇekṣaṇe ca tatkuryāṃ bhujyate
yadyugeyuge || iṃdriyāṇi vaśe yasya śarīraṃ ca dṛḍhaṃ bhavet
49.21
so'pyanyadicchate cecca ko'nyastasmādacetanaḥ || śokasthānasahasrāṇi harṣa
sthānaśatāni ca
49.22
divase divase mūḍhamāviśaṃti na paṃḍitam || na hi jñānaviruddheṣu bahvapāyeṣu karmasu
49.23
mūlaghātiṣu sajaṃte buddhi
maṃto bhavadvidhāḥ || aṣṭāṃgāṃ buddhimāhuryāṃ sarvāṃśreyovighātinīm
49.24
śrutismṛtyaviruddhvā sā buddhistvayyasti nirmalā || atha kṛcchreṣu durgeṣu
vyāpatsu svajanasya ca
49.25
śārīramānasairduḥkhairna sīdaṃti bhavadvidhāḥ || nāprāpyamabhivāṃchaṃti naṣṭaṃ necchaṃti śocitum
49.26
āpatsu ca na
muhyaṃti narāḥ paṃḍitabuddhayaḥ || manodehasamutthābhyāṃ duḥkhābhyāmarpitaṃ jagat
49.27
tayorvyāsasamāsābhyāṃ śamopāyamimaṃ śṛṇu || vyādheraniṣṭasaṃ
sparśācchramādiṣṭavisarjanāt
49.28
caturbhiḥ kāraṇairduḥkhaṃ śārīraṃ mānasaṃ ca yat || mānasaṃ cāpyapriyasya saṃyogaḥ priyavarjanam
49.29
dviprakāraṃ mahākaṣṭaṃ dvayoretadudāhṛtam || mānasena hi duḥkhena śarīramupatapyate
49.30
ayaḥpiṃḍena taptena kuṃbhasaṃsthamivodakam || tadāśu prati
kārācca satataṃ ca vivarjanāt
49.31
vyādherādheśca praśamaḥ kriyāyogadvayena tu || mānasaṃ śamayettasmājjñānenāgnimivvāṃbunā
49.32
praśāṃte mānase
hyasya śarīramupaśāmyati || manaso duḥkhamūlaṃ tu sneha ityupalabhyate
49.33
snehācca sajjato nityaṃ janturduḥkhamupaiti ca || snehamūlāni duḥkhāni
snehajāni bhayāni ca
49.34
śokaharṣau tathāyāsaḥ sarvaṃ snehātpravartate
49.35
snehātkaraṇarāgaśca prajajñe vaiṣayastathā || aśreyaskāvubhāvaitau pūrva
statra guruḥ smṛtaḥ
49.36
tyāgī tasmānna duḥkhī syānnirvairo niravagrahaḥ || atyāgī janmamaraṇe prāpnotīha punaḥpunaḥ
49.37
tasmātsnehaṃ na
lipsaita mitrebhyo dhanasaṃcayāt || svaśarīrasamutthaṃ ca jñānena vinivartayet
49.38
jñānānviteṣu siddheṣu śāstrajñeṣu kṛtātmasu || na teṣu sajate snehaḥ
padmapatreṣvivodakam
49.39
rāgābhibhūtaḥ puruṣaḥ kāmena parikṛṣyate || icchā saṃjāyate cāsya tatastṛṣṇā pravardhate
49.40
tṛṣṇā hi sarvapāpiṣṭhā
nityodvegakarī matā || adharmabahulā caiva ghorarūpānubaṃdhinī
49.41
yā dustyajā durmatibhiryā na jīryati jīryataḥ || yāsau prāṇāṃtiko rogastāṃ
tṛṣṇāṃ tyajataḥ sukham
49.42
anādyaṃtā tu sā tṛṣṇā hyaṃtardehagatā nṛṇām || vināśayati saṃbhṛtā lohaṃ lohamalo yathā
49.43
