Pramāṇa · Search · About · API

Kaumarikakhanda 53

Kaumārīkākhaṇḍa 53

Language
Sanskrit

Contents

53.1

ch
aṃtitiruvāca || || sādhubālamate bāla kamaṭhaitattvayocyate || śarīralakṣaṇaṃ śrotuṃ punaricchāmi tadvada

53.2

kamaṭha uvāca || || yathaita
dveda brahmāṃḍaṃ śarīraṃ ca tathā śṛṇu || pādamūlaṃ ca pātāla prajādaṃ ca rasātalam

53.3

talātalaṃ tathā gulphau jaṃghe cāsya mahātalam || jānunī sutalaṃ
corū vitalaṃ cātalaṃ kaṭim

53.4

nābhiṃ mahītalaṃ prāhurbhuvarlokaṃmathodaram || uraḥsthalaṃ ca svarlokaṃ mahagrīvā mukhaṃ janam

53.5

netre tapaḥ
satyalokaṃ śīrṣadeśaṃ vadaṃti ca || tadyathā sapta dvīpāni pṛthivyāṃ saṃsthitāni ca

53.6

tathātra dhātavaḥ sapta nāmatastānnibodha me || tvagasṛṅmāṃsa
medo'sthimajjāśukrāṇi dhātavaḥ

53.7

asthyatra śatāni syustrīṇi ṣaṣṭyadhikāni ca || triṃśacchatasahasrāṇi nāḍīnāṃ kathitāni ca

53.8

ṣaṭpaṃcāśatsahasrāṇi tathānyāni navaiva tu || tā vahaṃti rasaṃ dehe jalaṃ nadyo yathā bhuvi

53.9

sārdhābhistisṛbhiśchannaṃ samaṃtādromakoṭibhiḥ || śarīraṃ
sthūlasūkṣmābhirdṛśyādṛśyā hi tāḥ smṛtāḥ

53.10

ṣaḍaṃgāni pradhānāni kathyamānāni me śṛṇu || dvau bāhū sakthinī dve ca mūrdhā jaṭharameva ca

53.11

aṃtrāṇyatra tathā trīṇi sārdhavyāmatrayāṇi ca || trivyāmāni tathā strīṇāmāhurvedavido dvijāḥ

53.12

ūrdhvanālamadhovaktraṃ hṛdi padmaṃ prakīrtyate
hṛtpadmavāmataḥ plīho dakṣiṇe syāttathā yakṛt

53.13

majjāto medasaścaiva vasāyāśca tathā dvija || mūtrasya caiva pittasya śleṣmaṇaḥ śakṛtastathā

53.14

raktasya caramasyātra gartā dvyaṃjalayaḥ smṛtāḥ || tebhyaḥ pravartamānāste dehaṃ saṃdhārayaṃtyuta

53.15

sīvanyaśca tathā sapta paṃca mūrdhānamā
sthitāḥ || ekā meḍhraṃ gatā caikā tathā jihvāṃ gatā dvija

53.16

nāḍyaḥ sarvāḥ pravartaṃte nābhipadmāttathātra ca || yāsāṃ śreṣṭhā śiro yātā suṣumneḍā'
tha piṃgalā

53.17

nāsikādvāramāsādya saṃsthite dehavardhane || vāyuragniścaṃdramāśca paṃcadhā paṃcadhātra ca

53.18

prāṇāpānasamānāśca udāno
vyāna eva ca || paṃca bhedāḥ smṛtā vāyoḥ karmāṇyeṣāṃ vadaṃti ca

53.19

ucchvāsaścaiva niḥśvāso hyannapānapraveśanam || ākaṃṭhācchīrṣasaṃsthāsya
prāṇakarma prakīrtitam

53.20

tyāgo viṇmūtraśukrāṇāṃ garbhavistravaṇaṃ tathā || apānakarma nirdiṣṭaṃ sthānamasya gudopari

53.21

samāno dhāraya
tyannaṃ vivecayati cāpyatha || rasayaṃścaiva carati sarvaśroṇiṣvavāritaḥ

53.22

vākpravṛttipradodvāre prayatne sarvakarmaṇām || ākaṃṭhasurasaṃsthā
namudānasya prakīrtyate

53.23

vyāno hṛdi sthito nityaṃ tathā dehacaropi ca || dhātuvṛddhipradaḥ svedalālonmeṣanimeṣakṛt

53.24

pācako rajakaścaiva sādhakālocakau tathā || bhrājakaśca tathā dehe pañcadhā pāvakaḥ sthitaḥ

