Krishnajanmakhanda 46
Kṛṣṇajanmakhaṇḍa 46
- Language
- Sanskrit
46.1
iti śrībrahmavaivarte mahāpurāṇe nārāyaṇanāradasaṃvāde
śrīkṛṣṇajanmakhaṇḍe rādhākṛṣṇasaṃvādo nāma
pañcatriṃśo'dhyāyaḥ
śrīrādhikovāca
etena niyamenaiva brahmā tatyāja mohinīm
kathaṃ sa kulaṭāśāpādapūjyaḥ saṃbabhūva ha
46.2
kathaṃ tasya darpabhaṅgañcakāra kamalāpatiḥ
kathayasva sarvvavījaṃ sarvveṣāmīśvaraḥ svayam
46.3
śrīnārāyaṇa uvāca
rāseśvarīvacaḥ śrutvā prahasya rasikeśvaraḥ
nigūr̤hamitihāsañca tāṃ vaktamupacakrame
46.4
śrīkṛṣṇa uvāca
brahmā ciraṃ tapastaptvā matto labdhvā varaṃ varam
sṛṣṭiṃ nānāvidhāṃ kṛtvā vidhātā sa babhūva ha
46.5
tapasāṃ phaladātā ca sarveṣāṃ śāstikṛt prabhuḥ
ātmānamīśvaraṃ jñātvā mahāgarvī babhūva ha
46.6
brahmāṇḍeṣu ca sarveṣu garvaparyyantamunnatiḥ
iti matvā brahmaṇaśca darpabhaṅgaḥ kṛto mayā
46.7
yeṣāṃ yeṣāṃ bhaveddarpo brahmāṇḍeṣu parātparaḥ
vijñāya sarvvaṃ sarvvātmā teṣāṃ śāstāhameva ca
46.8
prathame brahmaṇo garyo mayā cūrṇakṛtaḥ śrutaḥ
śaṅkarasya ca pārvatyāścandrasya ca ravestathā
46.9
vahne durvāsasañcaiva tathā dhanvantareḥ priye
krameṇa darpabhaṅgañca kathayāmi niśāmaya
46.10
kṣudrāṇāṃ mahatāñcaiva yeṣāṅgarvvo bhavet priye
evaṃvidhamahaṃ teṣāṃ cūrṇībhūtaṃ karomi ca
46.11
śrīnārāyaṇa uvāca
śrīkṛṣṇasya vacaḥ śrutvā śuṣkakaṇṭhoṣṭhatālukā
papraccha rādhā yatnena santrastā bhayavihvalā
46.12
śrīrādhikovāca
kasya kena prabhāveṇa mahādarpo vabhūva ha
tvayā kena prabhāveṇa tasya bhaṅgaḥ kṛtaḥ purā
46.13
kathayasva prāṇanātha sarveṣāṃ darpabhañjana
darpahābhayada prāṇadānaikakāraṇeśvara
46.14
śrīkṛṣṇa uvāca
yena bhūtaṃ garvvacūrṇaṃ śrutaṃ trijagatāṃ vibhoḥ
anyeṣāṃ śrūyatāṃ rādhe vyāsena kathayāmi te
46.15
svayaṃ śivo madaṃśaśca saṃharttā jagatāñca yaḥ
tejasā matsamaḥ pūrṇo jñānena ca guṇena ca
46.16
dhyāyanti yogino yaṃ sa yogīndrāṇāṃ gurorguruḥ
jñānānandasvarūpo'yaṃ tasyākhyānaṃ śṛṇu priye
46.17
yugaṣaṣṭisahasrāṇi tapastaptvā divāniśam
bhūtvā ca maskalāpūrṇo vabhūva matprabho vibhuḥ
46.18
tapasā tejasā śaśvattejorāśivarbhūva ha
sūryyakoṭiprabhāvaśca bhaktānāṃ kalpapādapaḥ
46.19
dhyāyaṃ dhyāyañca yogīndrāstattejo bahukālataḥ
tadantare ca paśyanti svarūpamatisundaram
46.20
śuddhasphaṭikasaṅkāśaṃ pañcavaktraṃ trilocanam
triśūlapaṭṭiśakaraṃ vyāghracarmāmbaraṃ varam
46.21
japantaṃ svātmanātmānaṃ śvetākṣabījamālayā
īṣaddhāsyaprasannāsyaṃ candracūḍaṃ parātparam
46.22
svarṇākāraṃ jaṭābhāraṃ dadhataṃ śirasā mudā
