Kaumarikakhanda 53
Kaumārīkākhaṇḍa 53
- Language
- Sanskrit
Contents
- 53.97 — 1 part
53.1
ch
aṃtitiruvāca || || sādhubālamate bāla kamaṭhaitattvayocyate || śarīralakṣaṇaṃ śrotuṃ punaricchāmi tadvada
53.2
kamaṭha uvāca || || yathaita
dveda brahmāṃḍaṃ śarīraṃ ca tathā śṛṇu || pādamūlaṃ ca pātāla prajādaṃ ca rasātalam
53.3
talātalaṃ tathā gulphau jaṃghe cāsya mahātalam || jānunī sutalaṃ
corū vitalaṃ cātalaṃ kaṭim
53.4
nābhiṃ mahītalaṃ prāhurbhuvarlokaṃmathodaram || uraḥsthalaṃ ca svarlokaṃ mahagrīvā mukhaṃ janam
53.5
netre tapaḥ
satyalokaṃ śīrṣadeśaṃ vadaṃti ca || tadyathā sapta dvīpāni pṛthivyāṃ saṃsthitāni ca
53.6
tathātra dhātavaḥ sapta nāmatastānnibodha me || tvagasṛṅmāṃsa
medo'sthimajjāśukrāṇi dhātavaḥ
53.7
asthyatra śatāni syustrīṇi ṣaṣṭyadhikāni ca || triṃśacchatasahasrāṇi nāḍīnāṃ kathitāni ca
53.8
ṣaṭpaṃcāśatsahasrāṇi tathānyāni navaiva tu || tā vahaṃti rasaṃ dehe jalaṃ nadyo yathā bhuvi
53.9
sārdhābhistisṛbhiśchannaṃ samaṃtādromakoṭibhiḥ || śarīraṃ
sthūlasūkṣmābhirdṛśyādṛśyā hi tāḥ smṛtāḥ
53.10
ṣaḍaṃgāni pradhānāni kathyamānāni me śṛṇu || dvau bāhū sakthinī dve ca mūrdhā jaṭharameva ca
53.11
aṃtrāṇyatra tathā trīṇi sārdhavyāmatrayāṇi ca || trivyāmāni tathā strīṇāmāhurvedavido dvijāḥ
53.12
ūrdhvanālamadhovaktraṃ hṛdi padmaṃ prakīrtyate
hṛtpadmavāmataḥ plīho dakṣiṇe syāttathā yakṛt
53.13
majjāto medasaścaiva vasāyāśca tathā dvija || mūtrasya caiva pittasya śleṣmaṇaḥ śakṛtastathā
53.14
raktasya caramasyātra gartā dvyaṃjalayaḥ smṛtāḥ || tebhyaḥ pravartamānāste dehaṃ saṃdhārayaṃtyuta
53.15
sīvanyaśca tathā sapta paṃca mūrdhānamā
sthitāḥ || ekā meḍhraṃ gatā caikā tathā jihvāṃ gatā dvija
53.16
nāḍyaḥ sarvāḥ pravartaṃte nābhipadmāttathātra ca || yāsāṃ śreṣṭhā śiro yātā suṣumneḍā'
tha piṃgalā
53.17
nāsikādvāramāsādya saṃsthite dehavardhane || vāyuragniścaṃdramāśca paṃcadhā paṃcadhātra ca
53.18
prāṇāpānasamānāśca udāno
vyāna eva ca || paṃca bhedāḥ smṛtā vāyoḥ karmāṇyeṣāṃ vadaṃti ca
53.19
ucchvāsaścaiva niḥśvāso hyannapānapraveśanam || ākaṃṭhācchīrṣasaṃsthāsya
prāṇakarma prakīrtitam
53.20
tyāgo viṇmūtraśukrāṇāṃ garbhavistravaṇaṃ tathā || apānakarma nirdiṣṭaṃ sthānamasya gudopari
53.21
samāno dhāraya
tyannaṃ vivecayati cāpyatha || rasayaṃścaiva carati sarvaśroṇiṣvavāritaḥ
53.22
vākpravṛttipradodvāre prayatne sarvakarmaṇām || ākaṃṭhasurasaṃsthā
namudānasya prakīrtyate
53.23
vyāno hṛdi sthito nityaṃ tathā dehacaropi ca || dhātuvṛddhipradaḥ svedalālonmeṣanimeṣakṛt
53.24
pācako rajakaścaiva sādhakālocakau tathā || bhrājakaśca tathā dehe pañcadhā pāvakaḥ sthitaḥ
53.25
pācakastu pacatyannaṃ nityaṃ pakvāśaye sthitaḥ
āmāśayastho'pi rasaṃ raṃjakaḥ kurute tvasṛk