53.25

pācakastu pacatyannaṃ nityaṃ pakvāśaye sthitaḥ
āmāśayastho'pi rasaṃ raṃjakaḥ kurute tvasṛk

53.26

sādhako hṛdisaṃsthaśca buddhyādyutsāhakārakaḥ || ālocakaśca dṛksaṃstho rūpadarśanaśakti
kṛt

53.27

tvaksaṃstho bhrājako dehaṃ bhrājayennirmalīkṛtaḥ || kledako bodhakaścaiva tarpaṇaḥ śleṣmaṇastathā

53.28

ālaṃbakastathā dehe paṃcadhā
soma ucyate || kledakaḥ kledayatyannaṃ nityaṃ pakvāśaye sthitaḥ

53.29

bodhako rasanāsthaśca rasānāmavabodhakaḥ || śiraḥsthaścakṣurādīnāṃ tarpaṇāttarpaṇaḥ
smṛtaḥ

53.30

sarvasaṃdhigataścaiva śleṣmaṇaḥ śleṣmakṛttathā || uraḥsthaḥ sarvagātrāṇi sa vai hyārlabakaḥ sthitaḥ

53.31

evaṃ vāyvagnisomaiśca dehaḥ saṃdhārita
stvasau || ākāśajāni srotāṃsi tathā koṣṭhaviviktatā

53.32

pārthivānīha jānīhi ghrāṇakeśanakhāni ca || asthīni dhairyaṃ gurutā tvaṅmāṃsaṃ
hṛdayaṃ gudam

53.33

nābhirmedo yakṛnmajjā aṃtramāmāśayaḥ śirā || snāyuḥ pakvāśayaścaiva prāhurvedavido dvijāḥ

53.34

netrayormaṃḍalaṃ śuklaṃ kaphā
dravati paitṛkam || kṛṣṇaṃ ca maṇḍalaṃ vātāttathā bhavati mātṛkam

53.35

pakṣmamaṇḍalamekaṃ tu dvitīyaṃ carmamaṇḍalam || śuklaṃ tṛtīyaṃ kathitaṃ caturthaṃ
kṛṣṇamaṇḍalam

53.36

dṛṅmaṇḍalaṃ paṃcamaṃ tu netraṃ syātpaṃcamaṇḍalam || apare netrabhāge dve upāṃgo'pāṃga eva ca

53.37

upāṃgo netraparyaṃto nāsā
mūlamapāṃgakaḥ || vṛṣaṇau ca tathā proktau medosṛkkaphamāṃsakau

53.38

asṛṅmāṃsamayī jihvā sarveṣāmeva dehinām || hastayoroṣṭhayormeḍhre grīvāyāṃ ṣaṭ
ca kūrcakāḥ

53.39

evamatra sthite jīvo dehe'sminsaptasaptake || paṃcaviṃśatiko vyāpya dehaṃ1 vāso'sya mūrdhani

53.40

tvagasṛṅmāṃsamityāhu
strikaṃ mātṛsamudbhavam || medomajjāsthikaṃ proktaṃ pitṛjaṃ ṣaṭ ca kauśikam

53.41

evaṃ bhūtamayaṃ dehaṃ paṃcabhūtasamudbhavaiḥ || annairryathā vṛddhimeti tadahaṃ varṇa
yāmi te

53.42

tadannaṃ piṇḍakavalairprāsairbhuktaṃ ca dehi'bhiḥ || pūrvaṃ sthūlāśaye vāyuḥ prāṇaḥ prakurute dvidhā

53.43

saṃpraviśyānnamadhye tu pṛthagannaṃ pṛthagja
lam || agnerūrdhvaṃ jalaṃ sthāpya tadannaṃ tajjalopari

53.44

jalasyādhaḥ svayaṃ prāṇaḥ sthitvāgniṃ dhamate śanaiḥ || vāyunā dhamyamānogniratyuṣṇaṃ
kurute jalam

53.45

tadannamuṣṇatoyena samaṃtātpacyate punaḥ || dvidhā bhavati tatpakvaṃ pṛthakkiṃṭṭaṃ pṛthagrasam

53.46

malairdvādaśabhiḥ kiṭṭaṃ bhinnaṃ
dehādvahirvrajet || karṇākṣināsikājihvādaṃtāḥ śiśnaṃ gudaṃ nakhāḥ

53.47

romakūpāṇi caiva syurdvādaśaite malāśrayāḥ||hatpadmapratibaddhāśca sarvā nāḍyaḥ
samaṃtataḥ

53.48

tāsāṃ mukheṣu taṃ sūkṣmaṃ vyānaḥ sthāpayate rasam || rasena tena tā nāḍīḥ samānaḥ pūrayetpunaḥ