śāntaṃ kāntaṃ trijagatāṃ bhaktānugrahakātaram
46.23
atha svamīśvaraṃ matvā pradātā sarvasampadām
dadāti sarvaṃ sarvebhyo vāñchitaṃ kalpapādapaḥ
46.24
yo yaṃ vāñchati taṃ tasmai varaṃ dattvā vareśvaraḥ
babhūva garvasaṃyuktaḥ svātmārāmaḥ svalīlayā
46.25
ekadā ca vṛko daityastapastepe śivasya ca
kedāre ca kaṭhoreṇa varṣamekaṃ divāniśam
46.26
nityaṃ yāti tatsamīpaṃ kṛpayā ca kṛpānidhiḥ
varaṃ dātuṃ yathābhīṣṭaṃ na jagrāhasuro varam
46.27
varṣānte śaṅkaraḥ śaśvattasthau tatpurataḥ svayam
varado bhaktipāśena kṣaṇaṃ gantuṃ na sa kṣamaḥ
46.28
sarvaiśvaryyaṃ sarvasiddhiṃ bhuktiṃ muktiṃ hareḥ padam
daityaḥ kiñcinna gṛhṇāti paritaḥ śūlapāṇinaḥ
46.26-2
dhyāyamānaṃ tatpadāmjaṃ dṛṣṭvā trasto maheśvaraḥ
ayācitāraṃ niśceṣṭaṃ ruroda premavihvalaḥ
46.30
atīva rodanāttasya dhyānabhaṅgo babhūva ha
dadarśa purataḥ sākṣāddātāraṃ sarvasampadām
46.31
yanmāyayā varaṃ vavre daityendro bhaktipūrvakam
hastaṃ dadhe ca yanmūrdhni sa bhasma bhaviteti ca
46.32
omityuktā prayātāntaṃ dudrāva daityapuṅgavaḥ
mṛtyuñjayo mṛtyubhayād dudrāva vāsavihvalaḥ
46.33
papāta ḍamarustasya vyāghracarma manoharam
digambaro daśa diśo bheje dānavabhītaye
46.34
na hanti tañca kṛpayā bhaktañca bhaktavatsalaḥ
duṣṭānusāraṃ sādhuśca na karoti kadācana
46.35
sādhavo ghnanti ghnantañca bhṛtyaṃ putraṃ priyāṃ vinā
prabodhituṃ na śaktaśca svātmānaṃ kṛpayā samam
46.36
śivaḥ svamṛtyuṃ matvā ca bhītaśca nirahaṅkṛtaḥ
smāraṃ smārañca māṃ bhadre māmeva śaraṇaṃ yayau
46.37
dṛṣṭvā svāśramamāyāntaṃ śuṣkakaṇṭhoṣṭhatālukam
he hare rakṣa rakṣeti japantaṃ bhayavihvalam
46.38
saṃsthāpya tatsamīpe ca sa daityo bodhito mayā
pṛṣṭaśca sarvavṛttāntamuvāca māṃ krameṇa ca
46.36-2
tadā mamājñayā tūrṇa vañcito māyayāsuraḥ
dattvā svamūrdhni hastañca sadyo bhasma babhūva ha
46.40
tadā siddhāḥ surendrāśca munīndrā manavo mudā
tuṣṭuvurmāṃ subhaktyā ca lajjayā lajjitaḥ śivaḥ
46.41
babhūva cūrṇastadgarvī jagāma bodhito mayā
varaṃ dadāti varadastato badhyo hyahaṃ śivaḥ
46.42
atha garvānvito rudro hantuṃ tripuramulyaṇam
matvā manasi saṃharttā sarveṣāṃ jagatāmiti
46.43
ko'yaṃ pataṅgavadvaitya iti matvā yayau raṇam
vihāya śūlaṃ mahattaṃ madīyakavacaṃ param
46.44
ciraṃ babhūva samaraṃ varṣamekaṃ divāniśam
na ko'pi jetuṃ kaṃ śakto dvau samau samare tadā
46.45
pṛthivyāñca raṇaṃ kṛtvā daityendro māyayā priye
atyūrddhvañca samuttasthau pañcāśatkoṭiyojanam
46.46
uttasthau śaṅkarastūrṇaṃ hantuṃ daityaṃ jagatprabhuḥ