yathaivaidhaḥ
samutthena vahninā nāśamṛcchati || tathā'kṛtātmā lobhena svotpannena vinaśyati
49.44
tasmāllobho na kartavyaḥ śarīre cātmabaṃdhuṣu || prāṃteṣu vā
na hṛṣyeta nāśe vāpi na śocayet
49.45
naṃdabhadra uvāca || || aho bāla na bālastvaṃ mato me tvāṃ namāmyaham || tvadvākyairatitṛpto'haṃ
tvāṃ tu prakṣyāmi kiṃcana
49.46
kāmakrodhāvahaṃkāramiṃdriyāṇi ca mānavāḥ || niṃdaṃti tatra me nityaṃ vivakṣeyaṃ prajāyate
49.47
ahameṣa mamedaṃ
ca kāryamīdṛśakastvaham || ityādi cātmavijñānamahaṃkāra iti smṛtaḥ
49.48
parihāryaḥ sa cettaṃ ca vinonmattaḥ prakīrtyate || kāmo'bhilāṣa
ityuktaḥ sa cetpuṃsā vivarjyate
49.49
kathaṃ svargo mumukṣā vā sādhyate dṛṣadā yathā||krodho vā yadi saṃtyājyastataḥ śatrukṣayaḥ katham
49.50
bāhyānāmāṃtarāṇāṃ
vā vinā taṃ tṛṇavadviduḥ || iṃdriyāṇi nigṛhyaiva duṣṭānīti nipīḍayet
49.51
kathaṃ syāddharmaśravaṇaṃ kathaṃ vā jīvanaṃ bhavet || etasminme mano viddhaṃ
khidyate'jñānasaṃkaṭe
49.52
tathā kasmādidaṃ sṛṣṭaṃ jaḍaṃ viśvaṃ cidātmanā || evaṃ yadbahudhā kleśaiḥ pīḍyate hā kutastvidam
49.53
bāla uvāca
samyagetadyathā pṛṣṭaṃ yatra muhyaṃti jaṃtavaḥ || śṛṇvekāgramanā bhūtvā jñātaṃ dvaipāyanānmayā
49.54
prakṛtiḥ puruṣaścaiva anādī śṛṇumaḥ purā || sādha
rmyeṇāvatiṣṭhete sṛṣṭeḥ prāgajarāmarau
49.55
tataḥ kālasvabhāvābhyāṃ preritā prakṛtiḥ purā || puṃsaḥ saṃyogamaicchatsā tadbhāvātprakupyata
49.56
tata
stamomayī sā ca līlayā devavīkṣitā || rājasī samabhūdṛṣṭā sāttvikī samajāyata
49.57
evaṃ triguṇatāṃ yātā prakṛtirdevadarśanāt || tāṃ samā
sthāya paramastrimūrtiḥ samajāyata
49.58
tasyāḥ proccāraṇārthaṃ ca pravṛttaḥ svāṃśatastataḥ || asrayata mahattattvaṃ triguṇaṃ tadvidurbudhāḥ
49.59
ahaṃkāra
stato jātaḥ sattvarajasatāmasaḥ || tamo rajastvamāpadya rajaḥ sattvaguṇaṃ nayet
49.60
śuddhasattve tato mokṣaṃ pravadaṃti manīṣiṇaḥ || tamaso rajasasta
smātsaṃśuddhyarthaṃ ca sarvaśaḥ
49.61
jīvātmasaṃjñānsvīyāṃśāṃnvabhajatparameśvaraḥ || tāvaṃtaste ca kṣetrajñā dehā yāvaṃta eva hi
49.62
niḥsaraṃti
yathā lohāttaptalliṃgātsphuliṃgakāḥ || tanmātrabhūtasargoyamahaṃkārāttu tāmasāt
49.63
iṃdriyāṇāṃ sāttvikācca triguṇāni ca tānyapi || etaiḥ
saṃsiddhayaṃtreṇa saccidānandavīkṣaṇāt
49.64
rajastamaśca śodhyaṃte sattvenaiva mumukṣubhiḥ || tasmātkāmaṃ ca krodhaṃ ca iṃdriyāṇāṃ pravarttanam