53.26
sādhako hṛdisaṃsthaśca buddhyādyutsāhakārakaḥ || ālocakaśca dṛksaṃstho rūpadarśanaśakti
kṛt
53.27
tvaksaṃstho bhrājako dehaṃ bhrājayennirmalīkṛtaḥ || kledako bodhakaścaiva tarpaṇaḥ śleṣmaṇastathā
53.28
ālaṃbakastathā dehe paṃcadhā
soma ucyate || kledakaḥ kledayatyannaṃ nityaṃ pakvāśaye sthitaḥ
53.29
bodhako rasanāsthaśca rasānāmavabodhakaḥ || śiraḥsthaścakṣurādīnāṃ tarpaṇāttarpaṇaḥ
smṛtaḥ
53.30
sarvasaṃdhigataścaiva śleṣmaṇaḥ śleṣmakṛttathā || uraḥsthaḥ sarvagātrāṇi sa vai hyārlabakaḥ sthitaḥ
53.31
evaṃ vāyvagnisomaiśca dehaḥ saṃdhārita
stvasau || ākāśajāni srotāṃsi tathā koṣṭhaviviktatā
53.32
pārthivānīha jānīhi ghrāṇakeśanakhāni ca || asthīni dhairyaṃ gurutā tvaṅmāṃsaṃ
hṛdayaṃ gudam
53.33
nābhirmedo yakṛnmajjā aṃtramāmāśayaḥ śirā || snāyuḥ pakvāśayaścaiva prāhurvedavido dvijāḥ
53.34
netrayormaṃḍalaṃ śuklaṃ kaphā
dravati paitṛkam || kṛṣṇaṃ ca maṇḍalaṃ vātāttathā bhavati mātṛkam
53.35
pakṣmamaṇḍalamekaṃ tu dvitīyaṃ carmamaṇḍalam || śuklaṃ tṛtīyaṃ kathitaṃ caturthaṃ
kṛṣṇamaṇḍalam
53.36
dṛṅmaṇḍalaṃ paṃcamaṃ tu netraṃ syātpaṃcamaṇḍalam || apare netrabhāge dve upāṃgo'pāṃga eva ca
53.37
upāṃgo netraparyaṃto nāsā
mūlamapāṃgakaḥ || vṛṣaṇau ca tathā proktau medosṛkkaphamāṃsakau
53.38
asṛṅmāṃsamayī jihvā sarveṣāmeva dehinām || hastayoroṣṭhayormeḍhre grīvāyāṃ ṣaṭ
ca kūrcakāḥ
53.39
evamatra sthite jīvo dehe'sminsaptasaptake || paṃcaviṃśatiko vyāpya dehaṃ1 vāso'sya mūrdhani
53.40
tvagasṛṅmāṃsamityāhu
strikaṃ mātṛsamudbhavam || medomajjāsthikaṃ proktaṃ pitṛjaṃ ṣaṭ ca kauśikam
53.41
evaṃ bhūtamayaṃ dehaṃ paṃcabhūtasamudbhavaiḥ || annairryathā vṛddhimeti tadahaṃ varṇa
yāmi te
53.42
tadannaṃ piṇḍakavalairprāsairbhuktaṃ ca dehi'bhiḥ || pūrvaṃ sthūlāśaye vāyuḥ prāṇaḥ prakurute dvidhā
53.43
saṃpraviśyānnamadhye tu pṛthagannaṃ pṛthagja
lam || agnerūrdhvaṃ jalaṃ sthāpya tadannaṃ tajjalopari
53.44
jalasyādhaḥ svayaṃ prāṇaḥ sthitvāgniṃ dhamate śanaiḥ || vāyunā dhamyamānogniratyuṣṇaṃ
kurute jalam
53.45
tadannamuṣṇatoyena samaṃtātpacyate punaḥ || dvidhā bhavati tatpakvaṃ pṛthakkiṃṭṭaṃ pṛthagrasam
53.46
malairdvādaśabhiḥ kiṭṭaṃ bhinnaṃ
dehādvahirvrajet || karṇākṣināsikājihvādaṃtāḥ śiśnaṃ gudaṃ nakhāḥ
53.47
romakūpāṇi caiva syurdvādaśaite malāśrayāḥ||hatpadmapratibaddhāśca sarvā nāḍyaḥ
samaṃtataḥ
53.48
tāsāṃ mukheṣu taṃ sūkṣmaṃ vyānaḥ sthāpayate rasam || rasena tena tā nāḍīḥ samānaḥ pūrayetpunaḥ
53.49
tataḥ prayāṃti saṃpūrṇāstāśca
dehaṃ samaṃtataḥ || tataḥ sa nāḍimadhyastho rañjakenoṣmaṇā rasaḥ
53.50
pacyate pacyamānastu rudhiratvaṃ bhajetpunaḥ || tatastvaglomakeśāśca māṃsaṃ snāyu
śirāsthi ca
53.51
