Krishnajanmakhanda 53
Kṛṣṇajanmakhaṇḍa 53
- Language
- Sanskrit
53.1
iti śrībrahmavaivartte mahāpurāṇe nārāyaṇanāradasaṃvāde
śrīkṛṣṇajanmakhaṇḍe satīdehatyāgo nāma
dvicatvāriṃśo'dhyāyaḥ
tricatvāriṃśo'dhyāyaḥ
śrīnārāyaṇa uvāca
atha durgāṃ mahādevaḥ satīmūrttiṃ manoharām
amlānapadmavaktrāṃ tāṃ śayānāṃ jāhnavītaṭe
53.2
dadhatīmakṣamālāñca prataptakāñcanaprabhām
tejasā prajvalantīñca dadhānāṃ śuklavāsasam
53.3
dṛṣṭvā satīśarīrañca pradagdhaṃ virahāgninā
taccarāgnirmūrttimāṃśca mūrcchāṃ prāpa tathāpi ca
53.4
kalatraśoko balavān svātmārāmaṃ parātparam
bādhate vedabījaṃ taṃ yogīndrāṇāṃ gurorgurum
53.5
kṣaṇena cetanāṃ prāpya tāmuvāca trilocanaḥ
nirīkṣya vadanāmbhojaṃ sthāṇuḥ sthāṇurivāparaḥ
53.6
sāśrunetro'tidīnaśca dīnānāṃ śaraṇapradaḥ
dīnadainyāpahārī ca vilalāpa paraṃ vacaḥ
53.7
śaṅkara uvāca
uttiṣṭhottiṣṭha subhage sati prāṇeśvari priye
śaṅkaro'haṃ tava svāmī paśya māṃ nikaṭāyatam
53.8
śivaṃ śivapradaṃ sarvasaṃpadrūpañca siddhidam
sarvātmānañca sarveśaṃ śavattulyaṃ tvayā vinā
53.6-2
śakto'hañca tvayā sārddhaṃ sarvaśakti svarūpayā
śaktihīnaḥ śavasamo niśceṣṭaḥ sarvakarmasu
53.10
yaśca śaktiṃ na jānāti jñānahīnaśca nindati
taṃ tyaktumucitaṃ vijñā kathaṃ māṃ tyajasi priye
53.11
svayaṃ brahmā svayaṃ viṣṇuḥ sādhyabhūtāvayaṃ tava
sasmitaṃ sakaṭākṣañca vada kiñcitsudhopamam
53.12
madhurābhāsadṛṣṭyā ca māṃ dagdhaṃ secanaṃ kuru
māṃ dṛṣṭvā dūrataḥ śīghraṃ snigdhaṃ vadasi sasmitam
53.13
kathamadyāpi niśceṣṭaṃ vilapantaṃ na bhāṣase
prāṇādhike samuttiṣṭha rudantaṃ māṃ na paśyasi
53.14
parityajya ca naḥ prāṇān gantuṃ nārhasi sundari
jagadambe samuttiṣṭha prāṇādhāre parātpare
53.15
pativrate samuttiṣṭha kathaṃ māṃ nādya sevase
kathaṃ karoṣi vijñāya vratabhaṅgaṃ śrutiprasūḥ
53.16
ityuktā mṛtadehañca priyāyā virahāturaḥ
nidhāyorasi saṃśliṣya cucumba ca punaḥ punaḥ
53.17
adhare cādharaṃ dattvā vaco vakṣasi śaṅkaraḥ
punaḥ punaḥ samāśliṣya punarmūrcchāmavāpa saḥ
53.18
punaḥ sa cetanāṃ prāpya vegādutthāya śokanaḥ
dudrāva ca yathonmatto jñānināñca gurorguruḥ
53.18-2
saptadvīpaṃ saptasindhuṃ lokālokañca kāñcanaṃ
babhrāma bhrāntavajjñānī satīṃ kṛtvā svavakṣasi
53.20
śataśṛṅgagireḥ pārśve jambudvīpe ca bhārate
sunirjane'kṣayavaṭe gaṅgātīre sarittaṭe
53.21
