Krishnajanmakhanda 40
Kṛṣṇajanmakhaṇḍa 40
- Language
- Sanskrit
40.1
iti śrībrahmavaivartte mahāpurāṇe nārāyaṇanāradasaṃvāde
śrīkṛṣṇajanmakhaṇḍe munimokṣaṇaṃ nāma
ūnaviṃśo'dhyāyaḥ
triṃśo'dhyāyaḥ
nārada uvāca
mahāmune rahasyañca śrutaṃ brahman kimadbhutam
mṛte munau kiñcakāra śrīkṛṣṇo bhaktavatsalaḥ
40.2
śrīnārāyaṇa uvāca
dṛṣṭvā mṛtaṃ muniṃ kṛṣṇaḥ saṃskāraṃ kartumudyataḥ
kṛtvā vakṣasi taddehaṃ rurodoccairyathā naraḥ
40.3
bāhubhyāñca samāśliṣya pipeṣodriktamohataḥ
nirgataṃ bhasmanikaraṃ śvāvahaṅgāṅgadharṣaṇāt
40.4
raktamāṃsāsthihīnaṃ taccharīrañca mahātmanaḥ
ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi nirāhāraḥ kṛto mune
40.5
dagdhaṃ lohitamāṃsāsthi jvalatā jaṭharāgninā
vāhyajñānavihīnasya haripādābjacetasaḥ
40.6
citāṃ candanakāṣṭhena nirmāya madhusūdanaḥ
kṛtvāgnikāryyaṃ tatraiva sthāpayāmāsa śokataḥ
40.7
dadau citāyāmagniśca kāṣṭhaṃ dattvā śavopari
jvalantyāṃ citāyāñca mūkīmāpa kṣaṇaṃ vibhuḥ
40.8
tadde he bhasmasādbhūte nedudundubhayo divi
babhūva puṣpavṛṣṭiśca tatkṣaṇādgaganādaho
40.9
etasminnantare tatra ratnasāravinirmitam
syandanañca manoyāyi vastramālyaparicchadam
40.10
pārṣadapravarairyuktaṃ śrīkṛṣṇamaṭṭaśairvaraiḥ
āvirbabhūva golokātsundaraṃ purato hareḥ
40.11
avaruhya rathāttūrṇaṃ pārṣadapravarā hareḥ
sarve samānarūpāste praṇamya rādhikāśvarau
40.12
dhṛtavantaṃ sūkṣmadehaṃ praṇamya munīśvaram
rathe kṛtvā tu taṃ dehaṃ jagmurgolokamuttamam
40.13
gate munīndre golokaṃ vṛndāvanavinodinī
babhūva vismitā sādhvī papraccha jagadīśvaram
40.14
śrīrādhikā uvāca
ko'yaṃ nātha muniśreṣṭhaḥ sarvāvayavavaṅgimaḥ
atikharvā'ñjanākārastejīyānatikutsitaḥ
40.15
kathaṃ vā nirgataṃ bhasma dehādasya kimadbhutam
sākṣādvilīnaṃ yattejastvatpādāme 'nalopamam
40.16
rathasthaḥ puṇyavān sadyo golokañca jagāma ha
svātmārāmasya yaddheto rodanaṃ te babhūva ha
40.17
tvayā kṛtaśca satkāramaśrupūrṇena cakṣuṣā
sarvaṃ vivaraṇaṃ tūrṇaṃ saṃvyasya kathaya prabho
40.18
rādhikāvacanaṃ śrutvā prahasya madhusūdanaḥ
kathāṃ kathitumārebhe yugāntaragatāmapi
40.18-2
śrīkṛṣṇa uvāca
rahasyamaṣṭāvakrīyaṃ vikhyātaṃ sarvataḥ priye
paścācchroṣyasi kālena prasaṅge viduṣāṃ mukhāt
40.20
aṣṭāvakro munīndro'pi vikhyāto bhuvanatraye
paripūrṇaṃ yaśaśasā janmanā tajjagattrayam
40.21
kṛṣṇasya vacanaṃ śrutvā vimanaskā haripriyā
uvāca madhuraṃ yatnācchuṣkakaṇṭhoṣṭhatālukā
40.22