nakhā majjā khaivaimailyaṃ śukravṛddhiḥ kramādbhavet || evaṃ dvādaśadhātrasya pariṇāmaḥ prakīrtyate
53.52
evametadviniṣpannaṃ śarīraṃ
puṇyahetave || yathaiva syaṃdanaḥ śubhro bhārasaṃvāhanāya ca
53.53
tailābhyaṃgādibhiryatnairbahubhiḥ pālyate na cet || kiṃ kṛtyaṃ sādhyate tena yadi
bhāraṃ vahenna hi
53.54
evametena dehena kiṃ kṛtyaṃ bhojanottamaiḥ || vardhitena na cetpuṇyaṃ kurute paśuvacca tat
53.55
bhavaṃti cātra ślokāḥ
yasminkāle ca deśe ca vayasā yādṛśena ca || kṛtaṃ śubhāśubhaṃ karma tattathā tena bhujyate
53.56
tasmātsadā śubhaṃ kāryamavicchinnasukhārthibhiḥ
vicchidyaṃte'nyathā bhogā grīṣme kusarito yathā
53.57
yasmātpāpena duḥkhāni tīvrāṇi subahūnyapi || tasmātpāpaṃ na kartavyamātmapīḍākaraṃ hi
tat
53.58
evaṃ te varṇitaḥ sādho praśno'yaṃ śaktito mayā || yathā saṃjāyate prāṇī yathā śṛṇu pralīyate
53.59
āyuṣye karmaṇi kṣīṇe saṃprāpte
maraṇe nṛṇām || svakarmavaśago dehī kṛṣyate yamakiṃkaraiḥ
53.60
paṃcatanmātrasahitaḥ samanobuddhayahaṃkṛtiḥ || puṇyapāpamayaiḥ pāśairbaddho jīvastyaje
dvapuḥ
53.61
śīrṣaṃṇaśca saptabhiścchaidrairnirgacchetpuṇyakarmaṇām || adhaśca pāpināṃ yāṃti yogināṃ brahmaraṃdhrataḥ
53.62
tatkṣaṇātso'tha gṛhṇāti śārīraṃ
cātivāhikam || aṃguṣṭhaparvamātraṃ tu svaprāṇaireva nirmitam
53.63
tatastansmisthitaṃ jīvaṃ dehe yamabhaṭāstadā || baddhvā nayaṃti mārgeṇa yāmyenāti
yathābalam
53.64
taptāṃbarīṣatulyena ayoguḍanibhena ca || prataptasikatenāpi tāmrapātranibhena ca
53.65
ṣaḍaśītisahasrāṇi yojanānāṃ mahīta
lāt || kṛṣyamāṇo yamapurīṃ nīyate pāpakṛdbharaiḥ
53.66
kvacicchītaṃ mahādurgamandhakāraṃ kvacinmahat || agnisaṃsparśavadanaiḥ kākakākolajaṃbukaiḥ
53.67
makṣikādaṃśamaśakairbhakṣyate sarpavṛścikaiḥ || bhakṣyamāṇo'pi tairjaṃtuḥ kraṃdate mriyate na hi
53.68
kvacicca bhakṣyate ghorai rākṣasaiḥ kṛṣyate'syate
dahyamānotighoreṇa saikatena ca nīyate
53.69
muhūrtairdaśabhiryāti taṃ mārgamatidustaram || taṃ kālaṃ sumahadvetti puruṣo varṣasaṃmitam
53.70
tāryate ca nadīṃ ghorāṃ pūyaśoṇitavāhinīm || nadīṃ vaitaraṇīṃnāma keśaśaivalaśādvalām
53.71
tato yamasya purataḥ sthāpyate yamakiṃ
karaiḥ || pāpī mahābhayaṃ paśyetkālāṃtakamukhairvṛtam
53.72
puṇyakarmā saumyarūpaṃ dharmarājaṃ tadā kila || manuṣyā eva gacchaṃti yamalokaṃ na cāpare
53.73
maraṇānaṃtaraṃ teṣāṃ jaṃtūnāṃ yonipūraṇam || tathāhi pretā manujāḥ śrūyaṃte nānyajaṃtavaḥ
53.74
dhārmikaḥ pūjyate tatra pāpaḥ pāśagalo bhavet
dhārmikaśca yathā yāti taṃ mārgaṃ śṛṇu vacmi te
53.75
ārāmadrumadātāraḥ phalapuṣpavatā pathā || chāyayā ca sukhaṃ yāṃti tathā ye cchatradā narāḥ
53.76
upānahapradā yānairvittṛṣāḥ pūrtadharmiṇaḥ || vimānairyānadā yāṃti tathā śayyāsanapradāḥ
53.77
bhakṣyabhojyaistathā tṛptā yāṃti bhojanadā
yinaḥ || dīpapradāḥ prakāśena gopradāstāṃ nadīṃ sukham
53.78
śrīsūryyaṃ śrīmahādevaṃ bhaktā ye puruṣottamam || janmaprabhṛti te yāṃti pūjyamānā yamānugaiḥ
53.79
mahīṃ gāṃ kāṃcanaṃ lohaṃ tilānkārpāsameva ca || lavaṇaṃ saptadhānyaṃ ca dattvā yāti sukhaṃ naraḥ
53.80
teṣāṃ tatra gatānāṃ ca pāpināṃ puṇyakarmi
ṇām || citraguptaḥ pretapāya nirūpayati vai tataḥ
53.81
pretaloke sa vasati tataḥ saṃvatsaraṃ naraḥ || vatsareṇa ca tenāsya śarīramabhijāyate
53.82
sodakumbhamathānnādyaṃ bāṃdhavairyatpradīyate || dinedine sa tadbhuktvā tena vṛddhiṃ prayāti ca
53.83
pūrvadattamathānnādyaṃ prāpnoti svayameva ca || svayaṃ yena na
dattaṃ ca tathā dātā na vidyate
53.84
na cāpyudakadātāsau kṣuttṛḍbhyāmatipīḍyate || bāṃdhavaistū dakaṃ dattaṃ nadībhūtvopatiṣṭhati
53.85
māsimāsi
ca yacchāddhaṃ ṣoḍaśaśrāddhapūrvakam || atra na kriyate yasya pretatvātsa na mucyate
53.86
mānuṣeṇa dinenaiva pretaloke dinaṃ smṛtam || tasmāddinedine
deyaṃ pretāyānnaṃ ca vatsaram
53.87
taṃ ca smaśānikānāma gaṇā yāmyā bhayāvahāḥ || śītavātātapopetaṃ tatra rakṣaṃti pāpinam
53.88
yatheha bandhane kaścidrakṣyate viṣamainaraiḥ || pretapiṃḍā na dīyaṃte ṣoḍaśaśrāddhapūrvakāḥ
53.89
yasya tasya na mokṣo'sti pretatvāddhai yugairapi || tataḥ sapi
ṇḍīkaraṇe bāṃdhavaiḥ sukṛte naraḥ
53.90
pūrṇe saṃvatsare dehaṃ saṃpūrṇa pratipadyate || pāpātmā ghorarūpaṃ tu dhārmiko divyamuttamam
53.91
tataḥ sa
narakaṃ yāti svargaṃ vā svena karmaṇā || rauravādyāśca narakāḥ pātālatalasaṃsthitāḥ
53.92
surādyāḥ satyaparyaṃtāḥ svarlokāsyordhvamāśritāḥ || itihāsapu
rāṇeṣu vedasmṛtiṣu yacchrutam
53.93
puṇyaṃ tena bhavetsvargo narakastadviparyayāt || tatrāpi kālavasatikarmaṇāmanurūpataḥ
53.94
arvāksapiṃḍīkaraṇaṃ
yasya varṣācca vā kṛtam || pretatvamapi tasyāpi proktaṃ saṃvatsaraṃ dhruvam
53.95
yairiṣṭaṃ ca tribhirmedhairarcitaṃ vā suratrayam || pretalokaṃ na te yāṃti tathā
ye samare hatāḥ
53.96
śuddhena puṇyena divaṃ ca śuddhāṃ pāpena śuddhena tathā tamondham || miśreṇa svargaṃ narakaṃ ca yāti dehastathaivāsya bhavecca tādṛk
53.97
praśnatrayaṃ ceti tava praṇītamutpattimṛtyū paralokavāsaḥ || yathā gururme samudājahāra kiṃ bhūya icchasyuta tadvadāmi
53.97.p1
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍa kaumārikākhaṇḍe ādityakamaṭhasaṃvāde jīvasya pāralaukikagatyādivarṇanaṃnāma paṃcāśattamo 'dhyāyaḥ
Linked texts (8)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Agnipurāṇa (Nag Publishers edition, Delhi) — Sanskrit
- Revākhaṇḍa (Skandapurāṇa) — Sanskrit
- Māheśvarakhaṇḍa — Sanskrit
- Vaiṣṇavakhaṇḍa — Sanskrit
- Kumārikākhaṇḍa — Sanskrit
- Kaumārakhaṇḍa — Sanskrit
- Śivadharmottara (another edition) — Sanskrit