Pramāṇa · Search · About · API

Kaumarikakhanda 8

Kaumārīkākhaṇḍa 8

Language
Sanskrit

8.1

cha || || arjuna uvāca || || mahīsāgaramāhātmyamadbhutaṃ
kīrtitaṃ tvayā || vismayaḥ paramo mahyaṃ praharṣaścopajāyate

8.2

tadahaṃ vistarācchrotumidamicchāmi nārada || kasya yajñe mahī ślāghā vahnitāpābhitā
pitā

8.3

nārada uvāca || || mahadākhyānamākhyāsye yathā jātā mahīnadī || śṛṇvannetāṃ kathāṃ puṇyāṃ puṇyamāpsyasi pāṃḍava

8.4

purābhūnnṛpatirbhūmāvindradyumna iti śrutaḥ || vadānyaḥ sarvadharmajño mānyo mānayitā prabhuḥ

8.5

ucitajño vivekasya nivāso guṇasāgaraḥ || na
tadasti dharāpṛṣṭhe nagaraṃ grāmapattanam

8.6

tadīyapūrtadharmasya cihnena na yadaṃkitam || kanyādānāni bahudhā brāhmeṇa vidhinā vyadhāt

8.7

bhūpā
lo'sau dadau dānamāsahasrāddhanārthinām || daśamīdivase rātrau gajapṛṣṭhena dundubhiḥ

8.8

tāḍyate tatpure prātaḥ kāryamekādaśīvratam || yajvanā
tena bhūpena vicchinnaṃ somapāyinām

8.9

svararṇairāstṛtā darbhairvyaṃgulotsedhitā mahī || gaṃgāyāṃ sikatā dhārā varṣato divi tārakāḥ

8.10

śakyā
gaṇayituṃ prājñaistadīyaṃ sukṛtaṃ na tu || īdṛśaiḥ sukṛtaireṣa tenaiva vapuṣā nṛpaḥ

8.11

dhāma prajāpateḥ prāpto vimānena kurudvaha || bubhuje sa tadā
bhogāndurlabhānamarairapi

8.12

atha kalpaśatasyāṃte vyatīte taṃ mahīpatim || prāha prajāpatiḥ sevāvasrāyātamātmanaḥ

8.13

brahmovāca
iṃdradyumna drutaṃ gaccha dharāpṛṣṭhaṃ nṛpottama || na sthātavyaṃ madīye'dya loke kṣaṇamapi tvayā

8.14

iṃdradyumna uvāca || || kasmādbrahmannito bhūmau māṃ
preṣayasi samprati || sati puṇye madīye tu bahule vada kāraṇam

8.15

brahmovāca || || na puṇyaṃ kevalaṃ rājangṛtaṃ svargasya sādhakam || vinā
niṣkalmaṣāṃ kīrti trilokītalavistṛtām

8.16

tava kīrtisamucchedaḥ sāṃprataṃ vasudhātale || saṃjātaścirakālena gatvā tāṃ kuru nūtanām

8.17

yadi vāṃchā mahīpāla mama dhāmani saṃsthitau

8.18

indradyumna uvāca || || madīyaṃ sukṛtaṃ brahmankathaṃ bhūmau bhavediti || kiṃ kartavyaṃ mayā
naitanmama cetasi tiṣṭhati

8.19

brahmovāca || || balavāneṣa bhūpāla kālaḥ kalayati svayam

8.20

brahmāṃḍānyapi māṃ caiva gaṇanā kā bhavādṛśām
tadetadeva manye'haṃ tava bhūpāla sāṃpratam

8.21

yatkīrtimātmano vyaktiṃ nītvābhye1hi punarddivam || śuśruvāniti vācaṃ sa brahmaṇaḥ pṛthivīpatiḥ

8.22

paśyatisma tathātmānaṃ mahītalamupāgatam || kāṃpilyanagare bhūyaḥ papracchātmānamātmanā

8.23

nagaraṃ sa tadā deśamaṃprākṣīditi vismitaḥ
janā ūcuḥ || || na jānīmo vayaṃ bhūpamiṃdradyumnaṃ na tatpuram

8.24

yattvaṃ pṛcchasi bho bhadra kañcitpṛccha cirāyuṣam || || indradyumna uvāca
kaḥ saṃprati dharāpṛṣṭhe cirāyuḥ prathito janāḥ

8.25

pṛthivījayarājyesmanyatra prabrūta mā ciram || || janā ūcuḥ || || śrūyate naimikhāraṇye
saptakalpasmaro muniḥ

8.26

mārkaṃḍeya iti khyātastaṃ gatvā pṛccha saṃśayam || tathopadiṣṭastairgatvā tatra taṃ munipuṃgavam

8.27

niśamya praṇipa
tyāha nṛpaḥ svahṛdayasthitam || || iṃdradyumna uvāca || || cirāyurbhagavānbhūmau viśrutaḥ sāṃprataṃ tataḥ

8.28

pṛcchāmyahaṃ bhavānvetti iṃdradyumnaṃ nṛpaṃ
na vā

8.29

śrīmārkaṃḍeya uvāca || || saptakalpāntare nābhūtkopīṃdradyumnasaṃjñitaḥ || bhūpāla kimahe vacmi tavānyatpṛccha saṃśayam

8.30

sa nirāśastadākarṇya vaco bhūpo'gnisodhane || samudyogaṃ tadā cakre taṃ dṛṣṭvāha tadā muniḥ

8.31

mārkaṃḍeya uvāca || || mā sāhasamidaṃ kārṣī
rbhadra vācaṃ śrṛṇuṣva me || eti jīvaṃtamānaṃdo naraṃ varṣaśatādapi

8.32

tatkaromi pratīkāraṃ tava duḥkhopaśāṃtaye || śṛṇu bhadra mamāstīha bako mitraṃ
ciraṃtanaḥ

8.33

nāḍījaṃgha iti khyātaḥ sa tvā jñāsyatyasaṃśayam || tasmāddehi drutaṃ yāvadāvāṃ tatra vrajāvahe

8.34

paropakāraikaphalaṃ jīvitaṃ hi
mahātmanām || yadi jñāsyatyasaṃdigdhamiṃdradyumnaṃ sa vakṣyati

8.35

tau prasthitāviti tadā vipreṃdranṛpapuṃgavau || himācalaṃ prati prītau nāḍījaṃghā
layaṃ prati

8.36

bako'tha mitraṃ svaṃ vīkṣya cirakālādupāgatam || mārkaṃḍeyaṃ yayau prītyutkaṃṭhitaḥ sammukhaṃ dvijaiḥ

8.37

kṛtasaṃvidbhūtapūrvaṃ kuśa
lasvāgatādinā || papracchānaṃtaṃraṃ kāryaṃ vaṃdāgamanakāraṇam

8.38

mārkaṃḍeyotha taṃ prāha bakaṃ prastutamīpsitam || iṃdradyumnaṃ bhavānvetti bhūpālaṃ
pṛthivītale

8.39

etasya mama mitrasya tena jñātena kāraṇam || no vāyaṃ tyajati prāṇānpurā vahnipraveśanāt

8.40

etasya prāṇarakṣārthaṃ brūhi
jānāsi cennṛpam

8.41

nāḍījaṃgha uvāca || || caturdaśa smarāmyasmiṃ kalpānvipreṃdra sāṃpratam || āstāṃ taddarśanaṃ vārtāmapi vām̐ na smarā
myaham

8.42

iṃdradyumno mahīpālaḥ ko'pi nāsīnmahītale || etāvanmātramevāhaṃ jānāmi dvijapuṃgava

8.43

nārada uvāca || || tataḥ sa
vismayāviṣṭastasyāyuriti śuśruvān || papraccha rājā ko heturdānasya tapaso'tha vā || yadāyuridṛśaṃ dīrghaṃ saṃjātamiti vismitaḥ

8.44

nāḍījaṃgha uvāca || || ghṛtakaṃbalamāhātmyānmama devaṃsya śūlinaḥ || dīrghamāyuridaṃ vipra śāpādvakavapuḥ śṛṇu

8.45

purā janmanyahaṃ bālo brāhmaṇa
syābhavaṃ bhuvi || pārāśaryasagotrasya viśvarūpasya sanmuneḥ

8.46

bālako baka ityevaṃ pratīto'tipriyaḥ pituḥ || capalo'tīva bālatve nisargādeva bhadraka

8.47

atha mārakataṃ liṃgaṃ devatāvasarātituḥ || cāpalyādbālabhāvāccāpahṛtya nihitaṃ mayā

8.48

ghṛtasya kuṃbhe saṃkrāṃtau makarasyottarāyaṇe || atha
prātarvyatītāyāṃ niśi yāvatpitā mama

8.50

nirmālyapanayaṃ cakre tāvacchūnyaṃ śivālayam || niśamya kāṃdiśīko māṃ papraccha madhurasvaram
49||vatsa kva nu tvayā liṃgaṃ nūnaṃ vinihitaṃ vada || dāsyāmi vāṃchitaṃ yatte bhakṣyamanyattavepsitam