rurodoccaiḥ svayaṃ kṛtvā sati sādhvītyudīryya ca
trinetranetranīreṇa sambabhūva sarovaram
53.22
tannetrañca saro nāma munīnāṃ tapasaḥ sthalam
yojanadvayavistīrṇaṃ puṇyatīrthaṃ manoharam
53.23
yatra snātvā punarjanma narāṇāṃ na bhaveddhire
śatajanmakṛtaṃ pāpaṃ snānamātreṇa naśyati
tyaktvā tāṃ mānavīṃ mūrtiṃ narā yānti hareḥ padam
53.24
tatra saṃrodanaṃ tyaktvā punarvabhrāma medinīm
pūrṇamabdaṃ mahāyogī virahāturamānasaḥ
53.25
satīgalitapratyaṅgairaṅgairaiśca parvataiśvara
babhūva siddhapīṭhānāṃ samūho vāñchitapradāḥ
53.26
śeṣāṅgānāṃ mahādevaḥ saṃskāraṃ vai vidhāya ca
asthimālāṃ vinirmāya cakāra kaṇṭhabhūṣaṇam
53.27
nityaṃ tadbhasma bhaktyā ca cakāra gātralepanam !
sati prāṇeśvarītyuktā punarmūrcchāmavāpa saḥ
53.28
visasmāra brahmaparamātmānamātmasambhavaḥ
svātmārāmaḥ pūrṇakāmo niśceṣṭo virahajvarāt
53.26-2
taṃ śayānaṃ giriśarasyābhyāse vaṭamūlake
dṛṣṭvā devāḥ samājagmurvismitāḥ śivasannidhim
53.30
nārāyaṇaśca bhagavānīśvaraḥ saha pārṣadaiḥ
ratnayānenājagāma padmarcitapadāmbujaḥ
53.31
ratnālaṅkāraśobhāḍhyaḥ pītavāsāścaturbhujaḥ
īṣaddhāsyaprasannāsyo vanamālāvibhūṣitaḥ
53.32
brahmā śeṣaśca dharmaśca surāḥ sarve maharṣayaḥ
sampūśūdīśasadasi lakṣmīkāntaṃ praṇamya te
53.33
śrīhariḥ śaṅkaramaṅke kṛtvā vakṣasi mūrcchitam
rudantaṃ bodhayāmāsa jñānīśo jñānināṃ gurum
53.34
śrībhagavānuvāca
svātmārāma nibodhedaṃ madīyaṃ vacanaṃ śṛṇu
hitamadhyātmasārañca duḥkhaśokanikṛntanam
53.35
sarvādhyātmavidyamānavījaṃ jñānanidhiṃ vidhim
tathāpi bodhayāmi tvāṃ sarvajñaṃ vedhasāṃ vidhim
53.36
budhaṃ bodhayituṃ śakto budho'pi prāṇasaṅkaṭe
vyavahāro'sti lokeṣu sarvaḥ sarvaṃ parasparam
53.37
māyāśritā guṇāḥ sarve hetavaḥ sukhaduḥkhayoḥ
viṣṇumāyā balavatī guṇayuktaṃ prabādhate
53.38
duḥkhaṃ śokaṃ bhayaṃ śambho durdine bhavatīśvara
tattvatīte kutastāni sudine ca samāgate
53.36-2
harṣa aiśvaryyadarpaśca satataṃ tatra varddhate
sarvāṇyetāni gacchanti svapnānīva vipaścitaḥ
53.40
jñānaṃ labha mahādeva jñānabīja sanātana
cetanāṃ kuru bhadraṃ te satīṃ prāpsyasi niścitam
53.41
tattoyaṃ śītatā nityaṃ nāgniṃ muñcati dāhikā
tejaḥ sūryyaṃ mahīṃ gandho tathā tvāñca satī śiva
53.42
śailetyevaṃ samākarṇya hariṃ kiñciduvāca ha
netrāṇyunmīlanaṃ kṛtvā trinetro śrūyatāmiti
53.43
trinetra uvāca