49.65
ahaṃkāraṃ ca saṃsevya sāttvikīṃ siddhimaśnute || rājasāstāmasāścaiva tyājyāḥ kāmādayastvamī
49.66
sāttvikāḥ sarvadā sevyāḥ saṃsāraviji
gīṣubhiḥ || guṇatrayasya vakṣyāmi saṃkṣepāllakṣaṇaṃ tava
49.67
śāstrābhyāsastato jñānaṃ śaucamiṃdriyanigrahaḥ || dharmakriyātmaciṃtā ca sāttvikaṃ guṇa
lakṣaṇam
49.68
anyāyena dhanādānaṃ taṃdrī³ nāstikyameva ca || krauryaṃ ca yācakādyaṃ ca tāmasaṃ guṇalakṣaṇam
49.69
tasmādbuddhisukhaistvetaiḥ
sāttvikairdevatāṃ bhajet || rājasairmānavatvaṃ ca tāmasaiḥ sthāṇuyonittā
49.70
buddhyādyaireva muktiḥ syādetaireva ca yātanā
49.71
amīṣāṃ cāpya
bhāve vai na kiṃcidupapadyate || kam̐lādo hi kalādīnāṃ suvarṇaṃ śodhayedyathā
49.72
tathā rajastamaścaiva saṃśodhye sāttvikairguṇaiḥ || asmādeva guṇānāṃ
ca samavāyādanādijāt
49.73
sukhino duḥkhinaścaiva prāṇinaḥ śāstradarśinaḥ || aṣṭāviṃśatilakṣaiśca guṇamekaikamīśvaraḥ
49.74
vyabhajaccaturā
śītilakṣāmsatā jīvayonayaḥ || sakāśānmanasastadbhūdātmanaḥ prabhavaṃti hi
49.75
īśvarāṃśāśca te sarve mohitāḥ prākṛtairguṇaiḥ || kleśānāsādyaṃtyeva
yathaivādhikṛtā vibhoḥ
49.76
annānāṃ payasāṃ cāpi jīvānāṃ cātha śreyase || mānuṣyamāhustattvajñāḥ śivabhāvena bhāvitam
49.77
naṃdabhadra
uvāca || || evametarki tu bhūyaḥ prakṣyāmyetanmahāmate || īśvarāḥ sarvadātāraḥ pūjyaṃte yaiśca devatāḥ
49.78
svabhaktāṃstānna duḥkhebhyaḥ kasmādrakṣaṃti
mānavān || viśeṣātkepi dṛśyaṃte duḥkhamagnāḥ surārcatāḥ
49.79
iti me muhyate buddhistvaṃ vā kiṃ bāla manyase
49.80
bāla uvāca || || aśuciśca
śuciścāpi devabhakto dvidhā smṛtaḥ || karmaṇā manasā vācā tadgato bhakta ucyate
49.81
aśucirdevatāścaiva yadā pūjayate naraḥ || tadā bhūtānyā
viśaṃti sa ca muhyati tatkṣaṇāt
49.82
vimūḍhaścāpyakāryāṇi tāni tāni niṣevate || tato vinaśyati kṣipraṃ nāśuciḥ pūjayettataḥ || śucirvā
bhyarcayedyaśca tasya cedaśubhaṃ bhavet
49.83
tasya pūrvakṛtaṃ vyaktaṃ karmaṇāṃ koṭi mucyate || maheśvaro brahmahatyābhayādyatra tatastataḥ
49.84
sasnau
tīrtheṣu kasmācca itaro mucyate katham || ambarīṣasutāṃ hṛtvā parvatānnāradāttathā
49.85
sītāpahāramāpede rāmo'nyo mucyate katham || brahmāpi
śirasacchedaṃ kāmayitvā sutāmagāt
49.86
iṃdracaṃdraraviviṣṇupramukhāḥ prāpnuyuḥ kṛtam || tasmādavaśyaṃ ca kṛtaṃ bhojyameva naraiḥ sadā
49.87