8.51

tato mayā bālabhāvādbhakṣyalubdhena tatpituḥ
ghṛtakuṃbhāṃtarāṃkṛṣya bhadraliṃgaṃ samarpitam

8.53

atha kāle tu saṃprāpte pramīto'haṃ nṛpālaye || jāto jātismarastāvadānarttādhipateḥ sutaḥ ||52||ghṛtakaṃbala
māhātmyānmakarasthe divākare || api bālyādavajñānātsaṃsyogādghṛtaliṃgayoḥ

8.54

tataḥ saṃsthāpitaṃ liṃgaṃ prāgjanma smaratā mayā || tataḥ prabhṛti
liṃgāni ghṛtenācchādayāmyaham

8.55

pitṛpaitāmahaṃ prāpya rājyaṃ śaktyanurūpataḥ || tataḥ prasanno bhagavānpārvatīpatirāha mām

8.56

pūrvaja
nmani tuṣṭo'haṃ ghṛtakaṃbalapūjayā || prayacchāmyasmi te rājyamadhunābhimataṃ vṛṇu

8.57

tato mayā vṛtaḥ prādādgāṇapatyaṃ madīpsitam || kailāse māṃ
śivo nityaṃ saṃtuṣṭaḥ prāha ceti ca

8.58

tenaiva hi śarīreṇa praṇataṃ purataḥ sthitam || adyaprabhṛti saṃkrāṃtau makarasyāparopi yaḥ

8.59

ghṛtena
pūjāṃ karttāsau bhāvī mama gaṇaḥ sphuṭam || ityuktvā māṃ śivo bhadra gaṇakoṭīśvaraṃ vyadhāt

8.60

pratīpapālakaṃnāma saṃsthitaṃ śirvaśāsanam || tataḥ
kāmādibhiḥ ṣaḍbhiḥ padaiścaṃkramaṇātmikām

8.61

nisargacapalāṃ prāpya bhramarīmiva tāṃ śriyam || naivālamabhavaṃ tasyā dhāraṇe daivayogataḥ

8.62

vicacāra tadā mattaḥ kilāhaṃ vāraṇo yathā || kṛtyākṛtyavicāreṇa vimukto'tīva garvitaḥ

8.63

vidyāmabhijanaṃ lakṣmīṃ prāpya nīcanaro yathā
āpadāṃ pātratāmeti siṃdhūnāmiva sāgaraḥ

8.64

atha kāle vyatikrāṃte kiyanmātre yadṛcchayā || vicarannagamaṃ śailaṃ himānīruddhakaṃdaram

8.65

tapasyati munistatra gālavo bhāryayā saha || sadaiva tīvratapasā kṛśo dhamanisaṃtataḥ

8.66

brāhmaṇasya hi dehoyaṃ naivaihikaphalapriyaḥ || kṛcchrāya
tapase ceha pretyānaṃtasukhāya ca

8.67

tasya bhāryā'tirūpeṇa vijigye viśvavarṇitī || tanvī śyāmā mṛgākṣī sā pīnonnatapayodharā

8.68

haṃsagadgadasaṃbhāṣā mattamātaṃgagāminī || vistīrṇajaghanā madhye kṣāmā dīrghaśiroruhā

8.69

nimnanābhirvidhātraiṣā nirmitā saṃdidṛkṣuṇā || vikīrṇaṃ
miva sauṃdaryamekapātramiva sthitam

8.70

tato'vinītastāṃ vīkṣya bhadra gālavavallabhām || ahamāsaṃ śaravrātaistāḍitaḥ puṣpadhanvinā || vivekino
'pi munayastāvadeva vivekinaḥ

8.71

yāvanna hariṇākṣīṇāmapāṃgavivarekṣitāḥ || mayā vyavasitaṃ citte tadānīṃ tāṃ jihīrṣuṇā

8.72

iti ceti
hariṣyāmi tapasā rakṣitāṃ muneḥ || asyāḥ kṛte yadi śapenmunistatra parābhavaḥ

8.73

mama bhāvī bhavedeṣā bhāryā mṛtyurutāpi me || tasmācchiṣyo
bhavāmyasya śuśrūṣānirato muneḥ

8.74

prāpyāṃtaraṃ hariṣyāmi nāsya yogyeyamaṃganā || iti vyavasya vidyārthimūrtimāsthāya gālavam

8.75

nama
skṛtya vaco'vocamiti bhāvyarthanoditaḥ || tathā matistathā mitraṃ vyavasāyastathā nṛṇām

