Kaumarikakhanda 62
Kaumārīkākhaṇḍa 62
- Language
- Sanskrit
Contents
- 62.84 — 1 part
62.1
cha || || śaunaka
uvāca || || atyadbhutamidaṃ sūta guptakṣetrasya pāvanam || mahanmāhātmyamatulaṃ kīrtitaṃ harṣavardhanam
62.2
punaryatsiddhaliṃgasya pūrvaṃ māhātmyakīrtane
ityuktaṃ yatprasādena siddhamātustu setsyati
62.3
vijayonāma puṇyātmā sāhāyyāccaṃḍilasya ca || ko nvasau caṃḍilonāma vijayonāma kastathā
62.4
kathaṃ ca prāptavānsiddhiṃ siddhamātuḥ prasādataḥ || etadācakṣva tattvena śrotuṃ kautūhalaṃ hi naḥ
62.5
satāṃ caritraśravaṇe kautukaṃ kasya no bhavet
ugraśravā uvāca || || sādhu pṛṣṭamidaṃ viprā dūrāṃtaritamapyuta
62.6
śrutāṃ dvaipāyanamukhātkathāṃ vakṣyāmi cātra vaḥ || purā drupadarājasya putrīmā
sādya pāṃḍavāḥ
62.7
dhṛtarāṣṭraṃmate paścādiṃdraprasthaṃ nyaveśayan || rakṣitā vāsudevena kadācittatra pāṃḍavāḥ
62.8
upaviṣṭāḥ sabhāmadhye kathāścakruḥ pṛthagvi
dhāḥ || devarṣipatṛbhūtānāṃ rājñāṃ cāpi prakīrtane
62.9
kriyamāṇe'tha tatrāgādbhīmaputro ghaṭotkacaḥ || taṃ dṛṣṭvā bhrātaraḥ paṃca vāsudevaśca vīryavān
62.10
utthāya sahasā pīṭhādāliliṃgurmudā yutāḥ || sa ca tānpraṇataḥ prahvo vavaṃde bhīmaṃnaṃdanaḥ
62.11
sāśiṣaṃ ca tato rājñā svotsaṃga upaveśitaḥ
āghrāya snehato mūrdhni proktaśca janasaṃsadi
62.12
yudhiṣṭhira uvāca || || kuta āgamyate putra kva cāyaṃ vihṛtastvayā || kālaḥ
kañcitsukhaṃ rājyaṃ kuruṣe mātulaṃ tava
62.13
kañciddeveṣu vipreṣu goṣu sādhuṣu sarvadā || haiḍaṃbe nāpakuruṣe priyametadvareśca naḥ
62.14
heḍaṃ
basya vanaṃ sarvaṃ tasya ye sainyarākṣasāḥ || pālyamānāstvayā sādho vardhaṃte janakṣemakāḥ
62.15
kañcinnaṃdati te mātā bhṛśaṃ naḥ priyakāriṇī
kanyeva yā purā bhīmaṃ tyaktvā mānaṃ patiṃ śritā
62.16
iti pṛṣṭo dharmarājñā smayanhaiṃḍaṃbirabravīt || hate tasmindurādhāre mātule'smi
niyojitaḥ
62.17
tadrājyaṃ śāsane sthāpya duṣṭānnigraṃthyarāmyaham || mātā kuśalinī devī tapo divyamupāśritā
62.18
māmuvāca
sadā putra pitṝṇāṃ bhaktikṛdbhava || so'haṃ māturvacaḥ śrutvā merupādātsamāgataḥ
62.19
praṇāmāyaiva bhavatāṃ bhaktiprahveṇa cetasā || ātmānaṃ
ca mahatyarthe kasmiṃścittu niyojitam || bhavadbhirahamicchāmi phalaṃ yasmādidaṃ mahat
62.20
yadājñāpālanaṃ putraḥ pitṝṇāṃ sarvadā caret
athordhvalokānsa jayediha jāyeta kīrtimān
62.21
sūta uvāca || || ityuktavaṃtaṃ taṃ rājā parirabhya punaḥpunaḥ || uvāca
