Krishnajanmakhanda 30
Kṛṣṇajanmakhaṇḍa 30
- Language
- Sanskrit
Contents
- 30.81-2 — 1 part
30.1
iti śrībrahmavaivartte mahāpurāṇe nārāyaṇanāradasaṃvāde
śrīkṛṣṇajanmakhaṇḍe tilottamābaliputrayorbrahmaśāpaprastāvo nāma trayoviṃśo'dhyāyaḥ
caturviṃśo'dhyāyaḥ
śrīnārāyaṇa uvāca
nigūḍhaṃ śṛṇu vṛttāntaṃ munerdurvāsaso mune
aho'sya dārasaṃyogaḥ kathaṃ tadūrdhvaretasaḥ
30.2
dṛṣṭvā tayośca śṛṅgāraṃ muniḥ kāmī babhūva ha
jitendriyo'satsaṃsargāddoṣaḥ sāṃsargiko bhavet
30.3
sahasā tasya hṛdaye babhūva surate spṛhā
tapastaptvā tatra dadhyau kāminīṃ madanāturaḥ
30.4
etasminnantare tena pathā yāti munīśvaraḥ
prārthayantyā patiṃ santaṃmaurvasya sutayā saha
30.5
ūrudbhavo brāhmaṇasya purākalpe tapasyataḥ
ūrdhvaretāśca yogīndra aurvastena iti smṛtaḥ
30.6
tasya jānūdbhavā kanyā kadalī nāma viśrutā
durvāsasaṃ prārthayantī nānyaṃ manasi rocate
30.7
sasuto hi muniśreṣṭho munerdurvāsasaḥ puraḥ
tasthau mahāprasannaśca jvaladagniśikhopamaḥ
30.8
munīndro'pi munīndraṃ taṃ puro dṛṣṭvā sasambhramaḥ
prajavena samuttasthau nanāma ca mudānvitaḥ
30.6-2
aurvo durvāsasaṃ tatra samāśliṣya mudānvitaḥ
uvāca munaye sarvaṃ kanyakāyā manoratham
30.10
aurva uvāca
vikhyātā kadalī nāma mama kanyā manoharā
praur̤hā tvāmeva dhyāyantī śrutvā vācikavaktrataḥ
30.11
ayonisambhavā kanyā trailokyaṃ mohituṃ kṣamā
sarvarūpaguṇādhārā doṣeṇaikena saṃyutā
30.12
atīvakalahāviṣṭā kopena kaṭubhāṣiṇī
nānāguṇayutaṃ dravyaṃ na tyajedekadoṣataḥ
30.13
aurvasya vacanaṃ śrutvā harṣaśokānvito muniḥ
dadarśa kanyāṃ purato guṇarūpasamanvitām
30.14
śaratpārvaṇacandrāsyāṃ śaratpaṅkajalocanām
īṣaddhāsyaprasannāsyāṃ pīnaśroṇipayodharām
30.15
navayauvanasaṃyuktāṃ paśyantīṃ vakracakṣuṣā
ratnālaṅkāraśobhāḍhyāṃ vahniśuddhāṃśukā Calderānvitām
30.16
munirmumoha tāṃ dṛṣṭvā kāmabāṇaprapīr̤itaḥ
uvāca taṃ muniśreṣṭhaṃ hṛdayena vidūyatā
30.17
durvāsā uvāca
nārīrūpaṃ tribhuvane muktimārganirodhanam
vyavadhānaṃ tapasyāyāḥ satataṃ mohakāraṇam
30.18
kārāgāre ca saṃsāre durvahaṃ nigar̤aṃ param
acchedyaṃ jñānakhaṅgaiśca mahadbhiḥ śaṅkarādibhiḥ
30.16-2
saṅgicchāyātiriktañca karmabhogāt parātparam
indriyādindriyādhārādvidyāyāśca materapi
30.20
ādehaṃ saṅginī chāyā bhogāntaṃ bhoga eva ca
dehendriyāṇi jīvāntaṃ vidyā caivāvaśīlanam
30.21
matiścaivāvaśīlāntā sustrī janmani janmani
yāvajjīvī ca sustrīko na tāvajjanmakhaṇḍanam
30.22
yāvacca jīvino janma tāvadbhogaḥ sukhāvahaḥ