53.49

tataḥ prayāṃti saṃpūrṇāstāśca
dehaṃ samaṃtataḥ || tataḥ sa nāḍimadhyastho rañjakenoṣmaṇā rasaḥ

53.50

pacyate pacyamānastu rudhiratvaṃ bhajetpunaḥ || tatastvaglomakeśāśca māṃsaṃ snāyu
śirāsthi ca

53.51

nakhā majjā khaivaimailyaṃ śukravṛddhiḥ kramādbhavet || evaṃ dvādaśadhātrasya pariṇāmaḥ prakīrtyate

53.52

evametadviniṣpannaṃ śarīraṃ
puṇyahetave || yathaiva syaṃdanaḥ śubhro bhārasaṃvāhanāya ca

53.53

tailābhyaṃgādibhiryatnairbahubhiḥ pālyate na cet || kiṃ kṛtyaṃ sādhyate tena yadi
bhāraṃ vahenna hi

53.54

evametena dehena kiṃ kṛtyaṃ bhojanottamaiḥ || vardhitena na cetpuṇyaṃ kurute paśuvacca tat

53.55

bhavaṃti cātra ślokāḥ
yasminkāle ca deśe ca vayasā yādṛśena ca || kṛtaṃ śubhāśubhaṃ karma tattathā tena bhujyate

53.56

tasmātsadā śubhaṃ kāryamavicchinnasukhārthibhiḥ
vicchidyaṃte'nyathā bhogā grīṣme kusarito yathā

53.57

yasmātpāpena duḥkhāni tīvrāṇi subahūnyapi || tasmātpāpaṃ na kartavyamātmapīḍākaraṃ hi
tat

53.58

evaṃ te varṇitaḥ sādho praśno'yaṃ śaktito mayā || yathā saṃjāyate prāṇī yathā śṛṇu pralīyate

53.59

āyuṣye karmaṇi kṣīṇe saṃprāpte
maraṇe nṛṇām || svakarmavaśago dehī kṛṣyate yamakiṃkaraiḥ

53.60

paṃcatanmātrasahitaḥ samanobuddhayahaṃkṛtiḥ || puṇyapāpamayaiḥ pāśairbaddho jīvastyaje
dvapuḥ

53.61

śīrṣaṃṇaśca saptabhiścchaidrairnirgacchetpuṇyakarmaṇām || adhaśca pāpināṃ yāṃti yogināṃ brahmaraṃdhrataḥ

53.62

tatkṣaṇātso'tha gṛhṇāti śārīraṃ
cātivāhikam || aṃguṣṭhaparvamātraṃ tu svaprāṇaireva nirmitam

53.63

tatastansmisthitaṃ jīvaṃ dehe yamabhaṭāstadā || baddhvā nayaṃti mārgeṇa yāmyenāti
yathābalam

53.64

taptāṃbarīṣatulyena ayoguḍanibhena ca || prataptasikatenāpi tāmrapātranibhena ca

53.65

ṣaḍaśītisahasrāṇi yojanānāṃ mahīta
lāt || kṛṣyamāṇo yamapurīṃ nīyate pāpakṛdbharaiḥ

53.66

kvacicchītaṃ mahādurgamandhakāraṃ kvacinmahat || agnisaṃsparśavadanaiḥ kākakākolajaṃbukaiḥ

53.67

makṣikādaṃśamaśakairbhakṣyate sarpavṛścikaiḥ || bhakṣyamāṇo'pi tairjaṃtuḥ kraṃdate mriyate na hi

53.68

kvacicca bhakṣyate ghorai rākṣasaiḥ kṛṣyate'syate
dahyamānotighoreṇa saikatena ca nīyate

53.69

muhūrtairdaśabhiryāti taṃ mārgamatidustaram || taṃ kālaṃ sumahadvetti puruṣo varṣasaṃmitam

53.70

tāryate ca nadīṃ ghorāṃ pūyaśoṇitavāhinīm || nadīṃ vaitaraṇīṃnāma keśaśaivalaśādvalām

53.71

tato yamasya purataḥ sthāpyate yamakiṃ
karaiḥ || pāpī mahābhayaṃ paśyetkālāṃtakamukhairvṛtam

53.72

puṇyakarmā saumyarūpaṃ dharmarājaṃ tadā kila || manuṣyā eva gacchaṃti yamalokaṃ na cāpare

53.73

maraṇānaṃtaraṃ teṣāṃ jaṃtūnāṃ yonipūraṇam || tathāhi pretā manujāḥ śrūyaṃte nānyajaṃtavaḥ