dharmarāṭ putramānaṃdāśruḥ sagadgadam
62.22
tvameva no bhaktikārī sahāyaścāpi vartase
62.23
etadarthaṃ ca haiḍaṃbe putrānicchaṃti sādhavaḥ || ihāmutra
tārayaṃte tādṛśāścāpi putrakāḥ
62.24
avaśyaṃ yādṛśī mātā tādṛśastanayo bhavet || mātā ca te bhaktimatī dṛḍhaṃ nastvaṃ ca tādṛśaḥ
62.25
aho suduṣkaraṃ devī kurute me priyā vadhūḥ || yā bhartṛśriyamullaṃdhya tapa eva samāśritā
62.26
nūnaṃ kāmena bhogairvā kṛtyaṃ vadhvā na me manāk
yā putrasukhamanvīkṣya paralokārthamāśritā
62.27
duṣkulīnāpi yā bhaktā sūte'patyaṃ ca bhaktimat || kulīnameva tanmanye mamedaṃ matamuttamam
62.28
evaṃ bahūni vākyāni tāni tāni vadannṛpaḥ || dharmarājaḥ sabhābhāṣya keśavaṃ vākyamabravīt
62.29
puṃḍarīkākṣa jānāsi yathā bhīmādabhūdayam
jātamātrastu yaścāsīdyauvanastho mahābalaḥ
62.30
aṣṭānāṃ devayonīnāṃ yato janma ca yauvanam || sadya eva bhavettasmātsadyo'syāsīcca yauvanam
62.31
tadasyocitadārārthe sadā ciṃtāsti kṛṣṇa me || ucitaṃ bata haiḍaṃbeḥ kva kalatraṃ karomyaham
62.32
tadbhavānkṛṣṇa sarvajña trilokīmapi vetsi
ca || haiḍaṃberucitāṃ dārānvaktumarhasi yādava
62.33
sūta uvāca || || evamukto dharmarājñā kṣaṇaṃ dhyātvā janārdanaḥ || dharmarājamidaṃ vākyaṃ
padāṃtaritamabravīt
62.34
asti rājanapravakṣyāmi dārānasyocitāṃ śubhām || sāṃprataṃ saṃsthitā ramye prāgjyotiṣapure vare
62.35
sā ca putrī
muroḥ pārtha daityasyādbhutakarmaṇaḥ || yo'sau narakadaityasya prāṇatulyaḥ sakhā'bhavat
62.36
sa ca me nihato ghoraḥ pāśadurgasamanvitaḥ || narakaśca
durācārastvametadvettisa sarvaśaḥ
62.37
tato hate murau daitye mayā tasya sutāvrajat || yoddhuṃ māmativīryatvādvorā kāmakaṭaṃkaṭā
62.38
tāṃ tato'haṃ
mahāyuddhe khaḍgakheṭakadhāriṇīm || ayodhayaṃ mahābāṇaiḥ suśāṅgrgadhanuṣaścyutaiḥ
62.39
khaḍgena ciccheda bāṇānmama sā ca muroḥ sutā || samāgamya ca
khaḍgena garuḍaṃ mūrchdyatāḍayat
62.40
sa ca mohasamāviṣṭo garuḍo'bhūdvicetanaḥ || tatastasyā vadhārthāya mayā cakraṃ samudyatam
62.41
cakraṃ samudyataṃ
dṛṣṭvā mayā tasminmaṇājire || kāmākhyāṃ nāma māṃ devī puraḥ sthitvā vaco'bravīt
62.42
naināṃ haṃtuṃ bhavānarho rakṣaitāṃ puruṣottama || ajeyatvaṃ mayā
hyasyā dattaṃ khaḍgaṃ ca kheṭakam
62.43
buddhirapratimā cāpi śaktiśca paramā raṇe || tatastvayā trirātre'pi na jitāsīnmuroḥ sutā
62.44
evamukte
tadā devīṃ vacanaṃ cāhamabravam || ayameṣa nivṛtto'smi vārayaināṃ ca tvaṃ śubhe