mucyate ko'pi svakṛtānnaiveti śrutinirṇayaḥ || kiṃ tu devaprasādena labhyamekaṃ suraistaiḥ
49.88
bahubhirjanmabhirbhojyaṃ bhujyetaikena janmanā || tacca
bhuktāta tastvairthī bhavediti viniścayaḥ
49.89
ye tapyaṃte gataiḥ pāpaiḥ śucayo devatāvratāḥ || iha te putrapautraiśca modaṃte'mutra ceha ca
49.90
tasmā
devāḥ sadā pūjyāḥ śucibhiḥ śraddhayānvitaiḥ || prakṛtiḥ śodhanīyā ca svavarṇoditakarmabhiḥ
49.91
svanuṣṭhito'pi dharmaḥ syātkleśādiskyaiva vinā
śivam || durācārasya devopi prāheti bhagavānharaḥ
49.92
bhoktavyaṃ svakṛtaṃ tasmātpūjanīyaḥ sadāśivaḥ || svācāreṇa parityājyau rāgadveṣāvidaṃ
param
49.93
nandabhadra uvāca || || śuddhaprajña kimetacca pāpino'pi narā yadā || modamānāḥ pradṛśyante dārairapi dhanairapi
49.94
bāla uvāca || || vyaktaṃ taistamasā dattaṃ dānaṃ pūrveṣu janmasu || rajasā pūjitaḥ śaṃbhustatprāptaṃ svakṛtaṃ ca taiḥ
49.95
kiṃ tu yattamasā karma
kṛtaṃ tasya prabhāvataḥ || dharmāya na ratirbhūyāttatasteṣāṃ vidāṃvara
49.96
bhuktā puṇyaphalaṃ yāti narakaṃ nātra saṃśayaḥ || asmiṃśca saṃśaye proktaṃ mārkaṃḍe
yena śrūyate
49.97
ihaivaikasya nāmutra amutraikasya no iha || iha cāmutra caikasya nāmutraikasya no iha
49.98
pūrvopāttaṃ bhavetpuṇyaṃ bhuktirnaivārjaya
ntyapi || iha bhogaḥ sa vai prokto durbhagasyālpamedhasaḥ
49.99
pūrvopāttaṃ yasya nāsti tapobhiścārjayatyapi || paraloke tasya bhogo dhīmataḥ sa kriya
tsphuṭam
49.100
pūrvopāttaṃ yasya nāsti puṇyaṃ cehāpi nārjayet || tataścehāmutra vāpi bho dhiktaṃ ca narādhamam
49.101
iti jñātvā mahābhāga
tyaktvā śalyāni kṛtsnaśaḥ || bhaja rudraṃ varṇadharmaṃ pālayāsmātparaṃ na hi
49.102
yo hi naṣṭeṣvabhīṣṭeṣu prāpteṣvapi ca śocati || tṛpyeta vā
bhavedvandhyo niścitaṃ so'nyajanmanaḥ
49.103
nandabhadra uvāca || || namastubhyamabālāya bālarūpāya dhīmate || ko bhavāṃsta
ttvato vettumicchāmi tvāṃ śucismitam
49.104
bahavo'pi mayā vṛddhā dṛṣṭāścopāsitāḥ sadā || teṣāmīdṛśakā buddhirna dṛṣṭā na śrutā
mayā
49.105
yena me janmasaṃdehā nāśitā līlayaiva ca || tasmātsāmānyarūpastvaṃ niścitaṃ na mataṃ mama
49.106
bāla uvāca
mahadetatsamākhyeyamekāgraḥ śṛṇu tattvataḥ || itaḥ saptādhike cāpi saptame janmani tvaham
49.107
vaidiśe nagare vipro nāmnā''saṃ dharmajā
likaḥ || vedavedāṃgatattvajñaḥ smṛtiśāstrārthavidvaraḥ
49.108
