Krishnajanmakhanda 72
Kṛṣṇajanmakhaṇḍa 72
- Language
- Sanskrit
72.1
dviṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ
nārada uvāca
brahman kena prakāreṇa rāmo dāśarathiḥ svayaṃ
cakāra mokṣaṇaṃ kutra yuge gautamayoṣitaḥ
72.2
rāmāvatāraṃ sukhadaṃ samāsena manoharam
kathayasva mahābhāga śrotuṃ kautūhalaṃ mama
72.3
śrīnārāyaṇa uvāca
brahmaṇā prārthito viṣṇurjāto daśarathāt svayam
kauśalyāyāñca bhagavān tretāyāñca mudānvitaḥ
72.4
kaikeyyāṃ bharataścaiva rāmatulyo guṇena ca
lakṣmaṇaścāpi śatrughnaḥ sumitrāyāṃ guṇārṇavaḥ
72.5
viśvāmitrapreṣitaśca śrīrāmaśca salakṣmaṇaḥ
prayayau mithilāṃ ramyāṃ sītāgrahaṇahetave
72.6
dṛṣṭvā pāṣāṇarūpāñca rāmo vartmani kāminīm
viśvāmitrañca papraccha kāraṇaṃ jagadīśvaraḥ
72.7
rāmasya vacanaṃ śrutvā viśvāmitro mahātapāḥ
uvāca tatra dharmiṣṭho rahasyaṃ sarvameva ca
72.8
kāraṇaṃ tanmukhācchrutvā rāmo bhuvanapāvanaḥ
pasparśa pādāṅgulinā sā babhūva ca padminī
72.9
sā rāmamāśiṣaṃ kṛtvā prayayau bhartṛmandiram
śubhāśiṣaṃ dadau tasmai bhāryyāṃ samprāpya gautamaḥ
72.10
rāmaśca mithilāṃ gatvā dhanurbhaṅgaṃ śivasya ca
cakāra pāṇigrahaṇaṃ sītāyāścaiva nārada
72.11
kṛtvā vivāhaṃ rājendro bhṛgudarpaṃ nihṛtya ca
ayodhyāṃ prayayau ramyāṃ krīr̤ākautukamaṅgalaiḥ
72.12
rājā putraṃ nṛpaṃ karttuṃmiyeṣa sa tu sādaram
saptatīrthodakaṃ tūrṇamānīya munipuṅgavān
72.13
kṛtādhivāsaṃ śrīrāmaṃ sarvamaṅgalasaṃyutam
dṛṣṭvā bharatamātā ca kaikeyī śorkāvahvalā
72.14
varayāmāsa rājānaṃ pūrvamaṅgīkṛtaṃ varam
rāmasya vanavāsañca rājatvaṃ bharatasya ca
72.15
varaṃ dātuṃ mahārājo neyeṣa premamohitaḥ
dharmasatyabhayenaivovāca rāmo nṛpaṃ sudhīḥ
72.16
śrīrāma uvāca
tar̤āgaṃśatadānena yat puṇyaṃ labhate naraḥ
tato'dhikañca labhate vāpīdānena niścitam
72.17
daśavāpīpradānena yat puṇyaṃ labhate naraḥ
tato'dhikañca labhate puṇyaṃ kanyāpradānataḥ
72.18
daśakanyāpradānena yat puṇyaṃ labhate naraḥ
tato'dhikañca labhate yajñaikena narādhipa
72.16-2
daśayajñena yat puṇyaṃ labhate puṇyakṛjjanaḥ
tato'dhikañca labhate putrāsyadarśanena ca
72.20
darśane śataputrāṇāṃ yat puṇyaṃ labhate naraḥ
tat puṇyaṃ labhate nūnaṃ puṇyavān satyapālanāt
72.21
na hi satyāt paro dharmo nānṛtāt pātakaṃ param
na hi gaṅgāsamaṃ tīrthaṃ na devaḥ keśavāt paraḥ
72.22
nāsti dharmāt paro bandhurnāsti dharmāt paraṃ dhanam
dharmāt priyaḥ paraḥ ko vā svadharmaṃ rakṣa yatnataḥ
72.23
svadharme rakṣite tāta śaśvat sarvatra maṅgalam
yaśasyaṃ supratiṣṭhā ca pratāpaḥ pūjanaṃ param
72.24
caturdaśābdaṃ dharmeṇa tyaktā gṛhasukhaṃ bhraman
vanavāsaṃ kariṣyāmi satyasya pālanāya te
72.25
