Kaumarikakhanda 6
Kaumārīkākhaṇḍa 6
- Language
- Sanskrit
6.1
cha || || śrīnārada
uvāca || || iti śrutvā phālgunāhaṃ romāṃcitapulakīkṛtaḥ || svarūpaṃ prakaṭīkṛtya brāhmaṇānidamabravam
6.2
aho dhanyaḥ pitāsmākaṃ yasya
sṛṣṭasya pālakāḥ || yuṣmadvidhā brāhmaṇendrāḥ satyamāha purā hariḥ
6.3
matto'pyanaṃtātparataḥ parasmātsamastabhūtādhipaterna kiṃcit || teṣāṃ kimu
syāditareṇa yeṣāṃ dvijeśvarāṇāṃ mama mārgavādinām
6.4
tatsarvathādya dhanyo'smi saṃprāptaṃ janmanaḥ phalam || yadbhavanto mayā dṛṣṭāḥ pāpoṣaṃdravava
rjitāḥ
6.5
tataste sahasotthāya śātātapapurogamāḥ || arghyapādyādisatkāraiḥ pūjayāmāsurmāṃ dvijāḥ
6.6
proktavantaśca māṃ pārtha vacaḥ sādhujano
ciṃtam || dhanyā vayaṃ hi devarṣe tvamasmānyadihāgataḥ
6.7
kuto vā''gamanaṃ tubhyaṃ gantavyaṃ vā kva sāṃpratam || atrāpyāgamane kāryamucyatāṃ munisa
ttama
6.8
śrutvā prītikaraṃ vākyaṃ dvijānāmiti pāṃḍava || pratyavocaṃ munīndrāṃstāñchūyatāṃ dvijasattamāḥ
6.9
ahaṃ hi brahmaṇo vākyādviprāṇāṃ
sthānakaṃ śubham || dātukāmo mahātīrthe mahīsāgarasaṃgame
6.10
parīkṣanbrāhmaṇānatra prāpto yūyaṃ parīkṣitāḥ || ahaṃ vaḥ sthāpayiṣyāmi cānujānīta
tadvijāḥ
6.11
evamukto vilokyaiva dvijāñchātātapo'bravīt || devānāmapi duṣprāpyaṃ satyaṃ nārada bhāratam
6.12
kiṃ punaścāpi tatraiva mahī
sāgarasaṃgamaḥ || yatra snāto mahātīrthaphalaṃ sarvamupāśnute
6.13
punareko mahāndoṣo bibhīmo nitarāṃ yataḥ || tatra caurāḥ subahavo nirghṛṇāḥ
priyasāhasāḥ
6.14
sparśeṣu ṣoḍaśaṃ caikaviṃśaṃ gṛhṇaṃti no dhanam || dhanena tena hīnānāṃ kīdṛśaṃ janma no bhavet
6.15
varaṃ bubhukṣayā vāso mā
cauraṃkeragā vayam || arjuna uvāca || || adbhutaṃ varṇyate vipra ke hi caurāḥ prakīrttitāḥ
6.16
kiṃ dhanaṃ ca haraṃtyete yebhyo bibhyati brāhmaṇāḥ
nārada uvāca || || kāmakrodhādayaścaurāstapa eva dhanaṃ tathā
6.17
tasyāpahārabhītāste māmūcuriti brāhmaṇāḥ || tānahaṃ prābravaṃ paścādvi
jānīta dvijottamāḥ
6.18
jāgratāṃ tu manuṣyāṇāṃ caurāḥ kurvaṃti kiṃ khalāḥ || bhayabhītaścālasaśca tathā cāśucireva yaḥ
6.19
tena kiṃ
nāma saṃsādhyaṃ bhūmistaṃ grasate naram
6.20
śātātapa uvāca || || vayaṃ caurabhayādbhītāste haraṃti dhanaṃ mahat || kartuṃ tadā kathaṃ śakyamaṃga
jāgaraṇaṃ tathā
6.21
khalāścaurā gatāḥ kvāpi tato natvā''gatā vayam || tasmātsarvaṃ saṃtyajāmo bhayabhītā vayaṃ mune
6.22
pratigrahaśca vai
ghoraḥ ṣaṣṭhāṃśaphaladastathā || evaṃ bruvati tasmiṃśca hārītonāma cābravīt
6.23
mūḍhabuddhyā hi ko nāma mahīsāgarasaṃgamam || tyajecca yatra mokṣaśca
svargaśca karago'tha vā
6.24
kalāpādiṣu grāmeṣu ko vaseta vicakṣaṇaḥ || yadi vāsaḥ stambhatīrthe kṣaṇārdhamapi labhyate
6.25