babhūva tatra yuddhañca māsamekaṃ nirāśraye
46.47
astrāṇi cāpaṃ ciccheda śaṅkarasyāsuro balī
rathaṃ babhañja daityendraścāpamastrāṇi śaṅkarāt
46.48
jaghāna muṣṭinā rudro dānavendraṃ prakoṣataḥ
vajramuṣṭiprahāreṇa sadyo mūrcchāmavāpa saḥ
46.46-2
kṣaṇena cetanāṃ prāpya kopāddānavapuṅgavaḥ
śivaṃ śayānamuttholya pātayāmāsa bhūtale
46.50
sarathe pātite rudre devā devarṣayo bhiyā
tuṣṭuvurmāṃ paritrāhi kṛṣṇetyuktvā punaḥ punaḥ
46.51
haraḥ sasmāra māmeva nirbhayo bhayakāraṇam
tuṣṭāva bhaktyā stotreṇa mayā dattena saṅkaṭe
46.52
tadāhaṃ kalayā śīghraṃ vṛṣarūpaṃ vidhāya ca
śayānaṃ śaṅkaraṃ dhṛtvā viṣāṇābhyāmurukramam
46.53
dadau tasmai svakavacaṃ svaśūlamarimarddanam
prāpya taddānavasthānamatyūrddhvañca nirāśrayam
46.54
mayā dattena śūlena jaghāna tripuraṃ haraḥ
māmeva darpahantāraṃ tuṣṭāva vrīr̤itaḥ punaḥ
46.55
sadyaḥ papāta daityendraścūrṇībhūtaśca bhūtale
devatā munayaḥ sarve tuṣṭuvuḥ śaṅkaraṃ mudā
46.56
tatyāja śaṅkaro darpaṃ vighnabījantato vibhuḥ
jñānānandasvarūpaśca nirliptaḥ sarvakarmasu
46.57
tato'haṃ vṛṣarūpeṇa vahāmi tena taṃ priyam
mama priyatamo nāsti trailokyeṣu śivātparaḥ
46.58
manaḥsvarūpo brahmā me jñānarūpo maheśvaraḥ
buddhirbhagavatī durgā mūlaprakṛtirīśvarī
46.59
nidrādayaḥ śaktayo yāstāḥ sarvāḥ prakṛteḥ kalāḥ
vāgadhiṣṭhātṛdevī yā sā svayaṃ ca sarasvatī
46.60
mama kalyāṇadhidevo harṣarūpo gaṇeśvaraḥ
paramārthaḥ svayaṃ dharmo mama bhakto hutāśanaḥ
46.61
sarvaiśvaryādhidevī me sarvagolokavāsinaḥ
prāṇādhiṣṭhātṛdevī tvaṃ sadā prāṇādhikā mama
46.62
gopāṅganāstava kalā ataeva mama priyāḥ
mallomakūpajā gopāḥ sarve golokavāsinaḥ
46.63
tejaḥsvarūpaḥ sūryyaśca prāṇā me vāyavaḥ smṛtāḥ
jalādhidevo varuṇaḥ pṛthivī me malodbhavā
46.64
mama śūnyo mahākāśo madano mānasodbhavaḥ
indrādayaḥ surāḥ sarve makalāṃśāṃśasambhavāḥ
46.65
etāni sṛṣṭibījāni mahadādīni caiva hi
sarveṣāṃ bījarūpo'haṃ svayamātmā nirāśrayaḥ
46.66
jīvo me pratibimbaśca karmabhogādhikārakṛt
ahaṃ sākṣī nirīhaśca na bhogī sarvakarmasu
46.67
bhaktadhyānāthardeho'yaṃ mama svecchāmayasya ca
prakṛtiḥ puruṣo'hañca eka eva parātparaḥ
46.68
ityevaṃ kathitaṃ rādha gvadarpavimocanam
sṛṣṭivījañca śṛṇu me pārvatīdarpamocanam
46.69
śrīnārāyaṇa uvāca
ityuktavantaṃ śrīkṛṣṇaṃ paramātmānamīśvaram
papraccha rādhikādevī nigūr̤hamabhivāñchitam
46.70
śrīrādhikovāca
bhagavan sarvatattvajña sarvavīja sanātana
vada me vāñchitaṃ praśnaṃ sarvasandehabhañjanam
46.71