62.45
tataścāliṃgya tāṃ bhaktāṃ kāmākhyā vākyamabravīt || bhadre raṇātri
vartasva nāyaṃ haṃtuṃ kathaṃcana
62.46
śakyaḥ kenāpi samare mādhavo raṇadurjayaḥ || nābhūdasti bhaviṣyo vā ya enaṃ saṃyuge jayet
62.47
api vā tryaṃbakaḥ
putri nainaṃ śaktaḥ kuto'nyakaḥ || tasmādenaṃ namaskṛtya bhāvinaṃ śvaśuraṃ śubhe
62.48
raṇādasmānnivartasva tavocitamidaṃ sphuṭam || asya
bhrāturhi bhīmasya snuṣā tvaṃ ca bhaviṣyasi
62.49
tasmāttvaṃ śvaśuraṃ bhadre sammānaya janārdanam || na ca śokastvayā kāryaḥ pitaraṃ prati paṃḍite
62.50
jātasya hi dhruvo mṛtyurdhruvaṃ janma mṛtasya ca || bahavaścāsya vettāro vad kenāpi vāryate
62.51
ṛṣīṃśca devāṃśca mahā
surāṃśca traividyavidyānpuruṣānnṛpāṃśca || kānmṛtyuṃreko na pateta kāle parāvarajño'tra na muhyate kvacit
62.52
ślāghya eva hi te
mṛtyuḥ piturasmājanārdanāt || sarvapātakanirmukto gato'sau dhāma vaiṣṇavam
62.53
evaṃ kāmākhyayā proktā sā ca kāmakaṭaṃkaṭā
tyaktvā krodhaṃ ca saṃvṛtya gātrāṇi praṇatā ca mām
62.54
tāmahaṃ sāśiṣaṃ cāpi prāvocaṃ bharatarṣabha || asminneva pure tiṣṭha bhagadattaprapūjitā
62.55
mayā devyā pṛthivyā ca bhagadattaḥ kṛto nṛpaḥ || sa te pūjāṃ bahuvidhāṃ kariṣyati strasuryathā
62.56
vasaṃtī cātra taṃ vīraṃ haiḍiṃbaṃ patimā
psyasi || evamāśvāsya tāṃ devīṃ maurvī cāhaṃ vyasarjayam
62.57
sā sthitā ca pure tatra gato'haṃ śakrasadma ca || tato dvāravatīṃ prāpya tvayā saha
samāgataḥ
62.58
evameṣocitā dārā haiḍaṃbervidyate śubhā || kāmākhye ca raṇe ghorā yā vidyudiva bhāsate
62.59
na ca rūpaṃ varṇitaṃ me śvaśurasyo
citaṃ yataḥ || sādhorhi naitaducitaṃ sarvastrīṇāṃ pravarṇanam
62.60
punarekaśca samayaḥ kṛtastaṃ śṛṇu yastayā || yo māṃ niruttarāṃ praśne kṛtvaiva vijaye
tpumān
62.61
yo me pratibalaścāpi sa me bhartā bhaviṣyati || evaṃ ca samayaṃ śrutvā bahavo daityarākṣasāḥ
62.62
tasyā jayārthamagamaṃste'pi
jitvā hatāstayā || yo ya enāṃ gataḥ pūrvaṃ na sa bhūyo nyavartata
62.63
vahneriva prabhāṃ dīptāṃ pataṃgānāṃ samuccayaḥ || evametādṛśīṃ mauvīṃ jetumutsahate
yadi
62.64
ghaṭotkaco mahāvīryo bhāryāsya niyataṃ bhavet
62.65
yudhiṣṭhira uvāca || || alaṃ sarvaguṇaistasyā yasyāstveko guṇo
mahān || kriyate kiṃ hi kṣīreṇa yadi tadviṣamiśritam
62.66
prāṇādhikaṃ bhīmaseniṃ kathaṃ kevalasāhasāt || kṣipeyaṃ tava vākyānāṃ śuddhānāṃ cātha
kovidam
62.67