vyākhyātā dharmaśāstrāṇāṃ yathā sākṣādbṛhaspatiḥ || kiṃ tvahaṃ vividhāndharmāṃllokānāṃ
varṇaye bhṛśam
49.109
svayaṃ cātidurācāraḥ pāpināmapi pāparāṭ || māṃsāśī madyasevī ca paradārarataḥ sadā
49.110
asatyabhāṣī dambhī
ca sadā dharmadhvajī khalaḥ || lobhī durātmā kathako na kartā karhicitkvacit
49.111
yasmājjālikavajjālaṃ lokebhyo'haṃ kṣipāmi ca
tattvajñā māṃ tataḥ prāhurdharmajālika ityuta
49.112
so'haṃ tairbahubhiśrīrṇaiḥ pātakairaṃta āgate || mṛto gato yamasthānaṃ pātitaḥ kūṭaśā
lmalīm
49.113
yamadūtaistataḥ kṛṣṭaḥ smāryamāṇaḥ svaceṣṭitam || khaṅgaiśca kṛtyamāno'haṃ jīvāmi pramiyāmi ca
49.114
ātmānaṃ bahudhā niṃda
ñchāśvatīrnyavasaṃ samāḥ || narake yā matirbhūyāddharmaṃ prati prapīḍataḥ
49.115
sā cenmuhūrtamātraṃ syādapi dhanyastataḥ pumān || namonamaḥ karmabhūmyai
sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ ca vā
49.116
yasyāṃ muhūrtamātreṇa yugairapi na naśyati || tato vipaścijjanako mokṣayāmāsa nārakāt
49.117
taiḥ sahāhaṃ
pramuktaśca kathaṃcidvyapīḍitaḥ || sthāṇutvamanubhūyātha kleśānāsādya bhūriśaḥ
49.118
kīṭohamabhavaṃ paścāttīre sārasvate śubhe || tatra mārge sukhamiva
saṃsupto'haṃ yadṛcchayā
49.119
āgacchato rathasyāsya śabdamaśrauṣamunnatamū || taṃ meghaninādaṃ śrutvā bhītohaṃ sahasā javāt
49.120
mārgamu
tsṛjya dūreṇa prapalāyanamācaram || etasminnaṃtare vyāsastatra prāpto yadṛcchayā
49.121
sa māmapaśyattrastaṃ ca kṛpayā saṃyuto muniḥ || yanmayā
sarvalokānāṃ nānādharmāḥ prakīrtitāḥ
49.122
viprajanmani tasyaiva prabhāvādvyāsasaṃgamaḥ || tataḥ sarvarutajño māṃ prāhāścaryaḥ kīṭabhāṣayā
49.123
kimevaṃ naśyase kīṭa kasmānmṛtyorbibheṣi ca || aho samucitā bhītirmanuṣyasya kutastava
49.124
ityukto matimānpūrvapuṇyādvyāsaṃ
tadocivān || na me bhayaṃ jagadvaṃdhya mṛtyorasmātkathaṃcana
49.125
etadeva bhayaṃ mānya gaccheyamadhamāṃ gatim || asyā api kuyoneśca saṃtyanyāḥ ko
ṭiśo'dhamāḥ
49.126
tāsu garbhādikakleśabhītastrasto'smi nānyathā
49.127
vyāsa uvāca || || mā bhayaṃ kuru sarvābhyo yoni
bhyaśca cirādiva || mokṣayiṣyāmi brāhmaṇyaṃ prāpayiṣyāmi niścitam
49.128
ityuktohaṃ kauliyena taṃ praṇamya jagadgurum || mārgamāgatya cakreṇa
pīḍito mṛtyumāgamam
49.129
tataḥ kākaśṛgālādiyoniṣvasmi yadā'bhavam || tadātadā samāgamya vyāso māṃ smārayacca tat
49.130
tato