rādhikovāca
yattṛṣārttormanaḥ pūrṇaṃ na babhūva surāmbudhau
sa vidvatto bhavati kiṃ goṣpadodakapānataḥ
40.23
vedānāṃ vedavaktṝṇāṃ vidhāturjanakasya ca
mahāviṣṇorīśvarastvaṃ ko'nyo vaktāsti tvatparaḥ
40.24
rādhikāvacanaṃ śrutvā tuṣṭaḥ kṛṣṇo babhūva ha
uvāca gopanīyañca rahasyaṃ paramādbhutam
40.25
śrīkṛṣṇa uvāca
śṛṇu kānte pravakṣye'hamitihāsaṃ purātanam
śravaṇāt kathanādyasya sarvaṃ pāpaṃ praṇaśyati
40.26
mahāviṣṇornābhipadmādbabhūva jagatāṃ vidhiḥ
mamāṃśasya matkalayā jalākīrṇe jagattraye
40.27
putrā babhūvuścatvāro brahmaṇo mānasātpurā
nārāyaṇaparāḥ sarve jvalanto brahmatejasā
40.28
śiśavaḥ pañcavarṣīyā nagnā ajñānino yathā
vāhyajñānavihīnāśca brahmatattvaviśāradāḥ
40.29
sanakaśca sanandaśca tṛtīyaśca sanātanaḥ
sanatkumāro bhagavānitaṃ catvāra eva ca
40.30
tānuvāca jagaddhātā sṛṣṭiṃ kuruta putrakāḥ
tena tasyuḥ piturvākye prayayustapase mama
40.31
vidhātā vimanaskaśca tanayeṣu gateṣu ca
piturduḥkhāya prabhavet putraśce davacaskaraḥ
40.32
jñānena nirmame putrān svāṅgeṣu ca tapodhanān
vedavedāṅgavijñāṃśca jvalato brahmatajasā
40.33
atriḥ pulastyaḥ pulaho marīcirbhṛgurāṅgirāḥ
kraturvasiṣṭho voḍhuśca kapilaścāsuriḥ kaviḥ
40.34
śaṅkuḥ śaṅkhaḥ pañcaśikhaḥ pracetāste tapodhanāḥ
bahukālaṃ tapastaptvā cakruḥ sṛṣṭiṃ tadājñayā
40.35
kalatravantaste sarve saṃsāraṃ karttumunmukhāḥ
babhūvuḥ putrapautrāśca sarveṣāñca tapasvinām
40.36
tadastu ca kathā bahvī munivaṃśānukīrttanī
dārbī puṇyasvarūpā ca prakṛtaṃ śṛṇu sundari
40.37
pracetasaḥ sutaḥ śrīmānasito munipuṅgavaḥ
sakalatrastapastepe divyaṃ varṣasahasrakam
40.38
na babhūva sutastasya prāṇāṃstyaktuṃ samudyataḥ
taṃ samboḍhuṃ babhūvātha satyā vāgaśarīriṇī
40.36-2
kathaṃ tyajasi prāṇāṃstvaṃ gaccha śaṅkarasannidhim
siddhaṃ kuru gṛhītvā ca mantraṃ śaṅkaravaktrataḥ
40.40
mantrādhiṣṭhātṛdevī te sadyaḥ sākṣādbhaviṣyati
varaṃścābhīṣṭadevyāśca putraste bhavitā dhruvam
40.41
śrutvaitaccaritaṃ vipro jagāma śivasannidhim
yogināmapyagamyañca śivalokaṃ nirāmayam
40.42
sakalatro yathā yogī tuṣṭāva yogināṃ gurum
puṭāñjaliyuto bhūtvā bhaktinamrātmakandharaḥ
40.43
asita uvāca
jagadguro namastubhyaṃ śivāya śivadāya ca
yogīndrāṇāñca yogīndra gurūṇāṃ gurave namaḥ
40.44
mṛtyormṛtyusvarūpeṇa mṛtyusaṃsārakhaṇḍana
mṛtyorīśa mṛtyubīja mṛtyuñjaya namo'stu te
40.45
kālarūpaṃ kalayatāṃ kālakāleśakāraṇa