bhayaṃ ca caurajaṃ
sarvaṃ kiṃ kariṣyati tatra naḥ || kumāranāthaṃ manasi pālakaṃ kurvatāṃ dṛḍham
6.26
sāhasaṃ ca vinā bhūtirna kathaṃcana prāpyate || tasmānnārada tatrāhamā
yāsye tava vākyataḥ
6.27
ṣaḍviṃśatisahasrāṇi brāhmaṇā me parigrahe || ṣaṭkarmaniratāḥ śuddhā lobhadambhavivarjitāḥ
6.28
taiḥ sārdhamāgami
ṣyāmi mamedaṃ matamuttamam || ityukte vacane tāṃśca kṛtvāhaṃ daṃḍamūrdhani
6.29
nivṛttaḥ sahasā pārtha khecaro'timudānvitaḥ || śatayojanamātraṃ tu
himamārgamatītya ca
6.30
kedāraṃ samupāyāto yuktastairdvijasattamaiḥ || ākāśena suśakyaśca bilenātha sa deśakaḥ
6.31
atikrāṃtuṃ nānyathā ca
tathā skaṃdaprasādataḥ
6.32
arjuna uvāca || kva kalāpaṃ ca tadgrāmaṃ kathaṃ śakyaṃ bilena ca || kathaṃ skaṃdaprasādaḥ syādetanme brūhi nārada
6.33
nārada uvāca|| || kedārāddhimasaṃyuktaṃ yojanānāṃ śataṃ smṛtam || tadaṃte yojanaśataṃ vistṛtaṃ tatkalāpakam
6.34
tadaṃte yojanaśataṃ vālukārṇava
mucyate || śatayojanamātraḥ sa bhūmikhargastataḥ smṛtaḥ
6.35
bilena ca yathā śakyaṃ gaṃtuṃ tatra śṛṇuṣva tat || nirannaṃ vai nirudakaṃ devamārādhayedba
hṛm
6.36
dakṣiṇāyāṃ diśi tato niṣpāpaṃ manyate yadā || tadā guho'sya diśati svapne gaccheti bhārata
6.37
tato guhātpaścamato bila
masti bṛhattaram || tatra praviśya gaṃtavyaṃ kriyāṇāṃ śatasaptakam
6.38
tatra maurakataṃ liṃgamasti sūryasamaprabham || tadagre mṛttikā cāsti svarṇa
varṇā sunirmalā
6.39
namaskṛtya ca talliṃgaṃ gṛhītvā mṛttikāṃ ca tām || āgaṃtavyaṃ staṃbhatīrthe samārādhya kumārakam
6.40
kaulaṃ vā
kūpato grāhyaṃ bhūtāyāṃ niśi tajjalam || tenodakena mṛttikayā kṛtvā netradvayāñjanam
6.41
udvarttanaṃ ca dehasya kadācitṣaṣṭṭime pade || netrāṃjanaprabhā
vācca bilaṃ paśyati śobhanam
6.42
tanmadhyena tato yāti gātrodvarttaprabhāvataḥ || kārīṣairnāṃma cātyūgrairbhakṣyate naiva kīṭaikaiḥ
6.43
bilamadhye
ca saṃpaśyansiddhānbhāskarasannibhān || yātyevaṃ yātyasau pārtha kalāpaṃ grāmamuttamam
6.44
tatra varṣasahasrāṇi catvāryāyuḥprakīrtitam || phalānāṃ
bhojanaṃ ca syātpunaḥ puṇyaṃ ca nārjayet
6.45
ityetatkathitaṃ tubhyamataścābhūcchṛṇuṣva tat || tapaḥsāmarthyataḥ sūkṣmāndaṇḍasyāgre nidhāya tān
6.46
dvijānahaṃ samāyāto mahīsāgarasaṃgamam
6.47
tadottārya mayā muktāstīre puṇyajalāśaye || tato mayā kṛtaṃ snānaṃ saha tairdvijasattamaiḥ
6.48
niḥśeṣadoṣadāvāgnau mahīsāgarasaṃgame || pitṝṇāṃ devatānāṃ ca kṛtvā tarpaṇasatkriyāḥ
6.49
japamānāḥ paraṃ japyaṃ niviṣṭāḥ saṃgame
vayam || bhāskaraṃ samavekṣaṃtaściṃtayaṃto hariṃ hṛdi
6.50
tasmiṃścaivāṃtare pārtha devāḥ śakrapurogamāḥ || ādityādyā grahāḥ sarve lokapālāśca
saṃgatāḥ
6.51
devānāṃ yonayo hyaṣṭau gaṃdharvāpsarasāṃ gaṇāḥ || mahotsavaṃ tatastasmingītavāditra uttame
6.52
pādaprakṣālanaṃ kartuṃ viprāṇāmudya
tastvaham || tasminkāle cāśrṛṇavamahamatithyavākyatām
6.53
sāmadhvanisamāyuktāṃ tṛtīyasvaranāditām || atīva manaso ramyāṃ śiva
bhaktimivottamām
6.54
viprairutthāya saṃpṛṣṭaḥ kastvaṃ vipra kva cāgataḥ || kiṃ vā prārthayase brūhi yatte manasi rocate
6.55
vipra uvāca
muniḥ kapilanāmāhaṃ nāradāya nivedyatām || āgataḥ prārthanāthaiva tacchrutvāhaṃmathābravam
6.56
dhanyohaṃ yadihāyātaḥ kapila tvaṃ mahāmune || nāstya
deyaṃ tavāsmābhiḥ pātraṃ nāsti tavādhikam
6.57
kapila uvāca || || brahmaputra tvayā deyaṃ yadi me tvaṃ śrṛṇuṣva tat || aṣṭau viprasahasrāṇi
mama dehīti nārada
6.58
bhūmidānaṃ kariṣyāmi kalāpagrāmavāsinām || brāhmaṇānāmahaṃ caiṣāṃ tadidaṃ kriyatāṃ vibho
6.59
tato mayā pratijñātameva
mastu mahāmune || tvayāpi kriyatāṃ sthānaṃ kāpilaṃ kapilottamam
6.60
śrāddhe vā prātakāle vā hyatithirvimukhībhavet || yasyāśramamupāyātasta
sya sarvaṃ hi niṣphalam
6.61
sa gacchedrauravām̐llokānyo'tithiṃ nābhiṃpūjayet || atithiḥ pūjito yena sa devairapi pūjyate
6.62
dānairyajñaista
tastasminbhojitaḥ kapilo muniḥ || tato mahāmuniḥ śrīmānhārīto hvayitastadā
6.63
pādaprakṣālanārthāya siddhadevasamāgame || hārītaśca puraskṛtya
vāmapādaṃ tadā sthitaḥ
6.64
tato hāso mahāañje siddhāpsaraḥsuparvaṇām|| viciṃtya bahudhā pṛthvīṃ sādhu sādhukṛtā dvijāḥ
6.65
tato mamāpi manasi
śokavego mahānabhūt || satyāṃ caiva tathā mene gāthāṃ pūrvabudhairitām
6.66
sarveṣvapi ca kāryeṣu hetiśabdo vigarhitaḥ || kurvatāmatikāryāṇi śilīpā
to dhruvaṃ bhavet
6.67
tatohamabravaṃ viprānyūyaṃ mūrkhā bhaviṣyatha || dhanadhānyālpasaṃyuktā dāridryakalilāvṛtāḥ
6.68
evamukte prahasyaiva hārītaḥ
prābravīdidam || tavaiveyaṃ mune hāniryadasmāñchapate bhavān
6.69
kaḥ śāpo dīyate tubhyaṃ śāpoyamayameva te || tato vimṛśya bhūyo'hamabravaṃ kimahe
dvija
6.70
tathāvidhasya bhavato vāmapādapradānataḥ
6.71
hārīta uvāca || || śṛṇu tatkāraṇaṃ dhīmañchūnyatā me yato bhavet
6.72
iti
ciṃtayataścite hā duḥkho'yaṃ pratigrahaḥ || pratigraheṇa viprāṇāṃ brāhmyaṃ tejo hi śāmyati
6.73
mahādānaṃ hi gṛhṇāno brāhmaṇaḥ svaṃ śubhaṃ hi
yat || dadāti dāturdātā ca aśubhaṃ yacchati svakam
6.74
dātā pratigrahītā ca vacanaṃ hi parasparam || manyate'dhaḥkaro yasya so'lpabuddhiḥ
prahīyate
6.75
iti ciṃtayato mahyaṃ śūnyatābhūddhi nārada || nidrārtaśca bhayārtaśca kāmārtaḥ śokapīḍitaḥ
6.76
hatasvaścānyacittaśca śūnyā
hyete bhavaṃti ca || tadeṣu matimānkopaṃ na kurvīta yadi tvayā
6.77
kṛtaḥ kopastatastubhyamevaṃ hāniriyaṃ mune || tatastām̐pānvitaścāhaṃ tānvi