kastvaṃ tejaḥsvarūpo'si ka ime tava sannidhau
kinnāma bhavataścaiṣāṃ kāni nāmāni kā satī
53.44
ko'haṃ ko se bhavān brūte kiṅkarāḥ kuta āgatāḥ
kva yāsyasi kva yāsyāmi kva gacchanta ime vada
53.45
harirityevamākarṇya ruroda sagaṇe gire
netranīraistrinetraṃ taṃ rudantaṃ prasiṣeca saḥ
53.46
haritrinetrayornetranīrapātena tatra vai
babhūva sarasāṃ śreṣṭhaṃ tīrthaṃ bhuvanapāvanam
53.47
bhārate'stāgireḥ paścāttatrākṣayavaṭāntike
sthalaṃ babhūva tapasāṃ muktibījaṃ tapasvinām
53.48
athovāca punaḥ śīghramādhyātmañca haraṃ hariḥ
śṛṇvatāṃ sarvvadevānāṃ munīnāmūrdhvaretasām
53.49
śrībhagavānuvāca
śṛṇu śaṅkara vakṣyāmi jñānānanda sanātana
jñānaṃ jñānanidhe śokādvismṛto'si parātpara
53.50
sudinaṃ durddinaṃ śaśvat bhramatyevaṃ bhave bhave
sarveṣāṃ prākṛtānāñca te bīje sukhaduḥkhayoḥ
53.51
mukhādbhavati harṣaśca darpaḥ śauryyaṃ pramattatā
rāga aiśvaryyakāmaśca vidveṣaśca nirantaram
53.52
duḥkhācchokāt samudvegādbhayaṃ nityaṃ pravarttate
hatānyetāni sarvvāṇi hṛte bīje maheśvara
53.53
sudinaṃ durddinañcaiva sarvvakarmmodbhavaṃ bhava
tatkarma tapasāṃ sādhyaṃ karmmaṇāñca śubhāśubham
53.54
tapaḥ svabhāvasādhyañca svabhāvo'bhyāsato bhavet
saṃsargasādhyo'bhyāsaśca saṃsargaḥ puṇyato bhavet
53.55
puṇyabījaṃ manaścaiva pāpabījañca cañcalam
manaḥ śambho mamāṃśaśca sarvendriyapuraḥsaram
53.56
sarveṣāṃ janako'hañca cittaṃ brahmā patissvayam
brahmaikaṃ mūrtibhedastu guṇabhedena santatam
53.57
tadbrahma vividhaṃ vastu saguṇaṃ nirguṇaṃ śiva
māyāśrito yaḥ saguṇo māyātītaśca nirguṇaḥ
53.58
svecchāmayaśca bhagavānicchayā vikaroti ca
icchāśaktiśca prakṛtirnityā sarvaprasūḥ sadā
53.56-2
kecidekaṃ vadantyevaṃ brahma jyotiḥ sanātanam
kecidvadanti dvividhaṃ brahma prakṛtipūrvakam
53.60
śṛṇu ye ca vadantyekaṃ māyāpuruṣayoḥ param
tasmādbhavati tau dvau ca tadbrahma sarvakāraṇam
53.61
atha caikaṃ paraṃ brahma dvividhaṃ bhavatīcchayā
icchāśaktiśca prakṛtiḥ sarvaśaktiprasūḥ sadā
53.62
tatrāsaktaśca saguṇaḥ sarvādhāraḥ sanātanaḥ
sarveśvaraḥ sarvasākṣī sarvatrāsti phalapradaḥ
53.63
śarīraṃ dvividhaṃ śambho nityaṃ prākṛtameva ca
nityaṃ vināśarahitaṃ naśvaraṃ prākṛtaṃ sadā
53.64
ahaṃ tvañcāpi bhagavannāsub va</sub yornityavigrahaḥ
āvayoraṃśabhūtā ye prākṛtā naṣṭavigrahāḥ
53.65
rudrādayastvadaṃśāśca madaṃśā viṣṇurūpiṇaḥ
mamāpyevaṃ dvidhārūpaṃ dvibhujañca caturbhujam
53.66
caturbhujo'haṃ vaikuṇṭhe padmayyā pārṣadaiḥ saha
goloke dvibhujo'hañca gopībhiḥ saha rādhayā
53.67
dvividhaṃ ye vadantyevaṃ dvau pradhānau tu tanmate
puruṣaśca sadā nityo nityā prakṛtirīśvarī
53.68
sadā tau dvau ca saṃśliṣṭau sarveṣāṃ pitarau śiva
saśarīrau niḥśarīrau svecchayā sarvarūpiṇau
53.69
prādhānyañca yathā puṃsaḥ prakṛteśca sadā tathā
satīmicchasi cecchambho prakṛteḥ stavanaṃ kuru
53.70
yat stotrañca tvayā dattaṃ purā durvāsase mudā
taddivyaṃ kaṇvaśākhoktaṃ bhaja tena jagatprasūm
53.71
śokanāśo bhavatu te śivaṃ śiva mamāśiṣā
dūraṃ viplavahetuśca yātu strīvirahajvaraḥ
53.72
ityevamuktvā lakṣmīśo virarāma girīśvara
stavanaṃ kartumārebhe prakṛteśca maheśvaraḥ
53.73
snātvā natvā ca śrīkṛṣṇaṃ brahmāṇaṃ bhaktisaṃyutaḥ
puṭāñjaliputo bhūtvā pulakāñcitavigrahaḥ
53.74
maheśvara uvāca
oṃ namaḥ prakṛtyai mantraḥ
brāhmi brāhmasvarūpe tvaṃ māṃ prasīda sanātani
paramātmasvarūpe ca paramānandarūpiṇi
53.75
bhadre bhadraprade durge durgaghne durganāśini
potasvarūpe'jīrṇe tvaṃ māṃ prasīda bhavārṇave
53.76
sarvasvarūpe sarveśi sarvabījasvarūpiṇi
sarvādhāre sarvavidye māṃ prasīda jayaprade
53.77
sarvamaṅgalasvarūpe ca sarvamaṅgaladāyini
samastamaṅgalādhāre prasīda sarvamaṅgale
53.78
nidre tandre kṣame śraddhe tuṣṭipuṣṭisvarūpiṇi
lajje medhe buddhirūpe prasīda bhaktavatsale
53.79
vedasvarūpe vedānāṃ kāraṇe vedadāyini
sarvavedāṅgarūpe ca vedamātaḥ prasīda me
53.80
daye jaye mahāmāye prasīda jagadambike
kṣānte śānte ca sarvānte kṣutpipāsāsvarūpiṇi
53.81
lakṣmīnārāyaṇakror̤e sraṣṭurvakṣasi bhārati
mama kror̤e mahāmāye viṣṇumāye prasīda me
53.82
kalākāṣṭhāsvarūpe ca divārātrisvarūpiṇi
pariṇāmaprade devi prasīda dīnavatsale
53.83
kānte sarvasatīnāṃ kṛṣṇasyorasi rādhike
kṛṣṇaprāṇādhike bhadre prasīda kṛṣṇapūjite
53.84
yaśaḥsvarūpe yaśasāṃ kāraṇe ca yaśaḥprade
sarvadevasvarūpe ca nārīrūpavidhāyini
53.85
samastakāminīrūpe kalāṃśena prasīda me
sarvasampatsvarūpe ca sarvasampatprade śubhe
53.86
prasīda paramānande kāraṇe sarvasampadām
yaśasvināṃ pūjite ca prasīda yaśasāṃ nidhe
53.87
ādhāre sarvajagatāṃ ratnādhāre vasundhare
carācarasvarūpe ca prasīda mama mā ciram
53.88