bahuvidhā yonīḥ parikramyāsmi karṣitaḥ || brāhmaṇasya ca gehesyāṃ yonau jāto'tiduḥkhitaḥ
49.131
tato janmaprabhṛtyasmi pitṛbhyāṃ pariva
rjitaḥ || galatkuṣṭhī mahāpeedāmetāṃ yo'nubhavāmi ca
49.132
tato māṃ paṃcame varṣe vyāsa āgatya japtavān || karṇe sārasvataṃ maṃtraṃ tenāhaṃ saṃsma
rāmi ca
49.133
anadhītāni śāstrāṇi vedāndharmāṃśca kṛtsnaśaḥ || uktaṃ vyāsena cedaṃ me gaccha kṣetraṃ guhasya ca || tatra tvaṃ naṃdabhadraṃ ca āśvāsaya
mahāmatim
49.134
tyaktvā bahūdake prāṇānasthikṣepaṃ mahījale || kārāyya tvaṃ tato bhāvī maitreya iti sanmuniḥ
49.135
gamiṣyasi
tato mokṣamiti māṃ vyāsa uktavān || āgataśca tataścātra vāhīkebhyo'tiklaiśataḥ
49.136
iti te kathitaṃ sarvamātmanaścaritaṃ mayā
pāpamevaṃvidhaṃ kaṣṭaṃ naṃdabhadra sadā tyaja
49.137
naṃdabhadra uvāca || || aho mahādbhutaṃ tubhyaṃ caritaṃ yena me hṛdi || bhūyaḥ śataguṇaṃ jātaṃ dharmāya
dṛḍhamānasam
49.138
kiṃ tu tvayoktadharmasya kartukāmosmi niṣkṛtim || dharmaṃ smara bhavāṃstasmātkiṃcidādiśa niścitam
49.139
bāla uvāca || || atra tīrthe ca saptāhaṃ nirāhārastvahaṃ sthitaḥ || sūryamaṃtrāñjapiṣyāmi tyakṣyāmi ca tatastvasūnū
49.140
tato
barkarikātīrthe dagdhavyohaṃ tvayā taṭe || asthīni sāgare cāpi mama kṣepyāṇi cātra hi
49.141
yadi sāpahnava cittaṃ mayyatīva tavāsti cet
tatastvāṃ gurukāryārthamādekṣyāmi śṛṇuṣva tat
49.142
asminbahūdake tīrthe yatra prāṇāṃstyajāmyaham || tatra mannāmacihnaste saṃsthāpyo bhāskaro
vibhuḥ
49.143
ārogyaṃ dhanadhānyaṃ ca putradārādisaṃpadaḥ || bhāskaro bhagavānstuṣṭo dadyādetacchrutervacaḥ
49.144
savitā paramo devaḥ sarvasvaṃ vā
dvijanmanām || vedavedāṃgagītaśca tvamapyenaṃ sadā bhaja
49.145
bahūdakamidaṃ kuṃḍaṃ saṃsevyaṃ ca sadā tvayā || māhātmyamasya vakṣyāmi saṃkṣepādvyāsa
sūcitam
49.146
bahūdake kuṃḍavare snāti yo vidhivannaraḥ || ārogyaṃ dhanadhānyādyaṃ tasya syātsarvajanmasu
49.147
bahūdake ca yaḥ snātvā
saptamyāṃ māghamāsake || dadyātpiṃḍaṃ pitṝṇāṃ ca te'kṣayāṃ tṛptimāpnuyuḥ
49.148
bahūdakasya tīre yaḥ śuciryajati vai kratum || śatakratuphalaṃ tasya
nāsti kācidvicāraṇā
49.149
atra yastyajati prāṇānbahūdakataṭe naraḥ || modate sūryaloke'sau dharmiṇāṃ ca suto bhavet
49.150
bahūdakasya
tīre ca yaḥ kuryājjapasādhanam || sarvaṃ lakṣaguṇaṃ proktaṃ japo homaśca pūjanam
49.151