kṛtvā satyañca śapathamicchāyānicchayāthavā
na kuryātpālanaṃ yo hi bhasmāntaṃ tasya sūtakam
72.26
kumbhīpāke sa pacati yāvaccandradivākarau
tato mūko bhavet kuṣṭhī mānavaḥ saptajanmasu
72.27
ityevamuktvā śrīrāmo vidhāya valkalaṃ jaṭām
prayayau ca mahāraṇye sītayā lakṣmaṇena ca
72.28
putraśokānmahārājastatyāja svatanaṃ mune
pālanāya pituḥ satyaṃ rāmo babhrāma kānane
72.26-2
kālāntare mahāraṇye bhaginī rāvaṇasya ca
bhramantī kānane ghore bhartrā sārddhaṃ sukautukāt
72.30
dadarśa rāmaṃ kulaṭā kāmārttā rākṣasī tadā
pulakāñcitasarvāṅgī mūrcchāmāpa smareṇa ca
72.31
śrīrāmanikaṭaṃ gatvā sasmitovāca kāmukī
akhaṇḍayauvanasaṃyuktātiprauḍhā kāmadurmadā
72.32
śūrpaṇakhovāca
he rāma he ghanaśyāma rūpadhāma guṇānvita
bhāvāmuraktāṃ vanitāṃ māṃ gṛhāṇa sunirjane
72.33
śrutvā śūrpaṇakhāvākyaṃ dharmaṃ saṃsmṛtya dhārmikaḥ
uvāca madhuraṃ vākyaṃ śāpabhītaśca nārada
72.34
śrīrāma uvāca
amba mātaṃ sabhāryo'hamabhāryyaṃ gaccha me'nujam
bhajet priyajanaṃ duḥkhamitarañca sukhālayam
72.35
rāmasya vacanaṃ śrutvā prayayau lakṣmaṇaṃ mudā
dadarśa lakṣmaṇaṃ śāntaṃ kāntañca lakṣaṇānvitam
72.36
māṃ bhajasva mahābhāgetyuvāca ca punaḥ punaḥ
lakṣmaṇastadvacaḥ śrutvā tāmuvāca kutūhalāt
72.37
lakṣmaṇa uvāca
vihāya rāmaṃ sarveśaṃ he mūḍhe dāsamicchasi
sītādāsī ca matpatnī sotādāso'hameva ca
72.38
bhava sītāsapatnī tvaṃ gaccha rāmaṃ madīśvaram
tava putro bhaviṣyāmi sītāyāśca yathā sati
72.36-2
lakṣmaṇasya vacaḥ śrutvā kāmena hṛtamānasā
uvāca lakṣmaṇaṃ mūr̤hā śuṣkakaṇṭhoṣṭhatālukā
72.40
śūrpaṇakhovāca
yadi tyajasi māṃ mūr̤ha kāmāt svayamupasthitām
yuvayośca vipattiśca bhaviṣyati na saṃśayaḥ
72.41
brahmā ca mohinīṃ tyaktvā viśve'pūjyo babhūva saḥ
rambhāśāpena dakṣaśca chāgamuṇḍo babhūva saḥ
72.42
sarvaiśvaryorvvaśīśāpād yajñabhāgavivarjitaḥ
rūpahīnaḥ kuveraśca menakāśāpena lakṣmaṇa
72.43
kāmo ghṛtācīśāpena babhūva bhasmasāt śivāt
balirme dālasāśāpād bhraṣṭarājyo babhūva ha
72.44
śāpena miśrakeśīca hṛtabhāryo bṛhaspatiḥ
mama śāpāttathā rāmo hṛtabhāryo bhaviṣyati
72.45
kāmāturāṃ yauvanasthāṃ bhāryāṃ svayamupasthitām
na tyajeddharmabhītaśca śrutaṃ sādhyaṃ dine purā
iha tyaktā vipadgrastaḥ paratra narakaṃ vrajet
72.46
śrutvā śūrpaṇakhāvākyamarddhacandreṇa lakṣmaṇaḥ
ciccheda nāsikāṃ tasyāḥ kṣuradhāreṇa līlayā
72.47
tasyā bhrātā ca yuyudhe balavān kharadūṣaṇaḥ
sasainyo lakṣmaṇāstreṇa sa jagāma yamālayam
72.48
caturdaśasahasrañca rākṣasān kharadūṣaṇam
mṛtān dṛṣṭvā śūrpaṇakhā bhartsayāmāsa rāvaṇam
72.49
sarvaṃ nivedanaṃ kṛtvā jagāma puṣkaraṃ tadā
brahmaṇaśca varaṃ prāpa kṛtvā ca duṣkaraṃ tapaḥ