paraṃ munīndra sarvasmāddharipādābjasevanam
30.23
dhyāyataḥ kṛṣṇapādābjaṃ mama vighno babhūva ha
na jāne karmadoṣeṇa kena vā pūrvajanmanaḥ
30.24
puṃścalyā saha śṛṅgāraṃ dṛṣṭvā daityasya manmanaḥ
babhūva kāmasaṃyuktaṃ dattaṃ dhātrā ca tatphalam
30.25
kintvahaṃ tava kanyāyāḥ kaṭūktiśatakaṃ mune
dhruvaṃ kṣamāṃ kariṣyāmi dāsyāmi ca tataḥ phalam
30.26
sarvato'pi parā nindā strīkaṭūktisahiṣṇutā
atīvaninditaḥ satsu strījito bhuvanatraye
30.27
tavājñāṃ mastake kṛtvā grahīṣyāmi sutāṃ tava
upetāṃ kāminīṃ tyaktvā kālasūtraṃ vrajennaraḥ
30.28
rahasyupasthitāṃ kāmāt puṃścalīṃ cejjitendriyaḥ
parityajeddharmabhayādadharmāṃnnarakaṃ vrajet
30.29
ityevamuktvā durvāsā virarāma hareḥ puraḥ
munirvedoktavidhinā dadau tasmai sutāṃ mune
30.30
svastītyuvāca durvāsā muniśca kautukaṃ dadau
kanyāsamarpaṇaṃ kṛtvā mohāccaiva ruroda ha
30.31
mūrcchāṃmavāpa sa muniḥ svakanyāvirahāturaḥ
apatyabhedaśokaughaḥ svātmārāmaṃ na muñcati
30.32
kṣaṇena cetanāṃ prāpya bodhayāmāsa kanyakām
mūrcchitāṃ tātavicchedādrudantīṃ śokasaṃyutām
30.33
aurva uvāca
śṛṇu vatse pravakṣyāmi nītisāraṃ sudurlabham
hitaṃ satyañca vedoktaṃ pariṇāmasukhāvaham
30.34
svakāntaśca paro bandhuriha loke paratra ca
na hi kāntāt paraḥ preyān kulastrīṇāṃ paro guruḥ
30.35
devapūjāvrataṃ dānaṃ tapaścānaśanaṃ japaḥ
snānañca sarvatīrtheṣu dīkṣā sarvamakheṣu ca
30.36
pradakṣiṇyaṃ pṛthivyāśca brāhmaṇātithisevanam
sarvāṇi patisevāthāḥ kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm
30.37
kimetaiḥ patibhaktāyā abhaktāyāśca bhārate
yadā duḥkhī sukhārambhe sākāṅkṣaḥ prathamo bhavet
30.38
patisevā paro dharmaḥ sarvaśāstreṣu paṭhyate
svaprajñānena satataṃ kāntaṃ nārāyaṇādhikam
dṛṣṭvā taccaraṇāmbhojaṃ sevāṃ nityaṃ kariṣyati
30.39
parihāsena kopena bhrameṇāvajñayā mune
kaṭūktiṃ svāminaḥ sākṣāt parokṣānna kariṣyasi
30.40
striyo vāgyoniruṣṭāyāḥ kāmato bhārate bhuvi
prāyaścittaṃ śrutau nāsti narakaṃ brahmaṇaḥ śatam
30.41
sarvadharmaparītā yā kaṭūktiṃ kurute patim
śatajanmakṛtaṃ puṇyaṃ tasyā naśyati niścitam
30.42
dattvā kanyāṃ bodhayitvā jagāma munipuṅgavaḥ
svātmārāmaṃ svāśrame ca tasthau strīsahito mudā
30.43
sambhogecchāhate citte kāmī saṃprāpa kāminīm
aho sukṛtināṃ kāmo vāñchāmātreṇa sidhyati
30.44
śayyāṃ ratikarīṃ kṛtvā muniśreṣṭho mahāmune
śubhe kṣaṇe tāṃ gṛhītvā suṣvāpa nirjane priyām
30.45
nārīrasānabhijñaḥ syādānanma munipuṅgavaḥ