bahūdakasya tīre ca dvijamekaṃ ca bhojayet || yo miṣṭānnena tasya
syādviprakoṭiśca bhojitā
49.152
bahūdakasya tīre yā nārī gauriṇikāḥ śubhāḥ || saṃbhojayati tasyāśca kuryātsusvāgataṃ hyumā
49.153
bahū
dakasya tīre ca yaḥ kuryādyogasādhanam || ṣaṇmāsābhyantare siddhirbhavettasya na saṃśayaḥ
49.154
bahūdakasya tīre ca pretānuddiśya dīyate || yatkiṃ
cidakṣayaṃ teṣāmupatiṣṭhenna cānyathā
49.155
snānaṃ dānaṃ japo homaḥ svādhyāyaḥ pitṛtarpaṇam || kṛtaṃ bahūdakataṭe sarvaṃ syātsumahatphalam
49.156
tvayaitaddhṛdi saṃdhāryaṃ phalaṃ vyāsena sūcitam || bahūdakasya kuṃḍasya naṃdabhadra mahāmate
49.157
ityuktvā so'bhavanmaunī snātvā kuṃḍe tataḥ śuciḥ
tīre prastaramāśritya svayaṃ maṃtrāñjajāpa ha
49.158
śrīnārada uvāca || || tataḥ sa saptarātrāṃte jalau bālo nijānasūn || saṃskārito
yathoktaṃ ca naṃdabhadreṇa brāhmaṇaiḥ
49.159
yatra bālaḥ sa ca prāṇāñjahau japaparāyaṇaḥ || bālādityamiti khyātaṃ tatrāsthāpayata prabhum
49.160
bahūdake ca yaḥ snātvā bālādityaṃ prapūjayet || tasya syādbhāskarastuṣṭo mokṣopāyaṃ ca viṃdati
49.161
naṃdabhadro'pyathānyasyāṃ bhāryāyāmaparānsu
tān || utpādyātmasamāndhīmāñchivasūryaparāyaṇaḥ
49.162
rudradehaṃ yayau pārtha punarāvṛttidurlabham || evametanmahākuṃḍaṃ bahūdakamiti smṛtam
49.163
asya tīre svamaṃśaṃ ca vallīnāthaḥ pramokṣyati || dattātreyasya yo yogī hyavatāro bhaviṣyati
49.164
arcayitvā ca taṃ devaṃ yogasiddhi
mavāpnuyāt || paśūnāmṛddhimāpnoti gośaraṇyo hyasau prabhuḥ
49.165
paścimāyāṃ budhasutastathā kṣetraṃ sa bhārata || purūravādityamiti sthāpayā
māsa pārthivaḥ
49.166
sarvakāmapradaścāsau bhaṭṭhādityasamo raviḥ || bahūdakakṣetrasamaṃ tasya kṣetraṃ ca bhārata
49.167
asya tīrthasya māhātmyaṃ
japtavyaṃ karṇamūlake || putrasya vāpi śiṣyasya na kathaṃcana nāstikaḥ
49.168
śṛṇotīdaṃ śraddhayā yastasya tuṣyecca bhāskaraḥ || dhārayanhṛdaye mokṣaṃ
mucyate bhavasāgarāt
49.168.p1
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumārikākhaṇḍe bahūdakamāhātmye bālādityavṛttāntavarṇanaṃnāma ṣaṭcatvāriṃśo'dhyāyaḥ
Linked texts (7)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Māheśvarakhaṇḍa — Sanskrit
- Vaiṣṇavakhaṇḍa — Sanskrit
- Kumārikākhaṇḍa — Sanskrit
- Kaumārakhaṇḍa — Sanskrit
- Kṛtyakalpataru — Lakṣmīdhara Bhaṭṭa, Sanskrit
- Mokṣakāṇḍa — Lakṣmīdhara Bhaṭṭa, Sanskrit