72.50
uvāca tādṛśīṃ dṛṣṭvā nirāhārāṃ tapasvinīm
sarvaṃjñastanmano matvā kṛpāsindhuśca nārada
72.51
brahmovāca
aprāpya rāmaṃ duṣprāpaṃ karoṣi duṣkaraṃ tapaḥ
jitendriyāṇāṃ pravaraṃ lakṣmaṇaṃ dharmalakṣaṇam
72.52
brahmaviṣṇuśivādīnāmīśvaraṃ prakṛteḥ param
janmāntare ca bhartāraṃ prāpsyasi tvaṃ varānane
72.53
ityevamuktvā brahmā ca jagāma svālayaṃ mudā
dehaṃ tatyāja sā vahnau sā ca kubjā babhūva ha
72.54
atha sūrpaṇakhāvākyātkopātkampitavigrahaḥ
jahāra māyayā sītāṃ māyāvī rākṣaseśvaraḥ
72.55
sītāṃ na dṛṣṭvā rāmaśca mūrcchāṃ prāpa ciraṃ mune
cetanāṃ kārayāmāsa bhrātā cādhyātmikena ca
72.56
tato babhrāma gahanaṃ śailañca kandaraṃ nadam
acarharniśaṃ sa śokārtto munīnāmāśmamaṃ mune
72.57
ciramanveṣaṇaṃ kṛtvā na dṛṣṭvā jānakīṃ vibhuḥ
cakāra mitratāṃ rāmaḥ sugrīveṇa svayaṃ prabhuḥ
72.58
nihatya vālinaṃ bāṇairdadau rājyañca līlayā
sugrīvāya ca mitrāya svīkārapālanāya vai
72.59
dūtān prasthāpayāmāsa sarvatra vānareśvaraḥ
tasthau sugrīvabhavane śrīrāmaśca salakṣmaṇaḥ
72.60
hanūmate varaṃ dattvā ramyaṃ ratnāṅgulīyakam
sītāyai śubhasandeśaṃ prāṇadhāraṇakāraṇam
72.61
tañca prasthāpayāmāsa dakṣiṇāṃ diśamuttamām
suprītyāliṅganaṃ dattvā pādareṇūn sudurlabhān
72.62
hanūmān prayayau laṅkāṃ sītānveṣaṇahetave
rāmādadhītasandeśo yayau rudrakalodbhavaḥ
72.63
aśokakānane sītāṃ dadarśa śokakarśitām
nirāhārāmatikṛśāṃ kuddhāṃ candrakalāmiva
72.64
satataṃ rāmarāmeti japantīṃ bhaktipūrvakam
bibhratīñca jaṭābhāraṃ taptakāñcanasannibhām
72.65
dhyāyamānāṃ padābjañca śrīrāmasya divāniśam
śuddhaśayyāṃ suśīlāñca suvratāñca pativratām
72.66
mahālakṣmīlakṣṇayuktāṃ prajvalantīṃ svatejasā
puṇyadāṃ sarvatīrthānāṃ dṛṣṭvā bhuvanapāvanīm
72.67
praṇamya mātaraṃ dṛṣṭvā rudantīṃ vāyunandanaḥ
ratnāṅgulīyaṃ rāmasya dadau tasyai mudānvitaḥ
72.68
karoda dharmo tāṃ dṛṣṭvā dhṛtvā taccaraṇāmbujam
uvāca rāmasandeśaṃ sītājīvanarakṣaṇam
72.69
hanūmānuvāca
pāraṃ samudre śrīrāmaḥ sannaddhaśca salakṣmaṇaḥ
babhūva rāmamantraśca sugrīvo balavān kapiḥ
72.70
rāmaśca vālinaṃ hatvā rājyaṃ niṣkaṇṭakaṃ dadau
sugrīvāya ca mitrāya tadbhāryāṃ vālinā hṛtām
72.71
sugrīvaśca tavoddhāraṃ svīcakāra ca dharmataḥ
vānarāśca yayuḥ sarve tavānveṣaṇakāraṇāt
72.72
prāpya maṅgalavārttāñca matto rājīvalocanaḥ
gambhīraṃ sāgaraṃ baddhvā so'cireṇāgamiṣyati
72.73
nihatya rāvaṇaṃ pāpaṃ saputrañca sabāndhavam
kariṣyatyacireṇaiva he mātastavamokṣaṇam
72.74
adya ratnamayīṃ laṅkāṃ niḥśaṅkastvatprasādataḥ
bhasmībhūtāṃ kariṣyāmi mātaḥ paśya ca sasmitam
72.75
markaṭoḍimbhatulyāñca laṅkāṃ paśyāmi suvrate
