Kaumarikakhanda 8
Kaumārīkākhaṇḍa 8
- Language
- Sanskrit
8.1
cha || || arjuna uvāca || || mahīsāgaramāhātmyamadbhutaṃ
kīrtitaṃ tvayā || vismayaḥ paramo mahyaṃ praharṣaścopajāyate
8.2
tadahaṃ vistarācchrotumidamicchāmi nārada || kasya yajñe mahī ślāghā vahnitāpābhitā
pitā
8.3
nārada uvāca || || mahadākhyānamākhyāsye yathā jātā mahīnadī || śṛṇvannetāṃ kathāṃ puṇyāṃ puṇyamāpsyasi pāṃḍava
8.4
purābhūnnṛpatirbhūmāvindradyumna iti śrutaḥ || vadānyaḥ sarvadharmajño mānyo mānayitā prabhuḥ
8.5
ucitajño vivekasya nivāso guṇasāgaraḥ || na
tadasti dharāpṛṣṭhe nagaraṃ grāmapattanam
8.6
tadīyapūrtadharmasya cihnena na yadaṃkitam || kanyādānāni bahudhā brāhmeṇa vidhinā vyadhāt
8.7
bhūpā
lo'sau dadau dānamāsahasrāddhanārthinām || daśamīdivase rātrau gajapṛṣṭhena dundubhiḥ
8.8
tāḍyate tatpure prātaḥ kāryamekādaśīvratam || yajvanā
tena bhūpena vicchinnaṃ somapāyinām
8.9
svararṇairāstṛtā darbhairvyaṃgulotsedhitā mahī || gaṃgāyāṃ sikatā dhārā varṣato divi tārakāḥ
8.10
śakyā
gaṇayituṃ prājñaistadīyaṃ sukṛtaṃ na tu || īdṛśaiḥ sukṛtaireṣa tenaiva vapuṣā nṛpaḥ
8.11
dhāma prajāpateḥ prāpto vimānena kurudvaha || bubhuje sa tadā
bhogāndurlabhānamarairapi
8.12
atha kalpaśatasyāṃte vyatīte taṃ mahīpatim || prāha prajāpatiḥ sevāvasrāyātamātmanaḥ
8.13
brahmovāca
iṃdradyumna drutaṃ gaccha dharāpṛṣṭhaṃ nṛpottama || na sthātavyaṃ madīye'dya loke kṣaṇamapi tvayā
8.14
iṃdradyumna uvāca || || kasmādbrahmannito bhūmau māṃ
preṣayasi samprati || sati puṇye madīye tu bahule vada kāraṇam
8.15
brahmovāca || || na puṇyaṃ kevalaṃ rājangṛtaṃ svargasya sādhakam || vinā
niṣkalmaṣāṃ kīrti trilokītalavistṛtām
8.16
tava kīrtisamucchedaḥ sāṃprataṃ vasudhātale || saṃjātaścirakālena gatvā tāṃ kuru nūtanām
8.17
yadi vāṃchā mahīpāla mama dhāmani saṃsthitau
8.18
indradyumna uvāca || || madīyaṃ sukṛtaṃ brahmankathaṃ bhūmau bhavediti || kiṃ kartavyaṃ mayā
naitanmama cetasi tiṣṭhati
8.19
brahmovāca || || balavāneṣa bhūpāla kālaḥ kalayati svayam
8.20
brahmāṃḍānyapi māṃ caiva gaṇanā kā bhavādṛśām
tadetadeva manye'haṃ tava bhūpāla sāṃpratam
8.21
yatkīrtimātmano vyaktiṃ nītvābhye1hi punarddivam || śuśruvāniti vācaṃ sa brahmaṇaḥ pṛthivīpatiḥ
8.22
paśyatisma tathātmānaṃ mahītalamupāgatam || kāṃpilyanagare bhūyaḥ papracchātmānamātmanā
8.23
nagaraṃ sa tadā deśamaṃprākṣīditi vismitaḥ
janā ūcuḥ || || na jānīmo vayaṃ bhūpamiṃdradyumnaṃ na tatpuram
8.24
yattvaṃ pṛcchasi bho bhadra kañcitpṛccha cirāyuṣam || || indradyumna uvāca
kaḥ saṃprati dharāpṛṣṭhe cirāyuḥ prathito janāḥ
8.25
pṛthivījayarājyesmanyatra prabrūta mā ciram || || janā ūcuḥ || || śrūyate naimikhāraṇye
saptakalpasmaro muniḥ
8.26
mārkaṃḍeya iti khyātastaṃ gatvā pṛccha saṃśayam || tathopadiṣṭastairgatvā tatra taṃ munipuṃgavam
8.27
niśamya praṇipa
tyāha nṛpaḥ svahṛdayasthitam || || iṃdradyumna uvāca || || cirāyurbhagavānbhūmau viśrutaḥ sāṃprataṃ tataḥ
8.28
pṛcchāmyahaṃ bhavānvetti iṃdradyumnaṃ nṛpaṃ
na vā
8.29
śrīmārkaṃḍeya uvāca || || saptakalpāntare nābhūtkopīṃdradyumnasaṃjñitaḥ || bhūpāla kimahe vacmi tavānyatpṛccha saṃśayam
8.30
sa nirāśastadākarṇya vaco bhūpo'gnisodhane || samudyogaṃ tadā cakre taṃ dṛṣṭvāha tadā muniḥ
8.31
mārkaṃḍeya uvāca || || mā sāhasamidaṃ kārṣī
rbhadra vācaṃ śrṛṇuṣva me || eti jīvaṃtamānaṃdo naraṃ varṣaśatādapi
8.32
tatkaromi pratīkāraṃ tava duḥkhopaśāṃtaye || śṛṇu bhadra mamāstīha bako mitraṃ
ciraṃtanaḥ
8.33
nāḍījaṃgha iti khyātaḥ sa tvā jñāsyatyasaṃśayam || tasmāddehi drutaṃ yāvadāvāṃ tatra vrajāvahe
8.34
paropakāraikaphalaṃ jīvitaṃ hi
mahātmanām || yadi jñāsyatyasaṃdigdhamiṃdradyumnaṃ sa vakṣyati
8.35
tau prasthitāviti tadā vipreṃdranṛpapuṃgavau || himācalaṃ prati prītau nāḍījaṃghā
layaṃ prati
8.36
bako'tha mitraṃ svaṃ vīkṣya cirakālādupāgatam || mārkaṃḍeyaṃ yayau prītyutkaṃṭhitaḥ sammukhaṃ dvijaiḥ
8.37
kṛtasaṃvidbhūtapūrvaṃ kuśa
lasvāgatādinā || papracchānaṃtaṃraṃ kāryaṃ vaṃdāgamanakāraṇam
8.38
mārkaṃḍeyotha taṃ prāha bakaṃ prastutamīpsitam || iṃdradyumnaṃ bhavānvetti bhūpālaṃ
pṛthivītale
8.39
etasya mama mitrasya tena jñātena kāraṇam || no vāyaṃ tyajati prāṇānpurā vahnipraveśanāt
8.40
etasya prāṇarakṣārthaṃ brūhi
jānāsi cennṛpam
8.41
nāḍījaṃgha uvāca || || caturdaśa smarāmyasmiṃ kalpānvipreṃdra sāṃpratam || āstāṃ taddarśanaṃ vārtāmapi vām̐ na smarā
myaham
8.42
iṃdradyumno mahīpālaḥ ko'pi nāsīnmahītale || etāvanmātramevāhaṃ jānāmi dvijapuṃgava
8.43
nārada uvāca || || tataḥ sa
vismayāviṣṭastasyāyuriti śuśruvān || papraccha rājā ko heturdānasya tapaso'tha vā || yadāyuridṛśaṃ dīrghaṃ saṃjātamiti vismitaḥ
8.44
nāḍījaṃgha uvāca || || ghṛtakaṃbalamāhātmyānmama devaṃsya śūlinaḥ || dīrghamāyuridaṃ vipra śāpādvakavapuḥ śṛṇu
8.45
purā janmanyahaṃ bālo brāhmaṇa
syābhavaṃ bhuvi || pārāśaryasagotrasya viśvarūpasya sanmuneḥ
8.46
bālako baka ityevaṃ pratīto'tipriyaḥ pituḥ || capalo'tīva bālatve nisargādeva bhadraka
8.47
atha mārakataṃ liṃgaṃ devatāvasarātituḥ || cāpalyādbālabhāvāccāpahṛtya nihitaṃ mayā
8.48
ghṛtasya kuṃbhe saṃkrāṃtau makarasyottarāyaṇe || atha
prātarvyatītāyāṃ niśi yāvatpitā mama
8.50
nirmālyapanayaṃ cakre tāvacchūnyaṃ śivālayam || niśamya kāṃdiśīko māṃ papraccha madhurasvaram
49||vatsa kva nu tvayā liṃgaṃ nūnaṃ vinihitaṃ vada || dāsyāmi vāṃchitaṃ yatte bhakṣyamanyattavepsitam