kālādatīta kālastha kālakāla namo'stu te
40.46
guṇātīta guṇādhāra guṇabīja guṇātmaka
guṇīśa guṇināṃ bīja guṇināṃ gurave namaḥ
40.47
brahmasvarūpa brahmajña brahmabhāvanatatpara
brahmabījasvarūpeṇa brahmabījaṃ namo'stu te
40.48
iti stutvā śivaṃ natvā purastasthau munīśvaraḥ
dīnavaktrāśrunetraśca pulakāñcitavigrahaḥ
40.49
asitena kṛtaṃ stotraṃ bhaktiyuktaśca yaḥ paṭhet
varṣamekaṃ haviṣyāśī śaṅkarasya mahātmanaḥ
40.50
sa labhedvaiṣṇavaṃ putraṃ jñāninaṃ cirajīvinam
bhaveddhanāḍhyo duḥkhī ca mūko bhavati paṇḍitaḥ
40.51
abhāryo labhate bhāryyāṃ suśīlāñca pativratām
ihaloke sukhaṃ bhuktvā yātyante śivasannidhim
40.52
idaṃ stotraṃ purā dattaṃ brahmaṇā ca pracetase
pracetasā svaputrāyāsitāya dattamūttamam
40.53
iti śrībrahmavaivartte mahāpurāṇe
śivastotraṃ samāptam
śrīkṛṣṇa uvāca
samākarṇya muneḥ stotraṃ bhagavān śaṅkaraḥ svayam
uvāca brahmaṇaḥ putraṃ svabhaktaṃ bhaktavatsalaḥ
40.54
śaṅkara uvāca
sthiro bhava muniśreṣṭha jānāmi tava vāñchitam
putraste bhavitā satyaṃ madaṃśena ca matsamaḥ
40.55
dāsyāmi mantramatulaṃ sarveṣāñca sudurlabham
ityuktvā ca dadau mantraṃ tasmaiva ṣoḍaśākṣaram
40.56
stotraṃ pūjāvidhānañca kavacaṃ paramādbhutam
saṃsāravijayaṃ nāma puraścaraṇapūrvakam
40.57
varaṃ dātumiśṭadevī pratyakṣā bhaviteti ca
ityuktvā virato rudraḥ sa taṃ natvā jagāma ha
40.58
jajāpa paramaṃ mantraṃ so'sitaḥ śatavatsaram
sākṣādbhūtvā varastasmai tvayā dattaḥ purā sati
40.59
putraste bhavitā satyaṃ mahājñānī suteti ca
varaṃ dattvā tvamagamo golokaṃ mama sannidhim
40.60
kālena ca sutastasya śivāṃśena babhūva ha
balliṣṭho devalo nāmnā kandarpasamasundaraḥ
40.61
suyajñanṛpateḥ kanyāṃ ratnamālāvatīṃ mudā
tāṃ sundarīṃ vivāhena jagrāha sarvamohinīm
40.62
sthāne sthāne ca rahasi śatavarṣaṃ tayā saha
sa reme nipuṇaśreṣṭhaḥ strīṇāṃ ramaṇakarmaṇi
40.63
kālāntare sa virato babhūva munipuṅgavaḥ
sukhaṃ sarvaṃ parityajya dharmiṣṭhaḥ śrīhariṃ smaran
40.64
utthāya rātrau śayanādviraktaśca tapodhanaḥ
sa yayau tapase kānte gandhamādanaparvate
40.65
nidrāṃ tyaktvā ca tatkāntā na dṛṣṭvā svāminaṃ satī
vilalāpa bhṛśaṃ śokāt pradagdhā virahāgninā
40.66
uttiṣṭhantī nirviśantī rurodoccairmuhurmuhuḥ
taptapātre yathā dhānyaṃ babhūva tanmanastadā
40.67
āhārañca parityajya prāṇāṃstatyāja sundarī
cakāra tatsutastasyāḥ karmanirharaṇādikam
40.68
tapaścakāra sa munirgandhamādanagahvare