53.74

dhārmikaḥ pūjyate tatra pāpaḥ pāśagalo bhavet
dhārmikaśca yathā yāti taṃ mārgaṃ śṛṇu vacmi te

53.75

ārāmadrumadātāraḥ phalapuṣpavatā pathā || chāyayā ca sukhaṃ yāṃti tathā ye cchatradā narāḥ

53.76

upānahapradā yānairvittṛṣāḥ pūrtadharmiṇaḥ || vimānairyānadā yāṃti tathā śayyāsanapradāḥ

53.77

bhakṣyabhojyaistathā tṛptā yāṃti bhojanadā
yinaḥ || dīpapradāḥ prakāśena gopradāstāṃ nadīṃ sukham

53.78

śrīsūryyaṃ śrīmahādevaṃ bhaktā ye puruṣottamam || janmaprabhṛti te yāṃti pūjyamānā yamānugaiḥ

53.79

mahīṃ gāṃ kāṃcanaṃ lohaṃ tilānkārpāsameva ca || lavaṇaṃ saptadhānyaṃ ca dattvā yāti sukhaṃ naraḥ

53.80

teṣāṃ tatra gatānāṃ ca pāpināṃ puṇyakarmi
ṇām || citraguptaḥ pretapāya nirūpayati vai tataḥ

53.81

pretaloke sa vasati tataḥ saṃvatsaraṃ naraḥ || vatsareṇa ca tenāsya śarīramabhijāyate

53.82

sodakumbhamathānnādyaṃ bāṃdhavairyatpradīyate || dinedine sa tadbhuktvā tena vṛddhiṃ prayāti ca

53.83

pūrvadattamathānnādyaṃ prāpnoti svayameva ca || svayaṃ yena na
dattaṃ ca tathā dātā na vidyate

53.84

na cāpyudakadātāsau kṣuttṛḍbhyāmatipīḍyate || bāṃdhavaistū dakaṃ dattaṃ nadībhūtvopatiṣṭhati

53.85

māsimāsi
ca yacchāddhaṃ ṣoḍaśaśrāddhapūrvakam || atra na kriyate yasya pretatvātsa na mucyate

53.86

mānuṣeṇa dinenaiva pretaloke dinaṃ smṛtam || tasmāddinedine
deyaṃ pretāyānnaṃ ca vatsaram

53.87

taṃ ca smaśānikānāma gaṇā yāmyā bhayāvahāḥ || śītavātātapopetaṃ tatra rakṣaṃti pāpinam

53.88

yatheha bandhane kaścidrakṣyate viṣamainaraiḥ || pretapiṃḍā na dīyaṃte ṣoḍaśaśrāddhapūrvakāḥ

53.89

yasya tasya na mokṣo'sti pretatvāddhai yugairapi || tataḥ sapi
ṇḍīkaraṇe bāṃdhavaiḥ sukṛte naraḥ

53.90

pūrṇe saṃvatsare dehaṃ saṃpūrṇa pratipadyate || pāpātmā ghorarūpaṃ tu dhārmiko divyamuttamam

53.91

tataḥ sa
narakaṃ yāti svargaṃ vā svena karmaṇā || rauravādyāśca narakāḥ pātālatalasaṃsthitāḥ

53.92

surādyāḥ satyaparyaṃtāḥ svarlokāsyordhvamāśritāḥ || itihāsapu
rāṇeṣu vedasmṛtiṣu yacchrutam

53.93

puṇyaṃ tena bhavetsvargo narakastadviparyayāt || tatrāpi kālavasatikarmaṇāmanurūpataḥ

53.94

arvāksapiṃḍīkaraṇaṃ
yasya varṣācca vā kṛtam || pretatvamapi tasyāpi proktaṃ saṃvatsaraṃ dhruvam

53.95

yairiṣṭaṃ ca tribhirmedhairarcitaṃ vā suratrayam || pretalokaṃ na te yāṃti tathā
ye samare hatāḥ

53.96

śuddhena puṇyena divaṃ ca śuddhāṃ pāpena śuddhena tathā tamondham || miśreṇa svargaṃ narakaṃ ca yāti dehastathaivāsya bhavecca tādṛk

53.97

praśnatrayaṃ ceti tava praṇītamutpattimṛtyū paralokavāsaḥ || yathā gururme samudājahāra kiṃ bhūya icchasyuta tadvadāmi

53.97.p1

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍa kaumārikākhaṇḍe ādityakamaṭhasaṃvāde jīvasya pāralaukikagatyādivarṇanaṃnāma paṃcāśattamo 'dhyāyaḥ

Linked texts (8)