8.51
tato mayā bālabhāvādbhakṣyalubdhena tatpituḥ
ghṛtakuṃbhāṃtarāṃkṛṣya bhadraliṃgaṃ samarpitam
8.53
atha kāle tu saṃprāpte pramīto'haṃ nṛpālaye || jāto jātismarastāvadānarttādhipateḥ sutaḥ ||52||ghṛtakaṃbala
māhātmyānmakarasthe divākare || api bālyādavajñānātsaṃsyogādghṛtaliṃgayoḥ
8.54
tataḥ saṃsthāpitaṃ liṃgaṃ prāgjanma smaratā mayā || tataḥ prabhṛti
liṃgāni ghṛtenācchādayāmyaham
8.55
pitṛpaitāmahaṃ prāpya rājyaṃ śaktyanurūpataḥ || tataḥ prasanno bhagavānpārvatīpatirāha mām
8.56
pūrvaja
nmani tuṣṭo'haṃ ghṛtakaṃbalapūjayā || prayacchāmyasmi te rājyamadhunābhimataṃ vṛṇu
8.57
tato mayā vṛtaḥ prādādgāṇapatyaṃ madīpsitam || kailāse māṃ
śivo nityaṃ saṃtuṣṭaḥ prāha ceti ca
8.58
tenaiva hi śarīreṇa praṇataṃ purataḥ sthitam || adyaprabhṛti saṃkrāṃtau makarasyāparopi yaḥ
8.59
ghṛtena
pūjāṃ karttāsau bhāvī mama gaṇaḥ sphuṭam || ityuktvā māṃ śivo bhadra gaṇakoṭīśvaraṃ vyadhāt
8.60
pratīpapālakaṃnāma saṃsthitaṃ śirvaśāsanam || tataḥ
kāmādibhiḥ ṣaḍbhiḥ padaiścaṃkramaṇātmikām
8.61
nisargacapalāṃ prāpya bhramarīmiva tāṃ śriyam || naivālamabhavaṃ tasyā dhāraṇe daivayogataḥ
8.62
vicacāra tadā mattaḥ kilāhaṃ vāraṇo yathā || kṛtyākṛtyavicāreṇa vimukto'tīva garvitaḥ
8.63
vidyāmabhijanaṃ lakṣmīṃ prāpya nīcanaro yathā
āpadāṃ pātratāmeti siṃdhūnāmiva sāgaraḥ
8.64
atha kāle vyatikrāṃte kiyanmātre yadṛcchayā || vicarannagamaṃ śailaṃ himānīruddhakaṃdaram
8.65
tapasyati munistatra gālavo bhāryayā saha || sadaiva tīvratapasā kṛśo dhamanisaṃtataḥ
8.66
brāhmaṇasya hi dehoyaṃ naivaihikaphalapriyaḥ || kṛcchrāya
tapase ceha pretyānaṃtasukhāya ca
8.67
tasya bhāryā'tirūpeṇa vijigye viśvavarṇitī || tanvī śyāmā mṛgākṣī sā pīnonnatapayodharā
8.68
haṃsagadgadasaṃbhāṣā mattamātaṃgagāminī || vistīrṇajaghanā madhye kṣāmā dīrghaśiroruhā
8.69
nimnanābhirvidhātraiṣā nirmitā saṃdidṛkṣuṇā || vikīrṇaṃ
miva sauṃdaryamekapātramiva sthitam
8.70
tato'vinītastāṃ vīkṣya bhadra gālavavallabhām || ahamāsaṃ śaravrātaistāḍitaḥ puṣpadhanvinā || vivekino
'pi munayastāvadeva vivekinaḥ
8.71
yāvanna hariṇākṣīṇāmapāṃgavivarekṣitāḥ || mayā vyavasitaṃ citte tadānīṃ tāṃ jihīrṣuṇā
8.72
iti ceti
hariṣyāmi tapasā rakṣitāṃ muneḥ || asyāḥ kṛte yadi śapenmunistatra parābhavaḥ
8.73
mama bhāvī bhavedeṣā bhāryā mṛtyurutāpi me || tasmācchiṣyo
bhavāmyasya śuśrūṣānirato muneḥ
8.74
prāpyāṃtaraṃ hariṣyāmi nāsya yogyeyamaṃganā || iti vyavasya vidyārthimūrtimāsthāya gālavam
8.75
nama
skṛtya vaco'vocamiti bhāvyarthanoditaḥ || tathā matistathā mitraṃ vyavasāyastathā nṛṇām
8.76
bhavedvaśyaṃ tadbhāvi yathā puṃbhiḥ purā kṛtam
vivekavairāgyayuto bhagavaṃstvāmupasthitaḥ
8.77