anyā api striyaḥ saṃti deśe deśe janārdana || bahvyastāsāṃ varāṃ kāṃcidyopitaṃ vaktumarhasi
62.68
bhīma uvāca || || samyaguktaṃ
keśavena vākyaṃ bahvarthamuttamam || rājñā punaḥ snehavaśādyaduktaṃ tanna bhāti me
62.69
kārye duḥsādhya eva syātkṣatriyasya parākramaḥ || karīṃdrasyeva
yūtheṣu gajānāṃ na mṛgeṣu ca
62.70
ātmā prakhyātimāneyaḥ sarvathā vīrapuṃgavaiḥ || sā ca khyātiḥ kathaṃ jāyedduḥsādhyakaraṇādṛte
62.71
na
hyātmavaśagaṃ pārtha haiḍaṃberasya rakṣaṇam || yena dattastvayaṃ dhātrā sa enaṃ pālayiṣyati
62.72
sarvathoccapadārohe yatnaḥ kāryoṃ vijānatā || tanna sidhyati
ceddevātrāsau doṣo vijānataḥ
62.73
yathā devavratastveko jahne kāśisutāḥ purā || tathaika eva haiḍaṃbirmauvīṃ prāpnotu mā ciram
62.74
arjuna uvāca || || kevalaṃ pauruṣaparaṃ bhīmenoktamidaṃ vacaḥ || abalaṃ daivahetutvātprabalaṃ pratibhāti me
62.75
na mṛṣā hi vaco brūte
kāmākhyā yā purā'bravīt || bhīmasenasutaḥ pāṇiṃ tava bhadre grahīṣyati
62.76
anena hetunā yātu śīghraṃ tatra ghaṭotkacaḥ || iti me rocate kṛṣṇa
tava kiṃ brūhi rocate
62.77
kṛṣṇa uvāca || || rocate me vaca̍stubhyaṃ bhīmasya ca mahātmanaḥ || na hi tulyo bhīmasenerbuddhau vīrye ca kaścana
62.78
aṃtarātmā ca me vetti prāptāmeva muroḥ sutām || tacchīghraṃ yātu haiḍaṃbistvaṃ ca kiṃ putra manyase
62.79
ghaṭotkaca uvāca || || na
hi nyāyyāḥ svakā vaktuṃ pūjyānāmagrato guṇāḥ || pravṛttā eva bhāsaṃte sadguṇāśca raveḥ karāḥ
62.80
sarvathā tatkariṣyāmi pitaro yena me'malāḥ
lajjiṣyaṃti na saṃsatsu mayā putreṇa pāṃḍavāḥ
62.81
evamuktvā mahābāhurutthāya praṇanāma tān || jayāśīrbhiśna pitṛbhirvarddhito gaṃtumaicchata
62.82
taṃ gaṃtukāmamāhedamabhinaṃdya janārdanaḥ || kathākathanakāle māṃ smarethāstvaṃ jayāvaham
62.83
yathā buddhiṃ sudurbhedyāṃ vardhayāmi balaṃ ca te || ityuktvāliṃgya
taṃ kṛṣṇo vyasasarjata sāśiṣam
62.84
tato hiḍaṃbātanayo mahaujāḥ sūryākṣakālākṣamahodarānugaḥ || viyatpathaṃ prāpya jagāma tatpuraṃ prāgjyotiṣaṃ
nāma dinavyapāye
62.84.p1
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumārikākhaṇḍe barbarikopā khyāne ghaṭotkacasya prāgjyotiṣapuraṃ prati gamanavarṇanaṃnāmaikonaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ
Linked texts (5)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Māheśvarakhaṇḍa — Sanskrit
- Kumārikākhaṇḍa — Sanskrit
- Kaumārakhaṇḍa — Sanskrit
- Vaiṣṇavakhaṇḍa — Sanskrit