divyaṃ varṣasahasrañca mama bhakto jitendriyaḥ
40.69
taṃ dadarśa ha daivena rambhā śṛṅgāralolupā
atīva sundaraṃ śāntaṃ kandarpamiva sundaram
40.70
sā ca taṃ kathayāmāsa nirjane samupasthitā
vidhāya veṣaṃ yatnena trailokyacittamohinī
40.71
rambhovāca
nibodha sādho madvākyaṃ kāminīnāṃ manoharam
tyaktvā kaṭhoraṃ rahasi bhaja māṃ sukhadāyikām
40.72
tvaṃ vareṣu varaḥ pṛthvyāṃ varārohā svayaṃ varā
vidagdhāyā vidagdhasya durlabho navasaṅgamaḥ
40.73
yajñaṃ kurvanti bhūpālā bhārate svargahetukam
svargabhoganimittañca bhogasārā vayaṃ mune
40.74
stanayoryugmamūrdhvaṃ me sundaraṃ mukhapaṅkajam
hāsyabhrūbhaṅgasahitaṃ dṛṣṭvā ko na bhavetsukhī
40.75
strīrasaḥ sukhasāraśca munīnāmabhivāñchitaḥ
rasikāsukhasambhogo nirjane cātidurlabhaḥ
40.76
devo vā dānavo vāpi gandharvo vātha rākṣasaḥ
strīsukhaiśvaryavijñeyo rambhāyā rativañcitaḥ
40.77
rahasyupasthitāṃ kāntāṃ na bhajedyo jitendriyaḥ
gātralomapramāṇābdaṃ kumbhīpāke vaset dhruvam
40.78
satyaṃ tasyāśca babhrabhāk tacchāpena praṇaśyati
vidhātā mohinīśāpādapūjyo bhuvanatraye
40.79
yena tyaktopasthitā taṃ yathā paśyati puṃścalī
svāmiputrasvabandhūnāṃ na tathā ghātakaṃ ruṣā
40.80
paraṃ priyañca sarveṣāṃ jāraṃ jānāti puṃścalī
yadi tena parityaktā taṃ hantuṃ sā tu dakṣiṇā
40.81
puṃścalī hiṃsrajantubhyo naraghātibhya eva ca
duṣṭā śaśvadyāhīnā durantā pratijanmani
40.82
tyaja dhyānaṃ muniśreṣṭha bhuṃkṣvedaṃ tapasaḥ phalam
rahasyupasthitāṃ māñca gṛhītvā suciraṃ sukham
40.83
sa rambhāvacanaṃ śrutvā tāmuvāca bhayākulaḥ
hitaṃ tathyaṃ nītisāraṃ pariṇāmasukhāvaham
40.84
devala uvāca
śṛṇu rambhe pravakṣyāmi vedasāraparaṃ vacaḥ
kuladharmocitaṃ satyaṃ brāhmaṇānāṃ tapasvinām
40.85
dharmo'yaṃ yuktakāle ca svayoṣiti rato dvijaḥ
sarvatra pūjitaḥ śaśvadihaloke paratra ca
40.86
brāhmaṇaḥ kṣatriyo vaiśyo yo rataḥ parayoṣiti
yāti tasyāpūjitasya ruṣṭā lakṣmīrgṛ hādapi
40.87
ihātinindyaḥ sarvatra nādhikārī svakarmasu
paratrai vāndhrakūpe ca yāvadvarṣaśataṃ vaset
40.88
grāhyā copasthitā strī ca gṛhiṇā na tapasvinā
tyāge doṣaḥ kāminīnāṃ śāpabhāk pāpabhāg hī
40.89
brahmā jagadvidhātāpi na viraktaḥ kalatravān
tyāge doṣastatkadācinnāsmākaṃ tyaktayoṣitām
40.90
svabhāryāñca parityajya yo gṛhṇāti parastriyam
yaśodhanāyuṣāṃ hānirbhavejjīvanmṛtasya ca
40.91
bhuvi nāsti yaśo yasya jīvanaṃ tasya niṣphalam
susampadā kiṃ rājyena sukhena ca tapasvinaḥ