tathāpi suratau vijñaḥ kāmaśāstraviśāradaḥ
30.46
nānāprakāraśṭaṅgārañcakāra vidhipūrvakam
navasaṅgamamātre ṇa mūcchīṃ saṃprāpa kandalī
30.47
mūcchīṃ prāpa muniśreṣṭho bubudhe na divāniśam
evaṃ pratidinaṃ tatra cakāra suratiṃ mune
30.48
vidagdhvāyā vidagdhena babhūva saṅgamaḥ samaḥ
saṃbabhūva gṛhyāsaktastapastyaktvā munīśvaraḥ
30.49
karoti kalahaṃ nityaṃ kandalī svāminā saha
munīndro bodhayāmāsa nītivākyena kāminīm
30.50
sā tatra bubudhe kiñcit karoti kalahe spṛhām
tātapradattajñānena sā na śāntā babhūva ha
30.51
na jahāti prabodhena svabhāvo duratikramaḥ
nityaṃ kaṭūktiṃ kāntaṃ sā karoti hetunā vinā
30.52
jagat prakampitaṃ yena tayā kopāt sa kampitaḥ
tayā kṛtāṃ kaṭūktiñca kṣamasaṃkhyāṃ cakāra ha
30.53
bodhayāmāsa tāṃ nityaṃ sadyo mohāddayānidhiḥ
kaṭūktiśatakaṃ pūrṇaṃ tatkālena babhūva ha
30.54
kṣamāṃ cakāra kṛpayā kaṭūktiñca śatādhikām
patnīkaṭūktyā niyataṃ pradagdhaṃ mānasaṃ muneḥ
30.55
tasyāḥ kaṭūktikāriṇyāḥ karma pūrṇaṃ babhūva ha
svātmārāmo dayāluśca kopaṃ tyaktuṃ na sactamaḥ
30.56
śaśāpa kāminīṃ mohādbhasmarāśarbhaveti ca
muneriṅgitamātre ṇa bhasmasāt sā babhūva ha
30.57
evamatyucchritānāñca na kalyāṇaṃ jagattraye
śarīre bhasmasādbhūte pratibimbaḥ sa cātmanaḥ
30.58
jīvastvāntarikṣastho hyuvāca vinayāt prabhum
30.56-2
jīva uvāca
he nātha sarvadarśī tvaṃ satataṃ jñānacakṣuṣā
sarvaṃ jānāsi sarvajña kimaṃ bodhayāmi te
30.60
maduktirvā kaṭūktirvā kopaḥ santāpa eva ca
lobho mohaśca kāmaśca kṣutpipāsādikañca yat
30.61
sthaulyaṃ kāryyañca nāśaśca dṛśyādṛśyaṃ samudbhavam
sarvaṃ śarīradharmañca na jīvasya na cātmanaḥ
30.62
satvaṃ rajastama iti śarīraṃ triguṇātmakam
tacca nānāprakārañca nibodha kathayāmi te
30.63
kiñcitsatvātiriktañca kiñcideva rajo'dhikam
tamo'tiriktaṃ kiñcica na samaṃ kutrācanmune
30.64
satvodayācca muktīcchā karmecchā ca rajoguṇāt
tamoguṇājjīvahiṃsā kopo'haṅkāra eva ca
30.65
kopātkaṭūktirniyataṃ kaṭūktyā śatrutā bhavet
tayā cāpriyatā sadyaḥ śatruḥ kaḥ kasya bhūtale
30.66
ko vā priyo'priyaḥ kaḥ kiṃ mitraṃ ko ripurbhavet
indriyāṇi ca vījāni sarvatra śatrumitrayoḥ
30.67
prāṇādhikaḥ priyaḥ strīṇāṃ bharttuḥ prāṇādhikā priyā
babhūva śatrutā sadyo duruktyā ca kṣaṇād dvayoḥ
30.68
yadgataṃ tadgataṃ sarvaṃ kāmadoṣeṇa vai prabho
kṣamāparādhaṃ nikhilaṃ kiṃ kartavyaṃ vadādhunā
30.69
kiṃ karomi kva yāmīti bhavitā kutra janma me
tava nānyasya jāyāhaṃ bhaviṣyāmi jagattraye