8.76

bhavedvaśyaṃ tadbhāvi yathā puṃbhiḥ purā kṛtam
vivekavairāgyayuto bhagavaṃstvāmupasthitaḥ

8.77

śiṣyo'haṃ bhavatā pāṭhyaṃ karṇadhāraṃ mahāmunim || apārapāradaṃ viṣṇuṃ vipramūrttimupāśritam

8.78

namasye cetanaṃ brahma pratyakṣaṃ gālavākhyayā || avidyākṛṣṇasarpeṇa daṣṭaṃ tadviṣapīḍitam

8.79

upadeśamahāmaṃtrairmāṃ jāṃgulika jīvaya || mahāmohamahā
vṛkṣo hṛdyāvāpasamutthitaḥ

8.80

tvadvākyatīkṣṇadhāreṇa kuṭhāreṇa kṣayaṃ vrajet || apavargapathavyāpī mūḍhasaṃsargasecanaḥ

8.81

chidyatāṃ sūtradhāreṇa vidyāparaśunādhunā || bhajāmi tava śiṣyo'haṃ varivasyāparaściram

8.82

samiddarbhānmūlaphalaṃ dārūṇi jalameva
ca || āhariṣye'nugṛhṇīṣva vinītaṃ māmupasthitam

8.83

itthaṃ purā bakābhikhyaṃ bakavṛttimupāśritam || tadā''rjave kṛtamatiranuja
grāha māṃ muniḥ

8.84

tato'tīva vinīto'haṃ bhūtvā taṃ brāhmaṇīyutam || viśvāsanāya sudṛḍhaṃ toṣayāmi dinedine

8.85

sa ca jāna
nmuniḥ patnīṃ pātrabhūtāmaviśvasan || strīcaritravidaṃke tāṃ vidhāya svapiti dvijaḥ

8.86

athānyasmindine sādhvībrāhmaṇyatha rajasvalā
taddūraśāyinī rātrau viśvāsānme tapasvinī

8.87

idamantaramityaṃtarviciṃtyāhaṃ praharṣitaḥ || malimlucākṛtirbhūtvā niśīthe tāmathāharam

8.88

vilalāpa tadā bālā hriyamāṇā mayoccakaiḥ || maivaṃ maivamiti jñātvā māṃ svareṇābravīnmunim

8.89

bakavṛttirayaṃ duṣṭo dharmakaṃcukamāśritaḥ
harate māṃ durācārastasmāttvaṃ trāhi gālava

8.90

tava śiṣyaḥ purā bhūtvā kopyeṣodya malimlucaḥ || māṃ jihīrṣati tadrakṣa śaraṇya śaraṇaṃ bhava

8.91

tadvākyasamakālaṃ sa prabuddho gālavo muniḥ || tiṣṭhatiṣṭheti māmuktvā gatistambhaṃ vyadhānmama

8.92

tataścitrākṛtirahaṃ stambhito muninā'bhavam
vrīḍitaṃ praviśāmīva svāṃgāni kila lajjayā

8.93

tataḥ prakupitaḥ prāha māmabhyetyātha gālavaḥ || tadvajraduḥsahaṃ vākyaṃ yenāhamabhavaṃ bakaḥ

8.94

gālava uvāca || || bakavṛttimupāśritya vaṃcito'haṃ yatastvayā || tasmādbakastvaṃ bhavitā cirakālaṃ narādhama

8.95

iti śapto'
hamabhavaṃ muninā'dharmamāśritaḥ || paradāropasevārthamanarthamimamāgataḥ

8.96

na hīdṛśamanāyuṣyaṃ loke kiṃcana vidyate || yādṛśaṃ puruṣasyeha paradāro
pasevanam

8.97

tataḥ satī sā matsparśadūṣitāṃgī tapasvinī || mayā vimuktā snātvā māṃ tathaivānuśaśāpa ha

8.98

evaṃ tābhyāmahaṃ śapto hyaśva
tthaparṇavadvyathāt || kaṃpamānaḥ praṇamyobhāvavocaṃ tatra dampatī

8.99

gaṇo'hamīśvarasyaiva durvinītataro yuvām || nirodhamevaṃ kurutaṃ bhagavaṃtāvanugra
ham

8.100

vāci kṣuro nāvanītaṃ hṛdayaṃ hi dvijanmanām || prakupyaṃti prasīdaṃti kṣaṇenāpi prasāditaḥ

8.101

tvayi vipratipannasya tvameva
śaraṇaṃ mama || bhūmau skhalitapādānāṃ bhūmirapekṣyāvalaṃbanam

Linked texts (5)