sarvajñānādhidevaśca śaṅkaraḥ sarvatattvavit
mṛtyuñjayaḥ kālakālo bhagavān tatsamo mahān
46.72
kathaṃ vibhūtigātraśca pañcavaktrastrilocanaḥ
digambaro jaṭādhārī nāgasaṅghātabhūṣaṇaḥ
46.73
vṛṣeṇāṭati devendro vihāya varavāhanam
na bibharti kathaṃ ratnaṃ sāranirmāṇabhūṣaṇam
46.74
vahniśuddhāṃśukaṃ tyaktvā dhatte śārdūlacarmakam
dhatte dhattūrakusumaṃ pārijātaṃ vihāya ca
46.75
nāsti ratnakirīṭecchā jaṭāyāṃ prītiruttamā
divyalokaṃ parityajya śmaśāneṣu spṛhā vibhoḥ
46.76
candanāgurukastūrīsugandhikusumāni ca
tyaktvā spṛhā vilvapatre vilvakāṣṭhānulepane
46.77
etadveditumicchāmi vyāsena kathaya prabho
śrotuṃ kautūhalaṃ nātha varddhate me manaḥspṛhā
46.78
rādhikāvacanaṃ śrutvā prahasya madhusūdanaḥ
kathāṃ kathitumārebhe kṛtvā rādhāṃ svavakṣasi
46.79
śrīkṛṣṇa uvāca
yugaṣaṣṭisahasrāṇi tapaḥ kṛtvā maheśvaraḥ
virarāma pūrṇatamo dhyātvā māṃ manasā mudā
46.80
etasminnantare māñca dadarśa purataḥ sthitam
atīva kamanīyāṅgaṃ kiśoraṃ śyāmasundaram
46.81
aho'nirvacanīyañca dṛṣṭvā rūpamanuttamam
na babhūva vitṛṣṇāśca locanābhyāṃ trilocanaḥ
46.82
paśyannimeṣarahita iti matvā svamānase
bhaktyudre kān mahābhakto rurod premavihvalaḥ
46.83
sahasravadano'nanto bhāgyavāṃśca caturmukhaḥ
bahubhirlocanairdṛṣṭvā tuṣṭāva bahubhirmukhaiḥ
46.84
paśyāmi kiṃ vā kiṃ staumi saṃprāpya nāyamīdṛśam
āsyaikena locanābhyāṃ caturddhā sa punaḥ punaḥ
46.85
svamānase kurvatīdaṃ śaṅkare ca tapasvini
tadu babhūva caturvaktraṃ pūrveṇa saha pañcamam
46.86
ekaikavaktraṃ śuśubhe locanaiśca tribhistribhiḥ
babhūva tena tannāma pañcavaktrastrilocanaḥ
46.87
stavanādadhikaprītiḥ śivasya darśane mama
tenādhikāni tasyai va babhūvurlocanāni ca
46.88
cakṣūṃṣi guṇarūpāṇi tasya brahmasvarūpiṇaḥ
satvaṃ rajastama iti tasya hetuṃ niśāmaya
46.89
satvāṃśena dṛśā śambhuḥ paśyan pāti ca sātvikān
rājasena rājasikān tāmasena ca tāmasān
46.60-2
cakṣuṣastāmasāt pañcāllalāṭasthāñcarasya ca
saṃhārakāle saṃharturagnirāvirbhavet krudhā
46.61-2
koṭitālapramāṇaśca sūryakoṭisamaprabhaḥ
lelihāno dīrghaśikhastrailokyaṃ dagdhumīśvaraḥ
46.62-2
vibhūtigātraḥ sa vibhuḥ satīsaṃskārabhasmanā
dhatte tasyā asthimālāṃ premabhāvena bhasma ca
46.63-2
svātmārāmo yadyapīśastathāpi pūrṇamabdakam
satīśavaṃ gṛhītvā ca bhrāmaṃ bhrāmaṃ ruroda ha
46.64-2
pratyaṅgaṃ cāpi tasyāśca papāta yatra yatra ha
siddhapīṭhastatra tatra babhūva mantrasiddhidat
46.65-2
tadā śavāvaśeṣañca kṛtvā vakṣasi śaṅkaraḥ