prānabravaṃ punaḥ
6.78
dhiṅmāmastu ca durbuddhimavimṛśyārthakāriṇam || kurvatāmavimṛśyaiva tatkimasti na yadbhavet
6.79
sahasā na kriyāṃ kuryā
tpadametanmahāpadām || vimṛśyakāriṇaṃ dhīraṃ vṛṇate sarvasaṃpadaḥ
6.80
satyamāha mahābuddhiścirakārī purā hi saḥ || purā hi brāhmaṇaḥ kaścitprakhyātoṃ
girasāṃ kule
6.81
cirakārī mahāprājño gautamasyābhavatsutaḥ || cireṇa sarvakāryāṇi yo vimṛśya prapadyate
6.82
cirakāryābhisaṃpatteści
rakārī tathocyate || alasagrahaṇaṃ prāpto durmedhāvī tathocyate
6.83
buddhilāghavayuktena janenādīrghadarśinā || vyabhicāreṇa kasminsa vyatikramyā
parānsutān
6.84
pitroktaḥ kupitenātha jahīmāṃ jananīmiti || sa tatheti cireṇoktaḥ svabhāvānnirakārakaḥ
6.85
vimṛśya cirakāritvāñci
ṃtayāmāsa vai ciram || piturājñāṃ kathaṃ kuryāṃ na hanyāṃ mātaraṃ katham
6.86
kathaṃ dharmacchalenāsminnimajjayemasādhuvat || piturājñā paro dharmoṃ
hyadharmo mātūrakṣaṇam
6.87
asvataṃtraṃ ca putratvaṃ kiṃ tu māṃ nātra pīḍayet || striyaṃ hatvā mātaraṃ ca ko hi jātu sukhī bhavet
6.88
pitaraṃ
cāpyavajñāya kaḥ pratiṣṭhāmavāpnuyāt || anavajñā piturmuktā yuktaṃ mātuśca rakṣaṇam
6.89
kṣamāyogyāvubhāvetau nātivarteta vai katham || pitā hyā
tmānamādhatte jāyāyāṃ jajñivāniti
6.90
śīlacāritragotrasya dhāraṇārthaṃ kulasya ca || so'hamātmā svayaṃ pitrā putratve parikalpitaḥ
6.91
jātakarmaṇi yatprāha pitā yaccopakarmaṇi || paryāptaḥ sa dṛḍhīkāraḥ piturgauravalipsayā
6.92
śarīrādīni deyāni pitā tvekaḥ prayaccha
ti || tasmātpiturvacaḥ kāryaṃ na vicāryaṃ kathaṃcana
6.93
pātakānyapi cūryante piturvacanakāriṇaḥ || pitā svargaḥ pitā dharmaḥ pitā paramakaṃ tapaḥ
6.94
pitari prītimāpanne sarvāḥ prīṇaṃti devatāḥ || āśiṣastā bhajaṃtyenaṃ puruṣaṃ prāha yāḥ pitā
6.95
niṣkṛtiḥ sarvapāpānāṃ
pitā yadabhinaṃdati || mucyate baṃdhanātpuṣpaṃ phalaṃ vṛṃtātpramucyate
6.96
kliśyannapi sutaḥ snehaṃ pitā snehaṃ na muṃcati || etadvi
ciṃtya taṃ tāvatputrasya pitṛgauravam
6.97
pitā nāhapataraṃ sthānaṃ ciṃtayiṣyāmi mātaram || yo hyayaṃ mayi saṃghātau martyatve pāṃcabhautikaḥ
6.98
asya me jananī hetuḥ pāvakasya yathāraṇiḥ || mātā dehāraṇiḥ puṃsaḥ sarvasyārthasya nirvṛtiḥ
6.99
mātṛlābhe sanāthatvamanāthatvaṃ viparyaye || na sa
śocati nāpyenaṃ sthāvaryamapi karṣati
6.100
śriyā hīno'pi yo gehe aṃbeti pratipadyate || putrapautrasamāpanno jananīṃ yaḥ samāśritaḥ
Linked texts (7)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Critical edition (BORI) — Sanskrit
- Māheśvarakhaṇḍa — Sanskrit
- Kumārikākhaṇḍa — Sanskrit
- Kaumārakhaṇḍa — Sanskrit
- Vaiṣṇavakhaṇḍa — Sanskrit
- Bhaktisāgara — Nārāyaṇa, Sanskrit