yogasvarūpe yogīśe yogade yogakāraṇe
yogādhiṣṭhātri devīśe prasīda siddhayogini
53.89
sarvasiddhisa্বরূপe ca sarvasiddhipradāyini
kāraṇe sarvasiddhīnāṃ siddheśvari prasīda me
53.90
vyākhyānaṃ sarvaśāstrāṇāṃ matabhede maheśvari
jñāne yaduktaṃ tatsarvaṃ kṣamasva parameśvari
53.91
kecidvadanti prakṛteḥ prādhānyaṃ puruṣasya ca
kecittatra matadvaidhe vyākhyābhedaṃ vidurbudhāḥ
53.92
mahāviṣṇornābhideśe sthitaṃ taṃ kamalodbhavam
madhukaiṭabhau mahādaityau līlayā hantumudyatau
53.93
dṛṣṭvā stutiṃ prakurvantaṃ brahmāṇaṃ rakṣituṃ purā
bodhayāmāsa govindaṃ vināśahetave tayoḥ
53.94
nārāyaṇastvayā bhaktyā jaghāna tau mahāsurau
sarveśvarastvayā sārddhamanīśo'yaṃ tvayā vinā
53.95
purā tripurasaṃgrāme gaganātpatite mayi
tvayā ca viṣṇunā sārddhaṃ rakṣito'haṃ sureśvari
53.96
adhunā rakṣa māmīśe pradagdhaṃ virahāgninā
svātmadarśanapuṇyena krīṇīhi parameśvari
53.87-2
ityuktvā virataḥ śambhurdadarśa gaganasthitām
ratnasārarathasthāṃ tāṃ devīṃ śatabhujāṃ mudā
53.88-2
taptakāñcanavarṇābhāṃ ratnābharaṇabhūṣitām
īṣaddhāsyaprasannāsyāṃ jagatāṃ mātaraṃ satīm
53.86-2
dṛṣṭvā tāṃ virahāsaktaḥ punastuṣṭāva satvaram
duḥkhaṃ nivedayāmāsa prarudanvirahodbhavam
53.100
darśayāmāsāsthimālāṃ svāṅgasthaṃ bhasmabhūṣaṇam
kṛtvā bahuparīhāraṃ toṣayāmāsa sundarīm
53.101
nārāyaṇaśca brahmā ca dharmaḥ śeṣaḥ surarṣayaḥ
śivaṃ rakṣekharītyuktvā tuṣṭuvuste sanātanīm
53.102
babhūva parituṣṭā sā teṣāṃ stotreṇa tatkṣaṇam
uvāca kṛpayā śambhuṃ prāṇeśaṃ prāṇavallabhā
53.103
prakṛtiruvāca
sthiro bhava mahādeva prāṇādhika mama prabho
bhavānātmā ca yogīśaḥ svāmī janmani janmani
53.104
ahaṃ śailendrakāminyāṃ labdhvā janma maheśvara
tava patnī bhaviṣyāmi muñca tvaṃ virahajvaram
53.105
ityuktvā śivamāśvāsya cāntarddhānaṃ cakāra sā
surā jagmustamāśvāsya lajjānamrātmakandharam
53.106
harṣāntarātmā giriśaḥ kailāsaṃ taṃ jagāmaha
nanarta sagarṇastūrṇa santyajya virahajvaram
53.107
idaṃ śivakṛtaṃ stotraṃ prakṛtyā yaḥ paṭhennaraḥ
na bhavetkāminobhedastasya janmani janmani
53.108
iha loke sukhaṃ bhuktvā sa yāti śivamandiram
dharmārthakāmamokṣāṃśca labhate nātra saṃśayaḥ
Linked texts (3)
- Brahmavaivartapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Critical edition (BORI) — Sanskrit
- Janmakhaṇḍa — Sanskrit