30.70
ityevamuktvā jīvaśca maunībhūto babhūva ha
mūrcchāṃmavāpa sa muniḥ śokena hatacetanaḥ
30.71
svātmārāmo mahājñānī jahāra cetanāmaho
strīvicchedo vidagdhānāṃ sarvaśokātparātparaḥ
30.72
kṣaṇena cetanāṃ prāpya prāṇāṃstyaktuṃ samudyataḥ
tatra yogāsanaṃ kṛtvā cakāra vāyudhāraṇam
30.73
etasminnantare tatra jagāma brāhmaṇo'rbhakaḥ
daṇḍī cakrī raktavāsā bibhrattilakamṛttamam
30.74
sasmitaḥ śyāmavarṇaśca prajvalan brahmatejasā
vayasātiśiśuḥ śānto jñānī vedavidāṃ varaḥ
30.75
dṛṣṭvā taṃ sambhrameṇaiva durvāsāḥ praṇanāma ha
vāsayāmāsa tatraiva pūjayāmāsa bhaktitaḥ
30.76
uvāca brāhmaṇavaṭurdetvā tasmai sadāśiṣam
taddarśanādāśiṣā ca sarvaṃ duḥkhaṃ gataṃ mune
30.77
śiśurūpaṃ kṣaṇaṃ sthitvā tamuvāca vicakṣaṇaḥ
pīyūṣatulyaṃ nityo'yaṃ nītiśāstraviśāradaḥ
30.78
śiśuruvāca
sarvaṃ jānāsi sarvajña gurormantraprasādataḥ
kiṃ tattvaṃ tvāmahaṃ vipra pṛcchāmi śokakātaram
30.78-2
brāhmaṇānāṃ tapo dharmastapaḥsādhyaṃ jagattrayam
svadharmaṃ vai parityajya kimidānīṃ karoṣi bho
30.80
kā kasya patnī kaḥ kāntaḥ kasyā vā bhuvanatraye
mūrkhāṇāṃ vañcanāṃ karttuṃ karoti māyayā hariḥ
30.81
mithyā patnī taveyañca kṣaṇāttena gatā'dhunā
na hi satyamadṛṣṭañca mithyā yatnāccirasthitiḥ
30.82
ekānaṃśā ca bhaginī vasudevasutā hareḥ
pārvatyaṃśasamudbhūtā suśīlā cirajīvinī
30.83
kalpe kalpe sundarī sā tava patnī bhaviṣyati
mano dehi tapasyāyāṃ mudāṃ katipayaṃ dinam
30.84
kandalī kandalījātirbhaviṣyati mahītale
śubhadā phaladā kāntā sakatsūtā sudurlabhā
30.85
kalpāntare śāntarūpā tava patnī bhaviṣyati
pratyucchitasya damanamucitañca śrutau śrutam
30.86
ityevamuktvā śīghrañca viprarūpī janārdanaḥ
dattvā jñānañca viprāya so'ntardhānañcakāra ha
30.87
muniḥ sarvaṃ bhramaṃ tyaktvā tapasyāyāṃ mano dadhe
kandalī kandalījātirbabhūva dharaṇītale
30.88
daityastālavanaṃ gatvā babhūva gardabhākṛtiḥ
tilottamā bāṇaputrī babhūva samaye mune
30.89
daityendro viṣṇucakreṇa prāṇāṃstyaktvā suvāñchitam
saṃprāpa caraṇāmbhojaṃ munerapi sudurlabham
30.90
kāle tilottamā bhūtvā jagāma svālayaṃ punaḥ
kṛṣṇapautrāliṅganena paripūrṇamanorathā
30.81-2
ityevaṃ kathitaṃ śrutvā śrīkṛṣṇāravyānamuttamam
pade pade sundarañca kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi
30.81-2.p1
iti śrībrahmavaivarte mahāpurāṇe śrīkṛṣṇajanmakhaṇḍe
Linked texts (2)
- Brahmavaivartapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Janmakhaṇḍa — Sanskrit