śiṣyo'haṃ bhavatā pāṭhyaṃ karṇadhāraṃ mahāmunim || apārapāradaṃ viṣṇuṃ vipramūrttimupāśritam
8.78
namasye cetanaṃ brahma pratyakṣaṃ gālavākhyayā || avidyākṛṣṇasarpeṇa daṣṭaṃ tadviṣapīḍitam
8.79
upadeśamahāmaṃtrairmāṃ jāṃgulika jīvaya || mahāmohamahā
vṛkṣo hṛdyāvāpasamutthitaḥ
8.80
tvadvākyatīkṣṇadhāreṇa kuṭhāreṇa kṣayaṃ vrajet || apavargapathavyāpī mūḍhasaṃsargasecanaḥ
8.81
chidyatāṃ sūtradhāreṇa vidyāparaśunādhunā || bhajāmi tava śiṣyo'haṃ varivasyāparaściram
8.82
samiddarbhānmūlaphalaṃ dārūṇi jalameva
ca || āhariṣye'nugṛhṇīṣva vinītaṃ māmupasthitam
8.83
itthaṃ purā bakābhikhyaṃ bakavṛttimupāśritam || tadā''rjave kṛtamatiranuja
grāha māṃ muniḥ
8.84
tato'tīva vinīto'haṃ bhūtvā taṃ brāhmaṇīyutam || viśvāsanāya sudṛḍhaṃ toṣayāmi dinedine
8.85
sa ca jāna
nmuniḥ patnīṃ pātrabhūtāmaviśvasan || strīcaritravidaṃke tāṃ vidhāya svapiti dvijaḥ
8.86
athānyasmindine sādhvībrāhmaṇyatha rajasvalā
taddūraśāyinī rātrau viśvāsānme tapasvinī
8.87
idamantaramityaṃtarviciṃtyāhaṃ praharṣitaḥ || malimlucākṛtirbhūtvā niśīthe tāmathāharam
8.88
vilalāpa tadā bālā hriyamāṇā mayoccakaiḥ || maivaṃ maivamiti jñātvā māṃ svareṇābravīnmunim
8.89
bakavṛttirayaṃ duṣṭo dharmakaṃcukamāśritaḥ
harate māṃ durācārastasmāttvaṃ trāhi gālava
8.90
tava śiṣyaḥ purā bhūtvā kopyeṣodya malimlucaḥ || māṃ jihīrṣati tadrakṣa śaraṇya śaraṇaṃ bhava
8.91
tadvākyasamakālaṃ sa prabuddho gālavo muniḥ || tiṣṭhatiṣṭheti māmuktvā gatistambhaṃ vyadhānmama
8.92
tataścitrākṛtirahaṃ stambhito muninā'bhavam
vrīḍitaṃ praviśāmīva svāṃgāni kila lajjayā
8.93
tataḥ prakupitaḥ prāha māmabhyetyātha gālavaḥ || tadvajraduḥsahaṃ vākyaṃ yenāhamabhavaṃ bakaḥ
8.94
gālava uvāca || || bakavṛttimupāśritya vaṃcito'haṃ yatastvayā || tasmādbakastvaṃ bhavitā cirakālaṃ narādhama
8.95
iti śapto'
hamabhavaṃ muninā'dharmamāśritaḥ || paradāropasevārthamanarthamimamāgataḥ
8.96
na hīdṛśamanāyuṣyaṃ loke kiṃcana vidyate || yādṛśaṃ puruṣasyeha paradāro
pasevanam
8.97
tataḥ satī sā matsparśadūṣitāṃgī tapasvinī || mayā vimuktā snātvā māṃ tathaivānuśaśāpa ha
8.98
evaṃ tābhyāmahaṃ śapto hyaśva
tthaparṇavadvyathāt || kaṃpamānaḥ praṇamyobhāvavocaṃ tatra dampatī
8.99
gaṇo'hamīśvarasyaiva durvinītataro yuvām || nirodhamevaṃ kurutaṃ bhagavaṃtāvanugra
ham
8.100
vāci kṣuro nāvanītaṃ hṛdayaṃ hi dvijanmanām || prakupyaṃti prasīdaṃti kṣaṇenāpi prasāditaḥ
8.101
tvayi vipratipannasya tvameva
śaraṇaṃ mama || bhūmau skhalitapādānāṃ bhūmirapekṣyāvalaṃbanam
Linked texts (5)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Māheśvarakhaṇḍa — Sanskrit
- Vaiṣṇavakhaṇḍa — Sanskrit
- Kumārikākhaṇḍa — Sanskrit
- Kaumārakhaṇḍa — Sanskrit