40.92
niṣkāmena ca vṛddhena mayā kinte prayojanam
suveśaṃ sundaraṃ mātaryuvānaṃ paśya sundari
40.93
ityevaṃ vacanaṃ śrutvā cukopāpsarasāṃ varā
uvāca bhūyo vākyaṃ taṃ trastā prasphu ritādharā
40.94
rambhovāca
cārucampakavarṇābhaḥ kandarpasamasundaraḥ
tapaḥprabhāvātsaśrīkaḥ suveśaḥ sammataḥ striyāḥ
40.95
tvayā vinānyaṃ kaṃ yāmi ko vā'sti tvatparaḥ pumān
puṃścalī tvāṃ parityajya kā jīvati smarāturā
40.96
śīghraṃ māṃ bhaja viprendra dagdhāṃ kāmāgninā sadā
kāmo naśyati māṃ tvatto yathā rambhāṃ mataṅgajaḥ
40.97
na cecchāpaṃ pradāsyāmi vada vedavidāṃ vara
māṃ vā dāruṇaśāpaṃ vā satvaraṃ svīkuru prabho
40.98
dagdhāḥ prāṇā mano dagdhaṃ svātmā vā dūti santatam
navaśṛṅgārapīyūṣapānānnirvāṇatāṃ vrajet
40.99
svāntaduḥkhena duḥkhārto yo'yaṃ śapati niścitam
taṃ śāpaṃ khaṇḍituṃ śakto na vidhātā jagatpatiḥ
40.100
dvijo rambhāvacaḥ śrutvā babhūva dhyānatatparaḥ
novāca kiñcinmaunasthaḥ sā taṃ kopācchaśāpa ha
40.101
he vakrācitta te vipra sarvāvayavavakramam
śarīramañjanākāraṃ rūpayauvanavarjitam
40.102
atīvavikṛtākāraṃ triṣu lokeṣu garhitam
purātanaṃ tapo naṣṭaṃ sadyo bhavatu niścitam
40.103
ityuktvā puṃścalī kāmātkāmalokaṃ jagāma sā
acireṇa munīndraśca na dadarśa hareḥ padam
40.104
padāravindavirahātsamudvigno babhūva ha
svāṅgañca dṛṣṭvā vikṛtaṃ pūrvapuṇyavivarjitam
40.105
kṛtvāgnikuṇḍaṃ śokena prāṇāṃstyaktuṃ samudyataḥ
mayā dṛṣṭo varo datto divyajñānena bodhitaḥ
40.106
āśvāsya kṛtaḥ prītyā tataḥ śānto babhūva ha
aṅgānyaṣṭau ca vakrāṇi dṛṣṭvā tūrṇaṃ mahāmuneḥ
aṣṭāvakreti tannāma kautukena mayā kṛtam
40.107
madvākyāt majjayaddroṇīmimāmāgatya satvaraḥ
ṣaṣṭhivarṣasahasrāṇi cakāra parantapaḥ
40.108
tapo vasāne madbhakto mayā yuktaḥ kṛtaḥ priye
sarvvasmin pralaye naṣṭe na madbhaktaḥ praṇaśyati
40.106-2
sucireṇaiva tapasā jvalatā jaṭharāgninā
tyaktāhārasyāntarañca bhasmapūrṇaṃ tapo muneḥ
40.110
āgataṃ malayadroṇiṃ munihetormama priye
aṣṭāvakrācca madbhakto na bhūto na bhaviṣyati
40.111
evambhū tastaponiṣṭhaḥ prapautro brahmaṇo muniḥ
niṣkalaḥ puṃścalīśāpād brahmā pūjyo yathā purā
40.112
ityevaṃ kathitaṃ sarvvaṃ rahasyañca mahātmanaḥ
sukhadaṃ puṇyadaṃ gūḍhaṃ kiṃ bhūyaḥ śrotumarhasi
Linked texts (5)
- Brahmavaivartapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Janmakhaṇḍa — Sanskrit
- Himavatkhaṇḍa — Sanskrit
- Gaṇeśakhaṇḍa — Sanskrit