papāta mūrcchito bhūtvā siddhikṣetre ca rādhike
46.66-2
tadā gatvā maheśaṃ taṃ kṛtvā kror̤e prabodhya ca
adadāddivyatattvañca tasmai śokaharaṃ param
46.67-2
tadā śivaśca santuṣṭaḥ svaṃ lokañca jagāma ha
mūrtyantareṇa kālena tāṃ saṃprāpa priyāṃ satīm
46.68-2
digvastradhārī yogena necchānitye pare vibhoḥ
jaṭāstapasyākālīnā dhatte'dyāpi vivekataḥ
46.69-2
na cecchā keśasaṃskāre svāṅgaveśena yoginaḥ
samatā candane paṅke loṣṭre ratne maṇīśvare
46.100
garur̤adveṣiṇo nāgāḥ śaṅkaraṃ śaraṇaṃ yayuḥ
bibharti kṛpayā svāṅge tāneva śaraṇāgatān
46.101
vāhanaṃ vṛṣarūpo'hamanyastaṃ voḍhumakṣamaḥ
tripurasya vadhe pūrvaṃ maskalāṃśasamudbhavaḥ
46.102
pārijātādikaṃ puṣpaṃ sugandhi candanādika m
mayi saṃnyasya teṣvevaṃ prītirnāsti kadācana
46.103
dhattūre tatsadā prītirbilvapatrānulepane
gandhahīne prasūne ca yogoṣṭe vyāghracarmaṇi
46.104
divyaloke divyatarape janatāyāṃ na tanmanaḥ
śmaśāne'tīva rahasi dhyāyate māmaharniśam
46.105
āvrahmastambaparyyantaṃ samañca manyate śivaḥ
mamānirvacanīye'tra rūpe tanmagnamānasam
46.106
brahmaṇaḥ patane nāpi śūlapāṇeḥ kṣayo bhavet
tasyāyuṣaḥ pramāṇañca nāhaṃ jānāmi kā śrutiḥ
46.107
jñānaṃ mṛtyuñjayaḥ śūlaṃ dhatte mattejasā samam
vinā mayā na kaścittaṃ śaṅkaraṃ jetumīśvaraḥ
46.108
śaṅkaraḥ paramātmā me prāṇebhyo'pi paraḥ śivaḥ
tāvake manmanaḥ śaśvatpriyo me bhavātparaḥ
46.106-2
brahmāṇḍanikaraṃ kṛtsnaṃ mayā manmāyayā sadā
sa kampati haraṃ śaśvanna ca taṃ mohituṃ kṣamaḥ
46.110
na saṃvasāmi goloke vaikuṇṭhe tava vakṣasi
sadāśivasya hṛdaye nibaddhaḥ premapāśataḥ
46.111
svarasiddhaṃ sutānena pañcavaktreṇa śaṅkaraḥ
śaśvadgāyati madgāthāṃ tenāhaṃ tatsamīpataḥ
46.112
sraṣṭuṃ śakto hi naṣṭuñca bhrūbhaṅgalīlayāpi yaḥ
brahmāṇḍanikaraṃ yogānna yogī śaṅkarāt paraḥ
46.113
divyajñānena yaḥ sraṣṭuṃ naṣṭuṃ bhrūbhaṅgalīlayā
mṛtyuṃ kālādikaṃ śakto na jñānī śaṅkarāt paraḥ
46.114
mama bhaktiñca dāsyañca muktiñca sarvasampadaḥ
sarvasiddhiṃ dātumīśo na dātā śaṅkarāt paraḥ
46.115
pañcavaktreṇa mannāma yaśo gāyatyaharniśam
madrūpaṃ dhyāyate śaśvanna bhaktaḥ śaṅkarāt paraḥ
46.116
ahaṃ sudarśanaṃ śambhustejasā ca vayaṃ samāḥ
brahmā sraṣṭā ca yogena nāsmābhistejasā samaḥ
46.117
ityevaṃ kathitaṃ sarvaṃ śaṅkarasya yaśo'malam
tathāpyasya darpabhaṅgaṃ kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi
Linked texts (3)
- Brahmavaivartapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Mudgalapurāṇa — Sanskrit
- Janmakhaṇḍa — Sanskrit