mūtratulyaṃ samudrañca śarāvamiva bhūtalam
72.76
pipīlikāsaṅghamiva sasainyaṃ rāvaṇaṃ tathā
saṃhartuñca samartho'haṃ muhūrttārddhena līlayā
72.77
rāmapratijñārakṣārthaṃ na haniṣyāmi sāmpratam
svasthā bhava mahābhāge tyaja bhītiṃ madīśvari
72.78
vānarasya vacaḥ śrutvā rurodoccairmuhurmuhuḥ
uvāca vacanaṃ bhītā sītā rāmapativratā
72.79
sītovāca
aye jīvati me rāmo mackokārṇavadāruṇāt
api me kuśalī nāthaḥ kauśalyānandanaḥ prabhuḥ
72.80
kīdṛśaśca kṛśāṅgaśca jānakījīvano'dhunā
kimāhāraśca kiṃ bhukte mama prāṇādhikaḥ priyaḥ
72.81
api pāre samudrasya satyaṃ sītāpattiḥ svayam
api satyaṃ sasannaddho na śokena hataḥ prabhuḥ
72.82
api smarati māṃ pāpāṃ svāmino duḥkharūpiṇīm
madarthe kati duḥkhe vā saṃprāpa sa madīśvaraḥ
72.83
hāro nāropitaḥ kaṇṭhe purā vyavahito ratau
adhunaivāvayodhdhye samudraḥ śatayojanaḥ
72.84
api drakṣyāmi taṃ rāmaṃ karuṇāsāgaraṃ prabhum
kāntaṃ śāntaṃ nitāntañca dharmiṣṭhaṃ dharmakarmaṇi
72.85
api sevāṃ kariṣyāmi pādapadme punaḥ prabhoḥ
patisevāvihīnā yā mūr̤hā sā jīvanaṃ vṛthā
72.86
api me dharmaputraśca satyaṃ jīvati lakṣmaṇaḥ
macchokasāgare magno bhagnadarpo mayā vinā
72.87
vīrāṇāṃ pravaro dharmo devakalpaśca devaraḥ
api satyaṃ sa sannaddho matprabhoranujaḥ sadā
72.88
api drakṣyāmi satyaṃ taṃ lakṣmaṇaṃ dharmalakṣaṇam
prāṇānāmadhikaṃ premṇā dhanyaṃ puṇyasvarūpiṇam
72.86-2
ityevaṃ vacanaṃ śrutvā dattvā pratyuttaraṃ śubham
bhasmībhūtāñca laṅkāñca cakāra līlayā mune
72.80-2
punaḥ prabodhaṃ tasyai ca dattvā vāyusutaḥ kapiḥ
prayayau līlayā vegādyatra rājīvalocanaḥ
72.81-2
sarvaṃ tatkathayāmāsa vṛttāntaṃ mātureva ca
sītāmaṅgalavṛttāntaṃ śrutvā rāmo ruroda ca
72.82-2
rurodoccairlakṣmaṇaśca sugrīvaścāpi nārada
vānarā ruruduḥ sarve mahābalaparākramāḥ
72.83-2
nibadhya setuṃ laṅkāñca prayayau raghunandanaḥ
sasainyaḥ sānujaḥ śīghraṃ sannaddhaścāpi nārada
72.84-2
nihatya rāvaṇaṃ rāmo raṇaṃ kṛtvā sabāndhavam
cakāra mokṣaṇaṃ brahman sītāyāśca śubhe kṣaṇe
72.85-2
kṛtvā puṣpakayānena sītāṃ satyaparāyaṇām
ayodhyāṃ prayayau śīghraṃ krīr̤ākautukamaṅgalaiḥ
72.86-3
krīr̤āṃ cakāra bhagavān sītāṃ kṛtvā ca vakṣasi
vijahau virahajvālāṃ sītā rāmaśca tatkṣaṇam
72.87-2
saptadvīpeśvaro rāmo babhūva pṛthivītale
babhūva ninikhā pṛthvī ādhivyādhivivarjitā
72.88-2
babhūvatu rāmaputrau dhārmikau ca kuśolavau
tayośca putraiśca pautraiśca sūryyavaṃśodbhavā nṛpāḥ
72.89
iti te kathitaṃ vatsa śrīrāmacaritaṃ śubham
sukhadaṃ mokṣadaṃ sāraṃ pārapotaṃ bhavārṇave
Linked texts (1)
- Brahmavaivartapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit